Şubat sonunda başlayan çatışmaların ardından stratejik öneme sahip geçiş hattı, İran dışındaki gemilere büyük ölçüde kapalı kaldı. Bu gelişme, küresel piyasada yüz milyonlarca varillik arzın devre dışı kalmasına yol açtı. Enerji ithalatçısı ülkeler, açığı kapatabilmek için acil durum rezervlerine yönelirken, Çin, Japonya ve Güney Kore’de petrokimya tesisleri üretimlerini kısmaya başladı.
Sanayiden ulaşıma geniş çaplı yansıma
Enerji arzındaki sıkışma, üretim zincirinin farklı halkalarında hissediliyor. Plastik üretiminde düşüş yaşanırken, bu durum ambalajdan beyaz eşyaya kadar pek çok sektörü etkiliyor. Havacılık tarafında ise Vietnam’dan Hollanda’ya uzanan hatta uçuş iptalleri ve kriz planları gündeme geliyor. Güneydoğu Asya’da artan yakıt ve gübre maliyetleri nedeniyle hasat dönemine gelmiş pirinç tarlalarının bile boş bırakıldığı görülüyor.
Şirketlerden sert uyarı: Risk büyüyor
Uluslararası kuruluşlar zaten büyüme ve petrol talebine ilişkin beklentilerini aşağı çekerken, sektörün en büyük ticaret şirketleri de daha karamsar bir tablo çiziyor. Vitol, Gunvor ve Trafigura gibi firmalar, Hürmüz’ün kısa vadede açılmaması halinde ekonomik etkilerin derinleşeceği görüşünde birleşiyor.
Vitol CEO’su Russell Hardy, mevcut durumda stokların hızla eritildiğine dikkat çekerek, “Aslında gelecekteki arzı bugünden kullanıyoruz. Ancak bu sürdürülebilir değil. Talebi kısmak zorunda kalmak ise doğrudan resesyonist sonuçlar doğurur” değerlendirmesini yaptı.
Talep kaybı derinleşebilir
Hardy’e göre çatışmalar şimdiye kadar günlük yaklaşık 4 milyon varillik talebi ortadan kaldırmış durumda. Boğazın kapalı kalmaya devam etmesi halinde bu kaybın daha da büyümesi bekleniyor. Gunvor’dan Frederic Lasserre ise üç ayı bulan bir kesintinin küresel ölçekte resesyona yol açabileceğini ifade ediyor.
Trafigura Başekonomisti Saad Rahim de arz şokunun etkilerinin hafife alındığını vurgulayarak, “Bu büyüklükte bir arz kaybı mutlaka talep daralmasıyla dengelenir” görüşünü dile getirdi. Rahim’e göre krizin uzaması, dünya genelinde ekonomik aktivitenin belirgin şekilde yavaşlaması anlamına geliyor.