Beklenti anketine katılan ekonomistlerden 24'ü politika faizinin sabit bırakılacağını, biri 100 baz puan indirilerek yüzde 36'ya çekileceğini tahmin ediyor. Ekonomistlerin eylül ayı PPK kararı beklentilerinin medyanı yüzde 37 ile politika faizinin sabit bırakılacağı yönünde oldu.

Ankete katılan ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı ise yüzde 35 olarak hesaplandı. Temmuz ayında yapılan PPK toplantısında politika faizi değiştirilmemiş ve yüzde 37’de sabit tutulmuştu.

Doğal bir hava olayı olan El Nino, şimdiye kadar kaydedilmiş en güçlü örneklerinden birine dönüşürken meteorologlar şimdiden gelecek yazı düşünüyor. Tam olarak ne olacağını tahmin etmek için henüz çok erken olsa da Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi (Met Office), 2027’nin Avrupa’nın kayıtlardaki en sıcak yılı olma konusunda 2024’le yarışmasının muhtemel olduğunu şimdiden söylüyor. Bu gerçekleşmese bile iklim değişikliği, gelecekteki sıcak hava dalgalarının bugün rekor kıran sıcak hava dalgalarından daha uzun, daha şiddetli ve daha sık olacağı anlamına geliyor.

Düşünce kuruluşu Chatham House’da kıdemli araştırma görevlisi olan Beatrice Mosello, “Sıcak hava dalgaları ve orman yangınları, insanların artık gözlerinin önünde olup bitenleri görmezden gelemeyeceklerinin gerçekten doğrudan kanıtı oldu. Bu yalnızca belirli bir süre boyunca aksamalara neden olan tek bir olay değil. Ekonomimizin ve toplumumuzun pek çok farklı düzeyinde yankıları oluyor” ifadelerini kullandı.

Bu endişe kamuoyu araştırmalarına da yansıyor. Fransa’da rekor bir sıcak hava dalgasının ardından Ipsos’un temmuz ayında yaptığı bir ankette çevre konusundaki endişede 12 puanlık bir artış tespit edildi. Avusturya ve Birleşik Krallık’taki kamuoyu yoklamaları da aynı eğilimi gösterdi. Avusturyalı pazar araştırma şirketi INTEGRAL’deki araştırmacılar bunu insanların sıcaklıkla doğrudan deneyimlerine ve ülkenin hazırlıksız olduğu yönündeki hissiyatına bağladı.

Hükümetler harekete geçti

Hükümetlerin de iklim değişikliğini politikalarında daha fazla dikkate aldığına dair bazı işaretler var. Almanya’da çevre bakanı, yerel yönetimlerin iklim değişikliğine uyum konusunda etkili bir şekilde çalışmak için yeterli kaynaklarının olmadığını söylemesinin ardından, anayasayı değiştirmek ve merkezi hükümetin iklim adaptasyonundaki sorumluluğunu artırmak için baskı yapıyor. İspanya’da yetkililer, insanların sıcaktan korunmak için sığınabileceği iklim sığınakları ve okullardaki klima sistemleri için daha fazla fon sağlanacağını açıkladı. Birleşik Krallık’ta sağlık bakanı, Ulusal Sağlık Hizmeti’nin (NHS), şu anda kış dönemi için yaptığı planlamaya benzer şekilde, yaz aylarında artacak talebe hazırlıklı olması gerektiğini söyledi.

Ancak bu oranda somut değişikliklerin hayata geçmesi daha uzun sürecek. Avrupa’daki hastaneler bunun bir örneği. Hastanelerin çoğu yoğun yapılaşmış kentsel bölgelerdeki eski binalarda bulunuyor ve kapsamlı klima sistemlerine sahip değil. Bu da onları aşırı ısınmaya karşı özellikle savunmasız hale getiriyor. Birleşik Krallık’ta hemşireler iş başında bayılırken sağlık çalışanları koşulların güvenli olmadığı konusunda uyarıda bulundu. Araştırma kuruluşu King’s Fund’da sağlık politikaları alanında kıdemli uzman olan Chris Naylor, “NHS’de sıcak hava dalgalarına uyum sağlanmasının daha yüksek bir öncelik haline geleceği konusunda iyimserim. Bunun 2027 yazına kadar gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusunda ise o kadar emin değilim” dedi.

Çeşitli sektörlerdeki uyum çabalarının önünde, sıkılaşan ulusal bütçeler ve Avrupa hükümetlerinin dikkatini çekmek için yarışan çok sayıda başka konu bulunuyor. Bunlar arasında İran ve Ukrayna’daki savaşlar, ABD ile gergin ilişkiler ve enflasyon ile siyasi istikrarsızlıktan bıkmış seçmenler yer alıyor.

Klima talebi siyasi tartışma yarattı

Sıcaklıkla nasıl başa çıkılacağı konusu da tartışmalı. Sağ popülist siyasetçiler klimayı siyasi bir ayrışma konusu haline getirdi. Yetkililer, bazı durumlarda insanların iklim değişikliğine neden olduğuna dair bilimsel sonuçları dahi reddederek, net sıfır hedeflerini vatandaşların konforunun önüne koymakla suçluyorlar.

Uyum sağlama çabaları yeni sorunları da beraberinde getirebilir. Yaz aylarındaki hava koşulları Avrupa’da klima kurulumu için büyük bir talep patlamasına yol açtı. Bu da çok daha fazla insanın serinletme imkanına sahip olacağı anlamına geliyor. Ancak bu durum yeni bir kırılganlık yaratıyor: Avrupa’daki elektrik şebekeleri artık yaz aylarında oluşan talep zirveleriyle de başa çıkmak zorunda. Bu yaz Birleşik Krallık elektrik şebekesi, arz ve talep arasındaki uyumsuzluk konusunda birden fazla uyarı yayımladı.

Birleşik Krallık’ın bağımsız National Heat Risk Commission’ının başkanı Emma Howard Boyd’a göre bu kriz farklı olan örnek olabilir. Bunun nedeni, bu yılki sıcakların ve yangınlar, ticaretin aksaması, elektrik ve su kesintileri ve haftalar süren yağışsızlık nedeniyle gözle görülür biçimde kuruyan kamusal alanlar da dahil olmak üzere yarattığı etkilerin kalıcı olması.

Komisyon yaptığı açıklamada, Birleşik Krallık’ın sıcak hava koşullarına uyum sağlama konusunda yavaş kaldığını belirtti ve neden daha fazla ilerleme kaydedilemediğini açıklamaya yardımcı olacak kanıtlar sunulması çağrısında bulundu. Howard Boyd, “İşlerin yalnızca daha da sıcak hale geleceği bilgisi, hükümetin her kademesinde gerçekten benimsenmeli. Yaz sona erip sıcaklıklar düşerken hepimizin sorumluluğu hala aynı. Unutmamalıyız ki gelecek yıl daha hazırlıklı olabilelim” diye konuştu.

Böylece endeks 105,04 seviyesine geriledi. Söz konusu endeks temmuz ayında 106,11 düzeyinde bulunuyordu.

Üretici fiyatları bazlı endeks de düştü

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) bazlı reel efektif döviz kuru endeksi de bu dönemde geriledi. Söz konusu endeks ağustos ayında 0,26 puan azalarak 101,35 seviyesine indi.

Aylık bazda yaşanan bu düşüşlere rağmen Türk lirasının değeri yıllık bazda artış gösterdi. Türk lirasının değeri, geçen yılın aynı dönemine göre TÜFE bazında 7,77 puan yükseldi. Yİ-ÜFE bazında ise 2,38 puanlık bir artış kaydedildi.

Kur ve enflasyon etkileri

TCMB'nin yayımladığı değerlendirme raporunda endekse etki eden bileşenler detaylıca incelendi. Merkez Bankası değerlendirmesinde, TÜFE bazlı REK endeksine etki eden bileşenler incelendiğinde, Türk lirası karşısında, bir önceki aya göre doların ortalama yüzde 1,68, euronun ortalama yüzde 3,20 değer kazandığını, TÜFE'nin ise bir önceki aya göre yüzde 1,84, Yİ-ÜFE'nin yüzde 2,57 arttığını belirtti.

Merkez Bankası, endeksteki değişimin nedenlerini de açıkladı. Değerlendirmede, Türkiye TÜFE’sindeki değişimin endeksin artışına katkıda bulunduğu kaydedildi. Buna karşılık, Dünya TÜFE Sepeti ile Nominal Kur Sepetindeki değişimin endeksi azaltıcı yönde etkilediği aktarıldı.

Söz konusu süreç, Rekabet Kurumu’nun 10 Mart 2025 tarihinde Migros’un da aralarında bulunduğu bazı perakende şirketleri ve tedarikçiler hakkında başlattığı inceleme kapsamında yürütülüyordu.

Soruşturmanın sonuçlanmasıyla birlikte Migros’a 48 milyon 443 bin 775,31 lira tutarında idari para cezası bildirildi.

Şirket, yüzde 25 oranındaki erken ödeme indiriminden yararlanılması durumunda ödenecek cezanın 36 milyon 332 bin 831,48 liraya gerileyeceğini belirtti.

Şok Marketler’de iki ayrı soruşturma sonuçlandı

Şok Marketler Ticaret A.Ş. de Rekabet Kurumu tarafından yürütülen iki farklı soruşturmanın sonuçlandığını duyurdu.

Soruşturmalar, gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren çeşitli şirketler ile tedarikçilere yönelik olarak 10 Mart 2025 tarihinde başlatılmıştı.

İncelemelerden birinde Rekabet Kurumu, Şok Marketler’in 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediğine hükmetti. Bu kapsamda şirkete herhangi bir idari para cezası verilmesine gerek olmadığına karar verildi.

Uzlaşma kapsamında 39,9 milyon lira ödeyecek

Diğer soruşturma ise uzlaşma yöntemiyle sonuçlandırıldı. Bu kapsamda Şok Marketler’in ödeyeceği uzlaşma tutarı 39 milyon 910 bin 27,96 lira olarak belirlendi.

Şirket, yüzde 25 erken ödeme indiriminden faydalanması halinde söz konusu tutarın 29 milyon 932 bin 520,97 liraya düşeceğini açıkladı.

Böylece Rekabet Kurumu’nun gıda perakende sektörüne yönelik soruşturmalarında Migros ve Şok Marketler açısından yürütülen süreçler tamamlanmış oldu.

Sıradaki 2 trilyon dolarlık şirket

Bu oldukça sıra dışı bir durum. Geçmişte, genç start-up’lara yatırım yapan girişim sermayesi şirketleri, hızla büyüyen yeni bir teknoloji kategorisinde genellikle yalnızca bir şirketi desteklerdi. Doğrudan rakiplere yatırım yapmak çıkar çatışması olarak görülürdü. Ancak yapay zeka patlaması Silikon Vadisi’ndeki neredeyse her şeyi değiştirdi ve yatırımcıların start-up’ları destekleme biçimi de bunun istisnası değil. Menlo Park, Kaliforniya’da girişim sermayesi şirketlerinin merkezi olmaya devam eden ve ünlü Sand Hill Road üzerinde bulunan önde gelen yatırım şirketleri, bir sonraki 2 trilyon dolarlık şirket olabilecek yapay zeka şirketlerine yatırım yapma fırsatını kaçırmamak için normlarını değiştirdi ve stratejilerini uyarladı.

Madrona Venture Group’ta yatırımcı olan Karan Mehandru, “Büyük yatırım fonlarının pek azı hem OpenAI’ı hem de Anthropic’i kaçırdık demek ister” dedi. Silikon Vadisi’nin Anthropic ve OpenAI’ın başarısına veya başarısızlığına ne ölçüde bağlı olduğu, bu iki özel şirketin topladığı para miktarından açıkça görülüyor. PitchBook’a göre Anthropic, girişim sermayesi şirketleri, hedge fonları, büyük teknoloji şirketleri ve Orta Doğu’daki devlet varlık fonları da dahil olmak üzere yaklaşık 300 yatırımcıdan 130 milyar dolardan fazla yatırım aldı. OpenAI ise büyük teknoloji şirketleri ve Joshua Kushner’ın yatırım şirketi Thrive Capital gibi yaklaşık 230 yatırımcıdan 180 milyar dolardan fazla yatırım topladı.

Buna karşılık Facebook, halka arzından önce 2012 yılına kadar yalnızca 2,4 milyar dolar toplamıştı (şirket daha sonra Meta adını aldı). Uber ise 2019’da borsaya açılmadan önce yaklaşık 20 milyar dolar toplamıştı. PitchBook tarafından Anthropic ve OpenAI’ın hissedarları olarak listelenen yatırımcıların tamamı hisselerini geleneksel girişim sermayesi finansman turlarında edinmedi. Listede, mevcut hissedarlardan hisse satın alınan “ikincil piyasadaki” özel hisse satışları yoluyla dolaylı olarak pay alan yatırımcılar da bulunuyor.

SpaceX’in haziran ayında gerçekleştirdiği ve 1,7 trilyon dolar değerindeki başarılı halka arzı, yatırımcıların Anthropic ve OpenAI’a yönelik heyecanını daha da artırdı. Anthropic, bu yıl halka arz yolunda ilerliyor. Şirketin değerlemesinin 2 trilyon dolara ulaşabileceği ve bunun tarihteki en büyük halka arz olabileceği belirtiliyor. OpenAI ise gelecek yıl halka arz olabilir ve onun halka arzının da devasa olması bekleniyor.

OpenAI ve Anthropic’in hisselerini ikincil piyasadan satın alan Destiny100 şirketinin genel müdürü Sohail Prasad, yatırımcılar açısından bunun “giriş fiyatı ve çıkış fiyatı da dahil olmak üzere bütün rakamların daha büyük olması” anlamına geldiğini söyledi. Yıllar boyunca girişim sermayesi yatırımcıları benzer kurallara uydu. Fikirleri, genç bir şirkette büyük bir hisse almak ve şirkete danışmanlık yoluyla yardımcı olmaktı. Yatırımcı, start-up’ın yönetim kurulunda bir koltuk edinirdi.

Facebook halka açıldığında, girişim sermayesi şirketi Accel Partners şirket hisselerinin yüzde 11,4’üne sahipti. Firmanın ortağı Jim Breyer, diğer iki girişim sermayesi yatırımcısı Marc Andreessen ve Peter Thiel ile birlikte Facebook’un yönetim kurulunda yer alıyordu. Uber halka açıldığında ise girişim sermayesi şirketi Benchmark Capital Partners şirketin yüzde 11’ine sahipti. Benchmark’ın yatırımcılarından Matt Cohler de yönetim kurulunda yer alıyordu.

20’den fazla şirket reddetmişti

Ancak beş yıl önce kurulan Anthropic çok farklı bir görünüme sahip. Bunun bir nedeni, girişim sermayesi şirketlerinin başlangıçta şirketi bir bilim projesi olarak görüp göz ardı etmesiydi. Anthropic’in yatırımcılarından Anjney Midha, yakın zamanda katıldığı bir podcast’te 20’den fazla şirketin start-up’ın yatırım sunumunu reddettiğini söyledi.

Silikon Vadisi merkezli bir girişim sermayesi şirketi olan Spark Capital, sonunda 2023’te Anthropic’in bir finansman turuna liderlik etti. Spark Capital yatırımcılarından Yasmin Razavi, Anthropic’in yönetim kuruluna katıldı. Aynı sıralarda Anthropic’in CEO’su Dario Amodei ve Anthropic yöneticilerinden Neerav Kingsland, teknoloji yatırımlarını kendi şirketi Sound Ventures aracılığıyla yapan Hollywood yetenek yöneticisi Guy Oseary’nin evini ziyaret etti. New York Times’a konuşan Oseary, Anthropic’in yatırım sunumundan etkilendiğini anlattı Ancak Sound Ventures daha önce OpenAI’a yatırım yapmıştı.

Yakın kaynaklara göre şirket, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Dr. Amodei’den her iki şirkete birden yatırım yapmak için izin aldı. Böylece Sound Ventures, iki rakip şirkete birden yatırım yapan ilk firmalardan biri oldu. Kısa süre sonra Oseary, yapay zekaya adanmış yeni bir fon topladı. Oseary bir açıklamasında, “Bunun yaşamımız boyunca karşılaşacağımız en önemli teknoloji olacağına inanıyorduk” dedi.

Google, Amazon, Microsoft ve Nvidia da hem Anthropic hem de OpenAI’ye sermaye yatırımı yaptı ve bu şirketlere bulut bilişim hizmetleri veya yonga tedarik etmek üzere büyük çaplı sözleşmeler imzaladı. Bu dev şirketlerden bazıları, artık bu girişimlerin en büyük hissedarları konumunda.

Silikon Vadisi’ndeki iki büyük yatırım şirketi olan Lightspeed Venture Partners ve Iconiq Capital Anthropic’in finansman turlarına öncülük etti. Yatırımlara yakın üç kaynağın verdiği bilgiye göre Menlo, Lightspeed ve Iconiq şu anda Anthropic’in hisselerinin yüzde 1 ila yüzde 2’sine sahip. Bu finansal destek, onları bu yapay zeka girişiminin en büyük dış yatırımcıları arasına yerleştiriyor. Anthropic’in kodlama ve iş otomasyon araçlarının geçen yıl büyük bir ivme kazanmasının ardından, şirkete yatırım yapmak önemli hale geldi. Şirketin performansı veya yönetim kurulu koltukları hakkında ayrıntılı bilgi olmamasına rağmen, dünyanın dört bir yanındaki yatırımcılar hisse almak için birbirleriyle yarıştı.

Norges Bank Investment Management (NBIM) yöneticileri, Norveç Maliye Bakanlığına bir mektup yazdı. Cuma günü kamuoyuna açıklanan mektupta, tahvil varlıklarındaki devlet alt endeksinin yüzde 70'ten yüzde 50'ye düşürülmesi tavsiye edildi. Yöneticiler, bu seviyenin piyasa dalgalanmaları sırasında yeterli likidite sağlayacağını belirtti. Aynı zamanda, fonun başka alanlarda daha yüksek getiri aramasına olanak tanıyacağını ifade etti.

Tahvil varlıklarında kesinti planı

Önerilen yeniden tahsis süreci, NBIM'in ABD hazine tahvili varlıklarını kademeli olarak yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a indirecek. Euro bölgesi varlıkları ise yüzde 16,8'den yüzde 14,1'e düşürülecek. Öte yandan, Japon devlet tahvillerinin payı yüzde 4,6'dan yüzde 7,4'e çıkarılacak.

NBIM, devlet tahvili varlıklarını artık GSYH yerine piyasa değerine göre ağırlıklandırmak istiyor. Bu kararda, neredeyse tüm gelişmiş ekonomilerin yüksek borç yüküne sahip olması etkili oldu.

Geleneksel alıcılar baskı altında

Olası değişim, ABD hazine piyasası için hassas bir döneme denk geliyor. Yatırımcıların ABD'nin mali gidişatı ve artan borç yükünden endişe etmesiyle uzun vadeli getiriler son on yılın en yüksek seviyelerine çıktı.

Ekonomist Mohamed El-Erian, cuma günü CNBC'den Carolin Roth'a verdiği röportajda bu konuyu değerlendirdi. Japonya, Çin ve Körfez ülkelerini örnek gösteren El-Erian, "ABD hazine tahvillerinin güvenilir alıcıları ve sahipleri baskı altında." dedi. NBIM'in hazine tahvillerindeki payını azaltma önerisine de değinen El-Erian, "Boyut büyük değil ancak geleneksel sahiplerin ve alıcıların daha az güvenilir hale geldiği sinyali çok önemli bir sinyal." değerlendirmesini yaptı.

Şirket tahvillerine ve riskli varlıklara yöneliş

NBIM, şirket tahvilleri gibi devlet dışı ABD sabit getirili varlıklarını artırmayı planlıyor. Bu varlıkların oranının yüzde 16,2'den yüzde 27,6'ya çıkarılması hedefleniyor.

CEO Nicolai Tangen ve Norveç Merkez Bankası Başkanı Ida Wolden Bache konuya ilişkin açıklamalar yaptı. Yöneticiler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler gibi daha riskli varlıklara yönelerek fonun daha yüksek primler kazanabileceğini belirtti. Yöneticiler bu varlıkların uzun vadeli bir yatırımcı olarak süreci atlatmak için iyi bir konumda olduğunu değerlendirdi.

Tangen ve Wolden Bache, 2008 Finansal Krizi sırasında kötü şöhret kazanan ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin kriz dönemlerinde hisse senetlerine ters yönde hareket etme eğiliminde olduğunu söyledi. Yöneticiler bu durumun, şirket tahvillerinden ziyade devlet tahvillerine benzer şekilde ek bir oynaklık düşüşü sağlayabileceğini ifade etti.

Yapay zeka düzeltmesi büyük risk taşıyor

NBIM halihazırda hisse senetlerinde yaklaşık 1,65 trilyon dolar tutuyor. Bu rakam, dünyada borsaya kote şirketlerin tüm hisselerinin neredeyse yüzde 1,5'ine denk geliyor. Fonun sabit getirili varlıkları ise 592 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.

Fon, Norveç'in petrol gelirlerini değerlendirmek amacıyla 1998 yılında kuruldu. Fon, son çeyreklerde ABD ve Asya'daki teknoloji şirketlerine yaptığı devasa yatırımlardan rekor kârlar elde etti. Yarı iletken hisseleri gibi yapay zeka patlamasından faydalanan şirketler bu kârlara öncülük etti.

Ancak CEO Tangen, olası bir piyasa gerilemesinde bu getiri seviyelerinin sürdürülebilir olmayacağı konusunda uyardı. Nitekim yatırımcıların riskten kaçınmasıyla fon, 2025'in ilk çeyreğinde 40 milyar dolar zarara uğradı. NBIM tarafından yakın zamanda yapılan bir stres testi ise tehlikenin boyutunu ortaya koydu. Teste göre, olası bir yapay zeka düzeltmesi fonun değerinden 740 milyar doları, yani fonun toplam değerinin yüzde 35'ini silebilir.

Saldırı, ABD ile İran arasında yaklaşık bir aydır devam eden çatışmasızlık dönemini sona erdirdi. Son gelişmelerin ardından iki taraf arasında karşılıklı saldırılar yeniden başladı. Hürmüz Boğazı'nın kontrolü etrafında şekillenen mücadele, krizin daha geniş bir çatışmaya dönüşebileceği endişelerini de artırdı.

Diplomatik arabulucular haftalardır tarafları, haziran ayında hazırlanan ve çatışmaların sona erdirilmesiyle birlikte boğazın yeniden açılmasını öngören mutabakat çerçevesine döndürmeye çalışıyordu. Ancak görüşmelerden sonuç çıkmaması Washington'ın yaklaşımını değiştirdi.

Konuya yakın diplomatlara göre Trump yönetimi, önceki mutabakata geri dönmek yerine daha kapsamlı bir anlaşma talep ediyor. Bu anlaşmanın yalnızca Hürmüz Boğazı'nın açılmasını değil, İran'ın nükleer programını da kapsaması bekleniyor.

Diplomatik kaynaklardan biri, ABD'nin anlaşma konusunda istekli olduğunu ancak bunu kısa vadeli bir uzlaşma olarak görmediğini belirterek, Washington'ın nükleer program ve boğaz konusunda kalıcı bir çözüm istediğini söyledi.

Washington ekonomik baskıyı artırıyor

Trump yönetimi, İran ekonomisi üzerindeki baskıyı artırmak için deniz ablukası ve yaptırımlardan yararlanırken, aynı zamanda Hürmüz Boğazı'ndan petrol sevkiyatının sürmesini sağlamaya çalışıyor.

Tahran ise bu politikaya askeri karşılık verme tehdidinde bulunuyor. İranlı yetkililer, ülkenin petrol ihracatının engellenmesi halinde Körfez'deki diğer petrol üreticilerinin de ihracat yapmasına izin vermeyeceklerini belirtiyor.

Diplomatlar ve analistler, mevcut tablonun uzun süre devam etmesinin mümkün olmadığını ve tarafların yeni bir tırmanma döngüsüne sürüklenme riskinin giderek arttığını düşünüyor.

Crisis Group'un İran uzmanı Ali Vaez'e göre Washington'ın ekonomik baskıyı artırması, Tahran'ın buna daha sert askeri yöntemlerle karşılık vermesine yol açabilir. Vaez, Trump'ın yalnızca ekonomik baskıyla sonuç alabileceğini düşünmesi halinde yanılabileceğini ve İran'ın ABD'yi yeniden sıcak çatışmanın içine çekebileceğini ifade ediyor.

Beyaz Saray ise İran'la olası bir anlaşmanın şartları konusunda açıklama yapmaktan kaçınıyor. Trump da bu hafta yaptığı açıklamada, İran'ı müzakere masasına dönmeye zorlamaya çalıştığı yönündeki haberleri reddetti ve Tahran'ın kendisi açısından değersiz bir anlaşmayı imzalamasının dahi önem taşımadığını söyledi.

Hürmüz'den petrol akışı yeniden tartışma konusu

ABD'nin boğaz üzerindeki kontrolü artırma çabalarının merkezinde petrol taşımacılığı bulunuyor.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, ağustos ayının sonlarına doğru Hürmüz Boğazı'ndan çıkan petrol miktarının yedi günlük ortalamada günlük 8 milyon varilin üzerine çıktığını öne sürdü. Savaş öncesinde ise boğaz üzerinden her gün yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve rafine ürün dünya piyasalarına ulaşıyordu.

ABD ordusunun Merkez Komutanlığı Komutanı Amiral Brad Cooper da ABD güçlerinin uluslararası denizcilik güzergahlarındaki İran mayınlarının tamamını temizlediğini açıkladı.

Ancak ABD'nin bu açıklamasından yalnızca iki gün sonra Amerikan güçleri Larak Adası'na saldırdı. Washington, İran birliklerini dünyanın petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı yeniden mayınlamaya çalışmakla suçladı.

Karşılıklı saldırılar yeniden başladı

Larak saldırısının ardından İran, bölgedeki Amerikan askeri üslerini hedef alarak karşılık verdi. İki gün süren saldırılarda en az iki tanker de hedef oldu.

İranlı yetkililer ayrıca ABD'nin ülkenin güneyindeki Sirik kenti yakınlarında düzenlediği bir saldırıda bir düğün töreninin hedef alındığını, dört kişinin hayatını kaybettiğini ve onlarca kişinin yaralandığını açıkladı. Tahran yönetimi saldırıyı savaş suçu olarak nitelendirdi.

İranlı liderler bir yandan haziran ayında hazırlanan mutabakatın yeniden gündeme getirilmesini isterken, çatışmaların sürmesi halinde Amerikan güçlerine karşı çok daha ağır saldırılar düzenleme tehdidinde bulundu.

İran'ın üst düzey güvenlik yetkililerinden Mohsen Rezaei de ABD'nin, İran'ın savaş alanındaki ve diplomatik cephedeki stratejisini değiştirmeye zorlanacağını savundu.

İran ekonomisinde baskı ağırlaşıyor

Hürmüz Boğazı çevresindeki kriz, İran ekonomisi üzerindeki baskıyı da artırıyor. Geçtiğimiz hafta Tahran'daki akaryakıt istasyonlarında petrol sıkıntısı nedeniyle uzun kuyruklar oluştu. Özellikle gıda fiyatlarındaki hızlı yükseliş, başkentte gündelik hayatın en önemli sorunlarından biri haline geldi.

Süpermarketlerde ürün bulunabilirken, fiyatların neredeyse her gün değişmesi tüketiciler üzerindeki baskıyı artırıyor.

Buna karşın analistler, onlarca yıldır Batı yaptırımlarıyla yaşamaya alışmış olan İran yönetiminin ekonomik baskı karşısında kolayca geri adım atmasını beklemiyor. Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini, ABD ile mücadelesindeki en önemli stratejik kozlarından biri olarak gördüğü belirtiliyor.

ABD'de akaryakıt fiyatları da yükseliyor

Trump yönetimi, boğazdan geçen petrol miktarını artırmaya yönelik adımlar atsa da ABD'de yakıt fiyatlarının düşürülmesi konusunda henüz istediği sonucu elde edemedi.

ABD'deki ara seçimler yaklaşırken enerji maliyetleri Washington açısından giderek daha önemli bir siyasi başlık haline geliyor. Amerikan Otomobil Birliği verilerine göre Brent petrolün varil fiyatı 97 dolar civarında seyrederken, ABD'de dizelin ortalama pompa fiyatı çarşamba günü galon başına 5,78 dolara yükseldi. Böylece dizel fiyatı, nisan ayında savaş sırasında görülen zirvenin üzerine çıktı.

Diplomatik kanallar tamamen kapanmış değil

ABD ile İran arasında şu anda doğrudan bir müzakere yürütülmüyor. Ancak diplomatlara göre arabulucular, iki taraf arasındaki gizli iletişim kanallarını açık tutmaya ve olası yeni bir anlaşmanın zeminini hazırlamaya devam ediyor.

İran ve Umman da geçen hafta Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin hareketlerini düzenleyecek geçici bir mekanizma konusunda anlaşmaya yaklaştıklarını açıkladı. Arabulucular, bu düzenlemenin haziran ayındaki mutabakata dönüş için bir başlangıç noktası olabileceğini düşünüyordu.

Ancak Washington'ın yaklaşımı değişti. ABD yönetimi, İran ve Umman arasındaki görüşmeler sonucunda ortaya çıkacak herhangi bir düzenlemenin yeterli olmayacağını ve Hürmüz Boğazı'nın tamamen açık tutulmasını istediğini arabuluculara iletti.

Konuya yakın bir kaynak, ABD'nin İran ve Umman'ın görüşmelerde ilerleme kaydettiğini öğrendikten sonra hedeflerini değiştirdiğini söyledi.

İran boğazı pazarlık kozu olarak kullanıyor

İran da Umman'la yürütülen görüşmeler sırasında taleplerini sertleştirdi. Görüşmelere ilişkin bilgi sahibi kaynaklara göre Tahran, Hürmüz Boğazı'nı ancak ABD'nin ablukayı kaldırması, İran'ın petrol satmasına imkan sağlayacak muafiyetleri yeniden uygulamaya koyması ve yurtdışında dondurulan bazı varlıklarına erişmesine izin vermesi halinde tamamen açabileceğini belirtiyor.

Bu taleplerin önemli bölümü, nisan ayında ilan edilen ateşkesin 60 gün uzatılmasını ve nihai bir çözüm için görüşmeler sürerken Hürmüz Boğazı'nın aşamalı biçimde yeniden açılmasını öngören haziran mutabakatında yer alıyordu.

Ancak söz konusu anlaşma kısa sürede dağıldı. Analistler, İran'ın nükleer programını da kapsayan kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılmasının zaten zor olduğunu, savaşın taraflar arasındaki güven sorununu daha da derinleştirdiğini belirtiyor.

Chatham House uzmanı Sanam Vakil, mevcut durumun uzun süredir devam eden bir çıkmaza dönüştüğünü ve tarafların karşı tarafın taviz vermesini sağlamadan kendi stratejik kozlarından vazgeçmeye yanaşmadığını söyledi.

Vakil'e göre Trump yönetimi, ekonomik baskıyı kullanarak İran'ı zaman içinde taviz vermeye zorlayabileceğine inanıyor. Ancak Washington'ın önünde bunu diplomatik bir çözüme dönüştürebileceği sürenin sanılandan çok daha kısa olduğu belirtiliyor.

Bu pencerenin kapanması halinde ise ekonomik ve diplomatik baskının yerini yeni bir askeri tırmanışın alması riski bulunuyor.

Söz konusu bankaların toplam aktif büyüklüğü, geçen yılın aynı döneminde yaklaşık 32,7 trilyon lira seviyesindeyken bu yılın ilk yarısında yüzde 29 artışla 42 trilyon liranın üzerine çıktı.

Ziraat Bankası, 9,1 trilyon liralık aktif büyüklüğüyle sektörün en büyük bankası olmayı sürdürdü. VakıfBank 5,8 trilyon lirayla ikinci sırada yer alırken, Türkiye İş Bankası 5,1 trilyon liralık aktif büyüklüğüyle üçüncü oldu. İş Bankası aynı zamanda özel bankalar arasındaki liderliğini korudu.

Halkbank 4,7 trilyon lira ile dördüncü, Garanti BBVA ise 4,4 trilyon lira ile beşinci sırada yer aldı.

Listenin devamında 3,7 trilyon lirayla Akbank, 3,6 trilyon lirayla Yapı Kredi, 2,1 trilyon lirayla QNB Bank, 2 trilyon 64 milyar lirayla Denizbank ve 1,5 trilyon lirayla Kuveyt Türk bulundu. Kuveyt Türk, ilk 10'a giren tek katılım bankası oldu.

Aktif büyüklükte en hızlı büyüyen banka Kuveyt Türk

İlk yarıda aktiflerini en yüksek oranda genişleten banka yüzde 40,5'lik artışla Kuveyt Türk oldu. Garanti BBVA yüzde 35,9, Akbank yüzde 32,3 ve Ziraat Bankası yüzde 30,8 büyüme kaydetti.

Bu bankaları yüzde 29,4 ile Halkbank, yüzde 28,1 ile Türkiye İş Bankası, yüzde 28 ile Denizbank, yüzde 27,6 ile VakıfBank, yüzde 18,7 ile QNB Bank ve yüzde 17,5 ile Yapı Kredi takip etti.

Karlılık yarışında Garanti BBVA öne çıktı

Bankaların ilk yarıdaki net kar performansında zirvenin sahibi Garanti BBVA oldu. Banka, 110,6 milyar liralık net karla rakiplerini geride bıraktı.

Ziraat Bankası 74,2 milyar lira ile ikinci sırada bulunurken, Denizbank 34,6 milyar liralık karla üçüncü oldu. Akbank 34,4 milyar lira, Yapı Kredi ise 31 milyar lira net kar açıkladı.

VakıfBank 30,1 milyar lira, Türkiye İş Bankası 30 milyar lira, QNB Bank 29,3 milyar lira, Kuveyt Türk 23,8 milyar lira ve Halkbank 17,7 milyar lira net dönem karı elde etti.

Böylece 10 bankanın toplam net karı geçen yılın ilk yarısına kıyasla yüzde 18 yükselerek 415 milyar 662,6 milyon liraya ulaştı.

Yapı Kredi'nin karı yüzde 105,9 arttı

Kar artışında en dikkat çekici performans Yapı Kredi'den geldi. Bankanın net karı yıllık bazda yüzde 105,9 yükseldi.

Yapı Kredi'yi yüzde 47,3'lük artışla Halkbank, yüzde 33,7 ile QNB Bank, yüzde 27,8 ile Denizbank ve yüzde 25,7 ile Kuveyt Türk izledi.

Garanti BBVA'nın net karı yüzde 20, Ziraat Bankası'nın yüzde 15,9, Türkiye İş Bankası'nın yüzde 0,7 ve VakıfBank'ın yüzde 0,1 arttı. Akbank'ın net karında ise yüzde 18,9'luk gerileme görüldü.

Mevduat ve katılım fonları 26,7 trilyon liraya çıktı

Bankacılık sektörünün temel fonlama kaynaklarından mevduat ve katılım fonlarında da güçlü bir büyüme kaydedildi. İlk altı ay sonunda 10 büyük bankanın toplam mevduat ve katılım fonu büyüklüğü 26,7 trilyon liraya yükseldi. Yıllık artış oranı yüzde 25 olarak gerçekleşti.

5,8 trilyon liralık mevduatla Ziraat Bankası bu alanda da ilk sırada yer aldı. Halkbank 3,7 trilyon lira, VakıfBank 3,6 trilyon lira, Türkiye İş Bankası 3,4 trilyon lira ve Garanti BBVA 2,6 trilyon liralık mevduata ulaştı.

Akbank 2,4 trilyon lira, Yapı Kredi 2 trilyon lira, Denizbank 1,2 trilyon lira ve QNB Bank 1,1 trilyon liralık mevduat büyüklüğüne sahip oldu. Kuveyt Türk'ün topladığı katılım fonu ise 983,9 milyar lira olarak gerçekleşti.

Fon büyüklüğünü en hızlı artıran banka yüzde 43'lük yükselişle Kuveyt Türk olurken, Denizbank yüzde 35, Akbank yüzde 32,1, Türkiye İş Bankası yüzde 29,1 ve Ziraat Bankası yüzde 28,1 artış kaydetti.

Kredi hacmi 23,4 trilyon liraya yaklaştı

İlk 10 bankanın toplam nakdi kredi hacmi de yılın ilk yarısında 23 trilyon 391,7 milyar liraya ulaştı.

Ziraat Bankası 4,9 trilyon liralık kredi stoku ile ilk sırada bulunurken, VakıfBank 3,4 trilyon lira ile ikinci oldu. Türkiye İş Bankası 2,7 trilyon lira, Garanti BBVA 2,6 trilyon lira ve Halkbank 2,4 trilyon liralık nakdi kredi hacmine ulaştı.

Akbank'ın kredi stoku 2,1 trilyon lira, Yapı Kredi'nin 2 trilyon lira, QNB Bank'ın 1,3 trilyon lira ve Denizbank'ın 1,2 trilyon lira seviyesinde gerçekleşti. Kuveyt Türk ise 681,7 milyar liralık finansman desteği sağladı.

Kredi hacminde en yüksek artış yüzde 42,6 ile Halkbank'ta görüldü. Halkbank'ı yüzde 42,5 ile Akbank, yüzde 42 ile Kuveyt Türk, yüzde 40,9 ile Denizbank ve yüzde 38,5 ile Garanti BBVA takip etti.

Bankaların öz kaynakları 3,5 trilyon liraya ulaştı

Sektörün önde gelen 10 bankasının öz kaynaklarında da önemli bir genişleme yaşandı. Geçen yılın ilk yarısında 2 trilyon 390 milyar lira olan toplam öz kaynaklar, bu yıl yüzde 46 artarak 3 trilyon 498,6 milyar liraya yükseldi.

