24 Nisan’da uzay ve enerji milyarderi Kam Ghaffarian, 2009 yılında Maryland’de kurduğu ve Amazon tarafından desteklenen küçük nükleer reaktör üreticisi X-Energy’nin halka arzı için Nasdaq’ın açılış zilini çaldı. Bu İran doğumlu 68 yaşındaki girişimcinin ikinci halka arz deneyimiydi. İlki 2023 yılında uzay keşif şirketi Intuitive Machines’in halka açılmasıydı. Bu aynı zamanda Ghaffarian’ın yarım yüzyılı aşan Amerikan Rüyası yolculuğundaki bir başka dönüm noktasıydı. Elektrik mühendisi, ABD’ye ilk kez 11 yaşındayken İran’da komşusunun siyah-beyaz televizyonunda 20 Temmuz 1969’daki Ay’a inişi izlediğinde hayran olmuştu.
Forbes'a konuşan Ghaffarian Nasdaq’taki sabahından söz ederken, “Bu benim için duygusal bir andı. Bir göçmen olarak gelip çok çalışıp hayallerinizi gerçekleştirebileceğiniz tek yer Amerika Birleşik Devletleri’dir" dedi. Ghaffarian, 1976 yılında Washington D.C.’deki Catholic Üniversitesi'ne öğrenci vizesiyle geldi ve 1983’te Amerikan vatandaşı oldu. Aynı yıl, havacılık devi Lockheed’de çalışarak uzay sektöründeki ilk işine başladı. Astronot olmasa da daha sonra bugün yaklaşık 3 bin 500 kişiyi istihdam eden altı şirket kurdu. Çocukken kendisine ilham veren Amerikan uzay programına da önemli katkılar sağladı. 2024 yılında Intuitive Machines, Ay’ın güney kutbuna insansız bir uzay aracı indirerek ABD’yi 1972’den sonra ilk kez Ay’a geri götürdü. Bir diğer şirketi Axiom Space ise dünyanın ilk ticari uzay istasyonu olabilecek bir proje üzerinde çalışıyor. Ghaffarian şöyle diyor: “Başardıklarımı başarabileceğiniz başka bir ülke olduğunu sanmıyorum.”
ABD hem gençler hem de yaşlılar için dünyanın en cazip destinasyonu olmaya devam ediyor. Ürdün doğumlu yapay zeka milyarderi Amjad Masad, 24 yaşındayken 2012’de ABD’ye taşındı ve dört yıl sonra eşi Haya Odeh ile birlikte Kaliforniya’da kod geliştirme platformu Replit’i kurdu. Şirket mart ayında 9 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Odeh, “Replit’i Ürdün’de kurmak istedik ama yapamadık” diyor. Masad ise şöyle ekliyor: “Avrupa’ya ya da başka bir yere gitmeyi hiç ciddi şekilde düşünmedim. Amerika gerçekten bulunulması gereken yerdi; özellikle de Silikon Vadisi.”
Milyonlarca göçmen ABD ekonomisini büyüttü
250 yıldır Ghaffarian, Masad ve milyonlarca diğer göçmen gibi insanlar Amerika ekonomisini büyüttü, bilgi birikimini geliştirdi ve kültürünü zenginleştirdi. Bugün ABD’de yaşayan yaklaşık 50 milyon kişi, yani nüfusun yüzde 15’i, yurtdışında doğdu. Hükümetin 1820 yılında kayıt tutmaya başlamasından bu yana yaklaşık 90 milyon kişi Amerika’ya göç etti. 1848’de gelen Andrew Carnegie’den 1992’de gelen Elon Musk’a kadar pek çok göçmen iş imparatorlukları kurdu, milyonlarca kişiye iş sağladı ve kot pantolondan sosisliye, telefondan mRNA aşılarına kadar uzanan yeniliklerin önünü açtı.
1882 tarihli Çinli Dışlama Yasası’ndan 1920’lerdeki ulusal köken kotalarına, 2. Dünya Savaşı sırasında Japon Amerikalıların toplama kamplarına gönderilmesinden bugün göçmen polisi baskınlarına kadar yoğun yabancı düşmanlığı dönemleri yaşanmasına rağmen, göçmenler daha iyi bir yaşam umuduyla Amerika’ya gelmeye devam etti. Yaklaşık 60 yıl önce Pakistan’dan ABD’ye göç eden ve otomobil ile kamyonlar için tek parça tamponlar üreterek servet kazanan milyarder Shahid Khan şöyle diyor: “Bu dünyanın en büyük ülkesi. Bunu bilmiyorsanız yeterince seyahat etmemişsiniz demektir. Barcelona’da, Paris’te ya da Londra’da bir taksiye binin ve şoförlerle konuşun; çocuklarının Amerika’ya gitmesini istiyorlar.”
Refahı göçmenler artırdı
Göçmenler olmasaydı ABD bugün sahip olduğu refahın çok uzağında olurdu. Citi Research’e göre 1990 ile 2016 yılları arasında, teknoloji patlamasını ve Büyük Resesyon’u kapsayan dönemde, göç olmasaydı ABD ekonomik büyümesi 15 puan daha düşük olurdu. Cato Institute verilerine göre ise ABD’deki göçmenler 1994–2023 yılları arasında toplam 14,5 trilyon dolarlık mali fazlalık yarattı; yani ödedikleri vergiler, aldıkları kamu yardımlarından çok daha fazlaydı. Ayrıca yenilikçiliğin de temel itici güçlerinden biri oldular. Deloitte Insights araştırmasına göre ABD patentlerinin her dört tanesinden biri göçmenlere ait.
