Bir yıl önce Ukraynalı savunma şirketlerinin çoğu devre kartları üretemiyordu. Oysa bunlar küçük patlayıcı dronların temel bileşenlerinden biri. Ancak yapılan ilerlemeler, ülkenin bir dönüm noktasına ulaşmasına yardımcı oldu: Artık Çin’den ithal edilen hiçbir parça olmadan dron üretilebiliyor. Dronlar savaş alanında giderek daha baskın hale geldikçe Ukrayna üretimde kendi kendine yeterliliğe öncelik veriyor. Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri Komutanı Binbaşı Robert Brovdi’ye göre Rusya’nın savaşta yaşadığı kayıpların yüzde 90’ından fazlası artık dronlardan kaynaklanıyor. Dronlar ayrıca ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşta da önemli rol oynuyor. İran ordusu bölgedeki ülkelere yüzlerce Shahed dronuyla saldırdı ve ABD de Shahed’in kendi versiyonunu ilk kez savaşta kullandı.
Çin’in hakimiyeti
Yine de Ukrayna Çin bileşeni olmayan dronlar için yakın zamanda seri üretime geçmeyi planlamıyor. Çünkü bu parçalar hala çok daha ucuz. Çin’in küresel üretimdeki hakimiyeti göz önüne alındığında, herhangi bir dronu gerçekten “Çin’siz” olarak tanımlamak da zor. Çin dışında üretilen birçok parça bile hala Çin menşeli bileşenler veya hammaddeler içeriyor. Yine de Ukraynalı yetkililer drone’ların mümkün olduğunca az Çin parçası içermesini ve Çin tedariki kesilse bile üretimin devam edebilmesini önemli görüyor.
Ukrayna, Çin tedarik zincirlerine olan bağımlılığını azaltmaya çalışan birçok ülkeden biri. ABD güvenlik kaygıları nedeniyle Çin ürünlerinin askeri donanım ve diğer kritik sistemlerde kullanımını sınırlandırdı. Ayrıca son yıllarda yaşanan küresel krizler, herhangi bir üründe Çin’i tek tedarik kaynağı haline getirmenin ne kadar kırılganlık yarattığını gösterdi. New York Times’a konuşan Binbaşı Brovdi, “Bize dost olmayan Çin’den parça tedarik etmenin riskleri göz önüne alındığında, asıl görev bunları Ukrayna’da üretmek. Ukraynalı üreticinin gücü, ithal ürünlerin yerini yerli üretimin almış olması” dedi.
ABD’ye dron satacak
Çin parçası içermeyen dronlar geliştiren Ukrayna’daki iki şirket, ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) “dron üstünlüğü programı” kapsamında açtığı ihaleler için yarışmaya seçildi. ABD bu programla binlerce düşük maliyetli saldırı dronunu satın almayı planlıyor. Bu şirketlerden biri olan Ukrainian Defense Drones Tech Corporation geçen hafta ABD’den olası drone siparişleri için seçilen toplam 11 şirketten biri oldu.
Ukrainian Defense Drones çoğu bileşeni kendisi üretiyor ve eksik kalan parçaların çoğu Avrupa tedarikçilerinden geliyor. Bu durum savaş boyunca büyük bir değişimi yansıtıyor. Şubat 2022’de Rusya’nın işgalinden sonraki ilk yıl, Ukrayna’nın dronlarının neredeyse tamamı Çin’den geliyordu. Talep hızla artınca Pekin 2023’te ihracat kısıtlamaları getirdi ve 2024’te bunları genişletti. Çin resmi olarak savaşta tarafsız olduğunu söylese de uzmanlara göre Pekin, hala ihraç edilebilen bazı bileşenlere erişimde ortağı Rusya’ya ayrıcalık tanıdı.
Kurallar sıkılaştıkça Ukrayna bazı parçaları almak için aracıları kullanmaya başladı ve Ukraynalı şirketler Çin pazarını giderek daha güvenilmez görmeye başladı. Kiev odağını kendi dronlarını üretmeye ve zamanla bunu daha az Çin parçasıyla yapmaya çevirdi. 2024’e gelindiğinde Ukrayna’nın cepheye gönderdiği dronların büyük çoğunluğu ülke içinde monte ediliyordu ancak parçaları hala neredeyse tamamen Çin’den geliyordu. Bir yıl sonra ise Ukrayna Savunma Sanayii Konseyi ve Kiev merkezli düşünce kuruluşu Snake Island Institute’a göre Ukrayna dronlarındaki Çin parçalarının oranı yaklaşık yüzde 38’e düştü.
Ruslarla aynı yerden parça alıyor
Ukrayna hala daha ucuz olduğu için Çin parçaları satın alıyor çünkü Ukrayna ordusunun çok büyük sayıda drona ihtiyacı var ve satın alma bütçesi sınırlı. Dron görevlerinin çok yüksek oranlarda başarısız olması da maliyetleri düşük tutma çabasının bir başka nedeni. Hassas tedarik konularını konuşmak için anonim kalmayı isteyen bir Ukraynalı yetkiliye göre Ukraynalı ve Rus şirketler çoğu zaman Çin’deki aynı fabrikalardan parça satın alıyor. Yetkili, Çinli yöneticilerin üretim tesislerinde Ukraynalı ve Rus alıcıların karşılaşmaması için çok hassas bir program uyguladığını söyledi.
Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı ve Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’in askeri danışmanı Albay Pavlo Palisa ise Kiev’in yerli silah üretimini artırmasının nedenlerinden birinin barış görüşmelerinde elini güçlendirmek olduğunu söyledi. Palisa, “İthal ediyorsak bu bağımlılık demektir ve her bağımlılık daha zayıf bir pozisyon anlamına gelir” diye konuştu. Albay Palisa’ya göre bileşen kaynaklarını çeşitlendirmek, Çin’in yeni ihracat kısıtlamaları getirme olasılığını da azaltabilir çünkü böyle bir adımın etkisinin sınırlı olacağını bilirler. Palisa, “Alternatifler olduğunda o kadar agresif davranmazlar” diye ekledi.