Elon Musk yıllardır Kaliforniya'nın vergilerini, siyasetini ve iş ortamını eleştirdikten sonra eyaleti terk ederek SpaceX'i Teksas'a taşıdı. Ancak kariyerinin en büyük mali olayı, eleştirdiği eyalete yine de devasa bir vergi geliri sağlayabilir. Bu durum, gelecek hafta gerçekleşmesi beklenen SpaceX halka arzının ironik sonucu olarak görülüyor. Çünkü şirketin taşınması ona Teksas'ta yeni bir merkez kazandırmış olsa da hala Los Angeles bölgesinde yaşayan ve çalışan, yakında önemli ölçüde zenginleşecek binlerce SpaceX çalışanını taşımadı. Bu çalışanlar Kaliforniya'nın yürürlüğe girmesi beklenen milyoner vergisine tabi olacaklar. Kişisel gelir vergisi almayan Teksas ise bu gelir artışından pay alamayacak.
SpaceX, hisse başına 135 dolardan 555,6 milyon hisse satmaya hazırlanıyor. Bu satışla yaklaşık 75 milyar dolar fon toplanması ve şirketin yaklaşık 1,77 trilyon dolar değerlemeye ulaşması bekleniyor. Yatırımcılar için bu, Mars'a füze fırlatmak kadar iddialı bir değerleme. Kaliforniya için ise daha dünyevi bir anlam taşıyor: Los Angeles’a akan vergilendirilebilir gelir.
Merkezi artık Teksas'ın Boca Chica kentinde bulunan SpaceX, dünya genelinde 22 binden fazla çalışanı olduğunu açıkladı. Bu rakama yapay zeka şirketi xAI ve sosyal medya platformu X'teki çalışanlar da dahil. Şirket, yeniden kullanılabilir roketlerini ve uzay araçlarını tasarlayıp üreten eski merkezi Hawthorne, Kaliforniya'da kaç kişinin çalıştığını açıklamadı. Ancak Los Angeles'ın banliyölerinden biri olan Hawthorne'un geçen haziran ayında yayımladığı yıllık şehir raporuna göre bu sayı 7 bin 661’di. SpaceX ayrıca Kaliforniya merkezli mühendislik personelini ihtiyaç halinde Los Angeles Uluslararası Havalimanı'ndan Teksas'a taşıyan şirket içi bir havayolu işletiyor ve bu sayede birçok çalışanın Kaliforniya’da yaşamaya devam etmesine olanak tanıyor.
“Kaliforniya ekonomisi adeta patlama yaşayacak”
Santa Monica merkezli yatırım şirketi Gerber Kawasaki'nin CEO'su ve müşterileri arasında mevcut ve eski SpaceX çalışanları bulunan Ross Gerber, “Bu şirket halka açıldığında Kaliforniya ekonomisi adeta patlama yaşayacak. Ekonomi ve Kaliforniya'nın vergi kasaları için çok büyük bir destek olacak. Kaliforniya bütçesi neredeyse tamamen zengin insanların sermaye kazancı vergileriyle finanse ediliyor” dedi.
Sırada Anthropic ve OpenAI var
Eyalet onlarca yıldır Google, Facebook ve Uber gibi Silikon Vadisi devlerinin öncülük ettiği teknoloji halka arzlarından büyük ölçüde faydalandı. SpaceX'in halka arzını, hisseleri işlem görmeye başladığında 1 trilyon dolar değerlemeyi hedefleyen San Francisco merkezli hızlı büyüyen yapay zeka geliştiricisi Anthropic'in halka arzı izleyecek. Yine San Francisco merkezli rakibi OpenAI'ın da bu yıl benzer bir değerlemeyle halka açılması bekleniyor. Ancak SpaceX'in halka arzının eyalet vergi gelirleri üzerindeki etkisi daha büyük olabilir. Bunun nedeni, yapay zeka girişimlerine kıyasla Kaliforniya'da çok daha fazla çalışanının bulunması. Bunların bazılarının Musk için 20 yıldan uzun süredir çalışıyor olması ve ayrıca hisselerini elinde tutan binlerce eski çalışanın bulunması.
Princeton Üniversitesi ekonomi profesörü Owen Zidar, “Bu halka arzdan kaynaklanan gelir vergileri açısından bakıldığında, Kaliforniya'nın Teksas'tan çok daha fazla gelir elde etmesi oldukça olası görünüyor. Basit sebebi şu: Teksas'ta gelir vergisi yok ve bu çalışanların çoğu hala Los Angeles'ta yaşıyor ve çalışıyor” dedi.
SpaceX hisseleri Nasdaq'ta işlem görmeye başlamak üzere olsa da mevcut ve eski çalışanların vergi faturalarının tam olarak ne zaman yükseleceği tamamen net değil. Eyalet vergileri üzerine çalışan muhasebe doçenti Christina Lewellen, “Eğer kısıtlı hisse senediniz varsa, hisselerin hak edişe kavuştuğu an ya da daha sonra sattığınız zaman ilk vergi yükü ortaya çıkar. Ancak değeri olağanüstü şekilde artan hisselere sahip kişiler bunun zamanlamasını belirleyebilir ve nasıl vergilendirileceğini anlayabilirler” ifadelerini kullandı.
Kaliforniya'da en yüksek gelir grubundakiler için vergi oranı yüzde 12,3. Ancak bir yıl içinde 1 milyon dolar veya daha fazla brüt gelir elde edenler, ruh sağlığı hizmetlerini finanse etmeye yardımcı olmak amacıyla ilave yüzde 1 vergi ödeyecek. Teksas'ta ise kişisel gelir vergisi hiç yok. Aslında hikayenin özeti de bu: SpaceX'in nerede merkezlendiğinden çok, yeni likiditeye kavuşan çalışanlarının nerede yaşadığı önem taşıyor.
Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, geçen ay revize ettiği 2026 bütçe teklifinde, eyalet merkezli teknoloji ve yapay zeka şirketlerinin hisselerindeki büyük değer artışlarının etkisine dayanarak öngörülen bütçe açığını ortadan kaldırdı. SpaceX, Anthropic ve OpenAI halka arzlarının bütçe üzerindeki olası etkisine ilişkin henüz bir tahmin bulunmuyor. Ancak eyalet Maliye Bakanlığı Dış İlişkiler Direktörü H.D. Palmer, Forbes'a yaptığı açıklamada etkinin olumlu olmasının beklendiğini söyledi.