Artık Apple’ı yönetme yükünden kurtulan Tim Cook, giderek daha önemli hale gelen bir role daha fazla zaman ayırabilecek: Şirketin küresel elçisi olarak hareket etmek. Apple, Cook’un yeni görevi olan yönetim kurulu başkanlığını duyururken, işinin dünya genelindeki politika yapıcılarla iletişim kurmayı da kapsayacağını belirtti. Bu görev, iPhone üreticisi için ABD-Çin ticari gerilimi ve İran savaşı kaynaklı artan jeopolitik tansiyon ortamında yeni bir önem taşıyor.
ABD-Çin arasında denge kurmak
Yeni atanan CEO John Ternus, Cook’un çalışmalarını ilerletip yapay zekayı Apple cihazlarına entegre etmeye odaklanırken, Cook dünyanın en büyük iki ekonomisi olan Washington ile Pekin arasında ince bir denge kurmak zorunda kalacak. Yeni görevi, iPhone üreticisini yönettiği 15 yıl boyunca şekillendirdiği kurumsal diplomasiyi sürdürüyor. CEO olarak Cook, Apple’ı teknoloji dünyasının zirvesine taşıyan Çin merkezli üretim devini kurdu ve şirket yıllarca dünyanın en değerli şirketi olarak sıralandı. Cook ayrıca yaklaşık on yıl önce ABD Başkanı Donald Trump ile yakın bir ilişki kurarak erken bir risk aldı ve onu ilk başkanlık döneminde ABD başkanıyla iletişim kuran az sayıdaki teknoloji liderinden biri haline getirdi.
IDC’de müşteri cihazları başkan yardımcısı Francisco Jeronimo, “Tim Cook’un yönetim kurulu başkanlığı rolüne geçmesi stratejik olarak mantıklı ve muhtemelen Apple için gerçek değer yaratmaya devam edebileceği yer burası. Onu günlük operasyonel sorumluluklardan kurtarmak, her zaman en iyi yaptığı şeyde daha etkili olmasını sağlayabilir.”
Çin ile ilişkiler zorlanıyor
Kısmen Cook sayesinde Apple uzun süre Pekin ile istikrarlı ilişkilerden yararlandı. Ancak son yıllarda Washington ile gerilimlerin artması ve Tencent Holdings ile Huawei Technologies gibi yerel firmaların işine darbe vurmasıyla bu denge test edildi. Apple, Silikon Vadisi rakipleri arasında Çin’de açık ara en büyük başarıyı elde etti. Hatta son yıllarda büyük ABD şirketleri arasında da en başarılısı oldu. Cook, çoğu insanın ülkeyi ucuz taklitler ve düşük kâr marjlı ürünlerle ilişkilendirdiği bir dönemde Zhengzhou’daki dev iPhone üretim merkezinin kurulmasına yardımcı oldu. Bu erken yatırım, Apple’ı Pekin’in gözünde yıllar önce ayrıcalıklı bir konuma getirdi.
Bu hamleler, bugün yüzlerce şirketi kapsayan küresel tedarik zincirinin merkezinin Çin olmasını sağladı. Cook’un Apple mağazalarına düzenli ziyaretleri ve özenle yönetilen sosyal medya paylaşımları, ona sadık bir takipçi kitlesi kazandırdı. Çin, ABD’den sonra Apple’ın en büyük tek ülke pazarı olmaya devam ediyor. Apple başarısının bir kısmını Çin’in içerik düzenlemelerine titizlikle uymasına borçlu.
Apple, yerel tedarikçilerden oluşan geniş ekosistemi sayesinde Çin’de en büyük özel işverenlerden biri olarak, Trump yönetiminin hafıza çiplerinden yapay zeka işlemcilerine kadar çeşitli ürün akışlarını yönlendirmek için tarifeler kullanma tehditleriyle denge kurmak zorunda. Bu durum, Pekin’in yerel şirketleri küresel donanım liderlerine dönüştürmeye çalıştığı bir döneme denk geliyor. Cook’un bir sonraki zorluğu, Washington ile Pekin’in ticaretten Orta Doğu’ya kadar pek çok konuda çatıştığı bir ortamda Apple’ın Çin’deki varlığını sürdürmek olacak. Çin’de devlet ilişkileri, birçok pazara kıyasla iş başarısı için çok daha kritik.