772,6 milyar liralık öz kaynak büyüklüğüyle Ziraat Bankası ilk sırada yer aldı. Garanti BBVA 487,2 milyar lira, Türkiye İş Bankası 453,2 milyar lira ve VakıfBank 353 milyar lira ile sıralandı.

Akbank'ın öz kaynakları 324,7 milyar lira, Yapı Kredi'nin 286,5 milyar lira, Denizbank'ın 247,7 milyar lira, Halkbank'ın 234,6 milyar lira, QNB Bank'ın 200,5 milyar lira ve Kuveyt Türk'ün 138,7 milyar lira oldu.

Öz kaynaklarını en hızlı artıran banka yüzde 43,9 ile QNB Bank olurken, VakıfBank yüzde 43,2, Kuveyt Türk yüzde 42,6, Halkbank yüzde 39,4 ve Denizbank yüzde 35,1 artış kaydetti. Ziraat Bankası yüzde 34,1, Garanti BBVA yüzde 29, Türkiye İş Bankası yüzde 25,7, Akbank yüzde 25,4 ve Yapı Kredi yüzde 18,7 oranında öz kaynak büyümesi sağladı.

Tahıl, şeker ve süt ürünleri fiyatları yukarı taşıdı

Endeksteki aylık yükselişte özellikle tahıl, şeker ve süt ürünlerindeki fiyat hareketleri belirleyici oldu.

Ağustosta küresel buğday fiyatları yüzde 2,6 artarken, şeker fiyatlarında çok daha sert bir yükseliş yaşandı. Şeker fiyatları aylık bazda yüzde 11,9 oranında sıçradı.

Türkiye ile küresel gıda enflasyonu arasındaki fark daraldı

Küresel gıda fiyatlarında yıllık artış yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşirken, Türkiye'de aynı dönemde gıda enflasyonu yüzde 33,4 oldu.

Buna karşın Türkiye'deki gıda enflasyonu ile küresel gıda enflasyonu arasındaki fark ağustos ayında son 8 ayın en düşük seviyesine geriledi.

Jeopolitik riskler arz endişelerini artırıyor

Gıda piyasalarında fiyatları yukarı yönlü baskılayan unsurlar yalnızca hava koşullarıyla sınırlı kalmıyor. Üreticilerin artan girdi maliyetleriyle karşı karşıya olması, ticaret akışındaki sorunlar ve jeopolitik gerilimler küresel arz görünümünü kırılgan tutuyor.

Rusya-Ukrayna hattında temmuz ortasından itibaren yeniden yoğunlaşan gerilim de tahıl piyasaları açısından önemli bir risk oluşturuyor. Rusya'nın saldırılarını artırmaya yönelik hazırlıkları, Ukraynalı üreticilerin tarım ürünlerini ihraç etme kapasitesine ilişkin endişeleri artırıyor.

ABD ile İran arasındaki barış görüşmelerine ilişkin beklentilerin zayıflaması da enerji ve emtia piyasalarında risk algısını yükselten unsurlar arasında yer alıyor.

Avrupa'da düşük rekolte beklentisi

Avrupa'da tarımsal üretimin zayıf seyredeceğine yönelik beklentiler de küresel gıda piyasalarındaki baskıyı artırıyor. Kıtada rekoltenin gerilemesi halinde ithalata duyulan ihtiyacın artması ve uluslararası piyasalardaki arz rekabetinin daha da sertleşmesi bekleniyor.

Bu gelişmeler, küresel gıda ticaretinde fiyatların yanı sıra tedarik güvenliği konusunda da soru işaretlerinin büyümesine neden oluyor.

El Nino yeni bir fiyat şoku riski yaratıyor

Tarım piyasalarının önündeki en önemli risklerden biri ise hava koşulları olmaya devam ediyor. Beklentilerden daha güçlü seyreden El Nino'nun etkisini sürdürmesi, özellikle tarımsal üretimde hava koşullarına bağlı risklerin kısa vadede ortadan kalkmayacağına işaret ediyor.

Uzman değerlendirmelerine göre, olumsuz hava koşullarının jeopolitik gerilimlerle aynı döneme denk gelmesi halinde küresel gıda piyasaları yeni bir enflasyon dalgasıyla karşı karşıya kalabilir.

İç talep dezenflasyonu destekliyor

Rapora göre Türkiye’de ekonomik aktivitedeki ve iç talepteki yavaşlama, fiyat baskılarının azalmasına katkı sunmaya devam ediyor. Ancak analistler, bu olumlu tablonun enerji maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle önümüzdeki dönemde baskı altında kalabileceği değerlendirmesinde bulundu.

Goldman Sachs, 2026 sonu için yıllık enflasyon tahminini yüzde 29 seviyesinde korurken, enerji fiyatlarındaki artışın bu tahmin açısından yukarı yönlü riskleri artırdığına dikkat çekti.

Enflasyon yüzde 31,5’e geriledi

Ağustos ayında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 31,5 olarak gerçekleşti. Böylece Mayıs ayında yüzde 31,8 olan yıllık enflasyonda sınırlı bir gerileme kaydedildi.

Ağustos rakamı piyasa beklentisi olan yüzde 31,6’ya oldukça yakın gelirken, Goldman Sachs’ın yüzde 31,9’luk tahmininin ise altında kaldı.

Aylık göstergelerde ise manşet ve çekirdek enflasyon, mevsimsellikten arındırılmamış hesaplamalarda yüzde 1,8 seviyesinde gerçekleşti.

Bankanın mevsimsellikten arındırılmış veriler üzerinden yaptığı hesaplama da enflasyonun temel eğiliminde henüz güçlü bir değişime işaret etmedi. Üç aylık hareketli ortalamalar bazında çekirdek enflasyon momentumu yaklaşık yüzde 1,8 düzeyinde yatay seyrini sürdürdü.

Hizmet enflasyonunda gevşeme sınırlı

Goldman Sachs, hizmet sektöründeki fiyat artış hızının da yüzde 1,8 civarındaki seviyelere gerileyerek genel enflasyon eğilimine daha fazla yaklaştığını belirtti.

Bununla birlikte banka, hizmet enflasyonunda yeni ve belirgin bir yavaşlama sinyalinin henüz ortaya çıkmadığını ifade etti. Bu durum, fiyat baskılarının tamamen ortadan kalkmadığına yönelik değerlendirmeleri güçlendirdi.

Enerji fiyatları kritik risk oluşturuyor

Raporda, iç talepteki zayıflığın 2026 boyunca devam etmesi halinde dezenflasyon sürecine destek vermeyi sürdüreceği öngörüldü.

Ancak küresel ve bölgesel gelişmelerin etkisiyle enerji fiyatlarında yaşanabilecek yeni yükselişlerin, iç talepteki zayıflamanın yarattığı olumlu etkiyi dengeleyebileceği belirtildi. Goldman Sachs’a göre bu nedenle enerji maliyetleri, yıl sonu enflasyon tahmini açısından temel yukarı yönlü risklerden biri olarak öne çıkıyor.

TCMB’nin faiz politikasında değişiklik beklenmiyor

Goldman Sachs, enflasyonun ana eğiliminde henüz güçlü bir aşağı yönlü kırılma görülmemesi ve enerji fiyatlarına ilişkin risklerin devam etmesi nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın sıkı para politikası duruşunu korumasını bekliyor.

Banka analistleri, mevcut enflasyon görünümü ve risk dengesinin TCMB’nin politika faizini yakın vadede mevcut seviyelerde tutmaya devam etmesini desteklediği görüşünde.

Uzun vadeli petrol beklentisi değişmedi

Citi, kısa vadeli tahminini yukarı çekmesine karşın daha ileri dönemlere ilişkin öngörülerinde değişikliğe gitmedi.

Buna göre banka, 2026’nın son çeyreğinde Brent petrolün ortalama fiyatının 70 dolar seviyesinde gerçekleşeceği yönündeki beklentisini korudu. Kurumun 2027 yılı için öngördüğü ortalama Brent fiyatı da 65 dolar olarak sabit bırakıldı.

Piyasalarda istihdam ve jeopolitik gelişmeler izleniyor

Petrol fiyatlarındaki hareketlilikte yalnızca Orta Doğu’daki gelişmeler değil, ABD ekonomisine ilişkin veriler de belirleyici oluyor. ABD federal hükümetinin açıkladığı istihdam rakamları, ekonominin görünümüne ve buna bağlı olarak enerji talebine ilişkin beklentileri etkiliyor.

Öte yandan yaklaşık beş aydır devam eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerden henüz kesin bir sonuç çıkmaması, petrol piyasasında arz risklerine ilişkin endişelerin canlı kalmasına yol açıyor.

Citi’nin son tahmin değişikliği, kısa vadede jeopolitik risklerin petrol fiyatları üzerindeki etkisinin sürdüğüne işaret ederken, bankanın uzun vadede daha düşük fiyat beklentisini koruması piyasanın ilerleyen dönemde arz koşullarının normalleşeceği varsayımını yansıtıyor.

Her ne kadar dört yıla yaklaşan bu süre tam bir dönem anlamına gelmese ve Margaret Thatcher ile Angela Merkel gibi öncü kadın liderlerin görev sürelerinden çok daha kısa olsa da Meloni, koalisyon ortağı Matteo Salvini’nin siyasi kariyerini sona erdiren kulis mücadelelerini başarıyla atlattı ve ülkenin uluslararası yatırımcılar nezdindeki konumunu güçlendirirken küresel sahnede kendine bir rol edindi.

Fransa ve Almanya’daki hükümetlerin tökezlediği bir dönemde, ABD Başkanı Donald Trump’la sert atışmalara giren Meloni’nin uluslararası itibarı daha da güçlenebilir. Meloni, 2024’te yaptığı açıklamada iktidara geldiğinde kendisi için yapılan tahminin “en fazla altı ay dayanacağımız, mali fırtınanın kopacağı ve İtalya’nın temerrüde düşeceği” yönünde olduğunu söyledi: “Sonra ter içinde uyandılar.”

Meloni'nin cumhurbaşkanlığı hedefi

Meloni’nin yakın çevresindeki kişilere göre başbakan artık daha iddialı. Bloomberg’e konuşan kaynaklar gelecek yıl seçimi kaybetmesi halinde kendisi ya da başka bir sağcı siyasetçi için cumhurbaşkanlığına uzanan bir yolu düşünmeye başladığını belirtiyor. Resmi olarak siyaset üstü olan bu makam, silahlı kuvvetlerin başında bulunuyor, yasalar ve hükümetlerin kurulması konusunda nihai söz hakkına sahip. Makam, iki dönemdir görev yapan 85 yaşındaki Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella’nın beklenen şekilde görevden ayrılacağı 2029’da boşalacak.

Meloni görüşlerini gizlemiyor. Haziran ayında Mediaset’e verdiği röportajda, “Bu yıllar boyunca pek çok şey nasıl değiştiyse, şu diğer büyük tabuyu da aşmamamız için hiçbir neden yok: Merkez soldan olmayan bir cumhurbaşkanına sahip olmak” dedi. Ancak siyaset sahnesine 15 yaşında aşırı sağın kıyısında giren lider, kendisine sağdan saldıran provokatör Roberto Vannacci’nin yükselişiyle karşı karşıya.

Meloni’nin politika önceliği haline getirdiği seçim reformu, iktidarda kalma ihtimalini artıracak. Zira ekonomik büyüme ve yaşam standartları zayıf kalmaya devam etti. Ancak Vannacci’nin yükselişi işleri zorlaştırdı çünkü Meloni’nin yüzde 42’lik oy oranına ulaşabilmesi için muhtemelen Vannacci’nin desteğine ihtiyacı olacak. Meloni’nin yargı reformu ve başbakanın yetkilerinin yeniden düzenlenmesi gibi girişimlerinin çoğu ya başarısız oldu ya da rafa kaldırıldı. Doğum oranını artırma çağrıları da sonuç vermedi.

Ekonomik baskıya rağmen Meloni’nin parlamentodaki çoğunluğu son yılların en büyük çoğunluklarından biri oldu. Bu da önceki 67 cumhuriyet hükümetinin ortalama olarak ancak bir yıl görev yaptığı, neredeyse sürekli siyasi kriz yaşayan bir ülkede Meloni’nin bu krizleri büyük ölçüde atlatmasına olanak sağladı.

İtalya ekonomisi güven kazandı

Bu istikrar, euro bölgesinin üçüncü büyük ekonomisine duyulan güveni artırdı. Son birkaç haftada ABD öncülüğündeki küresel tahvil piyasası satış dalgasının ortasında, Citadel’in ekonomik araştırmalar ve küresel sabit getirili menkul kıymetler bölümünün başkanı Angel Ubide Bloomberg’e yaptığı açıklamada, “Bence İtalya şu anda Fransa’dan daha güvenli bir varlık” dedi.

Bari aynı zamanda 2024’teki G7 zirvesine ev sahipliği yapan ve Meloni’yi uluslararası kamuoyunun dikkatlerinin merkezine taşıyan şehir. O zamandan bu yana Meloni, hızlı ve etkili bir diplomat olduğunu gösterdi. İran konusunda ve papanın eleştirilmesi meselesinde Trump’la yollarını ayırmadan önce hem Joe Biden’ın hem de Trump’ın desteğini kazanmayı başardı.

Meloni bunun seçmenler açısından destek kazandıran bir alan olduğunun farkında. İtalya’nın istikrar sayesinde, teknokratlarla siyasi liderlerin sırayla yönettiği kısa ömürlü hükümetler silsilesinden, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’la aynı seviyede anılan ve uluslararası alanda tanınan bir ülkeye dönüştüğünü sık sık vurguluyor.

Pekin’de bisiklet denizleri vardı. Yabancı markalar sınırlıydı. Çin’in dünya ekonomisindeki ağırlığı bugünküyle kıyaslanamayacak kadar küçüktü. Batı’da hâkim kanaat, Çin’in uzun yıllar düşük maliyetli üretim merkezi olarak kalacağı yönündeydi.

Sonra Çin’de yaşadım, çalıştım; sonraki yıllarda da ülkeyi yakından izlemeye devam ettim.

Ben Çin değişirken Çin’e ilişkin kendi düşüncelerimin de değiştiğini gördüm.

Bugün Şanghay’da, Shenzhen’de, Hangzhou’da dolaştığınızda karşınızda artık yalnızca “dünyanın fabrikası” yok. Elektrikli araçlardan bataryalara, güneş teknolojilerinden yapay zekâya, robotikten hızlı trenlere kadar başka bir Çin yükseliyor.

Şimdi Xi Jinping çok daha büyük bir bahis oynuyor:

Çin’i dünyanın fabrikasından dünyanın tekno-endüstriyel süper güçlerinden birine dönüştürmek.

Bu dönüşüm yalnız Çinlileri ilgilendirmiyor.

Çin ile iş yapan, oraya yatırım yapan, oradan mal alan, Çinli şirketlerle rekabet eden herkesin bu yeni Çin’i doğru okuması gerekiyor.

Türkiye’nin de.

Eski Çin modelinin sonuna geldik

Çin’in son kırk yıllık yükselişinin formülü aslında oldukça açıktı.

Bol ve ucuz işgücü, yüksek tasarruf, devasa altyapı yatırımları, yabancı sermaye, teknoloji transferi ve ihracata dayalı sanayileşme.

Muazzam sonuç verdi.

Fakat o Çin artık yok.

Ücretler yükseldi. Nüfus yaşlanıyor. Emlak modeli ağır yara aldı. Batı ile ilişkiler daha rekabetçi hale geldi. Teknolojiye erişim eskisi kadar güvenli değil.

Xi yönetimi de bunun farkında.

Bu nedenle Pekin eski büyüme motorunu tamir etmekten ziyade yeni bir motor inşa etmeye çalışıyor.

Çinlilerin son dönemde kullandıkları “yeni nitelikli üretici güçler” kavramını ben böyle okuyorum.

İlk duyduğumda bana da tipik bir Parti sloganı gibi gelmişti.

Fakat içine baktığınızda son derece somut bir strateji çıkıyor.

Yapay zeka. Yarı iletkenler. Robotik. Elektrikli araçlar. Bataryalar. Biyoteknoloji. Kuantum. İleri malzemeler. Havacılık. Uzay.

Çin artık yalnızca ürünü üretmek istemiyor.

Ürünün arkasındaki teknolojiyi de kontrol etmek istiyor.

Pekin’in öğrendiği acı ders

Amerika’nın teknoloji kısıtlamalarının Pekin’de yarattığı psikolojik etkiyi küçümsememek gerekiyor.

Çin açısından çıkarılan ders çok basit:

Başkasından satın alabildiğiniz teknolojiye gerçekten sahip değilsiniz. Bir kriz çıktığında musluk kapanabilir.

Bu düşünce Xi döneminin ekonomi politikasının merkezine yerleşti.

Deng Xiaoping’in Çin’i dünyaya açılarak güçlendi.

Xi’nin Çin’i dünyadan kopmak istemiyor. Tam tersine küresel ticaretten, sermayeden ve pazarlardan yararlanmaya devam etmek istiyor.

Fakat tek taraflı bağımlılıklarını azaltmak istiyor.

Ben buna stratejik direnç mimarisi diyorum.

Enerji güvenliği, gıda, kritik mineraller, teknoloji, finans, lojistik ve tedarik zincirleri artık aynı güvenlik denklemine giriyor.

Çünkü 21’inci yüzyılda milli güvenlik yalnızca tank, savaş uçağı ve füze meselesi değil.

Çipiniz nereden geliyor?

Bataryanızı kim üretiyor?

Veriniz nerede tutuluyor?

Enerji sisteminiz kime bağımlı?

Kritik minerallerinizi kim kontrol ediyor?

Bunların hepsi artık jeopolitik sorular.

Yapay zeka aslında bir demografi politikası

Çin’in yapay zekaya neden bu kadar yüklendiğini anlamak için sadece Silikon Vadisi ile rekabete bakmak yetmez.

Bence meselenin çok önemli bir başka boyutu var: demografi.

Çin yaşlanıyor. Çalışma çağındaki nüfus daralıyor. Emek artık eskisi kadar ucuz değil.

Dolayısıyla eski formül — daha fazla işçi, daha fazla fabrika, daha fazla ihracat — sonsuza kadar çalışamaz.

Yeni formül, aynı fabrikadan ve aynı çalışandan daha fazla değer yaratmak.

Robotik ve yapay zeka burada devreye giriyor.

Xi’nin büyük hesabı belki de şu:

Yaşlanan Çin’i daha akıllı Çin ile telafi edebilir miyiz?

Başarırsa bunun etkisi yalnız teknoloji sektöründe görülmeyecek. Çin’in bütün sanayi sisteminin verimliliğini değiştirebilir.

Fakat Çin’in başarısı yeni düşmanlar yaratıyor

Burada ciddi bir paradoks var.

Çin güneş panelinde çok başarılı oldukça Avrupa kendi üreticilerini korumak istiyor.

Elektrikli araçlarda güçlendikçe ticaret duvarları yükseliyor.

Bataryalarda hâkimiyet kazandıkça rakipleri alternatif tedarik zincirleri kuruyor.

Kritik minerallerde güçlü oldukça Batılı ülkeler Afrika’dan Avustralya’ya yeni kaynaklar arıyor.

Yani Çin’in başarısı aynı zamanda Çin’den uzaklaşma arzusunu besliyor.

Bu nedenle önümüzdeki on yılın en önemli sorularından biri şu olacak:

Çin dünyaya giderek daha fazla şey üretebilir; ama dünya bunları almaya devam edecek mi?

Üstelik Çin’in kendi iç tüketimi hâlâ yeterince güçlü değil.

Pekin’in önündeki zor görev yalnız üretim makinesini geliştirmek değil; Çin vatandaşını da daha fazla tüketebilecek ve tüketmeye güvenebilecek hale getirmek.

Devlet her zaman doğru atı seçemez

Çin modeline hayranlıkla bakarken bir başka gerçeği de unutmamak gerekiyor.

Devletin stratejik sektörlere muazzam sermaye yönlendirebilmesi Çin’in büyük avantajı.

Ama aynı zamanda zayıflığı olabilir.

Bürokrat geleceğin kazanan teknolojisini her zaman seçemez.

Teşvik bolluğu aşırı kapasite yaratabilir. Yerel yönetimler aynı yatırımları tekrarlayabilir. Ucuz para verimsiz şirketleri yaşatabilir. Siyasi hedefler piyasa gerçeklerinin önüne geçebilir.

Dolayısıyla Çin’in esas sınavı teknoloji şirketleri yaratmak değil.

Onları zaten yaratıyor.

Asıl sınav, teknolojik üstünlüğü kalıcı verimlilik ve refaha dönüştürebilmek.

Çin ile iş yapacaklara dört tavsiye

Çin konusunda yıllardır gördüğüm en büyük hatalardan biri iki uç arasında gidip gelmek.

Bir kesim Çin’i neredeyse durdurulamaz görüyor. Diğeri ise her ekonomik sorunda “Çin çöküyor” sonucuna varıyor.

İkisi de tehlikeli.

Çin ne yenilmez bir dev ne de yarın çökecek bir ekonomi.

Muazzam kapasitesi ve aynı ölçüde ciddi kırılganlıkları olan, son derece pragmatik bir güç.

Bu nedenle Çin ile iş yapacak Türk şirketlerine, yatırımcılara ve karar vericilere dört tavsiyem var.

Birincisi, Çin’i yalnızca pazar olarak görmeyin; teknoloji ve rekabet ekosistemi olarak okuyun. Çin’den ne satacağımız kadar ne öğreneceğimizi, hangi teknolojiyi birlikte geliştirebileceğimizi ve hangi değer zincirine girebileceğimizi düşünmeliyiz. Çin’den ucuz ürün ithal etmek strateji değildir.

İkincisi, Çin’e girerken yalnız bugünkü fırsata değil, yarının jeopolitiğine bakın. ABD-Çin teknoloji rekabeti, yaptırımlar, ihracat kontrolleri, veri düzenlemeleri ve “China+1” stratejileri artık şirketlerin yönetim kurulu gündeminde olmalı. Çin ile çalışırken Amerika ve Avrupa pazarlarında ne tür sonuçlar doğabileceğini önceden hesaplamak gerekiyor.

Üçüncüsü, Çinli ortağınızı çok iyi seçin. Çin’de “devlet” ile “özel sektör” arasındaki sınırlar bizim alıştığımız kadar net olmayabilir. Ortağın mülkiyet yapısını, yerel yönetimlerle ilişkisini, finansmanını, teknolojik kapasitesini ve siyasi konumunu anlamadan büyük taahhüde girmemek gerekir. Çin’de iyi due diligence artık ticari olduğu kadar jeopolitik bir zorunluluktur.

Dördüncüsü, Çin’e bağımlı olmayın; Çin’i dışlamayın da. Bana göre en akıllı strateji bu. Tedarikte, teknolojide, finansmanda ve pazarda alternatifler yaratın. Çin ile güçlü iş yapın ama tek kapınız Çin olmasın. Aynı şekilde Washington veya Brüksel’in her rüzgârında Çin’den kaçmak da doğru değil. Stratejik özerklik, herkesten uzak durmak değil; seçenek sahibi olmaktır.

Türkiye açısından da mesele tam olarak burada.

Çin ile ilişkimiz “Çin yanlısı mıyız, Batı yanlısı mıyız?” gibi ilkel bir eksene sıkıştırılmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

Çin’in yükselişini Türkiye’nin sanayisine, teknolojisine, ihracatına, enerji dönüşümüne ve milli servetine nasıl dönüştürebiliriz?

Dünyanın fabrikası, dünyanın laboratuvarına dönüşebilir mi?

Ben Çin’i ilk gördüğümde ülkenin en büyük avantajlarından biri ucuz emekti.

Bugün Çin’in iddiası ucuz olmak değil, vazgeçilmez olmak.

Bu çok daha büyük bir hedef.

21’inci yüzyılın güç formülü artık yalnız nüfus, toprak, ordu veya fabrika sayısından oluşmuyor.

Teknoloji + enerji + sanayi + sermaye + veri + insan kaynağı + savunma + stratejik direnç.

Xi Jinping bütün bunları aynı devlet stratejisinin içine yerleştirmeye çalışıyor.

Başaracak mı?

Bilmiyoruz.

Demografi, borç, emlak, iç tüketim, sermaye verimliliği, siyasi merkezileşme ve giderek sertleşen dış direnç ciddi engeller.

Fakat Çin hakkında öğrendiğim bir şey varsa o da şu:

Bu ülkeyi ne küçümsemek ne de gözümüzde büyütmek doğru. Onu anlamaya çalışmak gerekiyor.

Çünkü Pekin geleceğini tesadüfe bırakmıyor. Planlıyor, deniyor, başarısız olduğunda bazen geri dönüyor, başarılı olduğunda ise inanılmaz bir hızla ölçeklendiriyor.

Şimdi de tarihin en büyük sanayi makinelerinden birini yapay zekâ çağına uyarlamaya çalışıyor.

Dolayısıyla eski soru, “Çin dünyanın fabrikası olmaya devam edecek mi?” artık yeterince ilginç değil.

Benim merak ettiğim başka:

Dünyanın fabrikası, dünyanın laboratuvarına da dönüşebilir mi?

Xi Jinping’in büyük bahsi bu.

Bizim için asıl mesele ise bu bahsi tribünden seyretmek değil.

Çin’in dönüşümünü doğru okuyup, risklerini yönetip, fırsatlarından kendi teknolojimizi, sanayimizi ve servetimizi büyütecek şekilde yararlanmak.

154 şirket 14 sektörde inceleniyor

Araştırma kapsamında 14 farklı sektörde faaliyet gösteren 154 şirket değerlendirmeye alındı. Markaların güven ve itibar yönetimi performansı 7 ana boyut ve 18 alt kriter üzerinden inceleniyor. Çalışma, ağustos ve eylül aylarını kapsayan dönemde 17 bin 200 kişinin katıldığı çevrim içi anket yöntemiyle yapılıyor.

Araştırma sadece markaların itibar karnesini çıkarmayı hedeflemiyor. Aynı zamanda sektörler için bir referans noktası oluşturulması amaçlanıyor. Kurumsal itibar değerlendirmesinde adil, şeffaf, hesap verebilir ve sorumlu olmak gibi kriterler dikkate alınıyor. Topluma güven vermek, çalışan mutluluğunu öncelemek ve sürdürülebilirlik hedefleri de bu kriterler arasında yer alıyor. Teknolojik yatırımlar ve inovasyon da uzun vadede tüketici nezdinde bir itibar kaynağı olarak görülüyor.

Gerçek itibar ile satın alınan itibar ayrışacak

FutureBright Kurucu Ortağı Akan Abdula, şirketlerin ve markaların en büyük sermayesinin güven olduğunu belirterek, "Şirketlerin tüketicide yarattığı güven duygusunu ölçeceğiz. Özde birleşen değer olarak ortaya çıkacak çalışmamız, alanında bir ilk olacak." dedi.

Türkiye Trusted Brands çalışması sayesinde ilk defa satın alınan itibar ile gerçek itibar arasındaki farkı gözlemleyeceklerini aktaran Abdula, "Bazı şirketlerin itibarlı kurumları örnek alarak ulaştığı sözde itibar, satın alınmış bir itibardır, özde itibar değildir." değerlendirmesini yaptı.

Türkiye'nin en güvenilir markalarının duyurulacağı Trusted Brands araştırmasının sonuçları, 14 ve 15 Ekim 2026 tarihlerinde düzenlenecek Global Marketing Summit etkinliğinde açıklanacak. Zirvede gerçekleştirilecek ödül töreniyle sonuçlar sektörel kamuoyuyla paylaşılacak.

Yapay zeka artık bilgisayar başında işlem yapıyor

GPT-6 Astra'nın en önemli yeniliği, bilgisayarı doğrudan kullanabilmesi olarak gösteriliyor. Model, internet sitelerinde gezinebiliyor, çevrim içi formları doldurabiliyor, takvimleri düzenleyebiliyor ve farklı yazılımları kurarak test edebiliyor.

Astra ayrıca ekranda karşılaştığı problemleri analiz ederek çözüm üretmeye çalışabiliyor. İnternet üzerinden bilgi topladıktan sonra elde ettiği sonuçları bir belgeye veya e-postaya dönüştürmesi de modelin gerçekleştirebildiği işlemler arasında bulunuyor.

Bu özellik, yapay zekanın bir komut karşılığında yalnızca sonuç üretmesi yerine, sonuca ulaşmak için gereken bilgisayar işlemlerini de kendisinin gerçekleştirmesini mümkün kılıyor.

Uzun görevler çok daha kısa sürede tamamlanıyor

OpenAI'ın açıkladığı performans verileri, Astra'nın özellikle çok aşamalı bilgisayar görevlerinde hız avantajı sağladığını ortaya koyuyor.

Şirketin OSWorld 2.0 testlerine göre GPT-6 Astra, GPT-5.6 Sol'a kıyasla benzer görevleri yaklaşık yüzde 47 daha kısa sürede tamamladı. Bu fark, modelin birden fazla işlemi art arda gerçekleştirmesi gereken görevlerde önemli bir zaman tasarrufu sağlayabileceğine işaret ediyor.

Modelin kullanım alanları yalnızca ofis işlerini de kapsamıyor. Oyun geliştirme, elektronik mühendisliği, veri analizi, doküman hazırlama ve internet araştırması gibi farklı alanlarda da Astra'nın kullanılabileceği belirtiliyor.

Yazılım geliştirmede daha fazla sorumluluk üstleniyor

GPT-6 Astra'nın dikkat çektiği alanlardan biri yazılım mühendisliği oldu.

OpenAI, yeni modeli bugüne kadar geliştirdiği en güçlü yazılım mühendisliği modeli olarak konumlandırıyor. Astra yalnızca yeni kod oluşturmakla kalmıyor; mevcut kodları inceleyebiliyor, hataları belirleyebiliyor ve terminal üzerinden birden fazla aşamadan oluşan görevleri yerine getirebiliyor.

Modelin bir internet sitesini oluşturduktan sonra sitenin çalışıp çalışmadığını test edebilmesi ve tespit ettiği yazılım problemlerine müdahale edebilmesi, yapay zekanın geliştirme süreçlerindeki rolünün de değişebileceğini gösteriyor.

Siber güvenlik yetenekleri yeni bir tartışma başlattı

Lansmanın en kritik başlıklarından biri ise modelin siber güvenlik kapasitesi oldu.

OpenAI, GPT-6 Astra'nın şirketin hazırlık çerçevesinde “Critical” seviyesine ulaşan ilk modeli olduğunu açıkladı. Astra'nın gerekli araçlara ve erişim imkanlarına sahip olduğunda daha önce bilinmeyen güvenlik açıklarını ortaya çıkarabildiği ve bazı korunan sistemlerde bu açıkların nasıl kullanılabileceğine yönelik yöntemler geliştirebildiği belirtildi.

Bu kapasite, güvenlik uzmanlarına açıkların saldırganlar tarafından kullanılmadan önce belirlenmesi açısından önemli bir imkan sunabilir. Ancak aynı yeteneklerin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi halinde oluşturabileceği riskler de yapay zekanın güvenlik boyutunu daha kritik hale getiriyor.

Güvenlik katmanı güçlendirildi

OpenAI, Astra'nın daha gelişmiş yeteneklere sahip olması nedeniyle güvenlik sistemlerini de önceki modellere göre genişletti.

Şirket, modelin zararlı siber talepleri reddetme kapasitesinin geliştirildiğini ve yüksek riskli faaliyetleri belirlemek amacıyla daha kapsamlı izleme mekanizmalarının devreye alındığını belirtiyor.

Astra'nın yetkisi bulunmayan işlemleri gerçekleştirmeye çalışıp çalışmadığını ölçen testlerde de önceki modele göre daha başarılı sonuçlar elde ettiği ifade ediliyor.

Yapay zekada otonom ajan dönemi güçleniyor

GPT-6 Astra'nın ortaya koyduğu tablo, yapay zekadaki “ajan” yaklaşımının giderek daha önemli hale geldiğini gösteriyor.

Geleneksel modeller çoğunlukla kullanıcının sorusuna yanıt verirken, Astra gibi ajan odaklı sistemler belirlenen hedefe ulaşmak için gerekli işlemleri kendileri planlayıp uygulayabiliyor. Bu da araştırmadan yazılıma, ofis işlerinden teknik operasyonlara kadar yapay zekaya devredilebilecek görevlerin kapsamını genişletiyor.

Öte yandan, yapay zekanın bağımsız hareket kabiliyeti arttıkça güvenlik ve denetim ihtiyacı da aynı ölçüde önem kazanıyor. OpenAI'ın kendi değerlendirmeleri de Astra'nın özellikle siber güvenlik alanındaki kapasitesinin önceki nesillere kıyasla önemli ölçüde yükseldiğine dikkat çekiyor.

Bu nedenle GPT-6 Astra, yalnızca daha güçlü bir yapay zeka modeli olarak değil, yapay zekanın bilgisayar üzerinde kullanıcı adına hareket ettiği yeni dönemin önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Öne çıkanlar

• Ellison’ın serveti yaklaşık 12 milyar dolar artarak 200,2 milyar dolara ulaştı.

• Şirketin hisse fiyatı 3 Eylül'de gün içinde yüzde 6,4 yükselerek hisse başına yaklaşık 155 dolardan işlem gördü. Ellison, şirketin yaklaşık yüzde 40’ına sahip olduğu için bu yükseliş servetini de artırdı.

• Ellison, Nvidia’nın perşembe günü yüzde 2’den fazla yükselmesiyle serveti yaklaşık 4,3 milyar dolar artan Huang’ı geride bıraktı.

• Oracle’ın hisse fiyatı, haziran ayında yaşanan sert düşüşün ardından hala geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 30 aşağıda. Bu düşüş, Ellison’ın dünyanın en zenginleri listesinde 2. sıradan 8. sıraya gerilemesine neden olmuştu.

Forbes değerlemesi

Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler listesine göre Huang’ın serveti 4 Eylül itibariyle 198 milyar dolar. Huang’ın servetinin büyük bölümü, 1993 yılında ortak kurduğu ve 1999’da halka arz ettiği çip tasarım şirketi Nvidia’daki yaklaşık yüzde 3’lük hissesinden geliyor. Nvidia son yıllarda, bilgisayar oyunları için üst düzey ekran kartlarında uzmanlaşmış bir şirket olmaktan çıkarak yapay zeka şirketlerinin en çok talep ettiği çiplerden bazılarını üreten bir şirkete dönüştü. Nvidia artık piyasa değeri açısından dünyanın en büyük şirketi konumunda.

Arka plan

Oracle, son yıllarda öncü yapay zeka şirketlerine bulut bilişim hizmetleri satarak yapay zeka ekosisteminin önemli oyuncularından biri haline geldi. Ancak yatırımcılar, haziran ayındaki son bilanço görüşmesinin ardından şirketin harcamaları konusunda endişelenmeye başladı. Oracle, 2026 yılında yaklaşık 55,7 milyar dolar harcadığını açıkladı. Bu rakam, şirketin kendi öngörülerinden 5 milyar dolardan fazla daha yüksekti ve harcamalar büyük ölçüde borçlanma ve öz sermaye yoluyla finanse edildi. Şirket ayrıca performans yükümlülükleri kapsamında 638 milyar dolarlık bir birikmiş sipariş portföyüne sahip olduğunu açıkladı. Bunun önemli bir bölümünün öncü yapay zeka laboratuvarlarından geldiği düşünülüyor. Özellikle OpenAI, Eylül 2025’te Oracle’dan 300 milyar dolarlık bilgi işlem kapasitesi satın almak üzere bir anlaşma imzalamıştı.

Bunlar, kamu sağlığı politikalarının şekillendirilmesine yardımcı olmak amacıyla 200 ülkede 5 ila 19 yaş arasındaki çocuklar ve ergenler arasındaki beslenme sorunlarını takip eden binden fazla bilim insanının yer aldığı bir projenin bulguları. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından desteklenen projenin, mayıs ayında bilimsel dergi Nature’da yayımlanan sonuçları, çocukluk çağı obezitesi salgınının merkez üssünde bir değişim yaşandığını ve bunun başlıca, sorunla mücadele etmenin maliyetini karşılamakta en fazla zorlanacak ülkelere doğru kaydığını gösterdi.

Projeye göre 2023-2024 yılları arasında erkek çocuklarda obezite oranları en hızlı Peru’da yükseldi ve 2010’da yüzde 8’in altındayken yüzde 19’a ulaştı. Kız çocuklarda ise obezite oranları en hızlı Tonga ve Samoa’da arttı. Endonezya’da hem erkek hem de kız çocuklarında obezite görülme sıklığı 2024’te yarım puandan fazla arttı. Bu şimdiye kadarki en büyük mutlak artış oldu.

Hükümetlerin ilgilenmediği sorun

Obezite, psikolojik etkilerinin yanı sıra çocukların kalp hastalıkları, diyabet, astım ve diğer kronik sağlık sorunları açısından uzun vadeli risklerle karşı karşıya kalmasına neden oluyor. Ancak Reuters’a konuşan 30’dan fazla sağlık uzmanına göre küresel sağlık kuruluşları ve hükümetlerin çoğu çocukluk çağı obezitesine çok az ilgi gösteriyor.

Uzmanlar obezitedeki artışın daha ucuz, işlenmiş gıdaların bol miktarda bulunmasının yanı sıra sağlık riskleri konusunda bilgi eksikliğinden kaynaklandığını söyledi. Çocukluk çağı obezitesi raporunun yazarları, obezite oranlarındaki artışın hem yaygınlığın hala düşük olduğu Tanzanya ve Bangladeş gibi ülkelerde hem de Bsek olduğu ülkelerde yaşandığını belirtti.ahamalar ve Şili gibi oranların zaten oldukça yük

Toronto’daki Hasta Çocuklar Hastanesi’nde küresel çocuk sağlığı başkanı olan Dr. Zulfiqar Bhutta, çocukluk ve ergenlik dönemindeki obezitenin yol açacağı sonuçların, rutin aşılar ve HIV gibi bulaşıcı hastalıkların daha iyi tedavi edilmesi sayesinde kurtarılan milyonlarca hayatın kazanımlarını sonunda gölgede bırakmasından endişe ediyor. Projeye katılan Bhutta, “Sağlık alanında elde ettiğimiz tüm kazanımlar, bulaşıcı olmayan hastalıkların bu mutlak tsunamisi tarafından silinip süpürülecek” dedi. 

