Geçen yıl haziran ayında, yapay zeka destekli ilaç keşif girişimi Chai Discovery yalnızca 15 aylıkken antikor tasarlayabilen yeni bir model yayımladı. Yaklaşık 20 ilaç şirketi görüşme yapmak için şirkete ulaştı. Forbes'a konuşan Chai’ın kurucu ortağı ve başkanı Jack Dent, “Sanki sahaya bir bomba bırakmış gibiydik. İnsanlar sabahın 2’sinde LinkedIn’den mesaj atıp, ‘O kadar heyecanlıyım ki uyuyamıyorum’ diyordu" ifadelerini kullandı. İlaç keşfi, yapay zekanın en büyük vaatlerinden biri olarak görülüyor. Hem bilim insanları hem de yatırımcılar, yapay zeka modellerinin yeni tedaviler geliştirme sürecini kökten değiştirebileceğini umuyor. Günümüzde tek bir ilacın geliştirilmesi genellikle 1 milyar doların oldukça üzerinde maliyet gerektiriyor ve 10 yıldan uzun sürüyor. Hayal edilen şey ise bu teknolojinin araştırmacıların potansiyel tedavileri daha hızlı ve daha yüksek doğrulukla bulmasını sağlaması ve daha önce “ilaç geliştirilemez” kabul edilen hastalıklar için de tedaviler ortaya çıkarabilmesi.
Pfizer ile anlaşma yaptılar
Chai’ın kurucu ortağı ve CEO’su Josh Meier, “Amacımız geliştirilen ilaçların standardını yükseltmek. Mesele yalnızca hastalara daha fazla ilaç ulaştırmak değil, daha iyi ilaçlar sunmak" diyor. Kendisinden daha eski ve daha fazla kaynağa sahip rakiplerle mücadele etmesine rağmen Chai Discovery, yapay zeka destekli ilaç keşfi yarışında hızlı yükseldi. Ocak ayında, değeri 1,3 milyar dolar olarak belirlenen girişim, özellikle kilo verme ilaçlarıyla tanınan ve piyasa değeri 1 trilyon dolar olan ilaç devi Eli Lilly ile yapay zeka modeli kullanılarak birden fazla yeni tedavi geliştirilmesini kapsayan bir anlaşma duyurdu. Şimdi ise Chai Forbes’a özel olarak, 2025 geliri 63 milyar dolar olan Pfizer ile bir başka büyük yapay zeka ilaç geliştirme ortaklığı imzaladığını açıkladı.
15'ten fazla ilaç şirketiyle görüşüyorlar
Bu yılın başlarında San Francisco merkezli şirket, antikor tasarım modelinin bir sonraki versiyonu olan Chai-3’ü de sessizce kullanıma sundu. Şirket, Chai-3’ün kendisini tanınır hale getiren Chai-2 modelinden çok daha üstün olduğunu iddia ediyor. Dent, “Bu durum Pfizer ekibini gerçekten heyecanlandırdı” diyor. Şirket ayrıca ilk protein katlanma modeli olan Chai-1’i ücretsiz sunuyor. Böylece potansiyel ilaç şirketi müşterileri teknolojinin bir kısmını deneyebiliyor. Chai halen 15’ten fazla ilaç şirketiyle görüşme halinde ve bu yıl daha fazla anlaşma imzalamayı umuyor.
Şirket Pfizer veya Lilly ile yaptığı anlaşmaların finansal detaylarını açıklamasa da bu anlaşmaların anlamlı gelir yaratması bekleniyor. Yapay zeka ilaç keşfi alanındaki diğer ortaklıklar (örneğin Genesis Molecular’ın yakın dönemde Incyte ile yaptığı anlaşma veya Alphabet’ten ayrılan Isomorphic’in 2024 yılında Lilly ile yaptığı anlaşma) onlarca milyon dolarlık peşin ödemeler ve toplamda 1 milyar doların üzerinde potansiyel anlaşma değerleri içeriyordu.
Bu yılın Forbes AI 50 listesinde yer alan Chai OpenAI, General Catalyst, Menlo Ventures ve Oak HC/FT dahil yatırımcılardan 225 milyon doların üzerinde fon topladı. Şimdi ise Forbes’a konuşan anlaşmaya yakın iki yatırımcıya göre şirket 3,4 milyar dolar değerleme üzerinden ilave 400 milyon dolar yatırım toplamak için görüşmeler yürütüyor. Sürecin henüz erken aşamada olduğu ve şirketin henüz lider yatırımcı seçmediği belirtiliyor.