Hindistan’da yeni sınav
Cook’un diplomatik becerileri için yeni bir sınav da Hindistan’da şekilleniyor. Bu ülke iPhone için potansiyel olarak devasa ancak henüz gelişmemiş ve karmaşık bir pazar. Hızla büyüyen ama hala erken aşamadaki teknoloji ekosistemi, Apple’ın karlılığını sürdürebilmesi için gereken ölçekten uzak. Yeni Delhi ile Pekin arasındaki gerilimler, bazı açılardan ABD-Çin sürtüşmesine benzer derecede karmaşık. Birkaç yıl önce Hint ve Çin orduları Himalayalar’da çatışmıştı.
Durumu daha da zorlaştıran şey, Hindistan’ın gerekirse Çin pahasına bir üretim gücü olma hedefini açıkça ortaya koymuş olması. Ancak Cook’un burada daha az deneyimi var ve Tata Steel ya da Reliance Industries gibi yerel üretim liderleriyle bağları sınırlı. Geçen yıl Apple, Hindistan’daki iPhone üretimini yaklaşık yüzde 53 artırdı ve artık amiral gemisi cihazlarının dörtte birini burada üretiyor. Bu ABD şirketinin Çin’e yönelik tarifelerden kaçınma çabasını yansıtıyor. Eski üst düzey bürokrat Aruna Sundararajan’a göre Cook, küresel devlerin çekimser kaldığı bir dönemde yerel üretime cesur bir yatırım yaptı.
Cook’un ayrıca Apple’ın yapay zeka çağında da tedarikçiler için en iyi ortak olmaya devam ettiğine onları ikna etmesi gerekecek. Bu Taiwan Semiconductor Manufacturing, Foxconn, Samsung Electronics ve SK Hynix gibi önemli üreticileri de kapsıyor. Yıllarca Apple, yüksek üretim hacmi ve kalite itibarı sayesinde tedarikçileri üzerinde benzersiz bir etkiye sahipti. Ancak artık Nvidia, TSMC için daha büyük bir gelir kaynağı haline geldi. Samsung ve Hynix ise yapay zeka çip liderinden sertifikasyon almaya odaklanmış durumda. Hatta iPhone’un küresel başarısının temel taşlarından biri olan Foxconn bile sunucu gelirlerini mobil cihazlardan daha hızlı artırıyor.
Trump’la ilişkiler
Cook diğer pazarlarda elçi rolünü üstlenirken Washington’daki gelişmeleri de yakından izlemek zorunda kalacak ve Trump ile ilişkisini sürdürmesi gerekecek. Trump bir zamanlar Beyaz Saray etkinliğinde ona “Tim Apple” diye hitap etmişti. ABD’deki ilk başkanlık döneminde Trump, Cook’u “harika bir yönetici” olarak nitelendirmiş ve “beni arıyor, diğerleri aramıyor” demişti. Cook geçen yıl Trump’a, üzerinde şirket logosu bulunan 24 ayar altın tabanlı bir cam plaket hediye etti. Trump, Truth Social’daki paylaşımında Cook’u “inanılmaz biri” olarak övdü ve uzun süredir devam eden ilişkilerinden bahsetti. İlk döneminde Cook’un kendisini aramasına şaşırdığını da anlattı.
Cook ile Trump arasındaki ilişki, Apple’ın Çin ve diğer ülkelerden gelen ürünlere yönelik milyarlarca dolarlık ABD tarifelerinden kaçınmasına yardımcı oldu ve yeni vergi tartışmaları sürerken de önemini koruyacak. Trump, “her zaman Tim Cook’un hayranı olduğunu” söylese de iki isim özellikle göç politikası konusunda her zaman aynı fikirde olmadı. 2019’da Cook, ABD’ye çocukken yasa dışı şekilde getirilen gençler için koruma politikalarını destekleyerek Trump’a karşı çıktı.
2017’de Cook’un Trump ile iletişime geçmesi teknoloji dünyasında istisnaydı ancak bugün Jensen Huang ve Mark Zuckerberg gibi Silikon Vadisi liderleri de başkanla doğrudan iletişim kuruyor. Cook, çalışanlarla yaptığı toplantıda Apple adına yürüttüğü diplomatik çabaları geliştirmeyi planladığını belirtti: “Bu yıllar boyunca ilişkiler kurduğumuz bir alan ve burada yardımcı olabileceğimi düşünüyorum. Muhtemelen başka konularda da yardımcı olacağım.”