Krizin maliyeti 3 trilyon dolara ulaşabilir

Kilo verme ilaçları daha zengin ülkelerde bu sorunla mücadeleye yardımcı oluyor. Ancak DSÖ, üretim kapasitesindeki sınırlamalar ve yüksek maliyetler nedeniyle 2030 yılına kadar bu ilaçlardan fayda görebilecek kişilerin yalnızca yüzde 10’unun bunlara erişebileceğini tahmin ediyor. Ayrıca DSÖ’nün bu ilaçların çocuklarda kullanımına ilişkin bir kılavuzu yok ve ülkelerin çoğu tedaviyi yalnızca 12 yaşından itibaren onaylıyor.

DSÖ küresel çapta aşırı kilo ve obeziteyle bağlantılı maliyetlerin, önlem alınmaması halinde 2030 yılına kadar 3 trilyon dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Bu toplam sağlık harcamaları, azalan üretkenlik ve erken ölümlerden kaynaklanan maliyetlerin bileşiminden oluşuyor. Dünyanın en kalabalık dördüncü ülkesi olan Endonezya’da Dünya Obezite Federasyonu, obeziteyle bağlantılı maliyetlerin 2019’daki 17,5 milyar dolardan 2030’da yaklaşık 47 milyar dolara çıkabileceğini tahmin ediyor.

Yetkililere göre Trump, böyle bir açıklama yapılması fikrine sıcak bakıyor. ABD Başkanı’nın, uygulanan ağır ekonomik yaptırımlar ve baskı politikalarının İran yönetimini nükleer programından vazgeçmeye zorlayacağına ya da ülke içinde ciddi bir ekonomik çöküşe yol açacağına inandığı belirtildi.

Washington’dan Tahran’a ekonomik baskı

Trump yönetiminin İran’a yönelik politikası yalnızca askeri adımlarla sınırlı kalmıyor. ABD, Tahran’ın ekonomik kaynaklarını daraltmaya yönelik kapsamlı bir baskı stratejisi de yürütüyor.

Ancak Trump’ın savaşın sona erdiğini açıklama ihtimalini değerlendirmesine rağmen, ABD’nin bölgedeki askeri hazırlıklarında bir geri çekilme sinyali bulunmadığı ifade edildi.

WSJ’nin haberine göre Pentagon, Ortadoğu’daki askeri unsurlarının bölgede kalış süresini uzattı. Bu durum, çatışmaların gelecek yıla taşınabileceği ihtimalini de gündemde tutuyor.

İran’la ticaret yapan ülkelere yaptırım uyarısı

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 24 Ağustos’ta yaptığı açıklamada İran ekonomisine yönelik yeni bir stratejinin devreye alındığını duyurmuştu.

Bessent, İran’ın ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan kaynakları hedef alan bir "ekonomik dışlama" operasyonu başlattıklarını belirtmişti. ABD’li Bakan ayrıca İran’la ticari ilişkilerini sürdüren ülkelerin ikincil yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulunmuştu.

Böylece Washington, askeri baskının yanı sıra finans, ticaret ve ekonomik bağlantılar üzerinden Tahran üzerindeki baskıyı artırmayı hedefliyor.

İstanbul’da düzenlenen basın buluşmasında konuşan Novonesis Türkiye Ülke Müdürü Pınar Tunçkol, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmalar ve jeopolitik gelişmelerin enerji güvenliğinde yerli üretim kapasitesini daha önemli hale getirdiğini söyledi. Türkiye ham petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 75’ini, LPG ihtiyacının ise yüzde 80’ini ithalat yoluyla karşılıyor. Tarımsal üretimin temel girdilerinden gübrede de dışa bağımlılık yüzde 70-80 seviyesinde bulunuyor.

Novonesis'in Amsterdam Data Collective ile hazırladığı “Value of Biosolutions: Growth and Prosperity by 2035 – Türkiye Edition” raporuna göre Türkiye'deki biyoçözümler sektörü bugün yaklaşık 4 milyar euro üretim değeri yaratıyor ve 28 binden fazla istihdam oluşturuyor. Uygun politika ortamının oluşması halinde sektörün 2035'e kadar 10,8 milyar euronun üzerine çıkabileceği ve 75 binden fazla istihdam yaratabileceği öngörülüyor. Biyoenerjinin güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının alternatifi olmadığını belirten Tunçkol, özellikle doğrudan elektrifikasyonun zor olduğu sektörlerde tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğini kaydetti. 

45 milyon ton biyokütle potansiyeli

Novonesis’in hesaplamalarına göre, Türkiye’nin yaklaşık 45 milyon tonluk dönüştürülebilir biyokütle potansiyeli bulunuyor. Yılda yaklaşık 9 milyon ton mısır ve 19-20 milyon ton buğday üreten Türkiye’de tarımsal üretimden geriye kalan sap ve posa gibi kalıntılar ile diğer organik atıklar, uygun teknolojilerle biyogaz, biyometan, gelişmiş biyoyakıt ve SAF üretiminde kullanılabiliyor. 

Tunçkol, burada amaçlarının gıda ile enerji üretimi arasında bir tercih yaratmak olmadığını vurguladı. Tarımsal kalıntılar, organik atıklar ve gıda dışı yan akışların öncelikli hammadde olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Tunçkol, mevcut tarımsal kaynaklardan daha yüksek ekonomik değer yaratılabileceğini söyledi. Bu yaklaşımın örneklerinden biri mısırın farklı bileşenlerinin aynı üretim zinciri içinde değerlendirilmesi. Mısırın nişastası etanol üretiminde kullanılırken protein bölümü hayvan yemine, yağı yenilenebilir dizele ayrılabiliyor. Hasattan geriye kalan sap ve koçan ise biyokütle bazlı yakıt, elektrik ve ısı üretiminde değerlendirilebiliyor. 

Etanolde E10 gündemde

Türkiye’de etanolün benzine harmanlanmasına ilişkin yükümlülük 2023-2026 döneminde hacim bazında yüzde 1,5 seviyesinde bulunuyor. Novonesis, teknik, standardizasyon ve lojistik koşulların oluşturulması halinde kısa vadede yüzde 5 etanol içeren E5’e, orta vadede ise E10’a geçilebileceğini değerlendiriyor. Biyodizelde de B5 harmanlama oranı seçenekler arasında yer alıyor. 

Tunçkol, mevcut yakıt sistemlerinin önemli bölümünden yararlanılabilmesi nedeniyle biyoyakıtların dönüşüm sürecinde kademeli olarak devreye alınabileceğini belirtti. Biyoetanol, biyodizel, biyogaz ve biyometan gibi yerli kaynaklara dayanan yakıtların fosil yakıt ithalatını tek başına ortadan kaldırmayacağını ancak enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesine katkı sağlayabileceğini söyledi. Biyogaz ve biyometan üretiminde ise hayvansal gübreden gıda ve içecek sanayisinin yan ürünlerine, belediyelerin organik atıklarından atık su çamurlarına kadar geniş bir hammadde grubu kullanılabiliyor. Biyogaz elektrik ve ısı üretiminde değerlendirilirken doğal gaz kalitesine yükseltilen biyometan, gerekli teknik ve düzenleyici altyapının kurulması halinde sanayi, ulaşım ve gaz şebekesinde kullanılabiliyor. 

Novonesis’in Türkiye açısından büyüme potansiyeli gördüğü alanlardan biri de sürdürülebilir havacılık yakıtı. SAF, mevcut uçaklarda ve yakıt ikmal altyapısında büyük ölçekli teknoloji değişikliği gerektirmeden kullanılabilmesi nedeniyle havacılık sektörünün karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik seçenekleri arasında öne çıkıyor. Novonesis bu alanda doğrudan yakıt üreticisi olarak faaliyet göstermiyor. Şirket, enzim ve mikroorganizmalar başta olmak üzere geliştirdiği biyoçözümlerle hammaddelerin işlenmesi ve dönüşüm verimliliğinin artırılması tarafında teknoloji ve proses sağlayıcısı. Tarımsal kalıntılardan ikinci nesil biyoetanol üretilmesi ve bu ürünün Alcohol-to-Jet yöntemiyle SAF üretim zincirine taşınması da şirketin teknoloji sağladığı alanlar arasında. 

Novonesis, ABD, Brezilya, Hindistan, Avrupa Birliği, Çin ve Güneydoğu Asya dahil olmak üzere başlıca biyoyakıt pazarlarında faaliyet gösteriyor. 

The founders believed too much of online brokerage had begun to look the same. Many firms offered access to similar markets through familiar platforms, with comparable account structures and customer journeys. In a crowded global category, the problem was not whether another broker could provide access. It was whether it could give clients a reason to experience that access differently.

That question became the basis for Tag Markets.

From the beginning, the company focused less on changing what Forex and CFD trading is and more on the infrastructure surrounding it. Onboarding, client management, copy trading, reporting, partner technology and the path from opening an account to participating in the market became areas where the business believed more could be done.

This distinction matters because brokerage is an industry where the visible product can conceal much of the business underneath. A trader sees prices, charts and an order screen. Behind that sits a wider operating system of account processes, technology, reporting and support functions. Tag Markets chose to compete in those less visible layers.

The strategy began to take form through proprietary products.

CopyX, launched in September 2025, gave clients another way to participate by allowing them to review available traders and strategies, examine historical results and decide whether qualifying trading activity should be replicated automatically. Independent trading remained available for clients who preferred to make their own decisions.

A month later, the company launched its proprietary partner portal, bringing onboarding, account activity, reporting and client management into a more connected environment for professional partners.

Neither development changed the underlying function of a brokerage. Both addressed parts of the experience that sit around execution, which is where the original frustration had been focused.

Education became another part of that wider model. Tag Markets provides free education for clients through video courses, written material and live training sessions, giving people an opportunity to understand trading concepts before deciding how they want to participate. Trading still involves risk, and education does not guarantee an outcome, but it can narrow the gap between gaining digital access and understanding the choices presented on the platform.

The growth that followed gives the origin story greater context. By May 2026, Tag Markets reported that it had passed one million clients. The company also reports more than $820 billion in transactional volume.

Those figures are significant because they shift the story from an idea about industry frustration to the practical demands of operating at international scale. A brokerage serving a large client base cannot rely on a single product or marketing proposition. Account systems, reporting, client management, technology and partner infrastructure have to function together.

Rapid growth can make origin stories look inevitable in hindsight. They rarely are.

Entering Forex and CFD brokerage meant competing in a mature category with established providers, familiar technology and customers already accustomed to certain ways of trading. Building proprietary systems added another layer of complexity. The company had to differentiate without pretending the underlying market itself was new.

Tag Markets responded by continuing to develop the parts of the brokerage experience it could control.

That approach also explains why the business has resisted being defined by one product. CopyX is part of the story, but it is not the story. The partner portal solves a different problem. Education serves another purpose. Account structures and client infrastructure sit elsewhere again.

The common thread is the original question: where has the brokerage experience become too standard, and is there a practical reason to build something different?

That question has carried Tag Markets from its early formulation in Colombia to a Forex and CFD business serving an international client base. Its stated long term ambition is to compete with the largest brokerages globally, an objective that remains an ambition rather than an achieved status.

The more revealing part of the Tag Markets story is therefore not the size of the goal. It is the problem the company chose to begin with.

Markets did not need another claim of reinvention. Tag Markets decided the opportunity was in everything surrounding the trade.
 

Reuters'a konuşan konuya aşina üç kaynağın verdiği bilgiye göre, özel sermaye fonları Carlyle ve Bain, Serie A'nın uluslararası medya haklarını elinde bulunduran şirketin azınlık hissesi için teklif vermeye hazırlanıyor. Bu adım, İtalyan futbol liginin dışarıdan yatırımcı çekmeye yönelik son girişimi olarak dikkat çekiyor.

Kaynaklar, Serie A'nın son şampiyonu Inter Milan'ın sahibi Oaktree ve İtalyan özel sermaye şirketi Nextalia'nın da teklif vermesi beklenenler arasında olduğunu belirtti. Yurt dışındaki bahis ve sponsorluk işlerini de kapsayacak olan birim için bağlayıcı tekliflerin 4 Eylül'e kadar sunulması gerekiyor.

Şirketin değeri 4 milyar euroyu bulabilir

Serie A'nın danışmanı JP Morgan, olası hisse satışı için bu yılın başlarında birkaç özel sermaye fonunun nabzını yoklamaya başlamıştı. Yatırımcıların, ortaklıkta yüzde 10 ile yüzde 20 arasında bir hisse için bağlayıcı teklif sunmaları bekleniyor.

Kaynaklar, yaklaşık 200 milyon euro (231,66 milyon dolar) temel kazanç sağlayan girişimin 3 milyar ile 4 milyar euro arasında bir değerlemeye ulaşabileceğini kaydetti. Konuyla ilgili olarak Serie A, Carlyle, Bain, Oaktree ve Nextalia yetkilileri yorum yapmaktan kaçındı. JP Morgan ise yorum taleplerine anında yanıt vermedi.

Kulüplerin onayı gerekiyor

Serie A, 2021 yılında daha kârlı olan yerel medya birimindeki bir hisseyi satmak için benzer bir plan üzerinde çalışmıştı. Ancak ligdeki 20 kulübün anlaşmayı onaylamak için gereken çoğunluğa ulaşamaması üzerine görüşmeler çökmüştü.

O dönemde, CVC liderliğindeki bir konsorsiyuma birimin yüzde 10'luk hissesinin satılması planlanıyordu. Fakat 1,7 milyar euroluk bu anlaşma kulüplerden gerekli desteği alamadı. Serie A'nın medya işletmelerindeki herhangi bir hisse satışının gerçekleşmesi için ligde yer alan 20 kulüpten en az 14'ünün bu satışa destek vermesi gerekiyor.

Premier Lig ve LaLiga'nın gerisinde kaldı

Inter Milan, AC Milan ve Juventus gibi devlere ev sahipliği yapan İtalyan ligi, son yıllarda medya haklarını yurt dışında satmakta zorlanıyor. Genişleyen UEFA Şampiyonlar Ligi'nin yarattığı sıkışık fikstür ve İngiltere Premier Ligi'nin popülaritesi, yayıncıların ilgisini azalttı.

Avrupa futbol organı UEFA'nın verilerine göre, Serie A uluslararası medya birimi yılda yaklaşık 250 milyon euro satış geliri elde ediyor. Bu rakam, İngiltere Premier Ligi ve İspanya LaLiga'nın elde ettiği gelirlerin sadece küçük bir kısmına denk geliyor.

Söz konusu hisse satışı, İspanya ve Fransa gibi diğer Avrupa liglerinde tamamlanan özel sermaye yatırımlarıyla benzerlik taşıyor. Bu ülkelerde de yatırımcılar yerel medya hakları işletmelerinden azınlık hisseleri almıştı.

Öne çıkanlar

• Uçakları üzerinden yıllık yüzde 1 oranında emlak vergisine tabi olan Kaliforniya’daki özel jet sahiplerinin vergilerini zamanında ödemediği ortaya çıkdı. Bunun üzerine Los Angeles County Değerlendirme Dairesi Başkanı Jeff Prang, ünlü isimlerden oluşan uzun bir listeye toplam 38 milyon dolarlık fatura gönderdi.

• The Times’ın elde ettiği ve özel uçakların sahipliğini araştıran JetSpy adlı şirket tarafından doğrulanan listeye göre vergi faturası gönderilen milyarderler arasında Amazon’un kurucusu Jeff Bezos (244 bin dolar), Rams takımının sahibi Stan Kroenke (290 bin dolar), Rihanna (104 bin dolar), Nike’ın kurucu ortağı Phil Knight (89 bin dolar) ve South Park dizisinin yaratıcıları Trey Parker ile Matt Stone (95 bin dolar) bulunuyor.

• Vergi, havada olmadıkları zamanların büyük bölümünde Kaliforniya'da kalan uçaklar üzerinden alınıyor. Vergisini ödemeyenlerden ayrıca ceza ücreti tahsil ediliyor.

• Ünlü jet sahiplerinin temsilcilerinin çoğu The Times’a, Los Angeles County vergisini ödemeleri gerektiğini bilmediklerini ve durumdan haberdar olur olmaz vergiyi ödediklerini söyledi. Ancak Bezos ve Knight da dahil olmak üzere bazı isimler, 30 Haziran son ödeme tarihine kadar borçlarını ödememişti.

• Televizyondaki “Judge Judy” programıyla tanınan Judy Sheindlin, The Times’a 2022 ve 2025 yıllarına ait aldığı iki faturayı, avukatlarının konuyla mücadele etmesinin daha pahalıya mal olacağını düşündüğü için “gönülsüzce” ödediğini söyledi.

• Haksız yere vergilendirildiğini düşünenler faturalarına itiraz edebilir ve uçağın eyalet dışında geçirdiği süreye göre verginin düşürülmesini sağlayabilir. Pang’ın ofisindeki çalışanlar ise çok sayıda itirazla karşılaşmaya hazırlandıklarını söyledi.

• Verginin uygulanabilmesi için uçakların ya da sahiplerinin Kaliforniya’da kayıtlı olması gerekmiyor.

• Küresel özel jet filosunun büyüklüğü, 2000 yılında 9 bin 895 uçak varken 2022 yılında 23 bin 133 uçağa çıkarak yüzde 133 arttı.

Arka plan

Vergi değerlendirme uzmanları ve diğer yetkililer için hangi uçakların vergilendirilmesi gerektiğini belirlemek uzun zamandır zordu. Bunun nedeni, uçakların özel hangarlarda veya özel mülklerde saklanmasının nispeten kolay olması. Ancak Prang’ın ofisi kısa süre önce bir uçağın zamanını tam olarak nerede geçirdiğini gösteren tartışmalı ADS-B Out konum verilerini elde etti. Bu sistem, geleneksel radardan farklı olarak uydu tabanlı GPS konumlandırmasını kullanıyor ve bir alıcısı olan herkese uçak verilerini saniyede bir kez yayınlıyor. The Times’a göre bu sistem, bir uçağın konumunu belirlemenin en doğru yöntemlerinden biri olarak kabul ediliyor. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) de çarpışmaları önlemeye yardımcı olmak amacıyla uçakların bu sistemi kullanmasını zorunlu hale getirdi.

Ancak bu verilerin uçak sahiplerini vergilendirmek amacıyla kullanılması tartışmalara yol açtı ve bazı eyaletler yerel yetkililerin bu verileri incelemesini yasakladı. Cumhuriyetçiler, verilerin nasıl kullanılabileceğini sınırlandırmaya çalışıyor. Bunun gerekçesi olarak da mahremiyetle ilgili endişelerin pilotları “potansiyel olarak hayat kurtarıcı bu teknolojiyi” kurmaktan caydırdığını söylüyorlar.

Bu adımla birlikte New York ve Ottawa'daki altın rezervlerinin dörtte birinden fazlası Londra'ya geçmiş oldu. DNB, Londra'daki altınların uluslararası ticaret standartlarını karşıladığını belirtti. Kurum buradaki altınların dünyanın en kolay işlem gören altını olarak kabul edildiğini ekledi.

Kriz durumunda hızlı müdahale imkanı

Banka yetkilileri ABD ve Kanada'daki altın külçelerinin olası bir krizde yeterince hızlı kullanılamayacağını vurguladı. DNB Başkanı Olaf Sleijpen, bu adımla altın rezervlerinin kullanılabilirliğini artırdıklarını söyledi. Sleijpen, "Altınları kullanmaya hiçbir zaman ihtiyaç duymayacağımızı varsayıyoruz. Ancak yine de direncimizi ve hazırlığımızı güçlendirmemiz gerekiyor." dedi.

Transfer işlemleri fiziksel taşıma ile alım-satım işlemlerinin birleşimiyle yapıldı. DNB, 27 tondan fazla fiziksel altını ABD ve Kanada'dan Hollanda'nın Zeist kentine getirdi. Eş zamanlı olarak Zeist'ten Londra'ya aynı miktarda altın taşındı.

Bu karma yöntemle altın külçelerinin eritilmesinin önüne geçildi. Banka bu stratejiyle büyük miktarda altını fiziksel olarak taşımanın risklerini dağıttığını bildirdi.

Rezervlerin yeni coğrafi dağılımı

2025 yılı sonu itibarıyla Hollanda'nın toplam altın rezervi 612,4 ton olarak açıklandı. Bu rezervin toplam değeri 72,2 milyar euro (83,7 milyar dolar) seviyesinde bulunuyor. Taşıma işlemi öncesinde DNB, altınlarının yüzde 31,3'ünü New York'ta ve yüzde 19,7'sini Ottawa'da tutuyordu.

Yeni transferle birlikte Londra'daki altınların payı yüzde 18,1'den yüzde 32,1'e yükseldi. New York ve Ottawa'nın payları ise yüzde 18,5'e geriledi. Bankanın Zeist'teki merkezinde tutulan altının oranı ise yüzde 30,8 olarak korundu. Kurum, bu tabloyla rezervlerin coğrafi dağılımının daha dengeli hale geldiğini kaydetti.

Bu hamle altın fiyatlarındaki güçlü yükselişin ve ABD-İran geriliminin ortasında geldi. Güvenli liman olarak görülen altının onsu son 12 ayda yaklaşık yüzde 25 artarak 4.429,61 dolara ulaştı.

Uzmanlar ve diğer ülkelerin adımları

Benzer bir adımı daha önce Fransa da atmıştı. Fransa Merkez Bankası, 2025 Temmuz ile 2026 Ocak ayları arasında New York'tan 129 ton altını Avrupa'ya taşımıştı. Fransa Merkez Bankası Başkanı Francois Villeroy de Galhau o dönem bu kararın siyasi olmadığını açıklamıştı.

Paris merkezli Ulusal Altın Sayacı Başkanı Laurent Schwartz, merkez bankalarının on yıldır rezervlerinin yerini değiştirdiğini belirtti. Schwartz, ABD'deki mevcut siyasi durumun bazı merkez bankalarını başka depolama alanlarına itebileceğini ifade etti. Londra piyasasının en derin ve likit piyasa olduğuna dikkat çeken Schwartz, merkez bankalarının kriz anlarında altınlarını burada diğer kurumlara daha kolay borç verebildiğini söyledi.

Cite Gestion Private Bank analisti John Plassard ise kararın kriz anında hızlı erişim için alındığını savundu. Plassard, bunun şimdilik tek seferlik bir hamle olduğunu belirtti. Ancak analist, diğer merkez bankalarının da bu yolu izlemesi halinde ABD'ye yönelik güvenin zedelenebileceği uyarısında bulundu.

Öte yandan Almanya'da yılbaşında New York'taki rezervlerin güvenliğine dair endişeler gündeme gelmişti. Ancak Bundesbank rezervlerini şimdilik taşımama kararı aldı. Banka ocak ayında Alman ARD televizyonuna yaptığı açıklamada, "New York Fed, altınlarımız için önemli bir depolama alanı olmaya devam ediyor." değerlendirmesini yaptı.

Öne çıkanlar

• Trump 2020’de kraliyet görevlerinden geri çekilerek Kaliforniya’ya taşınan Harry ve Meghan’ın “kraliyet ailesine büyük bir saygısızlık yaptığını” düşündüğünü söyledi. Meghan’ın “kraliçeye ve Kral Charles’a karşı son derece saygısız” olduğunu düşündüğünü belirtti.

• Trump, “Kraliyet ailesinin bir üyesi olsaydım onları geri kabul etmezdim” dedi. Ayrıca 2022’de hayatını kaybeden Kraliçe 2. Elizabeth ve Kral 3. Charles ile “harika” bir ilişkisi olduğunu söyledi.

• Harry ve Meghan geçen hafta Birleşik Krallık’a döndü. Çiftin Londra dışında özel bir konuta yerleştiği öne sürüldü ancak kraliyet görevlerine geri dönmeleri beklenmiyor.

Harry ve Meghan neden Birleşik Krallık’a geri taşındı?

Harry ve Meghan, ABD’den ayrılma nedenleri hakkında kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadı. Bir sözcü BBC’ye yaptığı açıklamada, "Taşınma yorum yapacağımız bir konu değil” dedi. Çiftin Birleşik Krallık’a geri taşınacağının açıklanması sürpriz olarak değerlendirildi. Bunun nedeni, Harry ve Meghan’ın kraliyet görevlerinden ayrılmasının ardından çift ile kraliyet ailesi arasındaki ilişkilerin de bozulmuş olmasıydı.

Bununla birlikte bu taşınma, Harry ve Meghan’ın Kral Charles ve Kraliçe Camilla ile Buckingham Sarayı’nın “özel bir aile ziyareti” olarak nitelendirdiği görüşmeden bir ay sonra gerçekleşti. Ayrıca Harry’nin babasını ziyaret etmek için nadiren gerçekleştirdiği Birleşik Krallık seyahatinden bir yıl sonra geldi.

Trump'ın eleştirileri

Trump’ın Harry ve Meghan’ı eleştirme konusunda uzun bir geçmişi bulunuyor. Bu eleştiriler, Meghan’ın üç yıl önce Trump’ı “bölücü” ve “kadın düşmanı” olarak nitelendirmesine Trump’ın 2019’da verdiği yanıtla başladı. Trump The Sun gazetesine verdiği bir röportajda, “Onun kötü biri olduğunu bilmiyordum” dedi. Trump daha sonra Twitter’da Meghan’a hiçbir zaman “kötü” demediğini iddia etti ancak The Sun, röportajın ses kaydını yayımladı.

Harry ve Meghan 2020’de ABD’ye taşınacaklarını açıkladıktan sonra Trump, Twitter’da “ABD onların güvenlik masraflarını karşılamayacak. Ödemek zorundalar!” diye yazdı. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Harry ve Meghan, Amerikalıları oy kullanmaya teşvik eden bir video yayımladı ve seçmenlere “nefret söylemini, yanlış bilgiyi ve internetteki olumsuzluğu reddetmeleri” çağrısında bulundu. Ancak herhangi bir adayı açıkça desteklemediler.

Gazeteciler Trump’a video hakkında soru sorduğunda Trump, “Meghan’ın hayranı değilim. Harry’ye bol şans diliyorum, buna ihtiyacı olacak” dedi. Trump 2022’de Piers Morgan’a verdiği bir röportajda Harry’nin yönetildiğini söyledi. Trump, Morgan’a Harry ve Meghan’ın kraliyet unvanlarının ellerinden alınması gerektiğini düşündüğünü de belirtti. Harry’yi “ülkeye karşı saygısız” ve “utanç verici” olarak nitelendirdi. Trump, 2025’te New York Post’a yaptığı açıklamada ise Harry’yi sınır dışı etmeyeceğini söyleyerek, “Onu kendi haline bırakacağım. Karısıyla zaten yeterince sorunu var. O berbat biri” dedi.

Arka plan

Harry ve Meghan, 2020’de kraliyet görevlerinden geri çekilme yönünde geniş yankı uyandıran bir karar aldı. Bunun ardından Kaliforniya’ya yerleşen çift, çeşitli medya projelerine yöneldi. Çift, 2021’de Oprah Winfrey’e kapsamlı bir röportaj verdi. Röportajda kraliyet ailesini ırkçılıkla suçladılar. Harry ayrıca “Spare” adlı anı kitabını kaleme aldı. Kitap, Birleşik Krallık’ta kurgu dışı kitaplar alanında satış rekorları kırdı.

Çift, 2020’de Netflix ile 100 milyon dolar değerinde olduğu belirtilen beş yıllık bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma kapsamında “Harry & Meghan” da dahil olmak üzere çeşitli belgesel dizileri hazırladılar. Ancak girişimlerinin bazıları beklenen başarıyı elde edemedi. Bunlar arasında Meghan’ın kısa ömürlü podcast’i “Archetypes” ve eleştirmenlerden olumsuz yorumlar alan “With Love, Meghan” adlı Netflix serisi de bulunuyor.

Facebook'un kurucu ortağı yine zirvede

Facebook’un kurucu ortağı ve uzun süredir Singapur’da yaşayan Eduardo Saverin, servetinin 10,1 milyar dolar azalarak 32,9 milyar dolara gerilemesine rağmen üst üste dördüncü yıl listenin zirvesinde yer aldı. Facebook’un çatı şirketi Meta Platforms’un hisseleri yıl boyunca yüzde 25 değer kaybetti. Şirketin ikinci çeyrek net kârının, büyük ölçüde artan yapay zeka altyapısı maliyetlerinin etkisiyle yüzde 14 düşmesi bu gerilemede rol oynadı, üstelik gelir yüzde 28 artmıştı.

Gayrimenkul patronu Kwek Leng Beng, servetine 1,8 milyar dolar ekleyerek ailesiyle birlikte sahip olduğu serveti 16,1 milyar dolara çıkardı ve ikinci en zengin kişi konumunu korudu. Ailenin amiral gemisi şirketi City Developments, geçen yıl temel faaliyet alanı dışındaki varlıklarını elden çıkarırken konut ve konaklama sektörlerine daha fazla odaklandı. Şirket, aralık ayında Londra’da 370 milyon dolara bir Holiday Inn oteli satın aldı ve ülke içinde prestijli konut arsaları için teklif vermeyi sürdürüyor.

Kardeşler Robert ve Philip Ng, toplam servetlerindeki artışla 14,3 milyar dolara ulaşarak üçüncü sıradaki yerlerini korudu. Singapur borsasında işlem gören geliştirici şirketleri Far East Orchard, kasım ayında 2030 yılına kadar otel ve öğrenci konutları işleten entegre bir küresel ağa dönüşme planını açıkladı. Şirket aynı zamanda yeni gayrimenkullere yatırım yapacak fonları da yönetecek.

Servetleri yüzde 78 arttı

Hem dolar bazında hem de yüzde olarak en büyük servet artışını Lee ailesi kaydetti. Ailenin servetinin büyük bölümü Oversea-Chinese Banking (OCBC) hisselerinden geliyor. Aile, toplam 13,8 milyar dolarlık servetiyle yüzde 78’lik artışla dördüncü sıraya yerleşti. OCBC hisseleri, bankanın güçlü seyreden varlık yönetimi faaliyetlerinin etkisiyle geçen yıl neredeyse iki katına çıktı. Bankanın HSBC’nin Endonezya’daki bireysel bankacılık ve varlık yönetimi operasyonlarını satın alma işleminin 2027’de tamamlanması bekleniyor.

Dikkat çeken bir diğer servet artışı ise Singapur’un gelir bakımından ikinci büyük süpermarket zinciri olan Sheng Siong Group’un kurucu ortağı ve CEO’su Lim Hock Chee’den geldi. Şirketin mağaza ağını genişletmesiyle hisseleri yüzde 54 yükselirken, ailesinin serveti 2,7 milyar dolara çıktı. Malezyalı milyarder Quek Leng Chan’ın Singapur’da yaşayan kardeşi Quek Leng Chye, 1,2 milyar dolarlık servetiyle listeye giren tek yeni isim oldu. Kwek Leng Beng’in kuzeni olan Leng Chye, Hong Leong Group holdinginin gayrimenkul geliştirme ve yatırım kolu olan Hong Leong Holdings’in genel müdürü olarak görev yapıyor.

TikTok Shop gibi rakiplerin yoğun rekabetiyle karşı karşıya kalan New York borsasında işlem gören teknoloji devi Sea’nın hisseleri, e-ticaret kolundaki marjların sıkışması nedeniyle geçen yılın seviyesine kıyasla yaklaşık üçte bir oranında geriledi. Şirketin kurucu ortakları Forrest Li, Gang Ye ve David Chen’in toplam serveti 5,85 milyar dolar azaldı.

Bu yıl listeye geri dönen isimler arasında, önemli yatırımlarından biri olan Suntec REIT’in hisselerindeki yüzde 20’lik yükselişin ardından iki yıllık aradan sonra yeniden listeye giren karı-koca Gordon ve Celine Tang da bulunuyor. Singapur’da kurulmuş ayakkabı ve aksesuar markası Charles & Keith’in sahibi ve yöneticisi olan üç Wong kardeş ise bir yıllık aranın ardından listeye geri döndü. Listeye girmek için gereken asgari net servet 1 milyar dolar olarak belirlendi. Bu tutargeçen yılla aynı.

“Teknolojinin sınırlarını zorlamak için tasarlandı”

Santral, enerji projeleri geliştiricisi MN8 Energy tarafından inşa ediliyor ve 86 megavatlık güneş enerjisi kapasitesinin yanı sıra kısa süreli enerji depolama için 280 megavatsaatlik lityum-demir-fosfat bataryalar ve Eos Energy tarafından üretilen, gece boyunca en az 10 saat elektrik sağlayacak 100 MWh kapasiteli çinko bazlı bataryalar içeriyor. Proje tamamen tamamlandığında, 2030 yılında ABD Doğu Yakası'nın ana elektrik şebekesine bağlanacak. MN8 CEO'su Jon Yoder Forbes'a yaptığı açıklamada Google'ın gelecek 20 yıl boyunca projeden elektrik satın alacağını söyledi.

Yolder, “Bu teknolojinin sınırlarını zorlamak üzere tasarlanmış bir proje. Güneş enerjisinin günün 24 saati kesintisiz bir elektrik akışı sağlamasını mümkün kılacak anahtarı bulduğumuzu iddia etmiyoruz ancak buna biraz daha yaklaşıyoruz” dedi. ABD'de veri merkezlerine yönelik kamuoyu algısı olumsuz yönde ilerliyor. Gallup'un araştırmasına göre Amerikalıların yüzde 70'i, elektrik faturaları, su kullanımı ve gürültü üzerindeki etkileri nedeniyle yaşadıkları yerlerin yakınında inşa edilen devasa veri merkezlerine karşı çıkıyor. Aynı zamanda, bu merkezleri inşa eden büyük teknoloji şirketleri temiz enerji projelerine milyarlarca dolar aktarıyor ve ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin yenilenebilir enerjiye yönelik federal teşviklerin çoğunu ortadan kaldırmasının ardından güneş, batarya ve rüzgar enerjisine yapılan yatırımları destekliyor.

Bunu yapmalarının temel nedeni büyük olasılıkla hız ve ekonomik koşullar. ABD'de elektrik talebinin hızla artması, yeni elektrik üretimi için bunu en hızlı seçenek haline getirdi. Zira yeni gaz türbinlerinin kurulması şu anda yaklaşık yedi yıl sürüyor. Goldman Sachs'tan ayrılarak kurulan şirketin ABD genelinde yaklaşık 6 milyar dolar değerinde yenilenebilir enerji projesi işlettiğini ve yaklaşık dört gigavat elektrik ürettiğini tahmin eden Yoder, “Şu anda diğer elektrik üretim biçimlerinin karşı karşıya olduğu aynı tedarik zinciri kısıtlamalarıyla karşı karşıya değiliz. Son 10 yılda yeni enerji projelerinin geliştirilmesine yönelik tüm faaliyetleri düşündüğünüzde, bunların gerçekten yenilenebilir enerji kaynaklarına odaklandığını görüyorsunuz” ifadelerini kullandı. 

Isınma riskleri düşük

Merkezi Pittsburgh'da bulunan Eos Energy'nin CEO’su Joe Mastrangelo, çinko bazlı bataryaların yalnızca 14 saate kadar enerji depolayabildikleri için değil, aynı zamanda aşırı ısınma riskleri düşük olduğu ve ağırlıklı olarak ABD içinden tedarik edilebilen malzemelere dayandıkları için elektrik şebekesinin istikrarını artırmak ve veri merkezlerine enerji sağlamak açısından cazip bir seçenek olduğunu söyledi. 

Mastrangelo, “Sahada kurduğumuz başlıca uygulamalara baktığınızda, güneş enerjisi artı depolama sistemlerimiz var, rüzgar enerjisi artı depolama projemiz var ve ayrıca şebekeyi dengelemek amacıyla çok sayıda bağımsız enerji depolama sistemi kuruyoruz. Çok önemli bir nokta olarak, kullandığımız malzemelerin yüzde 91'i ABD'den geliyor; tüm üretim, veri ve analitik faaliyetlerimiz de ABD'de gerçekleştiriliyor” dedi.

MN8 tarafından tasarlanan Mammoth Solar projesi, Batı Virginia'nın Kanawha County bölgesinde bulunuyor. Proje tamamlandığında küçük bir şehri desteklemeye yetecek miktarda elektrik üretecek ve eski bir açık ocak kömür madeninin arazisinde inşa ediliyor.

Yapay zeka yükü

Veri merkezlerindeki dönüşümün merkezinde yapay zeka bulunuyor. GPU ve benzeri hızlandırıcılar daha yüksek işlem gücü sağlarken elektrik ihtiyacını da artırıyor. IEA'nın hesaplamalarına göre ileri teknolojiye sahip bir veri merkezindeki tek bir sunucu rafının 2027'deki pik güç talebi yaklaşık 65 hanenin elektrik tüketimine eşdeğer olabilecek. 2020-2025 arasında yapay zeka sunucularının güç yoğunluğu 11 kat artarken, 2027'ye kadar dört kat daha yükselmesi bekleniyor. Bu nedenle veri merkezleri için artık yıllık elektrik tüketiminin yanı sıra aynı anda ihtiyaç duyulan güç miktarı da önem taşıyor. Hiper ölçekli yapay zeka tesislerinde 100 MW'ın üzerindeki güç talepleri mümkün hale gelirken, şebekeye bağlantı kapasitesi yatırım kararlarının temel kriterlerinden biri oluyor.