İlaç keşfi için yapılan yatırımlar artıyor
Risk sermayesi veritabanı PitchBook’a göre yatırımcılar 2025 yılında dünya genelindeki yapay zeka ilaç keşfi şirketlerine 11,4 milyar dolar yatırım yaptı. Bu rakam, bir önceki yılın 5,6 milyar dolarlık seviyesinin iki katından fazla. Bu yıl şimdiye kadar yapılan yatırım miktarı ise 5,5 milyar dolara ulaşmış durumda ve bu hızla devam ederse geçen yılın toplamını aşması bekleniyor. Alphabet’in yapay zeka ilaç keşfi girişimi Isomorphic tek başına mayıs ayında dikkat çekici bir şekilde 2,1 milyar dolar topladı. Dent, “Yapay zekanın ilaç keşfinde yaratacağı etki konusunda büyük umutlar ve beklentiler vardı ancak insanlar elle tutulur sonuçlar görmekte zorlandıkları için biraz hayal kırıklığı yaşamaya başlamıştı. Ama bugün bulunduğumuz yer, bir yıl öncesine kıyasla tamamen farklı bir evren" dedi.
30 yaşındaki Meier, New Jersey’nin Teaneck kentinde doktorlardan oluşan bir ailede büyüdü ve 8 yaşında programlama yapmaya başladı. Harvard’da eğitim görürken doktor olmayı düşündü ancak sonunda kimya ve bilgisayar bilimi alanlarında uzmanlaşmaya karar verdi. “Programlamada sevdiğim şey etkinizi ölçeklendirebilmeniz” diyor. 29 yaşındaki Londra doğumlu Dent ile Harvard’daki ilk günlerinde tanıştı. Bilgisayar bilimi eğitimi alan Dent, gençlik yıllarında arkadaşlarıyla uygulamalar ve oyunlar geliştiriyordu.
2018’de mezun olduktan sonra (ikisi de hem lisans hem yüksek lisans derecesi aldı) Meier OpenAI’de, Meta’nın üretken biyoloji grubunda ve yapay zeka ilaç keşfi şirketi Absci’de çalıştı. Dent ise Stripe’a katıldı ve şirketin en iyi mühendislerinden biri olarak ün kazandı. Yapay zeka alanında çalışmak için oldukça uygun bir dönemdi. Alan hızla büyürken Meier ve Dent, birkaç ayda bir San Francisco’daki bir Portekiz restoranında (Dent orada yaşıyordu) veya New York’taki bir dondurmacıda (Meier orada bulunuyordu) buluşup gelişmeleri değerlendiriyordu.
Google DeepMind, ekibinin daha sonra Nobel Kimya Ödülü kazanmasını sağlayan ilk AlphaFold protein veritabanını 2021’de yayımladı. Dent, “2024’e geldiğimizde yapay zekadaki her şeyin büyük ölçüde çalışmaya başlayacağı hissine sahiptik ve protein keşfi alanı birkaç yıl geriden geliyordu" diyor. İkili, Meier’in sektörde çalışırken tanıştığı iki kurucu ortak daha olan Matt McPartlon (o da Absci’de çalışmıştı) ve Jacques Boitreaud (Fransız yapay zeka ilaç keşfi şirketi Aqemia’dan) ile birlikte aynı yılın mart ayında Chai’ı kurdu.
Tedavi sürecini hızlandırmak
Birlikte, tedavi bulma sürecini hızlandırabilecek daha iyi bir yapay zeka modeli geliştirebileceklerine inanıyorlardı. Meier, “İnsanlar ilaç keşfinde aslında çok başarısız. Bugünkü araçlarla ilaç geliştirebiliyor olmamız bile dürüst olmak gerekirse mucize" diyor. İlk modelleri Chai-1’i sadece birkaç ay içinde piyasaya sürdüler. Yapay zeka ilaç keşfi şirketlerinin çoğu, belirli ilaçlara odaklanan anlaşmalar yapıyor ve başarı halinde büyük gelir elde etmeyi hedefliyor. Ayrıca büyük başarı yakalayabilecek bir ilacın sağlayacağı gelir çok yüksek olduğu için genellikle kendi tedavi geliştirme programlarını da yürütüyorlar. Chai ise farklı bir yol seçti ve teknolojisine erişim satmaya başladı. Dent, “Başlangıçta insanlar bize para kazanmanın tek yolunun kendi ilaç varlıklarını geliştirip bir ilaç şirketine dönüşmek olduğunu söylüyordu. Meydan okumamız gereken dogma buydu" diyor. Ona göre ilaç şirketlerinin tek bir umut vadeden molekül için yüz milyonlarca dolar harcadığı bir dünyada, hızla onlarca potansiyel tedavi üretebilen bir yazılım motoru son derece değerli olacak.
Pfizer’da küresel Ar-Ge başkanı olarak görev yaptıktan sonra emekli olan ve şu anda Chai’ın yönetim kurulunda yer alan Mikael Dolsten ise şöyle diyor: “Bence bu çok parlak bir öngörüydü. Eğer geleneksel sektörlerin güven duyup iş birliği yapmak isteyeceği taraf olmak istiyorsanız, aynı zamanda kendi küçük ilaç şirketinizi kurmaya çalışamazsınız.”