Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin beklenmedik talebi, savaşın maliyetinin artacağına dair çarpıcı bir hatırlatma niteliğinde oldu ve Avrupa'yı zor durumda bıraktı. Geçen ay Ukrayna'nın Bağımsızlık Günü'nü kutlamak üzere bir grup Avrupalı yetkili, ek finansman talebiyle karşılaştı.
Ukrayna’nın önemli bir destekçisi olan Avrupa Birliği, bu yılın başlarında ülke için 100 milyar dolardan fazla tutarda bir krediyi kesinleştirmişti. Ancak Ukrayna şimdi beklenmedik ölçüde büyük bir savunma bütçesi açığıyla karşı karşıyaydı. Zelenskiy müttefiklerine, yılı tamamlayabilmek için 27 milyar dolar daha gerektiğini söyledi.
Ukrayna'nın talebi, Kiev'in kendisini aralıksız Rus insansız hava aracı ve füze saldırılarından korumak için hava savunma sistemleri konusunda yetersiz kaldığı ve 2022'den bu yana en tehlikeli dönemlerinden biriyle karşı karşıya olduğu bir sırada, Avrupa'daki birçok yetkiliyi şaşırttı ve huzursuz etti. Ukrayna'nın varoluş mücadelesi verdiğini Avrupalılar anlıyor ancak dört Avrupalı diplomata göre böylesine büyük bir bütçe açığı beklemiyorlardı. New York Times'a konuşan iki Avrupalı yetkili, özel görüşmelerde bazı yetkililerin paranın verimli harcanıp harcanmadığını veya ihtiyaçların olduğundan fazla gösterilip gösterilmediğini sorguladığını söyledi.
Şimdi Avrupalı yetkililer açığın nereden kaynaklandığını, tam olarak ne kadar büyük olduğunu ve bu yıl daha fazla paranın gönderilip gönderilmeyeceğini ya da nasıl gönderileceğini anlamaya çalışıyor. Kiev ayrıca İngiltere, Kanada ve Japonya'dan da açığın kapatılmasına yardımcı olmalarını istiyor.
Avrupa'nın desteği önemli
Bu beklenmedik talep, Ukrayna'nın müttefikleriyle ilişkisini, desteğe en çok ihtiyaç duyduğu bir dönemde karmaşıklaştırma tehdidi taşıyor. Amerika Birleşik Devletleri, Kiev'e mali destek sağlama konusunda geri adım attı ve bu da Avrupa'nın parasını daha önemli hale getirdi. Ancak ulusal liderler, Ukrayna'ya verdikleri desteği kendi ülkelerindeki harcama öncelikleriyle dengelemek zorunda; aksi halde seçmenleri kızdırma riskiyle karşı karşıya kalabilirler.
Kiev'in bütçe açığı aynı zamanda Ukrayna'yı desteklemenin maliyetinin arttığını çarpıcı biçimde hatırlatıyor. Ülke, Rusya'nın aralıksız saldırılarıyla karşı karşıya; buna önemli bir gelir kaynağından mahrum kalmasına yol açan limanlara yönelik saldırılar da dahil. Ayrıca balistik füzeleri düşürebilen ABD yapımı önleme füzeleri konusunda kritik derecede düşük stoklara sahip ve kendi alternatiflerinin geliştirilmesini hızlandırmaya çalışıyor.
"Savaş daha pahalı hale geldi"
Bir araştırma kuruluşu olan German Marshall Fund'da kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Ukraynalı dış politika uzmanı Olena Prokopenko, "Savaş nesnel olarak daha pahalı hale geldi" dedi. Ukrayna'nın finansman açığı AB'nin büyük bölümünü hazırlıksız yakalamış olsa da Brüksel, bunun gerekli olduğunun kanıtlanması halinde açığı nasıl kapatacağını anlamaya çalışıyor.
AB Ekonomiden Sorumlu Komiseri Valdis Dombrovskis, Ukrayna Başbakanı Serhii Koretskyi ile görüştü. Avrupa Komisyonu sözcüsü Balazs Ujvari, bu görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, "Birinci adım, bütçenin veya mali durumun ne olduğuna dair net bir tablo elde etmek" dedi.
Borcun iki yılda verilmesi planlanıyor
Zelenskiy, Avrupa'nın nasıl yardımcı olabileceğine ilişkin önerilerde bulundu. Bunlardan biri Ukrayna'ya sağlanacak kredinin öne çekilmesi. Avrupa Birliği, Ukrayna'ya yönelik bu devasa krediyi ancak zorlu bir siyasi sürecin ardından nisan ayında kesinleştirdi. 100 milyar dolardan fazla tutarındaki bu can simidinin iki yıl içinde ödenmesi planlanıyor; yarısı 2026'da, diğer yarısı ise 2027'de.
Sekiz Avrupalı diplomat ve yetkili, Ukrayna'ya hızla daha fazla nakit sağlanmasının uygulanabilir tek seçeneğinin kredinin daha hızlı ödenmesi olabileceği konusunda hemfikir. Bazı Avrupalı yetkililer, böyle bir planın arkasındaki desteğin giderek güçlendiğini öne sürdü. İrlanda Dışişleri Bakanı Helen McEntee, geçen hafta savunma bakanlarının toplantısının ardından, "Ukrayna destek kredisi aracılığıyla finansman sağlamaya devam edeceğiz ve mümkün olduğu yerlerde, ihtiyaç duyulduğunda bu finansmanı öne çekeceğiz" dedi.
Ancak bu konuda henüz bir anlaşmaya varılmış değil. Zira Avrupa Komisyonu'ndaki yetkililer finansman açığının boyutunu ancak şimdi değerlendiriyor. Ayrıca bu seçenek başka bir sorun yaratacak: gelecek yılın ilerleyen dönemleri için daha az para kalacak. Ukrayna ayrıca Avrupa Birliği'ne Rusya'nın egemen varlıklarına el koyması yönünde baskı yapıyor. Bu daha da büyük miktarda finansmanı hızla toplamanın bir yolu olabilir. Belçika'daki finansal saklama kuruluşu Euroclear'da dondurulmuş 200 milyar dolardan fazla Rus varlığı bulunuyor. Avrupalı yetkililer geçen yıl bu parayı alıp Ukrayna'ya verilecek bir krediyi desteklemek için kullanmayı değerlendirmişti. Ancak Belçika ve diğer ülkelerin muhalefeti nedeniyle plan son anda çöktü. Şimdi İsveç ve diğer AB ülkeleri, ulusal bütçeleri tüketmeden Ukrayna'yı desteklemenin bir yolu olarak bu paranın kullanılmasına ilişkin fikri yeniden gündeme getirmeye çalışıyor.