100’den fazla patenti bulunan biyoteknoloji girişimcisi ve yatırımcı Noubar Afeyan, “Patentler, yeniliği korumanın ve teşvik etmenin can damarıdır. Patentlerin dörtte birinin göçmenlerden geldiğini söylemek başka şeydir. Ama göçmenlerin katkısı olmasaydı bu patentlerin kaç tanesi ortaya çıkmayacaktı? Bu sayının daha da yüksek olduğuna şaşırmam. Çünkü bu bir takım oyunudur" diyor.
Ülkenin en değerli şirketlerinde rolleri var
Ermeni kökenli Lübnanlı olan Afeyan, 1975’te Lübnan İç Savaşı’ndan kaçarak Kanada’ya gitti, ardından doktora yapmak için 1983’te ABD’ye geldi ve 2010’da Massachusetts’te Covid-19 aşı üreticisi Moderna’nın kurucu ortaklarından biri oldu. Göçmenler Nvidia, Google, Microsoft, Broadcom ve Tesla gibi Amerika’nın en büyük ve en değerli şirketlerinin kurulmasında ya da büyümesinde hayati roller oynadı.
Ayrıca büyük kişisel servetler de biriktirdiler. ABD’de toplam serveti 2,4 trilyon doları bulan 189 yabancı doğumlu milyarder bulunuyor. Kurdukları veya yönettikleri şirketler bir milyondan fazla kişiye istihdam sağlıyor. Bu milyarderlerin 141’i artık Amerikan vatandaşı. Bu sayı geçen yıla göre 16, 2022’ye göre ise yüzde 53 daha fazla. Bunların arasında dünyanın en zengin 10 insanından üçü yer alıyor: Tesla ve SpaceX’in patronu Elon Musk, Google’ın kurucu ortağı Sergey Brin ve Nvidia’nın lideri Jensen Huang.
Amerika her zaman işleri kolaylaştırmadı. Zoom’un kurucusu Eric Yuan, ABD vizesi alabilmek için sekiz kez reddedildi ve ancak dokuzuncu başvurusunda onay alabildi. Aravind Srinivas ise 2017’de bilgisayar bilimleri doktorası için UC Berkeley’e geldi. OpenAI, DeepMind ve Google’da araştırmacı olarak çalıştıktan sonra 2022’de Perplexity AI’ı kurdu. Yaklaşık 2,1 milyar dolar servete ve 250 çalışanı olmasına rağmen, 2025’in başlarında hala yeşil kart sahibi değildi.
Sadece göçmenlerin kendileri değil, çocukları da Amerika’yı daha iyi bir yer haline getiriyor. Yale Üniversitesi ekonomisti Leah Boustan ve Stanford’dan Ran Abramitzky’nin araştırmalarına göre, son 130 yılda ikinci kuşak göçmenler neredeyse her zaman ABD doğumlu akranları kadar ya da onlardan daha fazla kazandı.
Milyarder ikinci kuşak göçmenler
Mercor’un kurucuları Adarsh Hiremath ve Surya Midha ile yapay zeka destekli kod editörü Cursor’ın kurucusu Aman Sanger gibi genç milyarder teknoloji girişimcileri ikinci kuşak göçmenlerden oluşuyor. Robinhood’un kurucu ortağı Baiju Bhatt ve Reddit’in kurucu ortağı Alexis Ohanian da bunlar arasında. Abramitzky şöyle diyor: “Göçmen çocukları olağanüstü derecede yukarı yönlü sosyal hareketlilik gösteriyor; özellikle de yoksul ailelerden gelenler. Bu durum hem bugün hem de 100 yıl önce, çoğu göç veren ülke için geçerli.”
Amerika’nın karşılaması çoğu zaman sıcak olmasa da tarih boyunca yeni gelenlere dünyada başka hiçbir yerde bulunmayan bir şey sundu: Gerçek anlamda Amerikalı olabilme fırsatı. Nerede doğmuş olursa olsun burada yaşayan herkesin Amerikalı olabileceği fikri, ulusal kimliğin temel taşlarından biri. 59 yaşındaki Ratmir Timashev, Rusya’daki prestijli Moskova Fizik ve Teknoloji Enstitüsü’nde fizik yüksek lisansını tamamladıktan sonra 1992’de Ohio State Üniversitesi’nde lisansüstü eğitim almak için ABD’ye geldi. Ohio’da iki başarılı yazılım şirketi kurdu: 2004’te 115 milyon dolara satılan Aelita Software ve 2020’de 5 milyar dolara satın alınan Veeam.
Bugün ABD’deki işletme sahiplerinin beşte birinden fazlası yani yaklaşık 1,3 milyon kişi göçmen. Bu oran, nüfus içindeki paylarından (yüzde 15) ve işgücündeki paylarından (yüzde 17) daha yüksek. Amerika’nın en büyük şirketlerine bakıldığında etki daha da belirgin: Amerikan Göçmenlik Konseyi'ne göre gelir bakımından ABD’nin en büyük 500 şirketinin yüzde 46’sı göçmenler veya onların çocukları tarafından kuruldu.