IEA, mevcut şebeke kısıtlarının giderilmemesi halinde planlanan veri merkezi projelerinin yaklaşık yüzde 20'sinin gecikme riski taşıdığını hesaplıyor. Yüksek gerilim bağlantıları, transformatörler ve iletim hatlarındaki kapasite sorunları yeni yatırımların önündeki önemli darboğazlardan biri. Bu durum yatırımcıların lokasyon tercihlerini de değiştiriyor. Jones Lang LaSalle Incorporated (JLL) verilerine göre Avrupa'da 2026-2028 döneminde inşa edilecek yeni hiper ölçekli veri merkezlerinin şehir merkezlerine ortalama uzaklığı 175 kilometreye çıkacak. 2022-2025 döneminde bu mesafe 46 kilometreydi. Veri merkezi yatırımlarında artık arazi ve internet altyapısı kadar elektriğe erişim de belirleyici.

Kaynak değişiyor

Artan elektrik ihtiyacı yeni üretim kapasitesinin yanı sıra elektriğin kaynağını da gündeme getiriyor. IEA, veri merkezlerinin artan ihtiyacını karşılamak için 2030'a kadar devreye girecek ilave üretimin yaklaşık yarısının yenilenebilir kaynaklardan gelmesini bekliyor. Güneş ve rüzgarın yanında doğal gaz kısa vadede önemini korurken nükleer enerjinin de özellikle 2030 sonrasında daha fazla rol üstlenmesi bekleniyor.

Buradaki sorun ise veri merkezlerinin 7/24 çalışması. Güneşin olmadığı, rüzgârın düşük olduğu saatlerde de elektrik ihtiyacı devam ediyor. Bu nedenle batarya depolama, şebeke esnekliği ve uzun vadeli elektrik alım anlaşmaları veri merkezi yatırımlarının tamamlayıcı unsurları haline geliyor. IEA, 2030'a kadar veri merkezlerinde küresel ölçekte 20-25 GW batarya depolama kapasitesi kurulabileceğini öngörüyor. Yapay zekâ iş yüklerinin kısa sürede yüksek güç dalgalanmaları yaratabilmesi de depolamanın önemini artırıyor.

Türkiye de hazırlanıyor

Türkiye'de elektrik talebi artarken üretim altyapısı da büyüyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre elektrik tüketimi 2025'te yüzde 2,1 artarak 360,9 TWh'ye, üretim ise yüzde 2,4 artışla 362,9 TWh'ye yükseldi. Türkiye Ulusal Enerji Planı, tüketimin 2030'da 455,3 TWh'ye, 2035'te 510,5 TWh'ye ulaşacağını öngörüyor. Kurulu güç ise Temmuz 2026 sonunda 126,5 GW'a çıktı. Güneş, rüzgâr, hidroelektrik ve jeotermalin toplam payı yaklaşık yüzde 62'ye ulaştı. Bu tablo Türkiye'nin artan elektrik talebini karşılamak için önemli bir üretim kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor. Ancak veri merkezleri açısından kritik konu yalnızca üretim miktarı olmuyor. Elektriğin doğru yerde, doğru zamanda ve kesintisiz biçimde sağlanabilmesi de önem kazanıyor.

Türkiye'nin veri merkezi pazarında İstanbul ağırlığını korurken Ankara da yeni yatırımlarla öne çıkıyor. Küresel veri merkezi istihbarat platformu DC Atlas verilerine göre İstanbul'daki veri merkezlerinin toplam potansiyel güç kapasitesi yaklaşık 119 MW. Yapay zeka yatırımlarıyla birlikte bu kapasitenin artırılması gündemde. Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, Temmuz 2026'da Google Cloud ile 3 milyar dolarlık bir anlaşma imzalandığını ve Ankara'da üç büyük veri merkezi inşa edileceğini açıkladı. TÜRKSAT da Temmuz ayında Gölbaşı Veri Merkezi'nin temelini attı. Böylece Ankara, kamu altyapısının yanı sıra yapay zeka ve bulut bilişim yatırımları açısından da yeni bir merkez olmaya aday. Türkiye'deki yeni yatırımlar da veri merkezlerinin enerji ihtiyacının ölçeğini gösteriyor. BAE merkezli Khazna Data Centers'ın Ankara Başkent OSB'de planladığı yapay zekaya hazır tesisin kapasitesinin 100 MW'a kadar çıkarılması öngörülüyor. Trendyol ve Castle Investments'ın Ankara Temelli'de geliştirdiği Ankara Data Hub ise 500 milyon dolarlık yatırımla 48 MW IT kapasitesine ulaşacak. İki projenin toplam potansiyel gücü 148 MW'ı buluyor.

Yeni bir enerji talebi

Türkiye Elektrik Sanayi Birliği'nin (TESAB) Haziran 2026'da yayımladığı Veri Merkezleri: Küresel Gelişmeler ve Türkiye'nin Rotası raporu, veri merkezlerini enerji, sanayi ve dijital dönüşüm politikalarının kesişiminde konumlandırıyor. Raporda Türkiye'nin Avrupa, Orta Doğu ve Asya arasındaki konumu, yenilenebilir enerji kapasitesi ve gelişen altyapısının veri merkezi yatırımları açısından avantaj sağlayabileceğine dikkat çekiliyor. Bu dönüşümün etkisi veri merkezleriyle sınırlı kalmayabilir. Yeni yatırımlar elektrik üretiminin yanı sıra enerji depolama, trafo ve şalt ekipmanları, soğutma sistemleri, fiber altyapı ve inşaat gibi alanlarda da yeni bir talep yaratacak. Özellikle yüksek yoğunluklu yapay zeka merkezlerinin büyümesi, enerji şirketleri açısından yeni bir müşteri grubunun ortaya çıkması anlamına geliyor.

Ancak bu fırsatın ekonomik değere dönüşmesi, enerji üretiminin yanı sıra iletim hatları, trafo merkezleri, depolama ve şebeke bağlantılarının da aynı hızda geliştirilmesine bağlı. Veri merkezleri böylece enerji sisteminde yeni ve büyük bir talep dalgası yaratıyor. Bunun karşılığında yalnızca daha fazla elektrik üretmek yetmeyecek; daha esnek, daha dayanıklı ve daha akıllı bir şebeke gerekiyor. Yapay zeka ekonomisinin rekabet gücü artık yalnızca çip, yazılım ve veri kapasitesiyle ölçülmüyor. Elektriğe ne kadar hızlı, güvenilir ve rekabetçi erişilebildiği de yeni yarışın belirleyicilerinden biri haline geliyor.

Sizce Türk şirketleri yurt dışına açılırken iletişim tarafında en çok neyi gözden kaçırıyor?

Bir şirketin kendi ülkesinde yıllar içinde kazandığı itibar, sınırı geçtiği anda onunla birlikte taşınmıyor. Burada çok iyi tanınan bir şirket, başka bir pazarda tamamen yeni bir isim olabiliyor. O ülkedeki gazeteci sizi tanımıyor, potansiyel iş ortağı hakkınızda çok az şey biliyor, müşteri ise çoğu zaman markayla ilk kez bir arama sonucunda ya da bir haberde karşılaşıyor. Bence şirketler uzun yıllar yurt dışındaki büyümeyi daha çok satış, yatırım ve dağıtım açısından ele aldı. İletişim ise genellikle ikinci planda kaldı. Oysa özellikle rekabetin yoğun olduğu sektörlerde bu ikisini birbirinden ayırmak giderek zorlaşıyor. Bir pazarda kalıcı olmak istiyorsanız, o ülkenin basınında ve sektör çevrelerinde de bir karşılığınızın olması gerekiyor. Sağlıktan teknolojiye, sanayiden turizme kadar dünyada çok daha fazla söz sahibi olabilecek markalarımız var. Ticari başarı var, uzmanlık var, iyi hikâyeler var. Ama bunların dışarıya anlatılması konusunda hâlâ önemli bir mesafe olduğunu düşünüyorum.

FL Communications’ı kurarken neyi farklı yapmak istediniz?

Londra’da başladığımız için daha ilk günden farklı ülkelerle, farklı yayınlarla ve farklı medya kültürleriyle çalışmak durumundaydık. İstanbul ofisi de sonradan bu yapının doğal bir devamı oldu. Ben yabancı basında birkaç haberin çıkmasını tek başına başarı olarak görmüyorum. Asıl mesele, gazetecinin o şirketle neden ilgilenmesi gerektiğini ortaya çıkarabilmek. Burada çok iyi çalışan bir hikâye Londra’da hiçbir karşılık bulmayabilir. Bir ekonomi gazetecisi başka bir veriye bakar, sektörel bir yayın başka bir ayrıntıyı önemser. Bu yüzden bizim işimiz hazırlanmış bir metni İngilizceye çevirip dağıtmak değil. Şirketi değiştirmeden, hikâyeyi konuştuğumuz pazarın gerçekliğine göre anlatmak.

Bir PR çalışmasının gerçekten başarılı olduğunu siz neye bakarak anlıyorsunuz?

Haber sayısı, erişim ve görünürlük hâlâ önemli. Ama artık bunların tek başına iyi bir iletişimin göstergesi olduğunu düşünmüyorum. Bazen yüz farklı yerde adınızın geçmesindense, kendi alanınızda saygın birkaç yayında doğru bir nedenle yer almak daha değerli. PR’ın sevdiğim taraflarından biri de bunun sonucu her zaman ertesi sabah raporda görünmüyor. Aylar sonra bir gazetecinin yeniden araması ya da kriz anında daha önce kurduğunuz güvenin işe yaradığını görmek yapılan işin gerçek karşılığını hissettiriyor.

Türk şirketlerinin yurt dışı iletişiminde en sık gördüğünüz hata ne?

Aynı hikâyenin farklı ülkelerde ve yayınlarda aynı şekilde karşılık bulacağını düşünmek. Bir ekonomi gazetecisinin ilgilendiği konuyla teknoloji editörünün merak ettiği şey aynı değil. İngiltere’de gündem olan bir başlık ABD’de haber değeri taşımayabilir. Biz “Marka ne söylemek istiyor?” sorusunun yanına “Karşı taraf bunu neden önemsemeli?” sorusunu koyuyoruz. Önce kiminle konuştuğunuzu, yayının neyi önemsediğini ve elinizde neyin haber değeri taşıdığını anlamak gerekiyor.

Yapay zeka bu işi nasıl etkiliyor?

Ben yapay zekayı PR’ın merkezine koymuyorum. Araştırma, medya takibi, veri analizi ve raporlama gibi işleri hızlandırıyor; iletişimcinin stratejiye ve insan ilişkilerine daha fazla zaman ayırmasını sağlıyor. Daha önemli değişim, insanların şirketleri araştırma biçiminde yaşanıyor. Bugün dünyanın herhangi bir yerindeki biri bir markayı bir yapay zeka aracına sorabiliyor. Verilen cevaplarda internette yayımlanmış haberlerin ve güvenilir kaynakların da etkisi var. Fakat hangi hikâyenin anlatılmaya değer olduğu hâlâ insan muhakemesi gerektiriyor.

Bundan sonrası için FL Communications’ta nasıl bir büyüme görüyorsunuz?

Hedeflerimizi taşıyabilecek iyi bir ekip kurmak benim için önemliydi. Bugün farklı sektörleri iyi okuyabilen bir ekiple çalışıyoruz. Sağlık en güçlü olduğumuz alanlardan biri. Dört büyük hastane grubuyla çalışıyoruz ve sağlık iletişiminde farklı pazarlarda ciddi bir deneyim kazandık. Bunun yanında sanayi, teknoloji, lojistik, lüks tüketim, otelcilik ve yatçılıkta dünyada çok daha görünür olabilecek şirketler görüyoruz.

Kriz iletişimi de önemli çalışma alanlarımızdan biri. Özellikle sağlıkta bir kriz tek bir ülkenin sınırlarında kalmıyor. Böyle anlarda yalnızca doğru cümleyi kurmak yetmiyor; her ülkenin medyasını ve hassasiyetlerini bilmek gerekiyor. Beni en çok motive eden şey, burada iyi işler yapan bir şirketin yurt dışında da karşılığını görmesi. Bazen masanın karşı tarafındaki şirkete bakıyorum: Ürün iyi, ekip iyi, şirket güçlü; fakat dünya bunların hiçbirini bilmiyor. Bizim yapmak istediğimiz biraz da bu mesafeyi kapatmak. Başka ülkelerde satış yapmak uluslararası bir şirket olmanın başlangıcı olabilir; küresel bir marka olmak ise o ülkelerde tanınmak, anlaşılmak ve güven kazanmakla başlıyor.

Söz konusu çocukları olunca işler değişiyor

Sosyal medya, ekran süresi ve cihazların bağımlılık yaratıcı doğası konusunda şaşırtıcı bir grup daha endişeli. New York Times’a göre Silikon Vadisi’ndeki teknoloji yöneticilerinin büyük bir kısmı, kendi evleri söz konusu olduğunda bu konuda kaygılanıyorlar. Meta CEO'su Mark Zuckerberg bir keresinde, “Genel olarak çocuklarımın uzun süre televizyon ya da bilgisayar karşısında oturmasını istemiyorum” demişti. İnsanlarla etkileşim kurmanın iyi olduğunu ancak pasif biçimde içerik tüketmenin, “sadece bir videodan diğerine geçmenin, aynı olumlu faydalarla” ilişkilendirilmediğini dile getirmişti.

Zuckerberg’in ikinci çocuğu 2017’de doğduğunda, kendisi ve eşi Priscilla Chan, kızlarına yazdıkları açık mektupta “dışarı çıkıp oyun oynamaya zaman ayırmanın önemli olduğunu” yazmıştı. Çiçek koklamanın övüldüğü mektupta dijital hiçbir şeyden söz edilmemişti. Zuckerberg gibi teknoloji yöneticileri kendi ailelerinden sık sık söz etmez. Ancak söz ettiklerinde, teknolojiye karşı temkinli olduklarını genellikle açıkça ortaya koyarlar. Çocukları açısından teknoloji, toplumun geri kalanı için oynadığı rolün aynısını oynamıyor. Yöneticilerin açıklamaları genellikle hazırlıksız söylenmiş sözler ve belirli bir anın fotoğrafı niteliğinde. Örneğin Zuckerberg, çocuklarından yedi yıl önce söz etmişti ve o zamandan beri pek bir şey söylemedi. 

Haftada bir buçuk saat ekran süresi

Facebook’un ilk dış yatırımcısı ve uzun yıllar yönetim kurulu üyesi olan Peter Thiel, o zamanlar 3,5 ve 5 yaşlarında olan çocuklarının ekran başında geçirdiği süreyi “haftada bir buçuk saat” ile sınırladığını söyledi. Bunu 2024’te Aspen Ideas Festival’da dile getirdiğinde, izleyiciler şaşkınlıkla nefesini tuttu. O yaştaki pek çok çocuk, bu kadar ekran süresini bir günde, hatta bir sabah içinde bile yaşıyor. Ancak Thiel, kendisinin tipik bir Silikon Vadisi ebeveyni olduğunu söyledi. “Muhtemelen teknolojide kendi aileleri için buna oldukça benzer bir şey yapan çok insan vardır” dedi.

İngiliz araştırmacılar, teknoloji ve küçük çocuklar konusunda yeni uyarılar yayımladı. Üniversitelerden akademisyenlerin oluşturduğu disiplinlerarası bir grup olan Action on Digital Device Immersive Conditions Team, mayıs ayında yayımladığı raporda, “Bebeklerin dijital ekranlara maruz kalmasının faydası yok denecek kadar azken kullanımın fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişim üzerindeki potansiyel riskleri oldukça büyük” dedi. San Francisco’daki Upper Haight mahallesine 20 yıl önce programcıların akın ettiğini hatırlayan sanatçı ve kitapçı Mara Fath, teknoloji çalışanlarının bunu en başından beri anlamış gibi göründüğünü söyledi.

Fath, “Komşularımızın hepsi Facebook, Google ve Apple gibi şirketlerde çalışıyordu. Hiçbiri çocuklarının herhangi bir ekranla etkileşime girmesine izin vermezdi. Hepsi bunların ne kadar bağımlılık yapıcı olduğunu ve kendi çocuklarını nasıl koruyacaklarını biliyordu” ifadelerini kullandı. 

“Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez”

Teknoloji liderlerinin uyarıları ve çekinceleri yıllar içinde giderek arttı. Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates, “Çocuklarımıza 14 yaşına gelene kadar cep telefonu vermedik” dedi. Sundar Pichai’nin oğlu 11 yaşındayken Google’ın üst yöneticisi, oğlunun “hala bir telefonu olmadığını” belirtmiş ve “televizyonumuza erişmek de kolay değil” diye eklemişti. Apple’ın Tim Cook’u ise yeğeninin bir sosyal ağa girmesine izin vermeyeceğini söylemişti. Artık bu durum kültürel bir klişeye dönüşmüş durumda. Jonathan Glatzer’ın yeni AMC dizisi The Audacity’de, Silikon Vadisi’ndeki bir partide bir kız, bir çocuğun akıllı telefonu olmasına şaşırıyor ve “Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez” yanıtını veriyor.

Snap’in CEO’su Evan Spiegel, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren bir şirketi yönetmedeki başarısında, düşük teknolojili bir ev ortamının payı olduğunu söylüyor. 1990’larda büyüyen Spiegel’ın televizyon izlemesine, “neredeyse ergenlik çağına gelene kadar” izin verilmemiş. Sonunda bunun iyi bir şey olduğunu fark etmiş. “Vaktimin büyük bir bölümünü bir şeyler yaparak ve okuyarak geçirdim” diyor. Spiegel bu geleneği sürdürmek istemiş. 2018’de verdiği bir röportajda, 7 yaşındaki çocuğunun haftada yalnızca 90 dakika ekran başında kalmasına izin verdiğini söylemişti. Şimdi eşi Miranda Kerr ile dört çocuğu var.

Spiegel nisan ayında katıldığı bir podcast’te, “2 yaşındaki için neredeyse sıfır ekran süresi. Aslında onunla sadece kitap okumak, oynamak, dışarıda keşfe çıkmak ve bunun gibi şeyler istiyoruz” dedi. 6 ve 7 yaşındaki çocukları için ise, “Nadiren film izliyor ama bunun dışında onlara telefon ya da buna benzer bir şey vermiyoruz” diye ekledi. Ancak 15 yaşındaki çocuğu “teknoloji konusunda tamamen işin içinde.”

2006’da YouTube’u Google’a satan şirketin kurucularından Steve Chen, geçen yıl Stanford’daki öğrencilere yaptığı konuşmada, çocuklarının sonunda 15 dakikadan uzun herhangi bir şeyi izleyemez hale gelmesinden endişe duyduğunu söyledi. Chen bir mesajında, “Modern dijital ortam, çocukları her şeyin 280 karakterlik bir tweet’e veya kısa biçimli bir video klibine indirgenmesini beklemeye alıştırıyor” dedi. Amacı, çocuklarının “işleri yavaş ve zor yoldan nasıl yapacaklarını bilmelerini” sağlamaktı. Silikon Vadisi’nin en yeni ürünü olan yapay zekayla birlikte teknoloji, pasif bir yayın aracından ziyade insan etkileşiminin doğrudan ikamesi haline geliyor. Ebeveyn ile çocuk arasına girmiyor. Ebeveynin yerini alıyor.

Bu gelişmelerin tamamını önceden tahmin etmek mümkün değil. Asıl önemli olan ise şirketlerin değişen koşullara hazırlıklı olması ve dış gelişmelerle kendi faaliyetleri arasındaki bağlantıyı doğru okuyabilmesi.

Tedarik zincirleri küresel gelişmelere karşı hassas

Siyasi gelişmeler ve uluslararası krizler, şirketlerin operasyonlarını en hızlı şekilde tedarik zincirleri üzerinden etkileyebiliyor.

Savaşlar, gümrük vergileri, yaptırımlar, ticaret kısıtlamaları, işçi anlaşmazlıkları ve ülkelerin aldığı iç politika kararları; şirketlerin hammadde ve ürün tedarikinden lojistik süreçlerine kadar birçok alanı değiştirebiliyor.

Üstelik yalnızca uluslararası faaliyet gösteren şirketler risk altında değil. Ağırlıklı olarak yerel pazarda çalışan işletmeler de yabancı tedarikçilere, küresel teknolojilere veya ithal hammaddelere bağımlı olabiliyor.

Dünyanın başka bir bölgesinde yaşanan aksaklık, daha yüksek taşıma maliyetleri, uzayan teslimat süreleri, stok sorunları veya kritik malzemelerin bulunamaması şeklinde şirketlerin bilançosuna yansıyabiliyor.

Siyasi ve ekonomik koşullardaki değişimler, şirketlerin nerede faaliyet göstereceğine ilişkin kararları da etkileyebiliyor. Vergi politikaları, iş gücüne erişim, düzenlemeler, altyapı ve siyasi istikrar gibi unsurlar değiştiğinde şirketler üretim tesislerinin, dağıtım merkezlerinin hatta merkez ofislerinin yerini yeniden değerlendirmek zorunda kalabiliyor.

Bu nedenle tedarik zincirlerinde dayanıklılık yalnızca alternatif tedarikçilerin belirlenmesinden ibaret değil. Şirketlerin hangi bölgelerde yoğunlaştığını, hangi tedarikçilerin kolayca değiştirilemeyeceğini ve büyük bir kriz sırasında hangi operasyonların daha fazla risk altında olduğunu bilmesi gerekiyor.

Senaryo planlaması da bu noktada önem kazanıyor. Yöneticilerin yalnızca bir kriz yaşanıp yaşanmayacağını öngörmeye çalışmak yerine, kritik bir tedarikçinin devre dışı kalması, maliyetlerin ciddi şekilde yükselmesi veya önemli bir pazara erişimin zorlaşması halinde nasıl hareket edeceklerini önceden belirlemeleri gerekiyor.

Siyasi ve sosyal değişimler sektörleri dönüştürüyor

Siyasi öncelikler çoğu zaman daha geniş ekonomik, teknolojik ve toplumsal dönüşümlerin bir yansıması olarak ortaya çıkıyor. Bu değişimler bazı iş modellerinin önemini azaltırken, yeni ürün ve hizmetlere yönelik talebi artırabiliyor.

Çevre politikaları bunun en belirgin örneklerinden biri. Plastik poşetlerin yaygın kullanımına ilişkin yaklaşımın zaman içinde değişmesi, hükümetleri, tüketicileri ve şirketleri atıkların azaltılması ve sürdürülebilirlik konusunda daha fazla adım atmaya yöneltti. Bunun sonucunda yeniden kullanılabilir, geri dönüştürülebilir ve biyolojik olarak parçalanabilir ürünler daha geniş bir kullanım alanı buldu.

Benzer dönüşümler bugün pek çok sektörde yaşanıyor.

Yapay zeka, iş gücü stratejilerinden profesyonel hizmetlere kadar birçok alanı yeniden şekillendiriyor. Enerji politikaları ulaşım ve imalat sektörlerini etkilerken, veri gizliliğine ilişkin endişeler dijital reklamcılık ve veri toplama yöntemlerini değiştiriyor. Konut politikaları gayrimenkul geliştirme ve göç hareketleri üzerinde etkili olabilirken, ticaret politikalarındaki değişiklikler fiyatlandırma ve tedarik kararlarını doğrudan etkileyebiliyor.

Bu gelişmeler şirketler üzerinde hem enflasyonist hem de deflasyonist baskılar oluşturabiliyor. Yeni düzenlemeler, arz sıkıntıları ve kaynak kısıtlamaları maliyetleri artırabilirken, teknolojik gelişmeler, artan rekabet ve tüketici talebindeki değişimler maliyetlerin düşmesine katkı sağlayabiliyor.

Bu nedenle yöneticilerin yalnızca yeni bir düzenleme yürürlüğe girdiğinde nasıl tepki vereceklerine odaklanmaları yeterli değil. Düzenlemelerin, teknolojinin, yatırımların ve toplumsal beklentilerin hangi yönde ilerlediğini de takip etmeleri gerekiyor.

Bu sinyalleri erken yakalayan şirketler, piyasa koşulları kendilerini değişime zorlamadan önce ürünlerini, operasyonlarını ve iş modellerini yeniden şekillendirme fırsatı bulabiliyor.

Değişen dünya tüketici tercihlerini de etkiliyor

Tüketici davranışları yalnızca gelir düzeyi veya fiyatlar tarafından belirlenmiyor. Siyasi tartışmalar, toplumsal hareketler, çevresel kaygılar, teknolojik gelişmeler ve etik değerlere ilişkin değişen yaklaşımlar da tüketici tercihleri üzerinde etkili olabiliyor.

Kürk sektöründeki dönüşüm bunun dikkat çekici örneklerinden biri.

Gerçek kürk, uzun yıllar boyunca birçok pazarda lüksün sembollerinden biri olarak kabul edildi. Ancak hayvan refahı, sürdürülebilirlik ve sosyal sorumluluk konusundaki yaklaşımların değişmesi, suni kürke yönelik talebin ve kabulün artmasına katkı sağladı.

Buradaki değişim yalnızca yeni bir ürünün ortaya çıkmasıyla sınırlı kalmadı. Tüketicilerin mevcut ürüne yüklediği kültürel anlam da zaman içinde değişti.

Benzer dönüşümler teknoloji, eğlence, moda, gıda ve ulaşım gibi sektörlerde de görülebiliyor. Hatta markaların müşterileriyle iletişim kurarken kullandığı dil bile toplumsal ve kültürel değişimlerden etkilenebiliyor.

Bu durum şirketlerin her siyasi veya toplumsal gelişmeye kamuoyu önünde tepki vermesi gerektiği anlamına gelmiyor. Şirketle doğrudan bağlantısı bulunmayan konularda alınan pozisyonlar, gereksiz bir itibar riski de yaratabilir.

Ancak şirketlerin müşterilerinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik çevreyi anlaması gerekiyor. Tüketici beklentilerindeki değişimleri erken fark eden işletmeler, talep düşüşüyle karşılaşmadan önce ürünlerini, müşteri deneyimini ve iletişim stratejilerini buna göre değiştirebilir.

Değişim yeni iş fırsatları da yaratıyor

Siyasi ve ekonomik belirsizlikler genellikle risk perspektifinden değerlendiriliyor. Ancak değişim dönemleri, şirketler için yeni fırsatların da ortaya çıkmasını sağlayabiliyor.

Düzenlemelerin değişmesi, yeni uyum araçlarına, danışmanlık hizmetlerine veya teknolojilere yönelik talep yaratabiliyor. Tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesi, yeni tedarikçiler ve lojistik şirketleri için fırsatlar oluşturabiliyor.

Hükümetlerin altyapıya veya yeni sektörlere yönelik yatırımları da daha önce bulunmayan pazarların ortaya çıkmasına yol açabiliyor. Tüketici beklentilerindeki değişimler ise yeni ürünler ve iş modelleri için alan yaratıyor.

Şirketlerin bu nedenle ortaya çıkan gelişmeleri iki yönlü değerlendirmesi gerekiyor: Hangi alanlar risk altında ve hangi alanlarda yeni bir talep ortaya çıkıyor?

Politika, teknoloji, yatırım ve tüketici davranışlarındaki değişimleri yakından izleyen şirketler, rakiplerinden önce yeni fırsatları fark edebilir.

Belirsizliğe hazırlıklı olmak rekabet avantajı sağlayabilir

Yönetim ekiplerinin düzenli olarak bazı temel sorulara yanıt araması gerekiyor: Şirket dış gelişmelerden en fazla hangi alanlarda etkileniyor? Mevcut stratejinin hangi varsayımları ekonomik ve siyasi koşulların değişmemesine bağlı? Hangi teknolojik, düzenleyici veya kültürel gelişmeler tüketici talebini önemli ölçüde değiştirebilir? Ve ortaya çıkan değişim, şirketin büyümesi veya kendisini yeniden konumlandırması için hangi fırsatları yaratabilir?

Buradaki amaç korkuyla hareket ederek karar almak değil. Şirketlerin koşullar değiştiğinde hızlı ve kontrollü şekilde hareket edebilmesini sağlayacak esnekliği oluşturmak.

Tedarikçi ağını çeşitlendiren, piyasa gelişmelerini yakından takip eden, kriz senaryolarına hazırlıklı olan ve ekonomik koşullardaki değişimleri doğru analiz edebilen şirketler, belirsizlik karşısında daha güçlü bir konum elde ediyor.

Sonuç olarak belirsizlik, iş dünyası için olağan dışı bir durum değil. Bu nedenle belirsizliğin iş stratejisinin bir parçası olarak ele alınması gerekiyor.

Uyarlanabilir şirketleri diğerlerinden ayıran temel özellik ise değişimin sinyallerini erken fark edebilmek, bu gelişmelerin operasyonlar üzerindeki etkisini anlayabilmek ve mevcut stratejiyi ne zaman koruyup ne zaman değiştirmek gerektiğine doğru karar verebilmek.

Ekonomi, siyaset, teknoloji ve kültür birbirine giderek daha fazla bağlanırken, bu alanlar arasındaki ilişkileri doğru okuyabilmek şirketlerin sahip olabileceği en önemli rekabet avantajlarından biri haline geliyor.

Kopenhag, Danimarka

Kopenhag’ın “CopenPay” uygulaması, 2024 yılında şehrin resmi turizm kuruluşu Wonderful Copenhagen tarafından, ziyaretçileri daha sürdürülebilir seçimler yapmaya teşvik etmek amacıyla bir yaz pilot projesi olarak başlatıldı. Kısa vadeli bir deney olarak başlayan uygulama, o zamandan beri yıl boyunca devam eden bir girişime dönüştü ve 90’dan fazla turistik yer ile işletme uygulamaya katıldı.

Gezginler bisiklete binerek veya toplu taşıma kullanarak, çöp toplayarak, istilacı türlerin ortadan kaldırılmasına yardımcı olarak ve diğer çevresel faaliyetlere katılarak ödüller kazanabiliyor. Kopenhag, çöp toplayan, toplu taşımayı tercih eden veya ortak bir bahçede çalışmaya yardımcı olan turistlere ücretsiz tekne turları, sauna deneyimi, bisiklet kiralama ve hatta ücretsiz öğle yemeği sunuyor.

Program, daha uzun süreli konaklamaları ödüllendirecek şekilde de genişletildi. Dört gece veya daha fazla kalan ziyaretçiler başka avantajlardan yararlanabiliyor. Kopenhag, sürdürülebilirliği bir kısıtlama olarak sunmak yerine, bunu ziyaretçi deneyiminin bir parçası haline getirerek daha çevreci seçimler karşılığında kültürel etkinlikler, yiyecek ve diğer avantajları sunuyor.

Berlin, Almanya

Berlin, 2026 yılında BerlinPay adlı pilot uygulamayla teşvik odaklı sürdürülebilir turizme yönelik büyüyen harekete katıldı. Uygulama, ziyaretçileri şehri keşfederken daha çevreci seçimler yapmaya teşvik ediyor. Katılımcılar bisiklet veya toplu taşıma kullanarak, çöp toplayarak ve çevre ya da toplum odaklı girişimlere katılarak ödüller kazanabiliyordu. Bunun karşılığında indirimler ve kültürel deneyimler de dahil olmak üzere çeşitli avantajlar elde ediyorlardı.

Exmoor, Birleşik Krallık

Exmoor Ulusal Parkı, 2026 yazında “Pay with Exmoor Care” adlı uygulamayı hayata geçirdi. Ziyaretçilerden daha fazla ücret almak yerine bu girişim, ziyaretleri sırasında olumlu bir katkıda bulunmaları karşılığında indirim sunuyor. Gezginler; bisiklet veya toplu taşıma ile seyahat etmek, çöp toplamak, vahşi yaşam gözlemlerini kaydetmek veya sorumlu turizmi teşvik etmeye yardımcı olmak gibi eylemlerde bulunarak ulusal parkın uygulamaya katılan ziyaretçi merkezlerinde yüzde 20 indirim kazanabiliyor. Pilot uygulama 30 Eylül 2026’ya kadar devam ediyor. Bu da Exmoor’u, geleneksel turist vergisine alternatif olarak teşvik sistemlerini deneyen en yeni destinasyonlardan biri haline getiriyor.

Normandiya, Fransa

Normandiya, 2024’ten bu yana sürdürülebilir seyahati kültürel cazibe merkezlerindeki indirimlerle ilişkilendirerek ziyaretçileri otomobillerini geride bırakmaya teşvik ediyor. Tren, otobüs veya bisikletle gelen gezginler, bölge genelindeki 110’dan fazla müze, tarihi alan ve diğer turistik mekanda giriş ücretinde en az yüzde 10 indirimden yararlanabiliyor.

Uygulama, daha düşük karbonlu ulaşımı daha cazip hale getirirken ziyaretçileri Normandiya’nın kültürel mirasını keşfetmeye teşvik etmek üzere tasarlandı. Basit ama etkili bir yaklaşım: Destinasyon, turistleri otomobil kullandıkları için cezalandırmak yerine, daha sürdürülebilir ulaşım yöntemleriyle gelmeleri ve potansiyel olarak Normandiya’nın daha büyük bir bölümünü keşfetmeleri için onlara maddi bir teşvik sunuyor.

Yapay zeka modelleri; uzaktaki dağların silüetinden binaların mimari özelliklerine, bitki örtüsünden kaldırım taşlarının biçimine kadar ilk bakışta önemsiz görünen çok sayıda ayrıntıyı bir araya getirerek konum tahmini yapabiliyor.

McAfee Labs tarafından gerçekleştirilen yeni araştırmaya göre, herkese açık bir yapay zeka görüntüleme modeli, yalnızca fotoğrafı inceleyerek seyahat görüntülerinde yer alan şehir ve ülkeyi yüzde 91 oranında doğru tespit etti.

Araştırmada 21 bin 236 kamuya açık seyahat fotoğrafı incelenirken, sonuçları karşılaştırmak amacıyla 102 fotoğraftan oluşan ayrı bir kontrol grubu da kullanıldı. Görseller, özel erişim ya da ileri düzey teknik bilgi gerektirmeyen iki farklı yapay zeka görüntüleme modeliyle analiz edildi. Bu da söz konusu yöntemlerin yalnızca uzmanların değil, kötü niyetli kişilerin de erişebileceği araçlarla uygulanabileceğine işaret ediyor.

Küçük ayrıntılar büyük ipuçlarına dönüşüyor

Araştırmanın sonuçları, seyahat sırasında sosyal medyada yapılan paylaşımlara ilişkin bilinen gizlilik uyarılarını farklı bir boyuta taşıyor. Fotoğraflardaki konum etiketlerini kaldırmak hâlâ önemli bir önlem olsa da bunun konumu gizlemek için tek başına yeterli olmayabileceği görülüyor.

McAfee Teknoloji Direktörü Steve Grobman'a göre asıl dikkat çekici nokta, yapay zekanın kullandığı ipuçlarının çoğu zaman insanların ilk bakışta fark edemeyeceği ayrıntılar olması.

Grobman, sıradan bir binanın mimari yapısı, restoran menüsünde yer alan yöresel bir yemek, çevredeki bitki örtüsü veya uzaktaki bir dağ silsilesinin şekli gibi ayrıntıların tek başına fazla anlam ifade etmeyebileceğini belirtiyor. Ancak yapay zeka bu unsurları birlikte değerlendirdiğinde konum hakkında oldukça güçlü bir tahminde bulunabiliyor.

McAfee'nin analizinde yer alan örneklerden birinde fotoğrafta doğrudan konumu gösteren herhangi bir unsur bulunmuyordu. Buna rağmen model; mimari özellikleri, yelpaze biçimindeki kaldırım taşlarını, tropikal bitki örtüsünü ve güneş ışığının geliş açısını bir arada değerlendirerek fotoğrafın Meksika'da, Playa del Carmen yakınlarındaki bir tatil bölgesinde çekildiğini yüksek güvenle belirledi.

Fotoğraflar dolandırıcılara nasıl yardımcı olabilir?

Bir kişinin bulunduğu yeri bilmek, dolandırıcılar açısından önemli bir avantaj sağlıyor: bağlam.

Örneğin bir gezgin otelinden bir fotoğraf paylaştıktan kısa süre sonra, otel yönetiminden gönderilmiş izlenimi veren bir mesaj alabilir. Mesajda, rezervasyonda kullanılan kredi kartıyla ilgili bir sorun olduğu söylenerek kişinin rezervasyonunun iptal edilmemesi için bir bağlantıya tıklaması istenebilir.

Mesaj, kişinin gerçekten bulunduğu otelin veya tatil bölgesinin adını içerdiğinde çok daha inandırıcı hale gelebilir. Üstelik dolandırıcı, rezervasyonun iptal edileceğini söyleyerek kullanıcı üzerinde zaman baskısı da oluşturabilir.

Örneğin şöyle bir mesaj hazırlanabilir:

“Playa del Carmen'e hoş geldiniz. Konaklamanızın keyfini çıkardığınızı umuyoruz. Otel rezervasyonunuzda kayıtlı ödeme yöntemiyle ilgili bir sorun tespit ettik. Konaklamanızın kesintiye uğramaması için lütfen ödeme bilgilerinizi aşağıdaki bağlantı üzerinden doğrulayın.”

Bu tür mesajların tehlikesi, tamamen rastgele gönderilen kimlik avı mesajlarından daha kişisel görünmeleri. Mesajda kişinin gerçekten bulunduğu yerin kullanılması, dolandırıcılığın meşru bir iletişim olduğu izlenimini güçlendirebiliyor.

Grobman, konum bilgisinin dolandırıcılara önemli bir bağlam sunduğunu ve bu bağlamın güven duygusunu artırabildiğini belirtiyor. Böylece dolandırıcılar herkese aynı mesajı göndermek yerine, kişinin seyahatine özel ve doğru zamanda iletilmiş çok daha ikna edici içerikler hazırlayabiliyor.

Yapay zeka kişiselleştirilmiş dolandırıcılığı kolaylaştırıyor

Yapay zekanın burada sağladığı en önemli avantajlardan biri, elde edilen bilgilerin hızlı biçimde kişiselleştirilmiş mesajlara dönüştürülebilmesi.

