ABD, Çinli e-ticaret devi Alibaba’yı, internet arama motoru Baidu’yu ve otomobil üreticileri BYD ile Nio’yu, Pekin’in ordusuna yardım ettiğine inandığı şirketler listesine ekledi. Bu adımın iki ülke arasındaki gerilimi artırabileceği belirtiliyor. Uzun süredir beklenen bu güncelleme, 2025’in başlarında yayımlanan listenin yerini alıyor ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Pekin ziyareti sırasında Çin lideri Şi Cinping ile görüşmesinden bir aydan kısa süre sonra geldi. İki lider bu görüşmede hassas bir ticaret savaşı ateşkesini sürdürmüştü.
Yeni liste, Pekin’in askeri ve endüstriyel gücünü geliştirmede kritik öneme sahip olan Çin’in önde gelen teknoloji şirketlerinin geniş bir bölümünü kapsıyor. Bu durum, iki ülke arasındaki yoğun jeopolitik rekabet ortamında Washington’ın güvenlik kaygılarını yansıtıyor. Şubat ayında, Trump’ın Çin ziyareti henüz gerçekleşmeden önce Pentagon güncellenmiş listeyi kısa süreliğine yayımlamış ancak daha sonra hızla geri çekmişti. Yayımlanan yeni liste, kısa ömürlü şubat listesinden çıkarılan Çin’in önde gelen bellek çipi üreticileri CXMT ve YMTC’nin yeniden eklenmesi dışında, geri çekilen şubat listesinin büyük ölçüde aynısı. Bu iki şirketin çıkarılması, Washington’daki Çin karşıtı şahin çevrelerin tepkisini çekmişti.
Listeye eklenen diğer şirketler arasında biyoteknoloji firması WuXi AppTec, yapay zeka destekli robotik şirketi RoboSense Technology ve insansı ve dört ayaklı robot üretiminde Çin’in önde gelen şirketlerinden Unitree bulunuyor. ABD’li yapay zeka çip üreticisi Nvidia, 1 Haziran’da araştırmacılar için robot geliştirmek amacıyla Unitree ile çalışmayı planladığını açıklamıştı.
"Tüm yasal yolları kullanacağız"
Alibaba yaptığı açıklamada listeye dahil edilmesi için “hiçbir dayanak olmadığını” söyledi. Şirket açıklamasında, “Alibaba bir Çin askeri şirketi değildir ve herhangi bir askeri-sivil entegrasyon stratejisinin parçası değil. Şirketimizi yanlış tanıtmaya yönelik girişimlere karşı mevcut tüm yasal yolları kullanacağız” ifadelerine yer verdi.
WuXi AppTec ise listeye alınmasının “hatalı” olduğunu belirterek bu “yanlış sınıflandırmaya” itiraz etmek ve düzelttirmek için derhal harekete geçeceğini açıkladı. Baidu da listeye alınmasını kesin bir dille reddetti ve Reuters’a yaptığı açıklamada, “Baidu’nun askeri bir şirket olduğu iddiası tamamen temelsizdir. Şirketin listeden çıkarılması için elimizdeki tüm seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğiz” dedi.
Çin’in Washington Büyükelçiliği, Pekin’in “Çinli şirketleri hedef almak amacıyla ayrımcı listeler oluşturulmasına” karşı çıktığını ve Çinli firmaların faaliyet gösterdikleri yerlerdeki yasa ve düzenlemelere uyduklarını söyledi. Büyükelçilik sözcüsü yaptığı açıklamada, “ABD yanlış uygulamalarına son vermeli ve Çinli şirketler için adil, hakkaniyetli ve ayrımcı olmayan bir ortam oluşturmalıdır” dedi.
Bazı şirketler, aralarında Çin devletine ait enerji devi China National Offshore Oil Corporation’ın (CNOOC) iki iştiraki olan CNOOC China Ltd ve CNOOC International Trading’in de bulunduğu kuruluşlar listeden çıkarıldı. Ancak CNOOC’un iştiraki China BlueChemical Limited listeye eklendi ve ilgili Pentagon dosyasında CNOOC’un doğrudan Çin hükümeti tarafından kontrol edildiği belirtildi.
Şirketler bazen ABD’nin onların Çin ordusuyla bağlantılı olmadığına karar vermesi nedeniyle değil, artık ABD’de faaliyet göstermemeleri veya şirket adlarının değişmiş olması nedeniyle listeden çıkarılabiliyor. Pentagon, ABD yasaları gereğince yılda en az bir kez yayımlanması gereken dosyasında, listelenen şirketlerin “Çin askeri şirketi” olarak tanımlanmaya uygun olduğunu ve ABD’de faaliyet gösterdiklerini belirtti. Pentagon ayrıca şirketlerin listeden çıkarılmak için başvuruda bulunabileceğini ifade etti.
ABD ordusunun şirketlerle iş yapması engelleniyor
Listeye alınmak Çinli şirketlere doğrudan yaptırım uygulanması anlamına gelmese de yakın zamanda çıkarılan ABD yasaları kapsamında ABD Savunma Bakanlığı’nın bu ayın ilerleyen günlerinden itibaren listedeki şirketlerle doğrudan sözleşme yapması yasaklanacak. Ayrıca 2027’den itibaren üçüncü taraflar aracılığıyla bu şirketlerin ürün veya hizmetlerini satın alması da engellenecek. Hong Kong Borsası’na yapılan bildirimlerde elektrikli araç üreticisi Nio, bu satın alma kısıtlamalarından etkilenmeyeceğini belirtirken, Alibaba da listeye alınmasının ABD’de veya dünyanın herhangi bir yerinde “normal iş faaliyetlerini sürdürme kabiliyetini etkilemeyeceğini” açıkladı.
Bununla birlikte, söz konusu tedbirler Çinli şirketler ve iş ortakları açısından önemli maliyetler doğurabilir. Listeye eklenmek ayrıca Pentagon tedarikçilerine ve diğer ABD devlet kurumlarına, ABD ordusunun bu şirketler hakkındaki görüşünü yansıtan ve potansiyel olarak zarar verici bir mesaj gönderiyor. Nitekim bazı şirketler listeye alınmalarına karşı ABD’ye dava açmış durumda.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Foundation for Defense of Democracies’de Çin uzmanı olan Craig Singleton, listenin yayımlanmasının Trump-Şi zirvesi sonrasında ABD-Çin rekabetinin geldiği noktaya dair somut bir gösterge niteliği taşıdığını söyledi. Singleton, “Washington artık bunları münferit şirketler olarak görmüyor. Tüm teknoloji ekosistemini stratejik bir rekabet alanı olarak değerlendiriyor” dedi.