Elon Musk, sosyal medya uygulaması X’te yaptığı açıklamada, gelecek yıl Amerika’daki her çocuğa 4,8 milyar SpaceX hissesinden birini vereceğini taahhüt etti. Şu anda 18 yaşın altında olan 72 milyon Amerikalı ve SpaceX’in cuma günkü kapanış hisse fiyatı baz alındığında yaklaşık 10,5 milyar dolar değerinde olacak bu hediye, haziran ayında tarihin ilk trilyoneri haline gelen ve bugün tahmini 923 milyar dolarlık servete sahip olan dünyanın en zengin insanı için çok küçük bir meblağ sayılabilir. Ancak bu, Musk’ın bugüne kadarki açık ara en büyük hayırsever bağışı olabilir.
Bu durum, Musk’ın 2012’de bağış taahhüdü girişimini imzalamasına ve böylece ölmeden önce ya da vasiyeti aracılığıyla servetinin en az yarısını bağışlama sözü vermesine rağmen geçerli. Elbette Musk, hayırseverlik faaliyetlerinde bulunan vakıflara 8 milyar dolardan fazla Tesla hissesi aktardı (net servetinin yüzde 0,9’u). Ancak kâr amacı gütmeyen kuruluşlarının kamuya açık en güncel vergi beyannamelerine göre bu hisselerin neredeyse tamamı hala atıl durumda bekliyordu. Musk’ın 2002’de ilk vakfı olan The Musk Foundation’ı kurmasından bu yana, devasa servetinin yalnızca tahminen 500 milyon doları, yani yüzde 0,05’i, ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı. Musk ABD'deki son iki seçim döneminde siyasete daha fazla para harcadı: 2024 seçimlerinde ağırlıklı olarak Donald Trump’ı desteklemek için 290 milyon dolar, yaklaşan ara seçimlerde ise Cumhuriyetçileri desteklemek üzere şu ana kadar 366 milyon dolar katkıda bulundu.
Musk'ın gerçekleşmeyen vaatleri
Elbette Musk’ın büyük vaatlerde bulunup bunları yerine getirmemekle ilgili uzun bir geçmişi var. 2021’de, Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı kendisine paranın nasıl kullanılacağına ilişkin bir plan sunarsa kuruluşa 6 milyar dolar bağışlayacağını X’te paylaşmıştı. Kuruluş planı sundu ancak Musk’ın bağışı hiçbir zaman gerçekleşmedi. Musk, 2018’de Michigan eyaletinin Flint kentinde ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) belirlediği sınırların üzerinde kirlenme bulunan her evin su sisteminin onarımını finanse etme sözü verdi. Ancak sonuçta Flint’teki okullara su filtresi sağlamak için yalnızca 500 bin dolar bağışladı.
Musk Foundation, 2021’den bu yana 2024 yılına ait kamuya açık en güncel vergi beyannamesine kadar toplam 1 milyar dolar dağıttı. Ancak bu tutarın 592 milyon doları, Musk’ın X Foundation adlı başka bir kar amacı gütmeyen kuruluşuna aktarıldı. Bu kuruluşun 2025 yılına ait kamuya açık en güncel vergi beyannamesine göre X Foundation, uzun vadede bağımsız ve STEM (bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik) odaklı bir ilkokul, ortaokul ve üniversite işletleme misyonu için yalnızca 879 bin dolar harcadı.
Aynı dönemde Musk Foundation’ın yaptığı bağışların 96 milyon dolarlık bir başka bölümü ise bağışçıların yönlendirdiği fonlara aktarıldı. Bu fonlar, kamuya açıklama yapma veya asgari dağıtımda bulunma zorunluluğu olmayan, fiilen kapalı kutu niteliğindeki hayırseverlik araçlarıdır. Musk’ın bağış yapmak için kullandığı araçlar arasında gerçekleştirilen bu transferler, Musk Foundation’ın özel vakıfların varlıklarının her yıl yüzde 5’ini dağıtmasını şart koşan ABD İç Gelir İdaresi (IRS) düzenlemesine uymasına yardımcı olmuş olabilir. Ancak bu tutarlar, Forbes’un Musk’ın yaşamı boyunca yaptığı toplam bağışlara ilişkin tahminine dahil edilmiyor. Çünkü Forbes yalnızca nihai yardıma ihtiyacı olanlara ulaştığı doğrulanabilen paraları hesaba katıyor.
Musk Foundation’ın 2021-2024 yıllarını kapsayan, kamuya açık en güncel dört vergi beyannamesine göre Musk’ın alıcılara gerçekten ulaşan yaklaşık 500 milyon dolarlık bağışının büyük bölümü son yıllarda yapıldı. Bu dönemdeki en büyük bireysel bağışları arasında X Prize Foundation’a verilen 108 milyon dolar ve Tennessee eyaletinin Memphis kentindeki St. Jude Children’s Research Hospital’a yapılan 55 milyon dolarlık bağış yer alıyor. SpaceX hisselerinden 10,5 milyar dolarlık bir tutarı doğrudan Amerikalı çocuklara vermek, bağışlarını genellikle kendi vakfı üzerinden ve nispeten küçük meblağlarla yapmayı tercih eden Musk için önemli bir değişiklik olurdu. Hisseleri nasıl dağıtacağı belirsizliğini koruyor ancak bunların Trump Accounts adı verilen hesaplara yatırılabileceği yönünde tahminler yapıldı.