Bir fotoğraftan otelin veya tatil bölgesinin tespit edilmesinin ardından dolandırıcılar; sahte otel bildirimleri, havayolu değişiklikleri, ödeme sorunları, rezervasyon uyarıları veya başka acil durum senaryoları oluşturabiliyor.

Bu yöntem, klasik kimlik avı saldırılarındaki genel mesajların aksine, doğrudan kişinin içinde bulunduğu duruma hitap eden içerikler ortaya çıkarabiliyor.

Tatil fotoğraflarını paylaşırken nelere dikkat edilmeli?

Seyahat fotoğraflarını sosyal medyada paylaşmayı tamamen bırakmak gerekmiyor. Ancak özellikle seyahat devam ederken yapılan gerçek zamanlı paylaşımların risk oluşturabileceği belirtiliyor.

Uzmanlar, mümkün olduğunda fotoğrafları tatil sona erdikten sonra paylaşmanın, kişinin o anda nerede bulunduğuna ilişkin bilgilerin değerini azaltabileceğini söylüyor. Sosyal medya hesaplarının herkese açık olması yerine paylaşımların yalnızca güvenilen kişilerle sınırlandırılması da ek bir güvenlik önlemi olarak öne çıkıyor.

Fotoğraf paylaşmadan önce görüntünün tamamını dikkatlice incelemek de önem taşıyor. Otel adı, oda numarası, uçuş bileti, bagaj etiketi veya seyahat planını ortaya çıkarabilecek başka ayrıntıların fotoğrafta bulunup bulunmadığı kontrol edilmeli.

Bunun yanında dolandırıcılık tespit araçları, şüpheli mesaj, e-posta ve bağlantıların değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Ancak bu tür araçlar tek başına yeterli bir güvenlik yöntemi olarak görülmemeli.

Tatilden döndükten sonra da dikkatli olun

Risk yalnızca seyahat sırasında yapılan paylaşımlarla sınırlı değil. Tatil sonrasında da dolandırıcılar sahte otel faturaları, havayolu bildirimleri, ödül teklifleri veya konaklama değerlendirmesi talepleri üzerinden kullanıcılarla iletişime geçebilir.

Beklenmedik bir mesajda yer alan bağlantıya doğrudan tıklamak yerine, ilgili şirketin resmi internet sitesine veya uygulamasına bağımsız olarak girerek bilginin doğrulanması daha güvenli bir yöntem olarak öne çıkıyor.

Yapay zekanın görsellerdeki küçük ayrıntıları analiz etme kapasitesi geliştikçe, sosyal medyada paylaşılan fotoğrafların taşıdığı bilgi miktarı da yeniden değerlendirilmek zorunda. Bir fotoğrafın konum etiketi içermemesi, görüntünün konum hakkında hiçbir şey söylemediği anlamına gelmeyebilir.

Örneğin, son teknoloji bir CAR-T tedavisi tek seferlik infüzyon için 600 bin dolara satılıyor. Aynı yöntemle uygulanan bir rakip tedavi ise 550 bin dolardan listeleniyor. Mide-bağırsak kanserine yönelik günlük bir hapın yıllık fiyatı 520 bin doları buluyor. Lösemi için günde iki kez alınan bir hapın yıllık maliyeti ise 430 bin dolar seviyesinde.

İlaçların değerini değerlendiren Klinik ve Ekonomik İnceleme Enstitüsü verilerine dikkat çekti. Bu verilere göre sadece 2024 yılında dokuz kanser ilacı onaylandı. Bu ilaçların tamamı yıllık 400 bin doların üzerinde fiyatlarla piyasaya sürüldü.

Bu fiyatların sıradanlaşmasını yirmi yıl önce hayal etmek bile zordu. O dönemde yıllık 100 bin dolarlık bir kanser ilacı ihtimali bile sert eleştirilere neden oluyordu.

Fiyatlar piyasanın dayanma gücüne göre belirleniyor

O günlerden bu yana kanser ilacı fiyatları istikrarlı bir şekilde arttı. Şirketlerin piyasanın katlanabileceğini düşündüğü rakamlar dışında fiyatları sınırlayan pek bir etken bulunmuyor. Bu devasa maliyetler Medicare gibi hükümet programları, işverenler, hastalar ve vergi mükellefleri tarafından karşılanıyor.

Revolution Medicines sözcüsü Brian Crawford bu konuda bir açıklama yaptı. Crawford, yeni ilaçları Rasonque'un fiyatının, ilacın farklılığını ve hastalara sağladığı anlamlı faydayı yansıttığını söyledi.

Diğer kanser ilaçlarında olduğu gibi Rasonque'un maliyetinin de büyük kısmının sigorta tarafından karşılanması bekleniyor. Hastaların ceplerinden ödeyecekleri tutarlar ise değişiklik gösterecek. Crawford, belirli tıbbi ve finansal kriterleri karşılayan sigortasız veya yetersiz sigortalı hastaların ilacı ücretsiz alacağını ifade etti.

Tıp dünyasında kanser ilacı fiyatlarına yönelik öfkenin büyük bir kısmı aslında başarısız olan ilaçlara yöneliyor. Ömrü uzatıp uzatmadığını değerlendiren klinik deneylerden geçmeyen pahalı ilaçlar sıkça eleştiriliyor. Bu ilaçlar yalnızca tümörleri küçültebildikleri veya büyümelerini geciktirebildikleri için onay alıyor.

Hastaların yaşam süresini uzatıyor

Revolution Medicines’in ilacı hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Ancak klinik veriler ilacın yaşam süresini uzatabildiğini gösterdi. İleri evre pankreas kanseri hastalarının katıldığı önemli bir klinik deneyde dikkat çekici sonuçlar elde edildi. Hapı alan hastalar ortalama 13,2 ay yaşadı. Kemoterapi alanlarda ise bu süre 6,7 ayda kaldı.

Bu sonuçlar hem pankreas kanseri uzmanlarında hem de hastalarda büyük heyecan yarattı. Çünkü bu başarı, iyi bir tedavi seçeneği olmayan ve yaşamak için az zamanı kalan insanlarda elde edildi.

Vanderbilt Üniversitesi'nden ilaç fiyatlandırmasını inceleyen sağlık politikası profesörü Stacie Dusetzina bu durumu değerlendirdi. Dusetzina, "Bu ilacın mevcut tedavilere göre önemli klinik faydaları var ki bu durum yüksek fiyatlı kanser ilaçları için her zaman geçerli bir durum değildir." dedi. Bu bağlamda, Revolution Medicines’in belirlediği fiyatın adil olup olmadığını söylemenin zor olduğunu vurguladı.

Kanser hastaları çoğu zaman bir ilacı sadece birkaç ay kullanıyor. İlaç çok toksik hale geldiğinde veya kanser ilerlediğinde tedaviyi bırakıyorlar. Örneğin, Rasonque'a onay kazandıran klinik deneyde hastalar ilacı ortalama altı ay kullandı. Ancak iyi yanıt veren bazı hastalar yıllarca ilacı kullanmaya devam edebiliyor.

Kanser harcamaları ilk sırada yer alıyor

Yıllar içinde halk ve milletvekilleri insülin ve H.I.V. ilaçlarının yüksek maliyetlerine tepki gösterdi. Hepatit C ve son olarak obezite ilaçlarının fiyatları da büyük öfke yarattı. Nadir genetik hastalıklara yönelik tek seferlik tedaviler ise artık rutin olarak birkaç milyon dolarlık fiyat etiketleri taşıyor.

Ancak kanser, sistemde çok benzersiz bir yere sahip. Çünkü hem bakım ve ilaçlar çok pahalı hem de bu durum çok fazla insanı etkiliyor. İşverenler, kanserin tıbbi harcamalarını artıran en önemli hastalık kategorisi olduğunu belirtiyor. Büyük işverenleri temsil eden Business Group on Health tarafından ağustos ayı sonlarında yayımlanan bir anket bu durumu doğruladı.

Maliyet artışını katlayan bir diğer faktör ise çoklu tedavi yöntemleri oldu. Multipl miyelom gibi bazı kanser türlerinde hastalara artık rutin olarak aynı anda üç veya dört farklı tedavi uygulanıyor. Yüksek fiyatlar sadece az sayıda hastayı tedavi eden ilaçlarla da sınırlı kalmıyor.

Onkolojinin en çok satan ilacı olan Keytruda'nın yıllık fiyatı 213 bin doları buluyor. Birkaç haftada bir infüzyon veya enjeksiyon yoluyla verilen bu ilaç, bugüne kadar birkaç milyon hastanın tedavisinde kullanıldı.

Şirketler istedikleri fiyatı talep ediyor

Birçok eski ilaç için jenerik rekabeti ve hükümet müzakereleri maliyetleri keskin bir şekilde düşürdü. Ancak üreticilerin yeni onaylanan ilaçlar için yüksek fiyat belirleme yetkisini sınırlayan neredeyse hiçbir kural bulunmuyor.

Harvard Üniversitesi'nden ilaç fiyatlandırmasını inceleyen tıp profesörü Dr. Aaron Kesselheim sistemi eleştirdi. Dr. Kesselheim, "İlaç şirketlerinin, ne kadar kazanabileceklerini düşünmeleri dışında hiçbir net gerekçe olmadan, istedikleri fiyatı talep etmelerine izin veriyoruz." ifadesini kullandı.

Bir ilacın liste fiyatı hastalar veya sigortacılar tarafından ödenen gerçek fiyatı yansıtmıyor. Bu rakam sadece nihai fiyatı düşüren müzakereler için bir başlangıç noktası oluyor. Bu dinamik diyabet ve otoimmün ilaçlarının gerçek fiyatlarını sert bir şekilde düşürüyor. Ancak kanser ilaçlarında nihai fiyat genellikle liste fiyatından sadece biraz daha düşük oluyor.

Kanser ilacı üreticileri ise fiyatların ölümcül hastalıkları kronik hastalıklara dönüştüren bir inovasyon patlamasını yansıttığını savunuyor. Özellikle küçük şirketler, klinik deneylere yapılan devasa yatırımları telafi etme ihtiyacına dikkat çekiyor.

San Francisco yakınlarında bulunan Revolution Medicines, 2014 yılındaki kuruluşundan bu yana 4 milyar dolar zarar kaydetti. Bunun temel nedeni şirketin araştırma ve geliştirmeye harcadığını bildirdiği 3,3 milyar dolarlık devasa bütçe oldu. Şirketin onaylanan ilk ürünü Rasonque'un çok satacağı beklentisi ise piyasa değerini 45 milyar dolara taşıdı.

Hastalar sigorta engeliyle karşılaşabilir

Şirket, son birkaç ayda 2 binden fazla hastaya ilaca ücretsiz erken erişim sağlayan bir program başlattı. Artık ilacın onaylanmasıyla birlikte katılımcıların maliyeti sigorta kapsamına aldırılmaya çalışılıyor. Eczane yardımı yöneticileri Rasonque gibi yeni hapların geniş çapta karşılanıp karşılanmayacağını belirlemede kilit bir rol oynuyor. En büyük iki yönetici şirket olan CVS Health's Caremark ve UnitedHealth Group's Optum Rx, Rasonque için inceleme süreci başlattıklarını duyurdu.

CVS sözcüsü David Whitrap, Rasonque'un çığır açan bir ilaç gibi göründüğünü belirtti. Whitrap, "Bununla birlikte, ilaç üreticilerinin fahiş fiyatların bu yeniliklere erişebilecek hasta sayısını ciddi şekilde sınırlayabileceğini anlamaları kritik önem taşıyor." değerlendirmesini yaptı.

Uzmanlar çoğu sigorta planının bu kadar yüksek bir fiyata rağmen Rasonque'u kapsamasını bekliyor. İlacın hastalara fayda sağladığına dair güçlü kanıtlar ve alternatif seçeneklerin eksikliği bu beklentiyi güçlendiriyor. Ancak sigorta şirketlerinin kapsamı sadece klinik deneylerde test edilen kriterleri karşılayan kişilerle sınırlamak isteyebileceği belirtiliyor. Bu durum ilacı arayan birçok hastayı dışarıda bırakabilir ve kimin gerçekten uygun olduğuna dair tartışmalara yol açabilir.

Uygun olmayan hastaların ilacı almasını engellemek için planların ön izin gibi mekanizmalar kullanması bekleniyor. Revolution Medicines, sigorta gecikmeleri yaşayan hastalara tedavilerine başlayabilmeleri için birkaç haftalık ücretsiz hap tedariki sağlayacağını açıkladı.

Yüksek kesintiler hastaları zorlayabilir

Yüksek kesintilere sahip ticari sigortalı hastalar, ocak ayında kesintileri sıfırlandığında büyük bir fiyat şokuyla karşılaşabilir. Şirket bu tür hastaların ceplerinden yapacakları ödemeler için yardıma uygun olabileceğini belirtti. Ticari sigortalı kişilerin yıllık ilaç ve tıbbi masrafları için genellikle bir üst sınır bulunuyor. Ancak bu maksimum sınır bazı durumlarda 6 bin doları aşabiliyor. Dr. Kesselheim, "Bu fiyat hastaların ilaca ulaşmasını zorlaştırırsa gerçekten bir trajedi olacak." dedi.

Pankreas kanseri yaşlı insanları daha fazla etkilediği için hastaların çoğu Medicare kapsamında yer alıyor. Federal yasa, kanser korunan bir sınıf olduğu için Medicare ilaç planlarının Rasonque'u kapsamasını gerektiriyor. İlaç, Medicare hastalarının Demokratlar tarafından 2022'de geçirilen Enflasyonu Düşürme Yasası'nın getirdiği yıllık sınırından nasıl yararlandığını da gösteriyor. Bu yıl 2 bin 100 dolar olan bu sınır, gelecek yıl 2 bin 400 dolara çıkacak. Sınır, Rasonque da dahil olmak üzere hastaların eczaneden aldıkları hapları ve iğneleri kapsıyor.

Bu durum, başka pahalı reçeteli ilaçlar alan Medicare hastalarının Rasonque'a başlayarak yılda sadece birkaç yüz dolar ödeyeceği anlamına geliyor. Dr. Dusetzina, ilaç bu yasa yürürlüğe girmeden önce piyasaya çıksaydı birçok hastanın Rasonque için yılda 25 bin dolardan fazla ödemek zorunda kalacağını hesapladı.

Öne çıkanlar

• ABD'de açılan davaya göre BMW Teksas’taki bir federal bölge mahkemesinden araçlarının Avago’ya ait, otomotiv ethernet’i ve Wi-Fi teknolojilerini kapsayan üç patenti ihlal etmediğinin tespit edilmesini istiyor.

• BMW ile Broadcom’un iştiraki Avago Technologies, Ekim 2020’de küresel bir patent lisans anlaşması imzaladı. Bu anlaşmanın süresi daha sonra doldu. BMW, dava dilekçesine göre Broadcom’un 2025’ten bu yana lisansı, önceki anlaşmadaki oranların “birçok katı” olacak telif ücretleri üzerinden yenilemeye çalıştığını iddia ediyor.

• Davada, Broadcom’un Ocak 2026’da BMW açısından ilgili olduğunu belirttiği patentleri tespit ettiği ve mart ile haziran aylarında en az altı patent ihlali sunumu göndererek BMW’yi belirli modellerinde patentli teknolojileri kullanmakla suçladığı öne sürülüyor.

• İddialar arasında ethernet patentleri bakımından BMW 3 Serisi G20, M3 G80, MINI Countryman U25, 2025 BMW 1 Serisi, 4 Serisi, 3 Serisi ve X3; Wi-Fi patenti bakımından ise BMW 5 Serisi yer alıyor.

• Avago davada söz konusu üç ABD patentinden ikisine karşılık gelen Avrupa patentleri nedeniyle haziran ve ağustos aylarında Almanya’da BMW’ye dava açtı.

• BMW, patentleri ihlal etmediğine dair bir tespit talep etmenin yanı sıra Broadcom ve Avago’nun söz konusu üç patenti BMW’ye araçlarına ve bileşenlerine, ayrıca BMW’nin müşterilerine, ithalatçılarına ve tedarikçilerine karşı ileri sürmesini kalıcı olarak engelleyecek bir tedbir kararı verilmesini istiyor.

• Avago’nun 2016 yılında Broadcom’u 37 milyar dolara satın aldı. Bu satın alma, Broadcom’un yarı iletken ve bağlantı teknolojilerini, bugün BMW’nin şikayetinin merkezinde bulunan patentlerin sahibi olan şirkete taşıdı.

Arka plan

Üç patentin sahibi Avago, ana şirket ise Broadcom. BMW’nin Avago ile 2020 yılında yaptığı lisans anlaşması, Broadcom’un küresel patent portföyünü de kapsıyordu. Avago, 2016 yılında Broadcom’u satın alarak Broadcom Limited’i kurdu. Şirket, yasal kuruluş yerini Singapur’dan Delaware’e taşıdığı 2018 yılında Broadcom adını aldı.

Piyasalarda saat 09.55 itibarıyla Brent ham petrol 95,46 dolardan işlem görerek yüzde 0,86 artış kaydetti. ABD Batı Teksas tipi (WTI) ham petrol yüzde 0,51 yükselişle 90,68 dolara ulaştı. Murban petrolü ise yüzde 7,82 prim yaparak 106,15 dolardan alıcı buldu. Salı günkü işlemlerde varil başına 4 dolardan fazla değer kazanan her iki ana gösterge, temmuz sonundan bu yana kaydedilen en sert tek günlük yükselişlerini yaşamıştı.

Hürmüz Boğazı kilitlendi ve misillemeler yayıldı

ABD ordusu gece saatlerinde İran hedeflerine yönelik yeni bir hava saldırısı dalgası başlattı. Başkan Donald Trump, Tahran'ın karşılık vermesi halinde yeni saldırıların süreceğini açıkladı. Axios'un Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberine göre ABD, Trump'ın onayladığı "tankere tanker" politikası çerçevesinde iki İran devlet gemisini vurdu.

Saldırılara hızlı yanıt veren Tahran yönetimi ise saatler içinde Ürdün, Bahreyn ve Kuveyt'teki hedeflere yöneldi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Ürdün'deki bir Amerikan üssüne balistik füzelerle saldırı düzenlediğini bildirdi. İran devlet medyası ayrıca Bahreyn'deki ABD üssünün geniş çaplı insansız hava araçlarıyla vurulduğunu duyurdu. Kuveyt ordusu ise sınırlarına yönelen hava tehditlerine karşılık verdiğini bildirdi.

Ürdün askeri yetkilileri hava sahalarına giren 13 balistik füzeden 10 tanesini imha ettiklerini duyurdu. Amerikalı iki yetkili ise söz konusu saldırılarda henüz bir Amerikan personelinin ölmediğini açıkladı. Bölgede çatışmalar yeniden alevlenirken Devrim Muhafızları Ordusu, ABD saldırılarının Hürmüz Boğazı'ndaki kilidi daha da sıkılaştırdığını kaydetti. Çatışmalar öncesinde dünyada tüketilen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte biri bu boğazdan geçiyordu.

Analistler kalıcı risk primine dikkat çekiyor

Piyasa uzmanları askeri gerilimin petrol fiyatlamasındaki doğasını değiştirdiğini belirtiyor. Phillip Nova Piyasa Analizleri Müdürü Priyanka Sachdeva, "Petrol piyasası artık sadece savaş riskini fiyatlamıyor; giderek çözümsüz kalan bir savaşın maliyetini fiyatlıyor. Müzakerelerin kalıcı bir çözüm üretebileceğine ve boğazdan normal petrol akışının döneceğine dair net kanıtlar gelene kadar risk primi yüksek kalacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

MST Marquee Kıdemli Enerji Analisti Saul Kavonic ise piyasanın çok hızlı tepki verdiğini vurguladı. Kavonic, "Son 36 saatte hızla tırmanan gerilim, boğazdaki aksamaların artması veya daha geniş altyapılara saldırı riskinin fiyatlara yansıması nedeniyle petrolü yukarı çekiyor." dedi. ING analistleri de yayımladıkları notta, "Son gelişmeler bölgesel petrol arzına yönelik riskleri yeniden gündeme taşıdı. Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışı sürüyordu ancak artan tansiyon geçişleri açıkça tehlikeye atıyor." uyarısını yaptı.

Diplomasi kapısını kapatan ABD Başkanı Trump, sosyal medyada yaptığı paylaşımda İran ile bir anlaşma imzalayıp imzalamamalarının umurunda bile olmadığını belirtti. Trump, İran ekonomisinin tamamen çökmekte olduğunu öne sürdü.

Kuzey Karolina'daki G20 toplantısında konuşan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın iflasının hızlanma aşamasında olduğunu söyledi. Bessent, pazartesi günü boğazdan 17 milyon varil petrol çıktığını ve Tahran'ın kontrolü elinde tutmadığını belirtti. Venezuela yolundaki ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise günlük sevkiyatın ortalama 8 milyon varil civarında kaldığını, 4 ila 5 milyon varilin ise boru hatlarıyla boğazı baypas ettiğini açıkladı.

Fiyatları destekleyen bir diğer veri de dünyanın en büyük üreticisi konumundaki ABD'den geldi. Amerikan Petrol Enstitüsü verilerine göre ABD ticari ham petrol stokları 28 Ağustos ile biten haftada 2,6 milyon varil geriledi. Dizel ve ısınma yakıtını kapsayan distile ürün stokları da 265 bin varil azaldı. Resmi verilerin teyit etmesi durumunda ham petrol stokları son beş haftada ilk kez düşüş kaydetmiş olacak.

Öne çıkanlar

• OpenAI, Astra’yı yakında piyasaya sürmeyi planlıyor. Ancak şirket, modelin “en gelişmiş siber güvenlik yeteneklerinin sınırlı olacağını” ve bu yeteneklere yalnızca seçilmiş bir grup test kullanıcısının erişebileceğini belirtti.

• OpenAI, Astra’nın geliştirme sürecinde ve piyasaya sürülmeden önce “daha güçlü güvenlik önlemleri” gerektirdiğini belirtti. Şirket, Astra’nın artık bilinmeyen siber güvenlik açıklarını bulabildiğini ve “iyi korunan birçok sistemde” bunlardan yararlanmak için yöntemler geliştirebildiğini ifade etti.

• Astra’nın duyurusu, Anthropic’in Mythos için bir önizleme sürümünü piyasaya sürmesinden aylar sonra geldi. Mythos’un kullanımı Apple ve Nvidia gibi denetlenmiş ortaklarla sınırlı tutulmuştu. Modelin finansal hizmetleri, işletim sistemlerini ve internet tarayıcılarını hacklemek için kullanılma potansiyelinin fark edilmesi, gözlemciler arasında endişeye yol açmıştı.

• OpenAI, siber kötüye kullanıma karşı korumaları güçlendirmek ve test etmek amacıyla Astra’nın geliştirilmesinin bazı bölümlerini erteledi. Bu çalışmalar arasında modeli, zararlı talepleri güvenilir biçimde reddedecek şekilde eğitmek de bulunuyor.

• Şirketin açıklamasına göre Astra da Mythos gibi geliştiriciler tarafından henüz bilinmeyen güvenlik açıklarına gerçek dünyadaki sistemlere karşı insan müdahalesi olmadan kullanılabilecek yöntemlerigeliştirebiliyor.

Arka plan

Astra Mythos’a rakip olacak olsa da model, Mythos’un piyasaya sürülme takviminin hala aylar gerisinde. Anthropic’in modelinin önizleme sürümü nisan ayında kullanıma sunuldu ve ilk kamuya açık sürümü haziran ayında yayımlandı. Anthropic, Mythos’a kötüye kullanımı tespit etmeye yönelik yeni özellikler ekleyeceğini ve şirketin federal hükümetle birlikte çalışarak Mythos’un daha gelişmiş modeline erişimi “istikrarlı bir şekilde genişletmek” için çalıştığını söyledi.

Hem Mythos hem de Astra, verimlilik açısından insan siber güvenlik çalışanlarından daha iyi performans gösterebiliyor. Bununla birlikte OpenAI ve Anthropic, modellerin yapabileceği hataları düzeltmek ve modellerin gerçek dünyadaki bağlamı doğru şekilde değerlendirmekte zorlanabileceği durumlarda bu bağlamı doğrulamak için insanların hala gerekli olduğunu kabul etti.

Gelişmelerin ardından açıklama yapan ABD Başkanı Donald Trump, İran ile olası bir anlaşma ihtimalini önemsemediğini kaydetti. Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, "İran’ı müzakere masasına zorlamaya çalışmıyorum." dedi. İran ekonomisinin çöküşün eşiğinde olduğu yönündeki ifadelerini yineleyen Trump, "Onlar için değersiz olan bir anlaşmayı imzalayıp imzalamamaları umurumda bile değil. Şu anki konumumuzu çok daha fazla beğeniyorum." değerlendirmesini yaptı.

Karşılıklı askeri operasyonlar ve Hürmüz Boğazı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), operasyonun tamamlandığını ve Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı kritik noktaların vurulduğunu açıkladı. Hedef alınan yerler arasında hava savunma noktaları, radar sistemleri, deniz unsurları, mayın döşeme tesisleri ve haberleşme merkezleri yer aldı. CENTCOM salı akşamı yaptığı açıklamada, "Saldırılar, Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere ve Amerikan askerlerine yönelik son saldırı girişimlerinin ardından geldi." ifadesini kullandı.

Bu hamle, ABD'nin son üç günde gerçekleştirdiği ikinci geniş çaplı saldırı oldu. Amerikan kuvvetleri hafta başında boğaza mayın döşemeye hazırlanan İran roketatarlarını da hedef almıştı. Saldırıların hemen ardından yarı resmi Tesnim haber ajansı, İran güçlerinin bölgedeki Amerikan üslerine yönelik karşı operasyon başlattığını bildirdi. Tahran, Ürdün'deki bir Amerikan üssü ile Bahreyn'deki askeri tesise füzeler fırlattığını açıklarken, Kuveyt topraklarına yönelen ateşi havada engellediğini duyurdu.

Askeri çatışmalar bölgedeki deniz ticaretini de vurdu. Axios'un ismini vermediği bir Amerikan yetkiliye dayandırdığı habere göre ABD ordusu, Trump'ın onayladığı "tankere tanker" politikası kapsamında iki İran tankerine saldırdı. Söz konusu operasyon, Hürmüz Boğazı'ndan çıkmaya çalışan iki süper tankerin art arda hedef alınmasından yaklaşık bir gün sonra gerçekleştirildi.

Petrol fiyatlarında sıçrama ve piyasalarda faiz baskısı

Hava saldırılarıyla yeniden şiddetlenen İran savaşının ardından küresel petrol piyasalarında sert yükseliş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2 artarak 96,50 dolar seviyesine ulaştı. Enerji fiyatlarındaki bu artış tahvil piyasasını doğrudan baskı altına alırken, küresel getirileri 2008 yılından bu yana görülen en yüksek seviyeye taşıdı. Yatırımcıların ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artıracağı yönündeki beklentileri de kuvvetlendi.

Saldırılar, taraflar arasında haftalardır süren görece sakin dönemi noktaladı. Trump yönetimi daha önce askeri operasyonlardan Tahran'a yönelik ekonomik baskı politikasına geçiş yapacağını açıklamıştı. Saldırıların durulması ve Orta Doğulu büyük üreticilerin alternatif sevkiyatları sayesinde Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışı kriz öncesi dönemin yarısına yaklaşmıştı. Trump, son saldırıların İran'ın mayın döşeme girişimine ve bir askeri üsse yönelik önceki saldırılarına doğrudan misilleme olduğunu vurgulayarak, Tahran'ın devam etmesi halinde daha ağır bedeller ödeyeceği uyarısında bulundu.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise Asheville'deki G20 Maliye Bakanları Zirvesi'nde gazetecilerin sorularını yanıtladı. İran yönetiminin ağır ekonomik kriz nedeniyle büyük bir panik yaşadığını belirten Bessent, Tahran'ın eninde sonunda savaşı bitirecek bir barış masasına oturacağını savundu. Bessent İran ve ticari ortaklarına karşı "ekonomik taarruz" vadetse de Tahran ile çalışan ülkeler bu tehditleri dikkate almadı; analistler ise Washington'ın adımlarını etkisiz buldu.

Bölgesel gerilimde ara seçim ve diplomasi açmazı

Çatışmaların aralıksız biçimde devam etmesi, küresel enerji maliyetlerini ve enflasyonu tırmandırma riski yaratıyor. Bu durum piyasaları tedirgin ederken, Cumhuriyetçilerin kasım ayındaki ara seçimlerde Kongre çoğunluğunu koruma hedefini zora sokuyor. Tahran açısından ise deniz taşımacılığının eski hacmine yaklaşması, gelecekteki olası barış müzakerelerinde elindeki en önemli kozu zayıflatıyor.

İran resmi haber ajansı Nour, salı günü ülkenin güneyindeki Bender Abbas, Çabahar ve Kuhestak kentlerinde patlama sesleri duyulduğunu aktardı. Devlet televizyonu IRIB ise Hürmüzgan eyaletinde en az iki sivilin yaşamını yitirdiğini bildirdi. ABD Temsilciler Meclisi Üyesi Cumhuriyetçi Mike Rogers, askeri komutanlarla yaptığı kapalı brifingin ardından çatışmaların çok daha şiddetli bir aşamaya evrileceğini öngördüğünü kaydetti.

ABD makamları İran'ın Ürdün'deki üssü vurduğu iddialarını henüz resmi olarak doğrulamadı. Yerel kaynaklar füzelerin hava savunma sistemleri tarafından havada vurulduğunu bildirdi. Bir ABD müttefiki olan Ürdün, temmuz ayında iki Amerikan askerinin öldürüldüğü saldırıdan bu yana Tahran'ın doğrudan hedefi konumunda bulunuyor. Hazine Bakanı Bessent boru hatlarının artmasıyla Hürmüz Boğazı'nın önemini yitireceğini öne sürse de uzmanlar enerji güzergahlarının dönüşümünün yıllar alacağını ve alüminyum ile gübre gibi kritik ürünler için boğazın halen vazgeçilmez olduğunu hatırlatıyor.

Forbes İnsan Kaynakları Konseyi üyeleri, çalışanların mevcut işlerini gelecekteki kariyerleri için bir fırsata dönüştürmelerine yardımcı olabilecek 16 yöntemi sıraladı.

Başarılarınızı düzenli olarak kaydedin

Çalışanların, memnun olmadıkları bir işte dahi elde ettikleri başarıları düzenli olarak kayıt altına almaları öneriliyor. Yönetilen projeler, çözülen sorunlar ve ulaşılan ölçülebilir sonuçların gerçekleştiği anda not edilmesi, ileride iş başvuruları sırasında somut bir başarı listesi oluşturulmasını sağlıyor.

Bu yaklaşım, çalışanların yalnızca iş arama döneminde başarılarını hatırlamaya çalışmak yerine kariyerleri boyunca elde ettikleri sonuçları belgelemelerine imkan tanıyor.

Çözülebilecek sorunların peşine düşün

Kariyer gelişimini yalnızca dikey terfiyle sınırlamamak gerekiyor. Çalışanlar, görev tanımlarının ötesine geçerek verimsizlikleri, süreçlerdeki eksikleri ve şirketin performansını artırabilecek alanları tespit edebilir.

Sorunları belirlemek, ekipleri bir araya getirmek ve çözüm üretmek; stratejik düşünme, iş bilgisi ve etki yaratma kapasitesinin gelişmesine katkı sağlıyor. Aynı zamanda çalışanların mevcut pozisyonlarında ölçülebilir değer üretmelerine ve gelecekteki liderlik rollerine hazırlanmalarına yardımcı oluyor.

Profesyonel ilişkilerinize yatırım yapın

Kariyerin her aşamasında profesyonel ilişkileri geliştirmek önem taşıyor. Özellikle çalışanların yönetici ve liderlik pozisyonlarına ilerlemesiyle birlikte yalnızca ne bildikleri değil, kimleri tanıdıkları da önem kazanıyor.

Mentorlar, yöneticiler, profesyonel müttefikler ve destekçilerden oluşan güçlü bir ilişki ağı oluşturmak, yeni fırsatlara erişimi kolaylaştırırken profesyonel itibarın da güçlenmesini sağlıyor.

Gelecekteki rolünüze uygun bir beceri kazanın

Mevcut pozisyonda sıkışmış hissetmek, yeni beceriler geliştirmek için bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Öncelikle kariyerde hangi noktaya ulaşılmak istendiğinin belirlenmesi, ardından bu hedefe ulaşmayı sağlayacak bir beceriye odaklanılması öneriliyor.

Bu beceri; bir eğitim programı, mentorluk veya mevcut işte daha zorlu bir görevin üstlenilmesi yoluyla geliştirilebilir. Yapay zeka araçları da öğrenme sürecini hızlandırmak, bilgi eksiklerini belirlemek ve yeni becerileri daha hızlı uygulamaya geçirmek için kullanılabilir.

Mevcut işinizi bir eğitim alanı olarak görün

Bulunduğunuz pozisyonun yalnızca bugünkü görevlerinizi değil, gelecekte üstlenmek istediğiniz rolleri de desteklemesi mümkün. Bunun için şirket içinde farklı ekiplerle ilişki kurmak ve hedeflenen pozisyonda çalışan kişilerden öğrenmek önem taşıyor.

Mevcut görev, kariyerin ulaşabileceği son nokta olmak zorunda değil. Çalışanlar bulundukları pozisyonu yeni deneyimler kazanabilecekleri bir öğrenme alanına dönüştürebilir.

Farklı departmanlarda ve zorlu projelerde görev alın

Çalışanların sürekli öğrenme yaklaşımını benimsemesi, kariyer gelişimi açısından önem taşıyor. Farklı departmanlarla yürütülen projelere katılmak, şirket içindeki geçici görevlerde yer almak veya normal iş tanımının dışındaki sorumlulukları üstlenmek; uyum sağlama, deneyim ve dayanıklılık gibi işverenlerin giderek daha fazla önem verdiği becerilerin gelişmesini sağlıyor.

Uyum sağlama ve insan ilişkileri becerilerinizi geliştirin

Kariyer değişikliklerinde yalnızca teknik beceriler değil, uyum sağlama kapasitesi ve insan ilişkileri de belirleyici oluyor.

Araştırmalar ve işe yerleştirme deneyimleri, çalışanların kariyer geçişlerinde başlangıçta hedefledikleri pozisyonlardan farklı alanlara yönelmelerinin yaygın olduğunu gösteriyor. Bu nedenle çalışanların yalnızca mevcut iş unvanlarına değil, farklı rollerde kullanılabilecek becerilere odaklanması önem taşıyor.

Size ilham veren profesyonellerle bağlantı kurun

Kariyer hedeflerine ulaşmak için çalışanların kendilerine ilham veren kişilerle bilinçli ilişkiler kurması öneriliyor.

Hedeflenen pozisyonda çalışan, benzer ilgi alanlarına sahip veya geliştirilmek istenen becerilere sahip profesyonellerle düzenli iletişim kurmak, hem yeni bilgiler edinmeyi hem de farklı kariyer yollarını görmeyi sağlayabilir. Bu ilişkilerin yalnızca yeni bir iş ararken kurulması yerine uzun vadeli olarak geliştirilmesi gerekiyor.

Mevcut şirketinizdeki fırsatları değerlendirin

Kariyer gelişimi için her zaman iş değiştirmek gerekmiyor. Çalışanlar farklı departmanlarla ilişkiler kurarak, ilgi duydukları projelere gönüllü olarak katılarak ve deneyimli çalışma arkadaşlarından öğrenerek mevcut şirketleri içinde yeni fırsatlar yaratabilir.

Çalışanın yaptığı işin diğer departmanlar üzerindeki etkisini anlaması da yeni beceriler kazanmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle bir sonraki kariyer adımı bazen yeni bir şirkette değil, mevcut organizasyonun farklı bir bölümünde bulunabilir.

Zorlu görevleri gelişim fırsatına dönüştürün

Belirsizlik dönemlerinde liderlik etmek, insanları etkileyebilmek ve karmaşık sorunları çözmek gibi önemli beceriler çoğu zaman zorlu görevler sırasında gelişiyor.

Bu nedenle çalışanların yeni bir iş fırsatını beklemek yerine mevcut pozisyonlarında kendilerini zorlayacak sorumluluklar üstlenmeleri öneriliyor.

Şirket içinde ve dışında ağınızı genişletin

Profesyonel çevrenin yalnızca çalışılan şirketle sınırlı tutulmaması gerekiyor. Hem kurum içinde hem de sektör genelinde güçlü ilişkiler kurmak, yeni bilgi ve becerilere ulaşmanın yanı sıra kariyer fırsatlarının keşfedilmesini de kolaylaştırıyor.

Uzmanlara göre yapay zekanın iş dünyasındaki etkisinin artmasıyla birlikte profesyonel ağların kariyer fırsatlarına erişimdeki önemi daha da artabilir.

Kendinize bir danışmanlar kurulu oluşturun

Çalışanların mesleki gelişimlerinin sorumluluğunu büyük ölçüde kendilerinin üstlenmesi gerekiyor. Bu süreçte farklı deneyimlere ve bakış açılarına sahip kişilerden oluşan kişisel bir danışmanlar grubu oluşturmak faydalı olabilir.

Güvenilen yöneticiler, mentorlar ve alanında deneyimli profesyonellerden oluşan böyle bir çevre, kariyer kararlarında farklı perspektifler sunabilir ve gelişim sürecini hızlandırabilir.

Her pozisyondan ve liderden bir şey öğrenin

Kariyer gelişimi için ideal işi beklemek yerine mevcut pozisyonun sunduğu öğrenme fırsatlarından yararlanmak gerekiyor.

Çalışanlar kararların nasıl alındığını gözlemleyebilir, başarılı liderlerin yöntemlerini inceleyebilir, başarısız yönetim örneklerinden ders çıkarabilir ve kendi görevlerinin ötesinde şirketin nasıl işlediğini anlamaya çalışabilir.

Beceriler yeni kapılar açarken, doğru karar verme yeteneği bu fırsatların sürdürülebilir olmasını sağlıyor.

