Avrupa’nın aşırı sağı yükselişe geçti şimdi ise aşırı sol yeniden dikkat çekiyor. Anketler ve son seçimler, bazı seçmenlerin sola yöneldiğini ve birkaç yıl önce neredeyse etkisiz görünən partilerin güç kazandığını gösteriyor. Merkez siyaset ise artık hem sağdan hem soldan gelen meydan okumaları kontrol altında tutmakta zorlanıyor. Wall Street Journal’ın haberine göre bu kayma en çok genç seçmenler ve büyük şehirlerde yaşayanlar arasında görülüyor. Analist ve anket değerlendirmeleri bu durumun nedenlerinin karşılanamaz hale gelen konut fiyatları, yavaş ekonomik büyüme, ABD karşıtlığının artışı, ABD’nin İran’a saldırısına duyulan öfke gibi birçok konuya bağlıyor.
Bazı ülkelerde bu eğilim yüksek oy oranına ve seçim zaferlerine dönüşmeye başladı. Fransa ve İtalya radikal solun seçimlerde durağanlaştığı yerlerde ise şiddet olaylarında artış görüldü. Elbette yeni ortaya çıkan sağcı ve aşırı sağ partiler hala daha güçlü bir siyasi güç olmaya devam ediyor ve Avrupa’nın büyük ülkelerinde çoğu zaman anketlerde önde gidiyor. Ancak soldan gelen karşı hamle, siyasi satranç tahtasını yeniden şekillendirmeye ve daha yerleşik partilerin söylemini değiştirmeye başladı.
İki ucun anketlerde yükselişi
Britanya’da Yeşiller Partisi, kendisini popülist bir hareket olarak yeniden tanımladıktan sonra anketlerde hızla yükseldi. Parti kamu hizmetlerinin kamulaştırılmasını, uyuşturucuların yasallaştırılmasını, NATO’dan çekilmeyi, sığınmacıların kabul edilmesini, özel ev sahiplerine ağır vergiler getirilmesini savunuyor ve İsrail’in Gazze’deki askeri operasyonlarını sert biçimde eleştiriyor.
Bir yıl önce marjinal bir parti olarak görülen Yeşiller, son dönemde anketlerde önemli bir yükseliş yakaladı. Hatta bir ankette göç karşıtı Nigel Farage liderliğindeki Reform UK partisinin hemen arkasında ikinci sırada gösterildi. Geçen ay Yeşiller, İngiltere’nin kuzeyinde işçi sınıfının yoğun olduğu bir bölgede, neredeyse bir yüzyıldır iktidardaki İşçi Partisi’nin elinde bulunan bir seçim bölgesini kazandı.
Almanya’da ise eski Doğu Almanya’nın komünist iktidar partisinin halefi olan Sol Parti geçen yılki genel seçimler öncesinde anketlerde hızla yükseldi. Partinin desteği şu anda çoğu ankette yüzde 10’un üzerinde ve merkez sol SPD ile Yeşillerin hemen arkasında yer alıyor. Ayrıca 2025 seçim sonuçlarının da üzerinde. Grup kendisini aşırı sağ parti Almanya için Alternatif (AfD) partisine karşı bir set olarak sunuyor. Ancak Berlin’de partinin adayı olan Elif Eralp’e göre destekçileri asıl harekete geçiren konular ekonomik meseleler; sosyal adaletsizlik, yaşam maliyeti ve özellikle kiraların yüksekliği. Eralp’in Berlin’in ilk aşırı sol belediye başkanı olma ihtimali yüksek görülüyor.
“Klasik solun yeniden doğuşu”
Parti daha yüksek sosyal yardım ödemeleri, servet vergisi, daha düşük kiralar ve bazı çalışanlar için daha erken emeklilik yaşı çağrısında bulunuyor. Eralp, kapı kapı seçim kampanyasına odaklanan stratejisinde ABD’deki New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin yöntemlerini örnek aldığını söylüyor.
Son seçimlerde 18-29 yaş arasındaki seçmenler arasında en popüler parti Sol Parti oldu ve yakın tarihli bir Forsa anketine göre bugün de bu durum devam ediyor. Berlin’de parti, eylül ayında yapılacak eyalet seçimleri öncesinde SPD ve Yeşiller ile başa baş gidiyor. Forsa araştırma grubunun kurucusu Manfred Güllner, “Tanık olduğumuz şey klasik solun yeniden doğuşu. Parti Doğu Almanya kökeninin ötesine geçti, bir boşluğu doldurdu ve bu yüzden gençler için çok cazip hale geldi” dedi.
Fransa’da ise sol partilerden oluşan kırılgan bir ittifakı 2024’te yapılan erken parlamento seçimlerinde sürpriz şekilde birinci oldu. Ancak o zamandan beri ülkenin önde gelen aşırı sol partisi Boyun Eğmeyen Fransa (France Unbowed), şiddeti teşvik ettiği yönündeki suçlamalar nedeniyle itibar kaybetti.
Merkez partiler de sola bakıyor
Bölge genelinde aşırı sol partiler genellikle çok parçalı oldukları ve hükümete girmek için gerekli desteğe sahip olmadıkları için iktidara ulaşmakta zorlanıyor. King’s College London’da Avrupa siyaseti profesörü olan Anand Menon’a göre yirmi yıldır süren düşük büyüme oranlarından bıkan Britanyalı seçmenler, özellikle yerel düzeyde yeni siyasi hareketleri denemeye giderek daha açık hale geliyor. Ancak Menon, ulusal seçimlerde böyle bir hareketi destekleyip desteklemeyeceklerinin henüz belirsiz olduğunu da ekliyor.
Yine de aşırı solun yararlandığı ekonomik hayal kırıklığı sadece bu gruplarla sınırlı değil. New York’ta Mamdani’nin seçilmesinin ardından bazı merkez sol stratejistler partilerine protesto enerjisinden yararlanma ve söylemlerini sertleştirme çağrısı yaptı. Birleşik Krallık’ta İşçi Partili Başbakan Keir Starmer, göç karşıtı işçi sınıfı seçmenlerini kaybetmemek için Reform UK’e karşı “hukuk ve düzen” stratejisine odaklandı. Şimdilik bu yaklaşımı sürdürse de partisindeki bazı milletvekilleri onu daha sola kaymaya zorluyor.
Almanya’da SPD lideri ve Çalışma Bakanı Bärbel Bas ise zenginlere daha yüksek vergi uygulanması ve sosyal yardım ödemelerinin bütçe kesintilerinden korunması gibi daha sol söylemler benimsedi. Geçen kasım ayında konuşan SPD gençlik lideri Philipp Türmer ise daha da ileri gitti. Mamdani’nin zaferinin “belirsiz merkezci saçmalıklara karşı ve demokratik sosyalizm lehine güçlü bir mesaj” olduğunu söyledi.