Vergi yükünü azaltmak
Şu ana kadar Musk’ın hayırseverlik faaliyetlerinin önemli bir bölümünün vergi yükünü azaltma amacı taşıdığı anlaşılıyor. Musk’ın vakfına yaptığı katkıların zamanlaması ve vakfın son yirmi yılda dağıttığı görece küçük tutarlar bu ihtimali destekliyor. IRS, vergi mükelleflerinin özel vakıflarına bağışladıkları ve değer kazanmış hisselerin değerini, düzeltilmiş brüt gelirlerinin yüzde 20’sine kadar olan kısmından düşmelerine izin veriyor. Musk, 2021 ve 2022 yıllarında Musk Foundation’a 7,9 milyar dolarlık Tesla hissesi bağışladı. Bu, Twitter’ı satın almak için gereken finansmanı sağlamak ve kullanım süresi dolmak üzere olan hisse opsiyonlarını kullanmanın maliyetini karşılamak amacıyla 39 milyar dolarlık Tesla hissesi sattığı yıllarla aynı döneme denk geliyor. Önceki 19 yılda ise Musk yalnızca 617 milyon dolarlık Tesla hissesi satmış ve Musk Foundation’a sadece 264 milyon dolar bağışlamıştı.
Muhtemelen bir başka etken de itibar kaygısı. Musk’ın açıklaması, yapay zeka devi Anthropic’in şirket hisselerinin yüzde 5’ini yeni kurulan bir kamu yararı fonuna aktarmayı planladığını duyurmasından kısa süre sonra geldi. Bu yılın başlarında SpaceX Başkanı Gwynne Shotwell (tahmini serveti: 1,9 milyar dolar) ve eşi, SpaceX’in 2 milyon hissesini “Trump Accounts” hesaplarına bağışlama sözü verdi. Bu bağış gerçekleştirilirse hisselerin cuma günkü kapanış fiyatına göre değeri yaklaşık 300 milyon dolar olacak.
Musk bu kez sözünü tutarsa, yaşamı boyunca yaptığı toplam hayırseverlik bağışları yaklaşık 20 katına çıkacak. Buna rağmen bağışladığı miktar, net servetinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ine karşılık gelecek. Yine de bu oran, onu hayırseverlik faaliyetleri bakımından Amerika’nın en zengin 400 kişisi arasında orta sıralara yerleştirmeye yetecek.
Tesla'dan 158 milyar dolar yıllık ücret
ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunulan şirketin 14A Formu’na göre Musk’ın Tesla’dan aldığı bildirilen toplam ücret, 2025 yılı için yaklaşık 158,4 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu tutarın 132,3 milyar doları CEO performans ödülünün azami değeri, 26,1 milyar doları ise ara dönem ödülünden oluşuyor. 135 bin 623 uygun çalışandan elde edilen verilere göre CEO dışındaki çalışanların yıllık medyan ücret 2025 yılında 62 bin 786 dolardı. Bu rakam 2024’teki 57 bin 243 dolardan ve 2023’teki 45 bin 811 dolardan artış göstermiş olsa da Musk’ın 2025 yılındaki ücretinin 2,5 milyondan fazla katı kadar daha düşüktü.
Delaware Yüksek Mahkemesi’nin Musk’ın 2018 yılına ait ücret paketini yeniden yürürlüğe koymasının ardından, Musk 21 Nisan’da Yönetim Kurulu’nun Ağustos 2025’te 96 milyon adet kısıtlı hisse olarak onayladığı geçici ödülü kaybetmişti. 16 Haziran’da Musk, 2018 yılı opsiyon paketindeki 303 milyon 960 bin 630 opsiyonun tamamını hisse başına 23,34 dolardan kullandı; kullanım bedeli için nakit ödemesi yerine Tesla, 17 milyon 531 bin 857 hisseyi kesintiye tabi tuttu ve geri kalan 286 milyon 428 bin 773 hisseye, bunların hak kazanma tarihi Ocak 2028 olmak üzere, kısıtlama getirdi.
Fiilen ödenen ücret 10 milyar dolar
SEC’in zorunlu kıldığı ücret hesaplama yöntemine göre 2025 yılında Musk’a fiilen ödenen ücret 10,37 milyar dolar olarak belirlendi ancak Tesla’nın kendi ücret hesaplama yöntemine göre Musk geleneksel bir maaş almadığı ve herhangi bir hisse senedini kullanmadığı için ücreti 0 dolar olarak gösteriliyor.
Tesla, Musk’a ihraç edilen 423 milyon 743 bin 904 adet kısıtlı hisseyle bağlantılı 12 piyasa değeri ve operasyonel dönüm noktasını belirledi. Bunlara Tesla’nın piyasa değerinin 2 trilyon dolardan 8,5 trilyon dolara yükselmesi de dahil. Ancak şirket henüz bu hedeflerin hiçbirine ulaşamadı.
Forbes değerlemesi
20 Ekim itibariyle Musk'ın net serveti 923 milyar dolar. Milyarder, Tesla hisselerinin yaklaşık yüzde 11’ine sahip. Bu da, bu hisse payı ile SpaceX’teki yüzde 38’lik hisse payı göz önüne alındığında, servetinin büyük ölçüde bu iki şirketin hisse senedi performansına bağlı olduğu anlamına geliyor.