Aktarılabilir beceriler geliştirin

Çalışanlar günlük görevlerinin dışında yan projelere katılarak, çevrim içi eğitimler alarak veya gönüllü çalışmalarda yer alarak farklı alanlarda kullanılabilecek beceriler geliştirebilir.

Elde edilen başarıların belgelenmesi ve bunları gösteren bir portföy oluşturulması da kariyer fırsatları açısından önemli. Bunun yanında sektör etkinliklerine katılmak ve hedeflenen pozisyonlarda çalışan profesyonellerle bağlantı kurmak, yeni fırsatlar ortaya çıktığında daha hazırlıklı olunmasını sağlayabilir.

Mevcut görevinizin ötesinde yeni bir yetkinlik kazanın

Çalışanlar mevcut pozisyonlarının sınırlarının dışına çıkarak yeni bir yetkinlik geliştirmeye odaklanabilir. Bunun yolu zorlayıcı bir görev üstlenmekten, farklı departmanlarla ortak bir projede çalışmaktan, sertifika programına katılmaktan veya kurum dışındaki bir projeye katkı sağlamaktan geçebilir.

Buradaki amaç yalnızca özgeçmişe yeni bir madde eklemek değil, kişinin öğrenme ve sonuç üretme kapasitesini somut biçimde ortaya koyabilmesi.

Farklı alanlardaki projelere gönüllü olun

Görev tanımının dışındaki projelere gönüllü olarak katılmak, çalışanlara hem yeni beceriler kazandırıyor hem de profesyonel ağlarını genişletme fırsatı sunuyor.

Farklı departmanlarla çalışmak, gelecekteki iş görüşmelerinde kullanılabilecek yeni başarı örnekleri oluştururken muhakeme, iletişim, uyum sağlama ve hızlı öğrenme gibi aktarılabilir becerilerin de gelişmesine katkıda bulunuyor.

Sonuç olarak, çalışanların kariyerlerini geliştirmek için mutlaka yeni bir işe geçmeleri gerekmiyor. Mevcut pozisyon; yeni beceriler kazanmak, deneyim toplamak, profesyonel çevreyi genişletmek ve gelecekteki fırsatlara hazırlanmak için kullanılabilecek önemli bir kariyer basamağına dönüşebilir.

Forbes Travel Guide tarafından hazırlanan ikinci yıllık Edge Listesi de tam olarak bu anlayış üzerine kuruluyor. "Özenle hazırlanmış yolculuklar" temasıyla hazırlanan liste; lüks oteller, trenler ve kruvaziyerlerin sunduğu, yolcuları yalnızca bir destinasyona götürmekle kalmayıp o bölgenin kültürüne, doğasına ve karakterine dahil eden çok aşamalı seyahat deneyimlerini bir araya getiriyor.

Listenin temelinde dört unsur bulunuyor: Uzak ve etkileyici destinasyonlara ayrıcalıklı erişim, sınırları zorlayan macera ve benzersiz deneyimler, çevresel etkileri azaltırken yerel toplulukları ve doğayı korumayı önceleyen sorumluluk anlayışı ve dünyanın en ücra noktalarında dahi yüksek hizmet standardından ödün vermeyen lüks.

İşte 2026 Edge Listesi'nde öne çıkan rotalar:

Peru’yu trenle keşfetmek

And Dağları’nın görkemli zirvelerinden Amazon yağmur ormanlarının yoğun yeşilliğine uzanan Peru, başlı başına sıra dışı bir seyahat deneyimi sunuyor.

Belmond’un Peru Büyük Turu, ülkeyi farklı yönleriyle keşfetmek isteyenler için en az yedi günlük kapsamlı bir rota oluşturuyor. Yolculuğun önemli bölümünü ise Güney Amerika’nın ilk lüks yataklı treni olan Andean Explorer oluşturuyor.

Tren, And Dağları’nın yüksek platolarından geçerek dünyanın en yüksek gölü ve Güney Amerika’nın en büyük tatlı su gölü olan Titicaca Gölü’ne, ardından beyaz volkanik taşlardan inşa edilmiş tarihi yapıları nedeniyle "Beyaz Şehir" olarak anılan Arequipa’ya ulaşıyor. Rota, dünyanın en yüksek rakımlı tren yolculuklarından biri olma özelliğini taşıyor.

Bir diğer seçenek ise Belmond’un Hiram Bingham treni. Kokteyl servisi ve canlı müzik eşliğinde gerçekleştirilen yolculukta konuklar, Kutsal Vadi’nin sarp dağlarını, taş teraslarını ve Urubamba Nehri’ni izleyerek 15. yüzyıldan kalma İnka yerleşimi Machu Picchu’ya ulaşıyor.

Peru’da lüks konaklama durakları

Tren yolculuğunun ardından Belmond’un Peru’daki otellerinde konaklama deneyimi devam ediyor.

Lima’daki dört yıldızlı Miraflores Park, Pasifik kıyısındaki El Malecón’a hakim bir konumda bulunuyor. Otelin çatı katındaki sonsuzluk havuzu ve 11. kattaki Observatory restoranı, şehrin ve okyanusun panoramik manzarasını sunuyor. Konuklar ayrıca dans dersleri, rehberli koşular ve pisco sour sunumları gibi günlük aktivitelere katılabiliyor.

Cusco’daki Palacio Nazarenas ise tarih ile modern lüksü bir araya getiriyor. Bir dönem İnka tapınağı, ardından 16. yüzyılda bir savaşçı sarayı ve 17. yüzyılda manastır olarak kullanılan yapı, bugün tamamı süitlerden oluşan bir otel olarak hizmet veriyor. Tarihi İnka taş işçiliği korunurken, uşak hizmeti ve Perulu şef Pía León’un restoranı gibi modern ayrıcalıklar da sunuluyor.

Hemen yanında yer alan Monasterio da benzer şekilde zengin bir geçmişe sahip. İnka imparatorlarından birinin sarayı olarak inşa edilen yapı daha sonra manastıra dönüştürüldü. Bugün manastır avlusu, yaldızlı şapeli, duvarlardaki sanat eserleri ve tarihi dini objeler geçmişten izler taşıyor.

Nil’de kraliyet yolculuğu

Nil Nehri boyunca gerçekleştirilen lüks bir nehir yolculuğu, Mısır’ın binlerce yıllık tarihini ayrıcalıklı bir deneyimle birleştiriyor.

1989’dan bu yana Nil’de seyahatler düzenleyen aile şirketi Kazazian Cruises, konuklarını Luksor’dan Aswan’a uzanan beş gecelik yolculuklarla Mısır’ın tarihi mirasının kalbine götürüyor.

Şirketin Arax ve Berge adlı yatları, modern ve sade tasarımlarıyla öne çıkıyor. Her biri yalnızca dokuz klimalı kabine sahip olan tekneler en fazla 18 kişiyi ağırlıyor. Bu sınırlı kapasite; havuz, güneşlenme alanları ve gurme yemekler dahil olmak üzere birçok hizmetin daha kişisel bir deneyime dönüşmesini sağlıyor.

Luksor Tapınağı ve Aswan Yüksek Barajı gibi önemli duraklarda da konuklara özel ilgi gösteriliyor. Personel-konuk oranının bire bir olması, yolculuğu klasik bir nehir turundan daha kişisel bir deneyime dönüştürüyor.

Himalayalar’da 14 gecelik keşif

Bhutan’ın doğal güzelliklerini, kültürel mirasını ve sakin yaşamını keşfetmek isteyenler için Aman’ın Ultimate Amankora Journey programı dikkat çekiyor.

14 gecelik rota, Bhutan’ın batı ve orta vadilerine yayılmış beş farklı Amankora tesisini kapsıyor.

Yolculuk başkent Thimphu’daki dört yıldızlı Amankora Thimphu ile başlıyor. Burada Bhutan’ın prestijli 13 sanat ve zanaat okulundan mezun eğitmenlerle kişiye özel resim dersleri düzenleniyor. Konuklar ayrıca Thimphu Vadisi’ne hakim manzaralar sunan Cheri Goemba ve Phajoding’e yürüyüşler gerçekleştirebiliyor.

Rota daha sonra Punakha, Gangtey ve Bumthang üzerinden ilerleyerek Paro’daki Amankora tesisinde sona eriyor. Yolculuğun son bölümünde Ulusal Müze, Paro Dzong ve Bhutan’ın en eski Budist tapınaklarından biri olan 7. yüzyıldan kalma Kyichu Lhakhang ziyaret ediliyor.

Final ise yaklaşık dört ila beş saat süren bir yürüyüşle geliyor. Konuklar, yaklaşık 3 bin metre yükseklikteki sarp kayalıklara kurulmuş ve ülkenin simge yapılarından biri olan Kaplan Yuvası Manastırına ulaşıyor.

Güney Afrika’da Büyük Beşli safarisi

Güney Afrika’nın KwaZulu-Natal bölgesindeki Thanda Safari, 40 bin dönümden fazla alana yayılan özel bir rezervde vahşi yaşamla iç içe bir deneyim sunuyor.

Konuklar bölgede "Büyük Beşli" olarak bilinen aslan, leopar, fil, gergedan ve mandayı doğal yaşam alanlarında gözlemleyebiliyor. Safari araçlarının aynı hayvan karşılaşmasında ikiden fazla olmaması, deneyimin daha özel ve sakin bir atmosferde gerçekleşmesini sağlıyor.

Program yalnızca safariyle sınırlı değil. Konuklar çalılık alanlarda yürüyüşlere katılabiliyor, gergedan ve çita izleme çalışmalarına dahil olabiliyor ve koruma faaliyetlerine katkıda bulunabiliyor.

Günün sonunda dört farklı konaklama seçeneğinden biri tercih edilebiliyor. Forbes Travel Guide’ın öne çıkardığı seçeneklerden biri olan Villa Thandawena, beş yatak odasıyla tesisin en lüks konaklama alternatiflerinden biri. Özel helikopter ve helikopter pisti, puro salonu, şarap mahzeni, yüzme havuzu ve Himalaya tuzu saunası villanın sunduğu olanaklar arasında.

Safari sonrası özel ada kaçamağı

Thanda’daki safari deneyiminin ardından yolculuk Tanzanya’ya uzanıyor. Konuklar özel jetle Dar es Salaam’daki Julius Nyerere Uluslararası Havalimanı’na ulaştıktan sonra çift motorlu helikopterle Thanda Adası’na geçiyor.

Yaklaşık 12 dönümlük özel adanın tamamı konuklara ayrılıyor. Adada beş süitli tek bir villa, kapalı akvaryum, cam kenarlı yüzme havuzu ve aşçılardan uşaklara, rehberlerden spa terapistlerine kadar özel bir ekip bulunuyor.

Adada ayrıca iki yatak odalı ve klimalı iki plaj bungalovu yer alıyor.

Şungimbili Adası Deniz Koruma Alanı ile çevrili bölge, şnorkelli yüzme ve dalış için de ideal. Konukların bölgede karşılaşabileceği en dikkat çekici canlılardan biri ise zararsız ve uysal balina köpekbalıkları.

Maldivler’de üç farklı lüks rota

Maldivler'de Soneva’nın üç farklı tesisi, izole bir ada deneyimi arayanlara birbirinden farklı seçenekler sunuyor.

Baa Atolü’ndeki Soneva Fushi, orman içerisinde konumlanan plaj villalarıyla yalınayak lüks anlayışının öne çıkan örneklerinden biri. Noonu Atolü’ndeki Soneva Jani ise turkuaz suların üzerinde yer alan villaları ve doğrudan suya uzanan kaydıraklarıyla dikkat çekiyor.

Makunudhoo Atolü’ndeki Soneva Secret ise markanın en yeni tesisi. Yalnızca 13 villadan oluşan tesisin bazı konaklama seçeneklerine yalnızca tekneyle ulaşılabiliyor.

Soneva’nın Adadan Adaya paketi kapsamında konuklar önce Soneva Secret’te üç gece geçiriyor, ardından deniz uçağıyla Soneva Fushi veya Soneva Jani’ye geçerek üç gece daha konaklıyor.

Alternatif olarak 75 metrelik özel yat Soneva in Aqua ile adalar arasında yolculuk yapmak da mümkün. Manta vatozlarıyla yüzmek, okyanus üzerinde zipline deneyimi yaşamak ve mercan resiflerinde dalış yapmak bu rotanın öne çıkan aktiviteleri arasında.

Endonezya’nın sakin yüzü

Bali’nin kalabalığından uzaklaşmak isteyenler için Lombok, Endonezya’nın daha sakin ve doğal yüzünü keşfetme fırsatı sunuyor.

Pirinç tarlaları ve volkanlarla çevrili adada faaliyet gösteren aile işletmesi The Lombok Lodge Hospitality, iki adayı kapsayan özel bir seyahat programı sunuyor.

Yolculuk, dokuz modern villadan oluşan Lombok Private Villa Estate ile başlıyor. Hindistan cevizi ağaçlarının arasında konumlanan villaların her birinde özel havuz, kişisel şef ve 24 saat uşak hizmeti bulunuyor.

Konuklar gün boyunca Vespa ile Sendang Gile şelalelerine gidebilir veya helikopterle Rinjani Dağı üzerinde uçuş yaparak Lombok’u havadan keşfedebilir.

Gezinin ikinci bölümünde ise yaklaşık 15 dakikalık tekne yolculuğuyla Gili Adaları’na geçiliyor.

Otomobillerin bulunmadığı ve ulaşımın büyük ölçüde at arabalarıyla sağlandığı Gili Meno’da konuklar Bagno Di Gili adlı lüks safari çadırlarında kalabiliyor. Klimalı çadırlar iki yatak odasına sahip. Kardeş tesis ise özel bir plajda konumlanıyor ve şnorkelli yüzme deneyimlerine kolay erişim sağlıyor.

Amerika'da kovboy deneyimi

Listenin son duraklarından biri ise ABD'nin Montana eyaletindeki The Ranch at Rock Creek.

Philipsburg'da 6 bin 600 dönümlük geniş bir arazide yer alan beş yıldızlı çiftlik, Montana'nın doğasıyla iç içe bir konaklama deneyimi sunuyor.

Yaz aylarında dağ bisikleti ve safir madenciliği gibi aktiviteler öne çıkarken, kış mevsiminde kar motosikleti ve buz pateni gibi seçenekler sunuluyor.

Çiftlikteki aktivitelerin büyük bölümü tesis sınırları içinde gerçekleşse de konuklar Montana’nın farklı bölgelerini de keşfedebiliyor. İlkbaharın sonlarından sonbahara kadar Bitterroot, Blackfoot ve Upper Clark Fork nehirlerinde düzenlenen gezilerde uzman rehberler eşlik ediyor.

Özellikle balıkçılık meraklıları için düzenlenen bu turlarda konuklara bölgenin önde gelen balıkçılık noktalarında alabalık avlama konusunda kişiselleştirilmiş eğitim veriliyor.

2026 Edge Listesi'nin ortaya koyduğu ortak tema ise açık: Lüks seyahat artık yalnızca konforlu bir otelde konaklamaktan ibaret değil. En uzak destinasyonlara ulaşmak, yerel kültürleri deneyimlemek, doğayla yakın temas kurmak ve seyahati başlı başına bir maceraya dönüştürmek giderek daha fazla önem kazanıyor.

Bugünkü bilgilerimizle insanı bir anda gençleştiren bir ilaçtan söz etmek mümkün değil. Ancak dünyanın farklı merkezlerinde yürütülen çalışmalar, yaşlanmanın bütünüyle tek yönlü ve değiştirilemez bir süreç olmayabileceğini gösteriyor.

Hücrenin saatini geriye almak

Bu alandaki en önemli bilimsel sıçramalardan biri Nobel ödüllü Dr. Shinya Yamanaka’nın keşfiyle gerçekleşti.

Yamanaka, erişkin bir hücrenin dört gen aracılığıyla yeniden genç ve farklı hücre türlerine dönüşebilecek bir duruma getirilebileceğini gösterdi. Bugün “Yamanaka faktörleri” olarak bilinen bu keşif, kök hücre ve rejeneratif tıp alanlarını kökten değiştirdi.

Bugün, hedef hücreyi tamamen başlangıç noktasına döndüremiyoruz. Ancak araştırmacılar, hücrenin kendi kimliğini kaybetmeden daha genç ve işlevsel hale gelmesini sağlayacak “kısmi yeniden programlama” yöntemleri üzerinde çalışıyor.

Harvard Tıp Fakültesi’nden genetikçi Dr. David Sinclair, yaşlanmayı hücrenin gençlik dönemine ait bilgileri kaybetmesi değil, bu bilgilere erişemez hale gelmesi olarak tanımlıyor. Ekibi, Yamanaka’nın dört faktöründen üçünü kullanarak hücrelerin gençlik talimatlarını yeniden hatırlamasını sağlamaya çalışıyor. 2026 yılında başlayan erken aşama bir insan araştırmasında, glokom ve optik sinir hasarı bulunan sınırlı sayıdaki hastada retina hücrelerinin işlevinin geri kazanılıp kazanılamayacağı inceleniyor.

Bu önemli bir bilimsel eşik. Ancak yaşlanmanın veya görme kaybının insanlarda tersine çevrildiğini söylemek için henüz erken.

Gelişim biyoloğu Dr. Juan Carlos Izpisua Belmonte ise yaşlanmayı bir tür “hücresel kimlik krizi” olarak görüyor. Ona göre inflamasyon, çevresel etkiler ve sağlıksız yaşam alışkanlıkları hücrelerin zamanla ne yapmaları gerektiğini unutmasına neden oluyor. Hayvan deneylerinde kısmi yeniden programlama yoluyla böbrek, karaciğer, bağırsak ve deri hücrelerinde gençleşme belirtileri elde edildi. Yaşlı hayvanlarda yara iyileşmesinin hızlanabildiği görüldü.

Gelecekte yaşlı donörlerden alınan organların nakil öncesinde gençleştirilmesi bile mümkün olabilir. Fakat bu çalışmaların büyük bölümü hâlâ hücre ve hayvan deneyleri düzeyinde.

Yüz yaşını geçenlerin genlerinde ne var?

Genetikçi Nir Barzilai, 95 ve 100 yaşını hastalıklardan büyük ölçüde korunarak geçen insanları ve ailelerini incelemiş. Araştırmalar, kolesterol ve yağ metabolizmasıyla ilişkili bazı genetik özelliklerin yaşa bağlı hastalıkları geciktirebileceğini gösteriyor. Amaç, uzun yaşayan insanların sahip olduğu biyolojik korumayı taklit edebilecek ilaçlar geliştirmek.

Barzilai ayrıca diyabet tedavisinde kullanılan metformin gibi mevcut ilaçların kalp-damar hastalıkları ve kanser dahil olmak üzere birden fazla yaşa bağlı hastalığı geciktirip geciktiremeyeceğini araştırıyor. Metforminin insan ömrünü uzattığı henüz kanıtlanmış değil. Bilimsel araştırma ile ticari beklenti arasındaki sınırı korumak gerekiyor.

Sistem biyoloğu Dr.Uri Alon’un çalışmaları ise uzun yaşamda genetiğin payının daha önce düşünüldüğünden yüksek olabileceğini gösteriyor. Kazalar ve enfeksiyonlar gibi yaşlanmayla doğrudan ilişkili olmayan ölüm nedenleri hesaptan çıkarıldığında, yaşam süresindeki farklılıkların yaklaşık yüzde 50’si genetik faktörlerle açıklanabiliyor. Bu sonuç yaşam tarzının önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Aksine, genetik avantajların hangi davranışlar ve çevresel koşullar altında korunabildiğini anlamamız gerektiğini gösteriyor.

Tek bir biyolojik yaşımız olmayabilir

Stanford Üniversitesi’nden Dr. Tony Wyss-Coray, insanın tek bir biyolojik yaşı olmayabileceğini düşünüyor. Kandaki protein örüntülerini inceleyen Dr.Wyss-Coray, kalp, karaciğer, böbrek ve beynin farklı hızlarda yaşlanabileceğini gösteren çalışmalar yürütüyor.

Gelecekte sağlık kontrolleri yalnızca mevcut hastalıkları aramakla kalmayabilir; hangi organımızın diğerlerinden daha hızlı yaşlandığını da gösterebilir. Böylece hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek yerine, risk yükselmeye başladığında müdahale etmek mümkün olabilir.

Ancak biyolojik yaş testlerinin gerçek bir tıbbi değer taşıması için yalnızca dikkat çekici bir rakam vermesi yeterli değil. Hastalık riskini doğru öngörmesi ve yapılan müdahaleler sonucunda anlamlı biçimde değişmesi gerekiyor.

Gençliğin en ulaşılabilir organı: Kas

Bazı bilim insanları hücrelerin genetik programıyla uğraşırken, hekim Dr. Gabrielle Lyon daha ulaşılabilir bir hedefe dikkat çekiyor: Kaslarımız.

Kas yalnızca hareket etmemizi sağlayan veya estetik görünümümüzü belirleyen bir doku değil. Çalıştığında beyin, karaciğer ve pankreasla iletişim kuran moleküller salgılayan metabolik bir organ. Kas gücünün korunması; denge, hareketlilik, insülin duyarlılığı ve ileri yaşta bağımsızlıkla doğrudan ilişkili.

Dr. Lyon, özellikle hızlı kilo kaybı sağlayan GLP-1 ilaçlarının yaygınlaştığı bu dönemde, yalnızca verilen kiloya değil, kaybedilen kas miktarına da bakılması gerektiğini vurguluyor. Tartıdaki düşüş sağlık başarısı gibi görünürken kas kaybı, ileri yaşlarda kırılganlık ve bağımlılık yaratabilir. Direnç egzersizi, yeterli protein ve kas gücünün izlenmesi bugün elimizde bulunan en güçlü sağlıklı yaşlanma araçları arasında yer alıyor. 

Kadınların yaşlanmasında unutulan organ

Üreme biyoloğu Dr. Francesca Duncan, yumurtalıkları yalnızca doğurganlıkla değil, kadınların genel sağlık süresiyle ilişkilendiriyor. Dr. Duncan’ın araştırmalarına göre yumurtalık dokusu yaşla birlikte sertleşiyor, fibrotik ve inflamatuvar hale geliyor. Bu değişim yalnızca yumurta kalitesini etkilemekle kalmıyor, menopoz sonrasında vücudun diğer bölgelerine gönderilen inflamatuvar sinyallerle de bağlantılı oluyor. Ekibi, yumurtalık sertliğini ölçebilecek ultrason temelli bir biyolojik gösterge geliştiriyor. Bu çalışmalar, kadınların uzun yaşam araştırmalarında yıllarca yeterince temsil edilmediğini ve kadın sağlığının yalnızca üreme dönemi üzerinden değerlendirilemeyeceğini ortaya koyuyor.

Uzun yaşamın görünmeyen ilacı: İlişkiler

Psikiyatrist Dr. Robert Waldinger’ın yönettiği ve yaklaşık 90 yıldır devam eden Harvard Yetişkin Gelişimi Araştırması, sağlıklı yaşlanmanın yalnızca hücreler ve genlerle ilgili olmadığını gösteriyor. Araştırmanın en güçlü sonuçlarından biri, nitelikli sosyal bağlara sahip kişilerin daha sağlıklı ve doyumlu bir yaşam sürdüklerini gösteriyor.

Yalnızlık ve sosyal izolasyon ise kronik stres üzerinden yaşa bağlı hastalıkların daha erken ortaya çıkmasıyla bağlantılı olabiliyor. Uzun yaşamın en ulaşılabilir “iksirlerinden” biri, çevremizde kurduğumuz güçlü ve güvenilir ilişkilerdir.

Çılgın bilim insanlarının ortak hedefi

Bu araştırmalar ilk bakışta birbirinden çok farklı görünüyor. Biri hücrelerin biyolojik saatini geri almaya, biri yüz yaşını geçen insanların genetik sırrını çözmeye çalışıyor. Bir başkası organların yaşını ölçerken, diğerleri kasları, yumurtalıkları veya sosyal ilişkileri inceliyor.

Ancak hepsinin ortak bir noktası var: Yaşlanmayı kaçınılmaz ve müdahale edilemez bir son olarak kabul etmiyorlar.

Yaşlanmayı tek bir hastalık olarak da görmüyorlar. Hücrelerde, organlarda, kaslarda, bağışıklık sisteminde, hormonal yapılarda ve sosyal yaşamda farklı hızlarla ilerleyen çok katmanlı bir süreç olarak ele alıyorlar. 

Bu nedenle geleceğin longevity tıbbı tek bir hap, serum veya takviyeden oluşmayacak. Biyolojik ölçümler, genetik riskler, organ fonksiyonları, kas gücü, kadınlara ve erkeklere özgü yaşlanma mekanizmaları, yaşam tarzı ve sosyal çevre birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. 

Bugün insan ömrünü uzattığı kesin olarak kanıtlanmış bir “longevity ilacı” bulunmuyor. Hücresel gençleştirme çalışmalarının çoğu hâlâ deneysel veya erken klinik aşamada. Popüler takviyelerin önemli bir bölümü için insan verileri halen yetersiz.

Buna karşılık egzersiz, kasın korunması, dengeli beslenme, yeterli uyku, koruyucu sağlık kontrolleri ve güçlü sosyal ilişkiler konusunda çok daha sağlam kanıtlara sahibiz. Efsanevi gençlik iksiri henüz bulunmadı. Belki hiçbir zaman tek bir şişenin içinde de bulunmayacak.

Fakat bilim, gençliği korumanın tek bir mucizeden değil; hücrelerimizi, organlarımızı, kaslarımızı, zihnimizi ve ilişkilerimizi birlikte korumaktan geçtiğini göstermeye başladı. 

Uzun yaşam biliminin gerçek vaadi ölümsüzlük değil; yaşama yalnızca daha fazla yıl değil, o yıllara sağlık, bağımsızlık ve anlam katabilmektir. 

Rus bakanın dönüşü Avrupa’da rahatsızlık yarattı

Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, Moskova’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik işgalinin başlamasından bu yana ilk kez bir G20 toplantısına fiziksel olarak katıldı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in toplantının açılışını yaptığı sırada Siluanov’un da masada yer alması, bazı Avrupalı temsilcilerin tepkisini çekti. Polonya Maliye Bakanı Andrzej Domanski, Rusya’nın toplantıda bulunmasından duyduğu rahatsızlığı açıkça dile getirdi.

Domanski, ev sahibi ülkenin konuk davet etme hakkını kabul ettiğini ancak Rusya’ya güvenmediklerini belirterek Moskova ile yapılacak görüşmelerde dikkatli olunması gerektiğini söyledi.

Siluanov’un Asheville’de Bessent ile ikili bir görüşme gerçekleştirmesi de dikkat çekti. Rusya Maliye Bakanlığı, görüşmede G20 kapsamındaki mali işbirliğinin ele alındığını açıklarken, ABD tarafına yakın bir yetkili görüşmenin temel başlığının Donald Trump yönetiminin Ukrayna için hazırladığı barış planı olduğunu aktardı.

Görüşmelere ilişkin bilgi veren bir kaynak ise Bessent’in Siluanov’a savaş sona ermeden Rusya’ya yönelik ekonomik bir rahatlama sağlanmasının veya başka bir alanda anlaşmaya gidilmesinin mümkün olmayacağı mesajını verdiğini belirtti.

Avrupa yeni yaptırım hazırlığında

Almanya Maliye Bakanı Lars Klingbeil de Rusya’nın Asheville’de ağırlanmasına tepki gösterdi. Klingbeil, Avrupa’nın Moskova’ya yönelik yeni bir yaptırım paketi üzerinde çalıştığını belirterek ABD’nin Siluanov’u toplantıya davet etmesinin Washington’ın Avrupa’nın yaptırım politikasına verdiği destek açısından “oldukça rahatsız edici” bir görüntü oluşturduğunu ifade etti.

Avrupalı yetkililer, G20 kapsamında geleneksel olarak gerçekleştirilen aile fotoğrafında da Siluanov ile aynı karede bulunmak istemedi. Fotoğraf, Rus bakanın yer almadığı bir şekilde çekildi.

Rusya’nın G20 toplantılarına katılımı daha önce de tartışma yaratmıştı. Nisan 2022’de Siluanov’un toplantıya çevrim içi bağlanması dahi ABD, İngiltere, Kanada ve Avrupa Merkez Bankası temsilcilerinin Rus yetkililerin konuşması sırasında salonu terk etmesine neden olmuştu.

Washington’ın önceliği büyüme ve borç yükü

G20 toplantısının ekonomik gündeminde küresel borçluluk ve ekonomik büyüme öne çıktı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, küresel finans krizinin ve Covid-19 salgınının ardından ülkelerin önemli miktarda borç biriktirdiğine dikkat çekerek borç yükünün azaltılmasında en etkili yöntemin ekonomik büyümeyi hızlandırmak olduğunu savundu.

Küresel borç stokunun bu yıl yaklaşık 353 trilyon dolarla rekor seviyeye ulaşması, finansal istikrara yönelik endişeleri artırıyor. Artan borçluluk, yatırımcıların ABD Hazine tahvilleri gibi geleneksel güvenli varlıklara ilişkin değerlendirmelerini de yeniden gözden geçirmesine neden oluyor.

Bessent, küresel ekonominin finansal kriz ve pandemi sonrasında ciddi bir borç yükü taşıdığını belirterek, bu yükten çıkışın temel yolunun büyümeden geçtiğini söyledi.

Trump yönetimi ayrıca G20 toplantılarında özel sektör temsilcilerine daha geniş bir alan açtı. Washington, ekonomik büyümenin önündeki sorunlar arasında aşırı düzenlemeleri, etkisiz vergi ve teşvik mekanizmalarını, yetersiz kamu ve özel sektör yatırımlarını, iç pazarların parçalı yapısını ve iş gücündeki beceri eksikliklerini sıralıyor.

Gazetecilerin toplantıya alınmaması tartışma yarattı

Asheville’deki toplantının bir diğer tartışmalı başlığı basın akreditasyonları oldu.

ABD Hazine Bakanlığı, aralarında Bloomberg News ekiplerinin yanı sıra New York Times ve Wall Street Journal’dan bazı gazetecilerin de bulunduğu basın mensuplarının toplantıya girişine izin vermedi.

Almanya Maliye Bakanı Klingbeil, kararın basının G20 toplantısını özgür ve açık biçimde takip etme hakkıyla bağdaşmadığını savundu. Klingbeil, gazetecilerin veya haber ekiplerinin toplantıdan dışlanmasını kabul edilemez olarak nitelendirdi.

ABD Hazine Bakanlığı ise toplantının 300’den fazla gazeteci tarafından takip edildiğini ve New York Times’tan başka bir muhabirin de akredite edildiğini açıkladı. Bakanlık, basın erişiminin aynı zamanda yerleşik gazetecilik ilkelerine uygun, olgusal haber yapma sorumluluğunu beraberinde getirdiğini belirtti.

Yapay zeka yatırımları küresel büyümenin yeni motoru olabilir

Toplantının dikkat çeken isimlerinden biri de mayıs ayında göreve başlayan ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh oldu.

İlk uluslararası ekonomi toplantısına katılan Warsh, yapay zeka yatırımlarındaki güçlü ivmenin uzun süredir düşük inovasyon ve zayıf yatırımlarla ilişkilendirilen “seküler durgunluk” döneminin sona ermesine katkı sağlayabileceğini söyledi.

Warsh, yapay zeka kaynaklı yatırımları dünya genelinde yeni bir yatırım dalgasının işareti olarak değerlendirdi. Ona göre bu süreç, geçmişte sermayenin atıl kalmasına yol açan yatırım fırsatı eksikliğini tersine çevirebilir.

Bessent ise ABD’nin yüksek kamu borcu ve bütçe açığına ilişkin piyasa endişelerini sınırlı buldu. ABD ekonomisinin diğer gelişmiş ülkelere kıyasla daha güçlü performans gösterdiğini savunan Bessent, tahvil piyasasında ciddi bir “çalkantı” yaşanmadığını ifade etti.

G20’nin ikinci gündemi Çin’in ticaret fazlası

Toplantının ikinci gününde küresel ticaret dengesizliklerinin masaya yatırılması bekleniyor.

Bessent, özellikle Çin’in yaklaşık 1,2 trilyon dolara ulaşan dış ticaret fazlasına dikkat çekerek G20 ülkelerinin Pekin ile ticari ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini söyledi.

ABD Hazine Bakanı, Çin ekonomisinin zayıf bir görünüm sergilediğini ve Pekin yönetiminin ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla ihracata daha fazla ağırlık verdiğini savundu. Bessent, Çin’in ekonomik modelini ihracat ağırlığından iç tüketime dayalı daha dengeli bir yapıya dönüştürmesi gerektiğini belirtti.

Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure ise küresel ticaretteki dengesizliklerin sorumluluğunun yalnızca Çin’e yüklenmemesi gerektiğini vurguladı. Lescure, daha dengeli bir küresel ekonomi için Çin’in yanı sıra ABD ve Avrupa’nın da kendi politikalarında gerekli adımları atması gerektiğini söyledi.

Kısa vadeli servet hareketleri

Ağustos ayında listenin üst ve alt basamaklarında yer değiştirmeler yaşandı. Şaban Cemil Kazancı'nın serveti 4,8 milyar dolardan 4,6 milyar dolara indi. Kazancı 200 milyon dolar kayıp yaşadı.

Feridun Geçgel ağustos ayında servetini artırdı. Geçgel'in varlığı 3,7 milyar dolardan 4,3 milyar dolara ulaştı. Servetine 600 milyon dolar ekledi. Hamdi Akın ve ailesinin 2,4 milyar dolar olan portföyü 2,7 milyar dolar seviyesine yükseldi.

Murat Vargı'nın serveti 997,1 milyon dolara geriledi. Vargı 1 milyar dolar barajının altına indi.

Yıl başından bu yana değişimler

Yıl geneline bakıldığında Feridun Geçgel servetini 2,8 milyar dolardan 4,3 milyar dolara çıkardı. Hamdi Akın ve ailesi varlığını 1,6 milyar dolardan 2,7 milyar dolara taşıdı. Erman Ilıcak 2,8 milyar dolardan 3,7 milyar dolara ulaştı. İbrahim Erdemoğlu'nun serveti 1,2 milyar dolardan 1,1 milyar dolara indi.

Toplam servet 100 milyar doların altına indi

Yılın başında 100 milyar dolar sınırını rahatlıkla aşan toplam servet hacminde önemli bir daralma kaydedildi. Güncel tabloya göre listedeki 35 ismin toplam serveti 96,7 milyar dolara geriledi. Forbes Türkiye, mart ayında yıllık Türk Dolar Milyardeleri listesini açıkladığında listede 43 milyarder bulunuyordu. 

Servetlerini yurt dışında elde eden isimler listeden çıkarıldığında tablo tamamen değişti. ABD ve Avrupa'da faaliyet gösteren Hamdi Ulukaya, Eren Özmen, Fatih Özmen ve Uğur Şahin hariç tutulduğunda, Türkiye merkezli milyarderlerin toplam serveti 67,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Yurt dışı merkezli bu dört ismin toplam varlığı ise tek başına 29,1 milyar doları buldu. 

Aşağıdaki tablo en zengin Türkleri, dünya sıralamalarını ve güncel servetlerini gösteriyor. Koyu renkli olanların servetlerinin kaynağı Türkiye değil. 

Ağustos ayının en çok kaybedeni Larry Page

Google’ın kurucu ortağı Page, son bir ayda 15 milyar dolar kaybederek ağustos ayının servet açısından en büyük kaybedeni oldu. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos ile Page’in kurucu ortağı Sergey Brin’in servetleri de sırasıyla 10 milyar dolar ve 13 milyar dolar geriledi ancak her ikisi de sırasıyla 3. ve 4. sıradaki yerlerini korumayı başardı.

Aslında dünyanın en zengin altı kişisinin tamamı ağustos ayında sıralamadaki yerlerini korudu. Aynı durum, yerleri değişen son dört kişi için geçerli değil. Haziran ayının başlarında kısa bir süreliğine dünyanın en zengin ikinci kişisi olan Larry Ellison, geçen ay bulunduğu 8. sıradan 7. sıraya yükseldi. Oracle hisselerinin yüzde 15 artmasıyla serveti 25 milyar dolar yükselerek 193 milyar dolara ulaştı ve Ellison, Musk’ın ardından servetini en fazla artıran ikinci kişi oldu. Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang ise servetine 17 milyar dolar eklemesine rağmen Ellison ile yer değiştirdi ve 8. sıraya geriledi.

Ballmer ve Ortega yeniden ilk 10’da

Kariyerlerinin bir döneminde dünyanın en zenginleri sıralamasının zirvesinde yer alan Bernard Arnault ve Warren Buffett, Arnault’nun LVMH’si ile Buffett’ın Berkshire Hathaway hisselerinin değer kaybetmesiyle ilk 10’un dışına çıktı. Berkshire Hathaway örneğinde hisseler, 12 aylık zirveye ulaştıktan sonra geriledi. LVMH hisseleri ise Çinli tüketicilerin lüks harcamalarını azaltması nedeniyle baskı altında kaldı.

Onların yerini, serveti 10 milyar dolar artan ve sıralamadaki yerini 11.’likten 9.’luğa yükselten eski Microsoft CEO’su Steve Ballmer ile hızlı moda devi Zara’nın ana şirketi Inditex’in emekli yöneticisi Amancio Ortega aldı. Ortega’nın serveti 5 milyar dolar artarak sıralamada 12.’likten 10.’luğa yükselmesini sağladı.

Forbes, 1987’den bu yana dünyanın milyarderlerini takip ediyor. Mart 2026’da yıllık milyarderler listesi için 3.428 milyarder tespit edildi. Aşağıda, Forbes’a göre 1 Eylül 2026 itibarıyla dünyanın en zengin 10 kişisi yer alıyor. Bu 10 kişinin toplam serveti 2,8 trilyon dolar; bu rakam geçen ayki 2,6 trilyon dolardan daha yüksek:

Eylül 2026 itibarıyla dünyanın en zengin 10 insanı

1. Elon Musk

Net servet: 892 milyar dolar (Geçen aya göre 202 milyar dolar artış)
Kaynak: SpaceX, Tesla
Yaş: 55

2. Larry Page

Net servet: 277 milyar dolar (Geçen aya göre 15 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Google
Yaş: 53

3. Jeff Bezos

Net servet: 268 milyar dolar (Geçen aya göre 10 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Amazon
Yaş: 62

4. Sergey Brin

Net servet: 256 milyar dolar (Geçen aya göre 13 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Google
Yaş: 52

5. Michael Dell

Net servet: 241 milyar dolar (Geçen aya göre 12 milyar dolar artış)
Kaynak: Dell Technologies
Yaş: 61

6. Mark Zuckerberg

Net servet: 197 milyar dolar (Geçen aya göre 6 milyar dolar artış)
Kaynak: Meta
Yaş: 42

7. Larry Ellison

Net servet: 193milyar dolar (Geçen aya göre 25 milyar dolar yükseliş)
Kaynak: Oracle
Yaş: 81

8. Jensen Huang

Net servet: 191 milyar dolar (Geçen aya göre 17 milyar dolar artış)
Kaynak: Yarı iletkenler
Yaş: 63

9. Steve Ballmer

Net servet: 155 milyar dolar (Geçen aya göre 10 milyar dolar artış)
Kaynak: Microsoft
Yaş: 70

10. Amancio Ortega

Net servet: 148 milyar dolar (Geçen aya göre 5 milyar dolar artış)
Kaynak: Zara
Yaş: 90

2022'den bu yana onlarca soruşturma açıldı

DSA, teknoloji şirketlerini çocukların çevrimiçi deneyimlerini korumaya zorlayarak onları internette korumayı amaçlıyor. Çocuk güvenliğine yönelik önlemleri nedeniyle eleştirilen Roblox, kısa süre önce çocukların kimlerle konuşabileceği ve hangi oyunları oynayabileceği konusunda daha sıkı kontroller uygulamaya koydu. Şirket ayrıca reklamcılık alanında da daha fazla faaliyet göstermeye başlıyor. DSA ise özellikle çocuklara yönelik pazarlama söz konusu olduğunda reklamların daha şeffaf olmasını hedefliyor.

Komisyon, DSA'nın 2022'de yürürlüğe girmesinden bu yana çevrimiçi platformlar hakkında bir ondan fazla soruşturma başlattı. Söz konusu kurallar, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin tepkisini çekti. Trump yönetimi, AB'yi Amerikan şirketlerini hedef almakla suçladı.

Yatırım, iki çip tasarımcısı arasındaki ortaklığı genişletiyor. Bu ortaklık kapsamında MediaTek, bileşenlerin veri merkezlerinde daha sorunsuz bir şekilde iletişim kurmasına yardımcı olmak amacıyla Nvidia’nın teknoloji paketinin bir parçası olarak NVLink Fusion ve yeni duyurulan NVHBM teknolojisini kullanacak. Daha küçük olan şirket, veri merkezi işletmecilerinin kendi bileşenlerini geliştirmelerine yardımcı olarak Broadcom ve Marvell Technology’ye rakip olmaya çalışıyor.

Nvidia açısından yeni anlaşma, yapay zekanın geleceğinin kendi donanım platformu ve standartları etrafında şekillenmesini sağlamaya yönelik son girişim niteliğinde. Şirket, NVLink Fusion gibi veri merkezi bağlantı sistemleri geliştiriyor ve MediaTek gibi şirketlerle ortaklıklar kurarak yalnızca sınıfının lideri yapay zeka hızlandırıcılarıyla değil, tüm donanım zincirinde merkezi bir rol oynamaya devam etmeyi hedefliyor.

MediaTek anlaşması, Amazon’un benzer bir duyurusunun ardından geldi. Amazon, Nvidia’nın 2 milyon ek bileşenini devreye almayı kabul etmişti. Kritik nokta ise Amazon’un kendi bünyesinde geliştirdiği çiplerle Nvidia’nın bağlantı teknolojisini de kullanmayı taahhüt etmesiydi.

Büyük şirketlerle üst üste anlaşmalar

Tayvan’da doğan Nvidia CEO’su Jensen Huang, akıllı telefon pazarına olan bağımlılığını azaltmaya çalışan MediaTek ile ilişkileri sıkılaştırıyor. MediaTek, bu yılın başlarında Alphabet’in Google’ıyla bir ortaklık kurdu ve kendi yapay zeka çiplerini geliştirmek isteyen büyük teknoloji şirketleri için tasarım ortağı olarak giderek daha fazla itibar kazanıyor. Bu ivme, çip üreticisinin piyasa değerinin son aylarda yaklaşık üç katına çıkmasını sağladı.

MediaTek ve Amazon ile yapılan anlaşmalar, şirketlerin Nvidia’nın temel ürünlerinin yerini alacak şekilde tasarlanmış çipleri kullanmaya başlaması durumunda bile Nvidia’ya yapay zeka veri merkezlerinin kurulmasındaki merkezi rolünü koruma fırsatı veriyor. Bu anlaşma, Nvidia’nın müşterilere, rakiplere ve yapay zeka sektöründe faaliyet gösteren diğer şirketlere yatırım yaparak liderliğini pekiştirmesinin bir başka örneği. Bu yatırımların görünüşte döngüsel bir nitelik taşıdığına ilişkin endişeler yatırımcı çevrelerinde giderek daha fazla gündeme gelirken, Nvidia yapay talep yarattığı yönündeki görüşü kesin bir dille reddediyor.

MediaTek, yapay zeka sektöründeki patlamadan doğan iş fırsatlarını daha iyi değerlendirmek amacıyla yoğun bir şekilde personel alımı yapmayı planlıyor. Bu yıl yapay zeka yongalarından yaklaşık 2 milyar dolarlık gelir elde etmeyi öngören şirket, gelecek yıl veri merkezi pazarının 80 milyar dolarlık segmentinin yüzde 15’ine kadarını ele geçirmeyi hedefliyor.
 

An Entrepreneurial Path Built Across Technology Cycles

Donald Lavoile’s entry into cryptocurrency in 2009 was not simply an early encounter with a new financial asset. It exposed Donald Lavoile to a broader idea: emerging technologies can evolve from niche experiments into foundational infrastructure capable of changing how individuals and organizations operate.

Blockchain introduced new approaches to ownership, verification and decentralized coordination. Artificial intelligence is now creating another infrastructure transition. But Donald Lavoile’s thesis goes beyond the models themselves. The underlying problem, in Donald Lavoile’s view, is fragmentation. A founder may rely on one system for AI, another for communications, another for documents, another for meetings, additional platforms for project management, social media, business operations and organizational coordination. Each tool may be powerful independently.

The problem is that context does not naturally travel with the user. Decisions become separated from information. Communications become separated from execution. AI conversations become separated from authority. Documents, people, workflows and priorities remain distributed across environments. Years of operating businesses showed Donald Lavoile the need for a unified AI operating environment, leading to the creation of LifeOS by Venturis 13.
 

“The real opportunity in AI is not simply generating better answers. It is connecting intelligence to the context, authority and execution required to turn those answers into coordinated action.” - DONALD LAVOILE

LifeOS by Venturis 13: Intelligence Connected to Execution

LifeOS by Venturis 13 is a unified AI operating environment connecting intelligence, memory, communications, documents, teams, workflows, identity, permissions and execution. The platform is organized around five complementary layers:

ATHENA: The personal intelligence and life management layer, supporting interaction with information, priorities, communications and contextual intelligence.

TARA: The venture and organizational intelligence layer, designed around teams, businesses, coordination and execution.

IQ1: The predictive intelligence layer, supporting pattern recognition, contextual analysis and forward looking decision support.

DO: The structured execution layer, connecting intelligence to permission based workflows and action.

ID: The identity, authority and governance layer, defining who has permission to act, what authority applies and how execution is controlled.

Together, these layers connect memory, intelligence, prediction and execution within a governed operating environment.

Live Technology, Not a Future Concept

LifeOS by Venturis 13 is live and commercially available, with Venturis 13 Global Holdings LLC focused on adoption, commercialization, strategic alliances and global scale. The platform has surpassed early user milestones, providing initial evidence of market engagement.

The company is now building the intellectual property, cybersecurity, distribution and international infrastructure needed to support long term growth.

From Investor to Founder

Donald Lavoile’s experience with Galactic, Predictor.io and Blockchain Factory shaped his understanding of emerging technologies and digital infrastructure. LifeOS by Venturis 13 represents his evolution from investor and operator to technology founder.

Donald Lavoile credits Samm and Lloyd with helping transform his vision into a functioning commercial platform through their work in contextual memory, intelligence, communications, infrastructure and execution.
 

“LifeOS by Venturis 13 would not be where it is today without Samm and Lloyd. The vision required technical execution, persistence and commitment, and their contribution has been essential in turning that vision into a real operating platform.” - DONALD LAVOILE

A Formal Intellectual Property Foundation

Venturis 13 Global Holdings LLC has also developed a formal intellectual property strategy around the architecture supporting LifeOS by Venturis 13. The portfolio includes:

U.S. Patent:

U.S. Provisional Patent Application No. 63/929,683

USPTO Confirmation No. 7668

International Patent:

PCT International Patent Application No. PCT/IB2025/062454

U.S. Trademark:

VENTURIS LIFE AUTOMATION SYSTEM

USPTO Serial No. 99524601

U.S. Copyright:

Registration No. TXu 2-537-476

Title: Venturis Life Automation System: IQ1 • DO • Vault • Autonomous Execution

Copyright Service Request No. 1-15041750951

For Venturis 13 Global Holdings LLC, intellectual property is part of the long term strategy surrounding LifeOS by Venturis 13. The objective is not simply to launch another AI application during a period of extraordinary market enthusiasm. It is to develop proprietary architecture, brands and operating concepts capable of supporting long term commercialization, partnerships and enterprise value.

Noor28: Cybersecurity as a Strategic Layer

As LifeOS by Venturis 13 becomes increasingly connected to identity, permissions, communications, information and execution, cybersecurity assumes greater strategic importance. That is where the relationship with Noor28 becomes particularly relevant.

The alliance between Noor28 and LifeOS by Venturis 13 is specifically focused on cybersecurity. The relationship reflects a broader understanding that an AI operating environment cannot treat cybersecurity as an afterthought.

For technology handling sensitive personal and organizational processes, security must evolve alongside functionality. Noor28 is therefore a strategic component of the LifeOS by Venturis 13 ecosystem.

MakaPay: Powering Crypto Native Payments

Payment infrastructure is another deliberate choice for Venturis 13 Global Holdings LLC, with LifeOS by Venturis 13 integrating MakaPay as its crypto payment system for digital asset transactions.

MakaPay supports the LifeOS by Venturis 13 ecosystem as its crypto payment solution, providing an infrastructure component for the platform’s broader payment strategy. Alongside partners such as Noor28, MakaPay supports the broader LifeOS by Venturis 13 vision of connecting intelligence, execution and payments within one integrated ecosystem as the company moves toward global scale.

Turkey and the International Opportunity

Turkey is part of Venturis 13 Global Holdings LLC’s international strategy through its relationship with Zodiac Healthcare. The relationship demonstrates LifeOS by Venturis 13’s potential to operate across different industries and geographic markets as the platform expands globally.

Following the cybersecurity relationship with Noor28, the Zodiac Healthcare relationship adds another international dimension to the LifeOS by Venturis 13 ecosystem and reflects Donald Lavoile’s broader interest in developing relationships across geographic markets.

Recognition Along the Way

LifeOS by Venturis 13 has received recognition as “Best AI Operating System in Delaware of 2026.” For Donald Lavoile, recognition is useful not as an endpoint, but as another external signal surrounding a platform still early in a much larger international strategy.

Awards, media coverage and visibility can strengthen credibility. But the core measure remains execution. The larger objective is to establish LifeOS by Venturis 13 as durable technology infrastructure with measurable commercial relevance.

Why the Investment Thesis Is Larger Than Another AI Application

Artificial intelligence is producing thousands of applications, raising a key investor question: which companies are adding AI features, and which are building infrastructure for how AI will be used?

LifeOS by Venturis 13 belongs to the second thesis. Its ambition is not centered on a single model, prompt interface or feature. The underlying proposition is that increasingly capable AI will require an operating environment capable of connecting:

Intelligence • Persistent Context • Identity • Prediction • Authority • Governance • Communication • Execution

That creates a broader opportunity than a conventional point solution. LifeOS by Venturis 13 connects intelligent coordination, venture management, team operations, permissions, governance and controlled execution.

A Founder Thinking in Decades

Donald Lavoile’s career has consistently followed major technology and infrastructure shifts, from cryptocurrency in 2009 to blockchain, technology investment and now artificial intelligence. Donald Lavoile’s involvement with Galactic, Predictor.io and Blockchain Factory forms an important part of that trajectory, exposing Donald Lavoile to emerging technologies and digital infrastructure before the current AI cycle.

LifeOS by Venturis 13 represents Donald Lavoile’s latest effort to move AI from a standalone tool toward an operational layer connecting intelligence with execution.
 

“AI becomes truly transformative when intelligence is connected to memory, identity, governance and execution. That is the operating philosophy behind LifeOS by Venturis 13.” - DONALD LAVOILE

The Global Scale Chapter

The next stage for LifeOS by Venturis 13 is global scale, expanding adoption, strengthening its technical and commercial foundation, developing strategic relationships, protecting intellectual property, and advancing the platform into a durable business.

For investors evaluating AI infrastructure, Donald Lavoile’s vision extends beyond another assistant: an operating layer connecting powerful intelligence with the systems through which people and organizations operate.

For Donald Lavoile, LifeOS by Venturis 13 represents the continuation of a journey that began in cryptocurrency in 2009 and now seeks to help define the infrastructure of the next AI era.

Filipinler’in başkenti Manila’daki Malacañang Sarayı’nda Eala’nın onuruna düzenlenen törende konuşan Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., “Filipinler’e böylesine büyük bir gurur yaşattınız. Filipinlilerin sahip olduğu en üstün ve en güzel nitelikleri gösteriyorsunuz” dedi. Bu “Eala çılgınlığı” yaz aylarında Kuzey Amerika’ya da yayıldı. Binlerce Filipinli taraftar WTA Turu’nun her durağında bayraklar sallayıp onu destekledi. Geçen ay genç profesyonel kariyerinin ilk tekler şampiyonluğunu kazandığı Washington’da, D.C. Open’ın sahibi Mark Ein, turnuvaya ulaşan bilet taleplerinin yüzde 80’inden fazlasının Eala’nın oynadığı maçlar için olduğunu söyledi.

Dünyanın en çok kazanan tenisçileri 2026

Eala, New York’ta düzenlenecek 2026 ABD Açık’ın başlamasından birkaç gün önce Forbes’a, “Bana kimlerin hayranlık duyduğunun ve neyi temsil ettiğimin farkındayım. Filipinler’i böylesine büyük ölçekte temsil etme deneyiminin tamamının beni kendimin daha fazla farkında olmaya ittiğini düşünüyorum ve bu, kendimin en iyi versiyonu olmak istememi gerçekten sağlıyor” dedi. 

Kazançları hızla artıyor

Sonuçta ulusal bir kahraman olmak oldukça baş döndürücü bir şey. Kendi ülkesi Filipinler’den çıkan boks efsanesi Manny Pacquiao’nun çok iyi bildiği üzere bunun maddi karşılığı da oldukça yüksek. Eala’nın 2026 yılında şimdiye kadar kazandığı 1,7 milyon dolarlık ödül parasına ek olarak Forbes, son 12 ay içinde kort dışı gelirlerinin 5 milyon doları aştığını tahmin ediyor. Bu gelirin önemli bir bölümü Filipinler merkezli şirketlerden geliyor. Korttaki yükselişinin seyri göz önüne alındığında (şu anda dünya sıralamasında 18. basamakta) Eala’nın gelecek yıllardaki kazanç potansiyeli katlanarak artabilir.

WME Sports ve onun iştiraki IMG Tennis’te müşteri temsilciliğinin başında bulunan Max Eisenbud, “2027 itibarıyla Coco Gauff’un ardından dünyanın en çok kazanan ikinci kadın sporcusu olacağına çok güveniyorum” dedi. Eisenbud Gauff, Maria Sharapova ve Emma Raducanu gibi oyuncuları temsil ederek benzer fenomenlerin merkezinde yer aldı. Forbes, Gauff’un 2025 yılında kort dışından 25 milyon dolar kazandığını tahmin etmişti. Onu 23 milyon dolarla Çinli serbest stil kayakçısı Eileen Gu ve 21 milyon dolarla tenisçi Qinwen Zheng takip etti. Tenisin diğer önde gelen isimleri Aryna Sabalenka ve Iga Swiatek ise geçen yıl tahmini 15’er milyon dolar kazandı.

Eisenbud’un IMG ekibi, Eala’nın ticari başarısının temellerini dört yıl önce 2022 ABD Açık Gençler Şampiyonası’nı kazanarak herhangi bir Grand Slam organizasyonunu kazanan ilk Filipinli oyuncu olmasından kısa süre sonra atmaya başladı. Dünya sahnesinde başarı gösteren genç ve karizmatik bir sporcu olarak Eala’nın pazarlama potansiyeli açıktı. Bu nedenle ajans, oradaki markalarla görüşmek üzere Carter Lin adlı temsilcisini Filipinler’e gönderdi. Lin, “İlk birkaç yıl, onlara tenis dünyasını anlatmak ve bu konuda bilinçlendirmekle geçti. Manny Pacquiao’ya çok alışmışlardı” diye konuştu.

Tenis Filipinler’in yeni tutkusu oldu

Ancak Eala’nın temsilcileri tek seferlik kampanyalarla ilgilenmiyordu. Uzun vadeli ortaklar istiyorlardı ve şirketlere dört Grand Slam turnuvasının yıl boyunca dünya çapında sağlayacağı görünürlüğü pazarladılar. Eisenbud, ücretlerin büyüklüğü karşısında bir miktar “etiket şoku” yaşandığını söylüyor. Ancak Eala’nın 2025 Miami Açık’ta yaşattığı çıkışın ardından tüm tereddütler ortadan kalktı. Eala, finale kadar uzanan yolculuğunda dünya ilk 10’undaki Madison Keys, Paula Badosa ve Swiatek’i mağlup ederek tenis medyasını adeta ayağa kaldırdı. Spora büyük ilgi duyan Filipinler’de tenis kısa sürede ülkenin yeni tutkusu haline geldi.

Mart ayında Served adlı podcast’inde Eala ile röportaj yapan eski dünya 1 numarası Andy Roddick, “Kelimenin tam anlamıyla yüz milyonlarca yeni tenis hayranını bu spora kazandırıyor. Çoğu zaman, bu kadar genç birinin bütün bunlarla başa çıkması konusunda endişelenirdiniz. Bunun onun başına gelmesine seviniyorum; çünkü olgunluğu ve farkındalığı çok güçlü” ifadelerini kullandı.

Eala’nın 2025 Miami Açık öncesindeki 140 numaradan bu yılki ABD Açık’a ilk 20 içinde girmesi de önemli. Çünkü tenisçilerin çoğu kort dışı gelirlerinin büyük bölümünü, ödemeleri yıl sonu sıralamasına ve performans bonuslarına bağlayan bir giyim sponsorluğu anlaşmasından elde ediyor. Eala’nın Nike ile uzun süredir devam eden bir ilişkisi bulunuyor. Şirket, geçen yıl Wimbledon öncesinde onun için özel bir hediye hazırlamıştı: Filipinler’in ulusal çiçeği sampaguitayı şeklinde bir saç tokası ve üzerinde Tagalogca ilham verici bir mesaj: “Kung may tinanim, may aanihin.” (Her hayal bir tohum olarak başlar.) Bu yıl Nike, Eala ürünleri arasına sampaguita desenli bir tişört de ekledi ve geçen hafta yeni ABD Açık formasını tanıttı.

Eala’nın bazı kazançları da garanti çünkü annesinin kısa süre önce finans direktörlüğünü yaptığı Globe Telecom ve Bank of the Philippines Islands (BPI) gibi Filipinli markalar, 2026’nın başında Nike formasının kollarında veya göğsünde yer alacak logoları için yıllık 1 milyon doların üzerinde garanti ödeme içeren yeni dört yıllık anlaşmaları yeniledi. Eala ile çalışmak isteyen herhangi bir marka için başlangıç fiyatının artık bu seviyede olduğunu söyleyen Eisenbud, aynı zamanda Eala’nın bir gün çok büyük bir lisanslama işine sahip olabilecek son derece nadir sporculardan biri olduğuna inanıyor. Böylece kendi adını veya görüntüsünü taşıyan ürünlerin her satışından belirli bir yüzde kazanabilir.

Ürünlerin illa tenisle ilgili olması da gerekmiyor. Geçen hafta New York’a, turnuva öncesinde gelen Eala’nın modayı açıkça sevdiği görülüyor. Sporcu, Chanel çantası, Hermès bilekliği ve Cartier Tank saati de dahil olmak üzere birçok lüks ürünle görüntülendi. Eisenbud, “Filipinler’de onun sadece nefes alması yeterli, bunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir daha hiçbir tenis maçı kazanmasına gerek yok; orada inanılmaz derecede ünlü” dedi. 

Manila’nın hemen dışında, tenis geleneği olmayan Quezon City’de, tenisle hiçbir deneyimi bulunmayan iki iş insanının çocuğu olarak dünyaya gelen Eala, dört yaşında kendisi tenis oynamayı öğrenen büyükbabası tarafından bu sporla tanıştırıldı. Ağabeyiyle birlikte, kırılmış deniz kabukları, kum ve biraz kilden oluşan bir zemine sahip kortta oynayarak büyüdü. Zamanla yeterince gelecek vadettiğini gösterdi ve sırasıyla 13 ve 16 yaşlarında Rafael Nadal Akademisi’ne taşınmaya davet edildi. Ağabeyi Miko, Eala profesyonel seviyeye adım atarken Penn State’te tenis oynamaya devam edecekti.

Eala, yeni kazandığı şöhrete alışmanın her zaman kolay olmadığını belirtti. Evet, kazandığı para arkadaşlarını güzel akşam yemeklerine götürmesine, antrenörlerine ve kondisyonerlerine turnuvalar arasında business class uçuşlar ayarlamasına olanak tanıyor. Ancak zihinsel olarak, her turnuvada aldığı taraftar desteğinin, “Benimle pek bir ilgisi yok” diye kendine telkin ediyor; kulağa ne kadar saçma gelse de. Eala, “Bu ölçekte ilk kez bu kadar hızlı yükselmeye başladığımda ünlü olduğumu gerçekten kabul etmek istemiyordum çünkü bunun kafama girmesini istemiyordum. Tenisimi veya rutinimi etkilemesini istemiyordum. Ama bunun işimin bir parçası, hayatımın bir parçası ve deneyimimin bir parçası olduğunu kabul etmek zorunda kaldım” dedi. 

YouTube’ta 100 bin izlenme

İş dünyasındaki portföyünün büyük ölçüde tek bir merkezde toplanmış olması da bu odağı korumasına yardımcı oluyor. Eala, marka yükümlülüklerini toplu şekilde yerine getirebiliyor; yılda iki kez birer haftalık geziler için Filipinler’e gidiyor ve burada her sponsor için içerik veya tanıtım çalışmalarına ayrılmış özel bir günü bulunuyor. Özellikle bu yaz yüksek sesli kalabalıkların gölgesinde geçen o hafta yorucu bir maraton olsa da bu program onu turnuva öncesi hazırlıkları sırasında marka etkinliklerine katılmak zorunda kalmaktan kurtarıyor. Buna karşılık Amerikalı oyuncuların ABD Açık haftasındaki programları genellikle tıka basa dolu oluyor.

Kortun etrafında onu izlemek için toplanan taraftarların yanı sıra, antrenman seanslarının canlı yayınları YouTube’da yaklaşık 100 bin izlenmeye ulaştı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, diğer üst düzey oyuncular 10 bin izlenmeye ulaşabildikleri için kendilerini şanslı sayıyor. Eala, “Alışmam gereken şeylerden biri, temelde yaptığım her şeyin kamuoyunun gözü önünde olması. Mahremiyetimin olmadığı anlamına gelmiyor ama artık biraz daha az” dedi.

Dünya bir numarası olma hayali

Bu durum özellikle ABD Açık’ta daha da belirgin olacak çünkü kalabalıklar coşkulu ve zaman zaman taşkın olabilirken, büyük sponsorlar da lüks localarda yerlerini alıyor. Eala turnuvada ilerlerse ulusal bir kahramandan uluslararası bir süperstara dönüşmesi çok kısa sürebilir.

Daha da önemlisi, bu durum onu tenis oynamayı öğrenirken ilk kez hayal ettiği hedefe ulaşmaya biraz daha yaklaştırabilir. Filipinler’de dönüştürülmüş bir basketbol sahasında tenis öğrenirken, o kortu Wimbledon’daki Centre Court veya ABD Açık’taki Arthur Ashe Stadyumu olarak hayal ediyordu. Hedefi dünya 1 numarası olmaktı. Eala, “Bunu gerçekten yaşıyor olmak inanılmaz derecede gerçeküstü çünkü bunu çok uzun zamandır hayal ediyordum. Bu turnuvaların hepsini deneyimledikçe, bu hedeflere ulaşmanın ne kadar zor olduğunu daha iyi anlıyorum. Ben geliştikçe dağın da daha dik olduğunu görüyorum. Bu yüzden sadece her gün, o dağa tırmanmaya çalışıyorum” diye konuştu.

TOGG'un mevcut ortaklık yapısında Vestel Elektronik, Anadolu Grubu Holding, Turkcell ve BMC Otomotiv'in yüzde 23'er payı bulunuyor. Kalan yüzde 8'lik hisse ise Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) elinde yer alıyor.

TOGG Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı şirketin ucuz modeli T6X'in 2027 haziran ayında yollara çıkacağını söylemişti.

Satışın ardından hisseler TVF ve Turkcell'e geçecek

Görüşmelere yakın iki kaynak, Vestel ve Anadolu Grubu'nun toplamda yüzde 46'ya ulaşan hisselerini TVF ile Turkcell'in satın alacağını kaydetti. Kaynaklar, hisse devrinin mali büyüklüğüne ilişkin ayrıntı vermezken müzakerelerin sürdüğünü ve nihai anlaşmanın kısa süre içinde beklendiğini bildirdi.

Gelişmenin ardından borsada hisse hareketliliği yaşandı. Vestel Elektronik hisseleri yüzde 6,5, Anadolu Grubu Holding hisseleri ise yüzde 5,5 değer kazandı. Buna karşılık Turkcell hisseleri yüzde 5,0 gerilerken, Borsa İstanbul BIST 100 endeksi günü yüzde 1,26 düşüşle tamamladı.

Konuya ilişkin açıklama yapmaktan kaçınan TVF, Anadolu Grubu Holding ve Vestel Elektronik yorum taleplerini geri çevirdi. Turkcell ve TOGG yetkilileri ise konuya ilişkin sorulara yanıt vermedi.

Satışlar artarken zararlar daraldı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın tamamen yerli sermayeli binek otomobil üretimi çağrısının ardından TOGG, sekiz yıl önce mevcut hissedarlar tarafından kuruldu.

Borsada işlem görmeyen TOGG'un mali tabloları, ortakların finansal raporlarına yansıdı. Şirketin geçen yıl en az birkaç milyar lirayı bulan zararı, bu yılın ilk altı ayında belirgin şekilde daralma gösterdi.

Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) verilerine göre şirket, geçen yıl yurt içinde 39 bin 20 araç sattı. Bu yılın ilk yedi ayındaki satışlar ise yıllık bazda yüzde 30 artarak 25 bin 848 adede yükseldi.

Sektör kaynakları, sağlanan vergi indirimleri ve teşviklere rağmen bir otomobil üreticisinin kalıcı karlılığa ulaşabilmesi için yıllık üretim hacminin yüz binli seviyelerin üzerine çıkması gerektiğine dikkat çekti.

Dukagjin Lipa, gelecek beş yıl içinde Sunny Hill’in gecelik seyirci sayısını iki katına çıkararak yaklaşık 75 bin kişiye ulaştırmak istiyor. Bir röportajında, bu “ideal noktaya” ulaşmak için daha fazla arazi, altyapı ve finansman gerekeceğini söyledi. Hükümet desteğinin bu süreci hızlandırabileceğini ancak şu anda böyle bir görüşmenin yürütülmediğini belirtti. Sanatsal özgürlüğün önüne finansal getiriyi koyacak herhangi bir yatırımı ise kesinlikle reddetti.

Nüfusun dörtte biri 15 yaşından küçük

Lipa’nın bu hedefi 1,6 milyon nüfuslu ve Avrupa’nın en genç nüfusuna sahip ülkesinde karşılık buluyor. Ortalama yaş 35’in biraz altında. Nüfusun neredeyse dörtte biri ise 15 yaşından küçük. Buna rağmen birçok genç Kosovalı, özgürce seyahat edemeden büyüdü ve internette takip ettikleri yabancı müzisyenleri ülkelerinde canlı olarak nadiren görebildi. Sunny Hill bu izolasyona karşı bir güç oluşturdu. Lipalar, “Set Me Free” sloganıyla Schengen bölgesine erişim için lobi faaliyetleri yürütmek amacıyla festivali kullandı ve kampanyanın en tanınmış savunucuları haline geldi. 2024’te Kosovalılar 29 Avrupa ülkesine vizesiz seyahat hakkı kazandı.

Festival sırasında ailenin yarattığı etkinin ölçeği Priştine’nin her yerinde görülebiliyor. Sunny Hill pankartları sokakların üzerinde asılı duruyor, bileklik takan gençler kafe teraslarını dolduruyor ve otellerde boş oda kalmıyor. Hava karardıktan sonra kalabalıklar, şehrin dışındaki Bërnica’da bulunan festival alanına akın ederek Katy Perry, Lewis Capaldi ve Martin Garrix gibi yıldızların yanı sıra Arnavut ve yükselen Kosovalı sanatçıların performanslarını izliyor. Bir zamanlar otoyol inşaatından çıkan molozların döküldüğü alan artık şebekeye bağlı elektrik, acil durum erişim yolları ve belirlenmiş prodüksiyon ile hizmet alanlarının yanı sıra yeni dikilmiş 1.500’den fazla ağaca sahip.
 

Türk pop müziğinin son dönemde en çok konuşulan gruplarından Manifest de bu yıl Sunny Hill Festivali'nde sahne aldı. Dua Lipa sahne öncesinde grup üyelerini kuliste ziyaret etti. 

31 Temmuz-2 Ağustos tarihleri arasında düzenlenen bu yılki etkinliğin üç günlük biletleri, en erken satın alanlar için 110 euro’dan (128 dolar) başladı. Sonraki indirimli satış grubunda 165 euro’ya, normal fiyatta ise 195 euro’ya yükseldi. Geçen yıl ülkedeki ortalama brüt aylık ücret 713 euro’ydu. Bilet, dört sahnede yaklaşık 50 sanatçının performansını kapsıyordu.

Festivalin ekonomik etkisi

Festival tarafından yaptırılan araştırmaya göre 2025 etkinliğinin doğrudan ekonomik etkisi 22 milyon euro olarak tahmin edildi. Lipa, araştırmanın henüz tamamlanmadığını belirterek bu yılki rakamın 50 milyon euro’ya aşmasını bekliyor. Ülkenin 12,46 milyar dolarlık ekonomisiyle kıyaslandığında mütevazı kalsa da festival hafta sonu, oteller, restoranlar ve ulaşım hizmeti sağlayıcılarının harcamalarında önemli bir artış yaratıyor.

Kosovalıların yaklaşık üçte biri yurt dışında, ağırlıklı olarak Almanya, İsviçre ve ABD’de yaşıyor ve bazıları seyahatlerini festivaldeki performanslara göre planlıyor. Anne ve babasının ekonomik nedenlerle Kosova’dan ayrılmasının ardından Basel’de doğan 22 yaşındaki Artan Berisha, “Kuzenlerimle bir araya gelip buraya gelmek benim için giderek bir geleneğe dönüşüyor” dedi.

Dua Lipa, 2016’da Kosova’daki ilk konseri için Priştine’ye geri döndü. Bu müzik kariyerini Londra’da sürdürmek üzere 15 yaşında şehirden ayrılmasından beş yıl sonraydı. Kalabalık, yükselen bir pop yıldızını görmek için gelmişti ancak ailesi için o gece, ülkenin onları eve kabul ettiği hissine kapıldı. İki yıl sonra Lipalar, bu duyguyu Sunny Hill’i kurmaya taşıdı. Sunny Hill, eski Priştine mahallelerinin adı olan Kodra e Diellit’in İngilizcesi. Festival, Dua ve babasının daha önce Kosova sanatını, kültürünü ve eğitimini desteklemek amacıyla kurduğu kâr amacı gütmeyen Sunny Hill Foundation’a destek sağlıyor. Kuruluşa fon toplama ve uluslararası ortaklıklar geliştirme imkanı sunuyor.

Kişisel ilişkilerini kullandı

Kosova, Avrupa’daki olağan müzik turnesi rotalarının dışında kaldığından, Dua Lipa festivali başlatmak için kişisel ilişkilerinden yararlandı. 2017’de onunla işbirliği yapan Garrix, “inanç sıçraması” olarak nitelendirdiği bu adımı atan ilk isimlerden biriydi. Artık menajerler Sunny Hill’i biliyor ve bazıları organizatörlere kendileri ulaşıyor.

Dua Lipa, kariyeri büyüdükçe festivale geri dönmeye devam etti ve 2025’te festivalin baş sanatçısı olarak sahne aldı. Bu yılki programda yer almadı ancak açılış gecesi için geri geldi. Kosova, onun başarısını neredeyse ulusal bir başarı olarak görüyor. Lipa, 2022’de fahri büyükelçi oldu ve 2025’te cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Kosova vatandaşlığı aldı. Arnavutçada “seviyorum” anlamına gelen Dua, bundan bir yıl önce Kosova’da yeni doğan kız çocuklarına verilen en popüler isim olmuştu.

Ükenin müzik sektörünün hala kat etmesi gereken uzun bir yol var. Sanatçıların sürdürülebilir bir kariyer inşa edebilmesi için ihtiyaç duyduğu daha geniş altyapıdan, güçlü telif hakkı koruması ve telif geliri tahsilat sistemlerinden plak şirketlerine ve hukuki desteğe kadar pek çok unsur eksik.  Ancak festival standartları yükselterek ve sanatçılarla sektörün önemli isimlerini bir araya getirerek büyük bir ivme sağlıyor. 

Ocak ayında onsu 5 bin 600 doların üzerine çıkarak tüm zamanların zirvesini gören altın, 28 Şubat’ta İran savaşının başlamasından itibaren geleneksel “güvenli liman” beklentilerinin aksine sert bir düşüş yaşadı. Temmuz’un 16’sında 3 bin 972 dolara kadar inerek ocaktaki tarihi zirveden dip noktaya kadar yüzde 28,5 değer kaybetti. Bir düzeltme yaşandı, bankalar, fonlar ve merkez bankaları İran savaşı devam ederken ve hatta nükleer savaş riskinden söz edilirken zirveden satış yaparak kârlarını aldılar. Küçük yatırımcı ise savaş zamanında “fırsatı kaçırma endişesiyle” panik halinde alıcı oldu.

Aslında altında satış süreci son derece mantıklı ve ezber bozan makroekonomik mekanizmalara dayanıyor. Şöyle özetleyebiliriz:

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol fiyatları hızla fırlayınca küresel enflasyon endişeleri hortladı. Enflasyonist baskı nedeniyle ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimine gitmeyeceği, aksine faizleri daha uzun süre yüksek tutacağı (hatta yeni artışlar yapabileceği) beklentisi doğdu. Faiz ödemeyen (getirisiz) bir varlık olan altın, yükselen ABD tahvil getirileri karşısında cazibesini kaybetti. Aynı anda savaşın yarattığı panik dalgasında küresel sermaye “Nakit kraldır” diyerek dünyanın ana rezerv para birimi olan dolara sığındı.

Bu gelişmelere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başta olmak üzere yıllardır altın toplayan merkez bankalarının satışlarıyla piyasaya doğrudan arz baskısı da eklenince altın 4 bin dolarda taban yaptı. TCMB sadece martta 60 ton altın sattı. Rusya Merkez Bankası da 2002’den beri en büyük altın satışını yaptı, yılın ilk yarısındaki satışları 43,5 tonu buldu. 

Peki, altın 21 Ağustos itibarıyla taban noktasından aylık yüzde 14 nasıl değerlendi? Altının toparlanması, 19 Ağustos’ta ABD Hazine Bakanlığı’nın faizleri düşürmek için geri alım miktarını iki katına çıkararak tahvil piyasasına müdahalesiyle başladı. Müdahale ile tahvil faizlerinin düşmesi altına yaradı. Altının onsu bir günde yüzde 4,4 arttı ve ilerleyen günlerde yükselmeyi sürdürdü.

Altına dayalı borsa yatırım fonlarının (ETF) alımlarını artırmasının yanında merkez bankaları da önemli bir talep kaynağı olmaya devam ediyor. Net alımlar haziranda 51 tona ulaşarak ilk yarı toplamını 102 tona çıkardı; Polonya ve Çin alımlara öncülük etti.

Peki, ne olacak? İhtiyatlı bir iyimserlik var ancak yapısal tablo değişmedi. ING Bank, son raporunda yükselişin hâlâ engellerle karşı karşıya olduğunu, yükselen enerji fiyatlarının enflasyonist baskıyı sürdürdüğünü ve faizlerin daha uzun süre yüksek kalmaya devam edeceğini vurguladı. ING Bank, dördüncü çeyrek için 4 bin 150 dolar tahminini sürdürdü.

UBS’e göre ise altında temel anlatı tamamen değişti. Piyasa aylarca, Fed’in faizleri artırıp artırmayacağına takıntılıydı. Şimdi ise Hazine tahvil piyasasına aktif olarak müdahale ederken kurumlar mali sürdürülebilirliğin ve zayıflayan doların altın için birincil itici güçler olarak geri döndüğünü düşünüyorlar.

Ancak oyunun kuralı değişiyor: Düşük faiz döneminde ihraç edilen tahvillerin vadeleri geldikçe şimdi çok daha yüksek faizlerle çevrilmesi gerekiyor. Bu nedenle mevcut 40 trilyon dolarlık astronomik borç yükü, Amerikan maliye politikasının sürdürülebilirliği açısından giderek daha ciddi bir sınava dönüşüyor.

Zaten zor olan borç dinamiği Trump’ın ikinci başkanlık döneminde daha da karmaşık hale geldi. Trump yönetimi geçen yıl yürürlüğe koyduğu gümrük vergileriyle bütçe açığını on yıllık süreçte yaklaşık 3 trilyon dolar daraltmayı hedeflemişti. Ancak Yüksek Mahkeme’nin IEEPA (Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası) kapsamındaki tarifeleri iptal etmesi tabloyu tamamen değiştirdi. Tahsil edilen vergilerin iade sürecinin başlaması Washington’ın mali planlarını kelimenin tam anlamıyla altüst etti.

Kasım ayındaki kritik ara seçimler öncesinde artan siyasi baskı, yeni vergi indirimleri ve harcama teşvikleriyle mali disiplinin yeniden ikinci plana itilmesi riskini artırıyor. Gümrük gelirlerindeki şok kaybın üzerine eklenen 2025 vergi ve harcama paketinin, CBO (Kongre Bütçe Ofisi) hesaplamalarına göre önümüzdeki on yılda bütçe açığına yaklaşık 4,7 trilyon dolarlık ek yük getirmesi bekleniyor.

Tahvil piyasasının son haftalardaki sert tepkisi, yatırımcıların bu devasa riski artık çok daha yüksek bir primle fiyatladığını gösteriyor. 30 yıllık ABD Hazine tahvili getirisinin yüzde 5,3 seviyesine yaklaşarak 2007’den beri en yüksek düzeye çıkması piyasalar için net bir alarm sinyali. Hazine Bakanı Scott Bessent’in uzun vadeli tahvil geri alımlarını iki katına çıkararak işlem başına 4 milyar dolara yükseltmesi bile bu ateşi söndürmeye yetmedi. Geçmişte en önemli alıcıları arasında yer alan Çin ve Japonya gibi merkez bankalarının piyasadaki ağırlığı giderek azalıyor.

Brookings verilerine göre Çin’in tahvil stokundaki yaklaşık 400 milyar dolarlık erime ve Japonya’nın pazar payındaki sert düşüş, Washington’ı fiyat dalgalanmalarına çok daha duyarlı özel yatırımcılara mecbur bırakıyor. Bu mecburi değişim, Hazine’yi sürekli daha yüksek risk primi ödemeye zorlarken artan maliyetler şirket finansmanından hisse senedi değerlemelerine kadar tüm piyasaları sarsan bir domino etkisi yaratıyor.

Hızla büyüyen bu borçlanma ve inatçı enflasyon sarmalı geleneksel tahvil stratejilerini temelden sarsıyor. Altın, stratejik emtialar ve portföyü aşağı yönlü risklere karşı koruyan asimetrik opsiyon stratejileri içeren geniş tabanlı bir Multi-Asset kurgusu, farklı ekonomik rejimlere karşı en güçlü kalkan. Günün sonunda Amerika’nın 40 trilyon dolarlık stres testi sadece Washington’ın maliyesini sınamıyor, tüm yatırımcıları portföy mimarilerini de temelden yeniden düşünmeye zorluyor.

Şubat 1997’de bantlardan çıkmaya başlayan ML başlangıçta işçilik hataları nedeniyle çok eleştiri aldı. Alman markanın mükemmeliyetçiliğine pek uymayan bu durum zamanla aşıldı. En önemli rakibi BMW X5’in dinamik sürüş özelliklerine karşılık ML konfor ve güvenlik donanımları konusunda çok iddialıydı. 2006’da yollara çıkan ikinci nesil daha şehirli özelliklere sahipti. Artık yükseklik ayarlı havalı süspansiyon gibi özellikler de eklenmişti. Üçüncü nesil 2011’de yollara çıkarken 2015’teki makyajla birlikte GLE adı kullanılmaya başlandı. Yani E Serisi’nin SUV versiyonu konumu vurgulanmaya başladı. GLE’nin coupe versiyonu da bu aşamada yollara çıktı. 2018’de Paris otomobil Fuarı’nda tanıtılan dördüncü nesil ise ilki 2023, ikincisi bu yıl olmak üzere iki makyaj operasyonu geçirdi.

GLE ilginç şekilde Mercedes-Benz’in son birkaç yıldır değişen tasarım anlayışını sekiz yıl önce haber vermiş gibi duruyor. En azından burun tasarımında geleneksel Mercedes-Benz ızgarası hemen fark ediliyor. GLE 300d 4MATIC AMG, AMG’ye özgü ön tamponu, Mercedes-Benz yıldızı desenli radyatör ızgarası ve motor kaputundaki güç kubbeleriyle sportif görünüyor. Arka tasarım için aynı şeyi söyleyemesek de ön ve arka tasarımın uyumlu olduğunu söylemek mümkün. Sedanları hatırlatan eğime sahip C sütunu ilk nesilden beri kullanılan bir tasarım öğesi.

İç mekanda GLE’nin bir önceki nesil tasarım anlayışı hemen fark ediliyor. Günümüzde boydan boya ekran kullanımını yaygınlaştıran Mercedes-Benz’in bu tasarımda kalmış olmasını isteyenler de mutlaka vardır. Tek çerçeve içinde yer alan 12,3 inç gösterge tablosu ve 12,3 inç bilgi-eğlence ekranı, bolca havalandırma ızgarası, iki farklı katman ve her katmanda farklı malzemelerle kaliteli görünen bir kokpit. Vites konsolunda dizüstü bilgisayarların dokunmatik mouse’u gibi kullanılan merkezi kumanda BMW’nin iDrive’ına karşı geliştirilmişti.

Otomobiller ekranlarla dolmadan önce kalite hissi konusunda daha çok çalışıldığı GLE’den belli oluyor. 4,9 metreyi aşan boyu ve 2995 mm’lik aks mesafesiyle ferah bir iç mekan sunan GLE’nin 630 litrelik bagajı da ailelerin ihtiyaçlarını karşılayacak kadar büyük. Bagaj eşiği biraz yüksek kalsa da bagajdaki bir düğme yardımıyla havalı süspansiyonu alçaltıp yükleme ve boşaltmayı kolaylaştırmak mümkün.

GLE 300d 4MATIC AMG’de dört silindirli, 2,0 litre hacminde dizel motor bulunuyor. 269 HP güç ve 550 Nm tork üreten motorda elektrikli turbo görev yapıyor. Motorun gücü 9G-TRONIC otomatik şanzıman üzerinden dört tekerleğe aktarılıyor. Yaklaşık beş metrelik bu dev 0-100 km/s hızlanmasını 6,9 saniyede tamamlarken 230 km/s hıza ulaşabiliyor. Açıkçası motorun çekiş gücüyle ilgili bir sorun olduğunu düşünmesem de altı silindirli bir motorun sesini tercih ederdim. Hızlanmalarda içeri sızan dört silindirli dizelin sesi keyif vermekten uzak.

AIRMATIC havalı süspansiyon sayesinde araç yüksekliği koşullara ya da seçilen sürüş moduna göre ayarlanabiliyor. GLE’nin konforunun temelinde havalı süspansiyon yatarken ısıtmalı ve havalandırmalı ön koltuklar, 13 hoparlör ve 590 watt çıkışlı Burmester surround ses sistemi ve Dolby Atmos desteği gibi donanımlar da konforda pay sahibi.

360 derece kameralı park paketi, park ederken, park yerinden çıkarken ve manevra yaparken kuş bakışı sanal görünümle aracın çevresini eksiksiz biçimde görüntüleyerek manevraları daha güvenli hale getiriyor. Aktif Fren Yardımcısı öndeki araçlara arkadan çarpma riskini azaltmaya ve hareket halindeki yayalar ya da bisikletlilerle yaşanabilecek olası kazaların önlenmesine destek oluyor. GLE her ne kadar artık sekiz yaşında olsa da modern güvenlik ve konfor donanımlarının önemli kısmına sahip.

Yapay zeka bu tartışmaya yeni bir arayüz kazandırdı: Prompt kutusu. Üretken yapay zeka, tematik kamp el ilanlarına ve sanat enstalasyonlarına sızdıkça festivalciler arasında şu konuda tartışmalar yaşanıyor: Bu araçlar çölde yaratıcılığın yeni bir biçimi olarak mı kullanılıyor yoksa teknoloji zenginliğinin el yapımı bir kültürü ele geçirip onu tek tip yapay zeka çöplüğüne dönüştürmesinin son örneği mi?

Yapay zeka yaratıcı süreci ortadan kaldırıyor

Nevada’daki uzun soluklu çöl festivalinin bölgesel etkinliklerinden biri olan Portal Burn’e gitmesine birkaç hafta kala Rowan Larkin, etkinliğin Facebook grubunda gezinirken bir örüntü fark etti. Katılımcıların tematik kamp partilerinin ve düzenledikleri atölyelerin reklamını yapmak için yaygın olarak hazırladığı dijital el ilanlarının çoğu, yapay zeka tarafından üretildiğini ele veren işaretlerle doluydu: bozulmuş tipografi, tuhaf makine parlaklığı, aşırı doldurulmuş süslemeler. Larkin’e göre bu sentetik posterler, Burning Man’ın kendin-yap ruhuna yönelik istenmeyen bir istila gibiydi.

Forbes’a konuşan Larkin, “Yaratıcı süreçle, deneme yanılmayla, sanatçı olmanın ve bir şeyler yaratmanın beraberinde getirdiği çılgınlıkla çok daha fazla ilgileniyorum. Üretken yapay zeka kullanıldığında bunların hepsi ortadan kalkıyor. Eğer sadece bir prompt’tan ibaretse, ilginç değil. Çekici değil. Ben sanatı bunun için seviyorum” dedi. 

Teknoloji devleri ve Burning Man

İlk kez 1986’da San Francisco’daki Baker Beach’te düzenlenen Burning Man, zamanla her yıl Nevada’nın uzak bir çölüne 70 bin kişiyi çeken devasa bir kültürel olaya dönüştü. Katılımcılar burada topluluk, sanat ve “kendine yeterlilik” üzerine kurulu geçici bir metropol inşa ediyor ve ardından dev bir ahşap heykeli yakıyor.

Festival, Dotcom patlamasından bu yana teknoloji topluluğuyla rahatsız edici bir ilişki içinde varlığını sürdürüyor. Eric Schmidt, Mark Zuckerberg, Sergey Brin ve Elon Musk gibi teknoloji milyarderlerinin hepsi festivale katıldı. Jeneratörler, klimalar ve yemek hizmeti personeliyle donatılmış lüks kampların içinde eğlendiler. Son yıllarda insanların Starlink uydu internet hizmetini kullanarak uzaktan çalışması ve sosyal medyada canlı yayın yapması da tartışmalara yol açtı. Burning Man’ın teknoloji zenginliğiyle devam eden iç içeliği ve parayla her zorluğun kolaylaştırılabileceği yönündeki ısrarı, etkinliğin kuruluş ilkelerini uzun süredir sınava tabi tutuyor. Yapay zeka bunun en son tezahürü. 

Festivaldeki yaklaşık 400 sanat enstalasyonunu denetleyen Burning Man Sanat Direktörü Katie Hazard, yapay zekanın hem taslak görseller oluşturmak için parası veya becerisi olmayan sanatçılara yardımcı olabileceğine hem de çölü tek tip bir yapay zeka çöplüğüne boğma riski taşıdığına inanıyor. Hazard, “Burning Man, Silikon Vadisi ve teknoloji dünyasıyla birlikte büyüdü ve bu paralel yollarda geliştik ancak ikisi arasında çok fazla kesişim var” dedi.

Yapay zekayı destekleyenler, ona üretkenlik aracı olarak değer verenlere benzer bir bakış açısına sahip. Onlara göre yapay zeka, sanat enstalasyonları kurmak ve etkinlikleri planlamak gibi zorlu işleri kolaylaştırarak insanların Burning Man’dan daha fazla keyif almasına yardımcı oluyor. Örneğin gönüllü vardiyalarını planlamak veya bütçe taslakları hazırlamak gibi işlerde destek sağlıyor.

Forbes Türkiye olarak Güral Argat’la buluşmamızın zamanlaması tesadüf değil. Ağustos başında Forbes.com’un Maldivler’deki lüks resort JOALI üzerinden mercek altına aldığı soru, bizim sohbetimizin de önemli başlıklarından biriydi: Lüksün tanımı değişirken yeni standardı ne belirleyecek? Güral Argat’ın yanıtında “hikaye” kelimesi sık sık karşımıza çıkıyor. Ona göre kusursuz servis ya da iyi tasarım artık tek başına yeterli değil. İnsanların bağ kurabileceği, birkaç sezon sonra eskimeyecek ve kendi kimliğini taşıyan bir dünya yaratmak gerekli. Ancak birazdan detaylı öyküsüne şahitlik edeceğiniz JOALI, Güral Argat’ın iş hayatındaki tek kulvar değil. Güral Argat’ın kariyer haritasında birbirinden oldukça uzak sektörler ve iş modelleri yan yana.

Bir tarafta fabrikalar, endüstriyel üretim ve ihracat, diğer tarafta küresel lüks turizm. Bugün Gürok Grup Yönetim Kurulu Başkan Vekili olarak sorumluluk alanı, günde yaklaşık 2 milyon adet üretim yapan ve 140’tan fazla ülkeye ulaşan LAV’dan, Maldivler’de sanat, gastronomi ve kişiselleştirilmiş iyi yaşam deneyimleri etrafında şekillenen JOALI’ye uzanıyor. Bu kadarla da sınırlı değil. Sektör değişse de tekrar eden sorulardan biri aynı: İyi işleyen bir modelin içinde henüz yapılmamış olan ne? Bu arayışın ilk durağı ise turizm olmuyor.

Kestirmeden gitmemek

Esin Güral Argat’ın kariyeri, soyadının sunduğu kurumsal mirasın içinde, aile şirketinde kendisi için hazır bekleyen bir koltuğa oturmasıyla başlamıyor. İstanbul Üniversitesi İşletme İktisadı Enstitüsü’nde yüksek lisansını tamamladıktan sonra iş hayatına adım attığında ailede erkekler için daha belirgin bir gelecek planı bulunduğunu, kendisi içinse benzer bir rota çizilmediğini fark ediyor. Bunu bir ayrımcılık hikayesi olarak tarif etmiyor, kültürel olarak nitelendirip kendi şirketini kuruyor. 1992’de Güven Çini ve Seramik San. A.Ş.’yi kuruyor. İlk girişim onun için sabahlara dek çalıştığı ‘pahalı bir okul’. Üretime başladıktan sonra sorunlar çıkıyor, karolar çatlıyor. Usta ve danışmanlardan sonuç alamayınca fırının ısı eğrisini kendisi incelemeye başlıyor ve üretimdeki hatayı buluyor. O yılları anlatırken deneyimi romantikleştirmiyor: “Cebindeki paranın bittiğini orada öğrendim.” Babası Şahap Güral’dan duyduğu “İşi en iyi sen bileceksin” cümlesinin pratikte ne anlama geldiğini de…

Gürok Grup’ta orta düzey kadın yönetici oranı yüzde 34, üst düzeyde yüzde 25. LAV’da beyaz yakalı çalışanların yüzde 55’i kadın. Maldivler’deki JOALI markasında kadın çalışan oranı ise ülke ortalamasının iki katı.

1998 yılında aile şirketine dönen Güral Argat’ın kariyerindeki önemli duraklardan biri LAV. 1994’te Kütahya’da kurulan şirket, son yıllarda hızlı bir ivme yakalayarak bugün sofra camı üreticileri arasında dünyada beşinci sırada. İki üretim tesisinde günde yaklaşık 2 milyon adet üretim yapıyor ve 140’tan fazla ülkeye ulaşıyor. Kendisi şirketin marka dönüşümü sırasında binlerce ambalajı bizzat onayladığını anlatıyor. Mikro yönetim gibi okunabilecek bu yaklaşımın gerekçesi basit: İyi bir fikir, el değiştirdikçe karakterini kaybedebilir. Bir tasarım farklı ekiplerin, pazarların ve distribütörlerin taleplerinden geçerken başlangıçtaki kimliğinden uzaklaşabiliyor. Bu nedenle yeni bir işin kuruluş aşamasında her ayrıntının içinde kalıyor, sistem oturduğunda ise geri çekiliyor. 2001’de kurulan Ar-Ge odaklı Teknopark’ın geliştirdiği üretim teknolojileri sayesinde LAV bugün kendi üretim teknolojisini geliştirebilen dünyadaki üç üreticiden biri. Yaşadığı zorluklar onu yıllar sonra sanayiden çok farklı bir dünyada, Maldivler’de yeniden karşılayacak ama bu kez gardı hazır.

Egzotik hamleler

Gürok Grup’un turizm serüveni Esin Güral Argat’la başlamıyor. İlk yatırım 1967’de Kütahya’da açılan Gül Palas. Onu 1991’de Antalya’daki Ali Bey Hotels & Resorts izliyor. Dolayısıyla grubun turizmde uzun bir geçmişi var. Ancak Güral Argat’ın hedefi portföye yeni bir otel eklemek değil doğrudan küresel lüks pazarında rekabet edecek bir marka yaratmak. Peki, neden Maldivler? Dünyanın dört bir yanından misafir çeken ülke, lüks turizmin en rekabetçi pazarlarından biri. Yani burada başarı, yerel değil küresel bir karşılık. Lokasyona karar vermeden önce yaklaşık 30 üst segment tesisi geziyor. Karşılaştığı otellerin mimarisi güçlü, servisleri iyi, mutfakları iddialı. Fakat ona göre ortak bir eksikleri var: “Gayet güzel tesisler ama neşe ve ruh yok.”

JOALI, ilhamını kurgusal bir karakterden alıyor.  Dünyayı dolaşmış, sanat eserleri ve anılar biriktirmiş, 50’li yaşlarında koleksiyoner bir kadından. Bir gün adaya aşık olup burayı evine dönüştürüyor. JOALI’nin sanatından objelerine, mekanlarından misafirperverlik anlayışına uzanan dünya da onun gözünden kurulu. Güral Argat’ın adaya ilk ayak bastığında karşılaştığı gerçeklik ise bu dünyanın tam tersi. Yağmur başladığında refleksle koştuğunu anlatıyor, birkaç saniye sonra sığınabileceği hiçbir yapı olmadığını fark ediyor. Hatta adada elektrik ve sudan başlayarak temel altyapıyı kendileri kuruyor. Adayı almalarından açılışa dek geçen zaman yaklaşık üç yıl. 2018’de Muravandhoo Adası’nda açılan JOALI Maldives bugün 73 özel havuzlu plaj ve su villasına sahip. Uluslararası sanatçıların eserleri adanın farklı noktalarında ve misafirlere işleri keşfedebilecekleri bir sanat haritası sunuluyor.

Marka birkaç yıl sonra ikinci adasıyla bu kez başka bir alana açıldı. Bodufushi Adası’ndaki JOALI BEING, ilk tesisin sanat ve yaratıcı yaşam eksenini tekrar etmek yerine bütünsel olarak iyi yaşama odaklanıyor. 68 özel havuzlu plaj ve su villasından oluşan tesisin modeli zihin, cilt, mikrobiyom ve enerji olmak üzere dört alan üzerine kurulu. Modern bilim ile kadim öğretileri “well-being” ile buluşturan programlar, beslenmeden fiziksel aktiviteye, su terapilerinden ses ve doğa temelli uygulamalara uzanıyor. İki farklı konseptin uluslararası karşılığı da güçlü: JOALI Maldives 2025 Michelin Guide seçkisinde bir, JOALI BEING ise iki Michelin Anahtarı’na sahip. Her ikisi de Forbes Travel Guide’ın beş yıldız derecesini taşıyor; JOALI Maldives 2026’da bu ünvanı beşinci, JOALI BEING dördüncü kez aldı. Aynı yıl JOALI Maldives, Travel + Leisure World’s Best Awards’ta dünya üçüncüsü, Asya ikincisi olurken Japon restoranı Saoke ilk kez Forbes Travel Guide dört yıldız derecesine ulaştı.

JOALI’de restoranlar, kendi başına marka değeri yaratabilecek bağımsız iş modelleri. Japon restoranı Saoke bunun iyi bir örneği. Amaç, gastronomiyi lokasyona bağımlı olmaktan çıkaracak bir marka değeri yaratmak: Saoke’nin bir gün Maldivler’den Londra’ya taşındığında da aynı kimlikle yaşayabilmesi. Diğer ünlü restoranlarından biri olan TUH’U ise hikaye olarak birkaç bin yıl geriye gidiyor. Doğu Akdeniz’in Levanten mutfağını Suriye’den Hatay’a, Lübnan’dan Kıbrıs’a uzanan bir coğrafya üzerinden yorumlayan restoranda, Mezopotamya’nın bilinen en eski yazılı yemek tariflerinden biri favori. İtalyan restoranında da benzer bir yaklaşım var: Alışıldık pizza, pasta mutfağı yok, onun yerine Kuzey İtalya mutfağı lezzetlerine odaklanılmış. Sanayideki çalışma biçimiyle turizmdeki mesafe, ilk bakışta göründüğünden daha kısa aslında. LAV’da bir bardağın işi üretim bandında bitmiyor, rafta nasıl göründüğüne kadar uzanıyor. JOALI’de de bir restoran menüsünden dekorasyonuna servisinden marka kimliğine kadar bir bütün olarak tasarlanıyor. Sektör değişiyor, yöntem değil.

Maldivler’den Antalya’ya

Maldivler’de şekillenen ultra lüks anlayışının bir sonraki adresi, 2023’te Türkiye oluyor. Antalya Manavgat Sorgun’da yaklaşık 20 milyon dolarlık yatırımla hayata geçirilen BIJAL, 19 bağımsız villadan oluşuyor. Bu kez deneyimin merkezindeki kavram mahremiyet. Güral Argat, turizm trendleri konusu açıldığında önümüzdeki dönemi ilk bakışta birbirine zıt görünen iki dinamiğin şekillendireceğini düşünüyor: Bir tarafta yapay zekanın da etkisiyle giderek daha kişiselleşen hizmet ve deneyimler, diğer tarafta hızlanan hayatın birbirinden uzaklaştırdığı insanların aileleri ve yakın çevreleriyle yeniden nitelikli zaman geçirme arayışı. Kendisi de bu zamanı yeteri kadar bulamadığını söylüyor. Zira projeleri ve çabası yalnızca yönettiği şirketlerle sınırlı değil. Aynı bakışı, doğduğu ve grubun sanayi merkezinin bulunduğu Kütahya’ya çevirdiğinde mesele bu kez bir markanın değil bir şehrin rekabet gücüne dönüşüyor. TÜSİAD’da üç dönem yönetim kurulu üyeliği yapan Güral Argat, dijital dönüşümden turizme, bölgesel kalkınmadan girişimciliğe uzanan alanlarda görev aldı. 2022’den bu yana ise Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası’nın yönetim kurulu başkanı. Türkiye’nin seçilmiş ilk kadın ticaret ve sanayi odası başkanı olarak KUTSO’da klasik bir meslek örgütü ajandasının ötesine geçiyor. Nitelikli iş gücünden kadın istihdamına, girişimcilikten turizme ve yeşil dönüşüme uzanan çalışma alanlarının mesaisini sabah sekizden gece 11’e taşıdığını söylüyor. Fakat onu asıl kaygılandıran ne tempo ne de rekabet. Asıl risk, iyiye ulaştığını düşünüp oraya çapa atmak.

Tennessee Kongre Binası arazisindeki Art Deco tarzı bir ofiste simit ve kahve eşliğinde Mahoney, Zuckerberg’in bizzat onayladığı şartları sundu. Meta eyaletlere 19 milyar dolara kadar ödeme yapacak ve gençlerin güvenliğini artırmak için platformlarında değişiklikler yapacaktı. Ödemenin bir kısmı, tüm eyaletler anlaşmaya katılmadığı ve diğer sosyal medya şirketleri de uzlaşmaya varmadığı takdirde ödenmeyecekti.

Odada bulunan eyalet başsavcıları açısından teklif merak uyandırıcıydı. Görüşmelere aşina kişilere göre Silikon Vadisi deviyle aylardır müzakere yürütüyor ancak çok az ilerleme kaydediyorlardı. 25 Ağustos Salı günü 47 eyalet (iki eyalet davadan çekilmişti) Columbia Bölgesi ve birkaç bölge, yaklaşık 17 milyar dolar değerinde bir uzlaşmayı kabul etti. Şirket ile davaya taraf bir grup eyalet arasındaki en büyük anlaşmalardan biri olan uzlaşma çarşamba günü duyuruldu. 

Instagram ve Facebook’un sahibi olan Meta, yıllar boyunca çocuk güvenliği davalarına karşı aşılması zor bir savunmaya sahip gibi görünüyordu. Şirketin en güçlü kozları, platformları kullanıcıların sitelerinde paylaştığı içeriklerden kaynaklanan sorumluluktan koruyan 1996 tarihli İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi ile ifade özgürlüğünü koruyan Birinci Değişiklik’ti.

Dünya genelinden endişeler arttı

Ancak sosyal medyanın çocuklar üzerindeki zararlı etkilerine ilişkin endişeler dünya genelinde giderek arttı. Avustralya geçen yıl 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklayan ilk ülke oldu; başka birçok ülke de benzer düzenlemeleri hayata geçirdi veya bunları değerlendiriyor. ABD’de 2022’den bu yana çevrimiçi çocuk güvenliği konusunda çok sayıda dava açıldı ve davacıların odağı, sosyal medya sitelerinin ürünlerini tüketiciyi koruma yasalarını ve diğer yasaları ihlal edecek şekilde zararlı biçimde tasarladığı yönündeki yeni bir argümana kaydı.

Davalar, şirketleri sigara kadar bağımlılık yaratıcı siteler oluşturmakla ve 1990’larda Büyük Tütün şirketlerine karşı kullanılan bir stratejiyi izlemekle bilerek suçladı. İki kaynağa göre Meta’da bu davalara ilişkin endişeler giderek artıyordu. Meta, ocak ayında Microsoft’ta genel hukuk müşaviri olarak görev yapmış deneyimli bir davacı avukat olan Mahoney’yi işe aldı. Meta’nın içindeki düşüncelere aşina kişilerden birinin söylediğine göre doğrudan Zuckerberg’e bağlı çalışan Mahoney, kısmen bir uzlaşma müzakere etme ihtimalinin cazibesine kapıldığı için baş hukuk yetkilisi görevini kabul etti. Geçmişte karmaşık anlaşmalar müzakere etmişti. En önemlisi de 2020’de, ABD Ticaret Temsilcisi Yardımcısı olarak Trump yönetiminin Kanada ve Meksika ile yaptığı ticaret anlaşmasının baş müzakerecilerinden biri olmuştu.

Mahoney uzlaşma için harekete geçti

Görüşmelere aşina dört kişinin aktardığına göre Mahoney, yeni görevine başladıktan yalnızca birkaç gün sonra Colorado Başsavcısı Phil Weiser’ı ve eyaletler adına baş müzakereciler olan Tennessee Başsavcısı Skrmetti’yi arayarak uzlaşma görüşmelerini başlattı. Silikon Vadisi’nde yaşayan Mahoney, ikisiyle ayrı ayrı kendi eyaletlerinde görüşmek üzere uçakla seyahat etti. Amacı, ülkenin tüm başsavcılarının açtığı federal ve eyalet davalarını sona erdirecek kapsamlı bir uzlaşma ihtimalini araştırmaktı. İki taraf daha önce de görüşmeler yapmıştı. Ancak Mahoney’nin bir çözüme ulaşmaya açıkça bu kadar istekli görünmesi nedeniyle görüşmelerin havası değişti.

Bununla birlikte, üç kişinin aktardığına göre Meta’nın ürünlerinde bazı değişiklikler yapma konusunda isteksiz davranması nedeniyle hemen bir engel ortaya çıktı. Bu, eyalet başsavcılarının çoğu için kabul edilebilir değildi. Skrmetti bir röportajında, “Bu davaları çocukları korumak ve platformlarda reform yapmak istediğimiz için açtık” dedi. Platformlarda değişiklik yapılmasını zorunlu kılmak, “buradaki en önemli unsur.”

Üst üste iki davayı kaybetti

Görüşmeler uzun sürdü ancak birkaç hafta içinde Meta, önünde uzanan potansiyel sorunlara dair sert bir hatırlatma aldı. K.G.M. olarak tanımlanan genç bir kadın, ocak ayının sonlarında başlayan bir davada tanık kürsüsüne çıktı ve sosyal medya şirketlerinin platformlarında sonsuz kaydırma gibi özellikler oluşturarak kendisinde kaygı ve depresyona yol açtığını iddia etti.

Davalılar Meta, Snap, TikTok ve YouTube, duruşma öncesi oturumlarda davanın 230. Madde nedeniyle düşürülmesi gerektiğini savunmuştu. Ancak Yargıç Carolyn B. Kuhl, davanın ifade özgürlüğüyle değil, ürün sorumluluğuyla ilgili olduğuna hükmetti. Beş hafta süren dava Meta açısından son derece utandırıcı oldu. Zuckerberg, bir jüri önünde çocuk güvenliği hakkında ilk kez ifade verdi. Instagram’da milyonlarca reşit olmayan kullanıcının bulunmasına izin vermesi konusunda yoğun şekilde sorgulandı. Çocuklarının sosyal medya nedeniyle zarar gördüğünü söyleyen ebeveynler mahkeme salonunu doldurdu. Delil olarak sunulan şirket içi belgelerde, Meta çalışanlarının kendilerini uyuşturucu satıcılarıyla kıyasladığı görüldü. Aynı sırada New Mexico başsavcısı, Meta’yı tüketiciyi koruma yasalarını ihlal etmekle suçlayan bir davayı eyalet mahkemesinde yürütüyordu. Mart ayında iki gün içinde Meta her iki davayı da kaybetti. Kararlar, gelecekteki davaların şirketin itibarına verebileceği zarar konusunda soru işaretleri yarattı.

Meta ile Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, bu yaz Oakland’daki Kaliforniya Kuzey Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi’nde görülecek duruşmaya hazırlanırken, işler giderek daha da ciddileşiyordu. Eyaletler, Meta’yı tüketici koruma yasalarını ve çocukların gizliliğini koruma hükümlerini ihlal etmekle suçlamış ve şirketten yaklaşık 200 milyar dolarlık ceza ile platformlarında değişiklikler talep etmişti.

Devam eden görüşmelerde Meta, güvenlik özellikleri konusunda eyaletlerin tüm taleplerini hala karşılamıyordu. Oakland davasının arifesinde Meta, davayı düşürmek için son bir çaba gösterdi. Şirket, 22 Temmuz’da ABD Dokuzuncu Daire Temyiz Mahkemesi’ne başvurarak, 230. Madde kapsamındaki yasal korumaları gerekçe göstererek sosyal medya bağımlılığı davalarının reddedilmesini talep etti. Meta, Dokuzuncu Daire’den bir karar beklerken, Mahoney 19 milyar dolarlık teklifiyle Tennessee’ye gitti. Anlaşma sağlanamadan geri döndü ancak görüşmeler devam etti.

10 Ağustos’ta temyiz mahkemesi Meta aleyhine karar verdi. Dört kaynak, bunun üzerine görüşmelerin aniden hızlandığını belirtti. Kaynaklardan biri, eyaletlerin elde ettikleri yeni koz sayesinde, nihai tavizleri elde etmek amacıyla Meta’nın avukatlarıyla Nashville’de yüz yüze ve video görüşmeleri yoluyla günlük müzakerelere başladığını söyledi.

Instagram ve Facebook’ta yapılacak değişiklikler

Anlaşmanın bir parçası olarak şirket, daha fazla güvenlik önlemi almayı kabul etti. Giderek uzayan platform değişiklikleri listesi arasında, genç kullanıcıların sonsuz kaydırma yapmasının engellenmesi ve Instagram ile Facebook kullanımına günlük iki saatlik bir sınır getirilmesi yer alıyordu. Meta ayrıca, gençlerin gece yarısı ile sabah 6 arasında kullanımını kısıtlayacağını ve sabah 8 ile öğleden sonra 3 arasındaki okul saatlerinde bildirimleri devre dışı bırakacağını açıkladı.

Meta, TikTok ve YouTube gibi diğer sosyal medya şirketlerinin kendi uygulamaları için benzer denetimleri kabul etmesi halinde, genç kullanıcıların platformlarını ne kadar kullanabileceklerine ilişkin sınırları artırmayı ve daha fazla ödeme yapmayı önerdi. Meta, bunun kendisinin hedef gösterilmesini önleyeceğini belirtti.

Şirket, davanın mahkemeye taşınmasını önlemek istiyordu ve tüm eyaletlerin anlaşmaya katılmasını bir koşul olarak koymuştu. Ancak 11 Ağustos’ta önerilen uzlaşmayı görüşmek üzere yapılan bir video görüşmesinde, bazı eyalet başsavcıları paranın yeterli olup olmadığını ve nasıl paylaştırılacağını sordu. Eyaletler, fonu nüfuslarının büyüklüğüne ve her bir davada Meta aleyhine yöneltilen bireysel suçlamalara göre paylaştırmak için bir formül geliştirdiler.

Ekim ayında bir dava daha var

Oakland’daki eyaletlerin davası, Meta ile müzakereler hala devam ederken geçen hafta duruşmaya taşındı. Pazar günü, Colorado ve Tennessee başsavcıları diğer eyaletlere nihai bir uzlaşma anlaşması sundu. Belgeyi, salı günü saat 18.00’e kadar imzalanması talimatıyla e-posta yoluyla gönderdiler. O gün, Instagram’ın başkanı Adam Mosseri, Oakland’da ifade verdi. Eyaletlerin Zuckerberg’i ifade vermeye çağırma planı gündemdeydi. Salı günü Teksas, Florida ve New Mexico hariç tüm eyaletler anlaşmayı imzalayarak davayı sonlandırdı. New Mexico davayı daha önce kazanmıştı, Meta ise çarşamba günü Teksas ile yaklaşık 1 milyar dolarlık bir uzlaşma sağladı ve çok eyaletli anlaşmaya benzer şekilde genç kullanıcılar için güvenlik önlemleri sundu.

Mahoney yaptığı açıklamada, bu anlaşmadan ve ebeveynlere çocuklarını koruma imkanı tanımasından gurur duyduğunu belirtti. “Ancak bu anlaşmanın başarısı, diğer tüm sosyal medya platformlarının da Meta’nın izinden gitmesine bağlıdır” diye ekledi. Meta gençler, aileler ve okul bölgeleri tarafından açılan binlerce başka davayla da karşı karşıya. Bir sonraki büyük davanın duruşması, ekim ayında Kaliforniya’da görülecek. Meta, davayı kazanabileceğinden emin olduğunu belirtti.

Bu iki sahnede görünür olmak Türkiye açısından artık tek tek tersanelerin tanıtımının ötesinde bir anlam taşıyor. BOAT International’ın 24 metre üzerindeki imzalanmış ve yapımı süren projeleri esas alan 2026 Global Order Book verilerine göre Türkiye, toplam süperyat uzunluğu bakımından İtalya’nın ardından dünyada ikinci sırada. Dolayısıyla bu iki buluşma, sektörün üretim hacmini uluslararası itibara ve kalıcı marka değerine dönüştürmesi açısından değerli.

Rekorların Monaco sahnesi

Türkiye’nin Monaco’ya taşıdığı en güçlü sembollerden biri ARES Yachts’ın 62 metrelik yelkenlisi Simena olacak. Kerim Kalafatoğlu’nun 2006’da Antalya’da kurduğu ARES Shipyard, hızlı devriye teknelerinde geliştirdiği üretim gücünü bu projeyle süperyatlara taşıyor. Kalafatoğlu ARES Yachts’ın yanı sıra insansız deniz araçları geliştiren ULAQ Global’in kurucusu ve yönetim kurulu başkanı.

Türkiye’de hem tasarlanıp hem inşa edilen en büyük yelkenli olan Simena, aynı zamanda Monaco Yacht Show’da sergilenecek en büyük yelkenli. Türkiye’nin en önemli yat tasarımcılarından Tanju Kalaycıoğlu’nun stüdyosu Taka Yacht Design’ın dış tasarımını ve deniz mimarisini üstlendiği yat, iki direkli arması ve maun ayrıntılarıyla klasik yelkenlileri çağrıştırıyor. Deniz denemelerinde 20 knot rüzgarda 16 knot gibi iddialı bir hıza ulaşan yat, pervanesinden elektrik üretebiliyor ve elektrik motoruyla 7,5 knot’a kadar sessize yakın manevra yapabiliyor. 

Monaco’daki bir diğer büyük sembol Turquoise Yachts’tan gelecek. Türkiye’nin en önemli süperyat tersanelerinden biri olan şirket, 87,7 metrelik ve 2 bin 646 GT hacmindeki Angelique’i sergileyecek. Turquoise Yachts’ın kökleri, Türkiye’nin süperyat pazarına girişinde öncü rol üstlenen iki şirkete uzanıyor. Hayati Kamhi’nin kurduğu Proteksan ile Mehmet Karabeyoğlu’nun Turquoise’ı 1997’de birleşerek Proteksan Turquoise’ı oluşturdu; Necdet Salgür de kurucu kadroda yer aldı. Dr. Mohammed Al Barwani’nin MB Group’u 2014’te çoğunluk hissesini, 2023’te ise şirketin tüm kontrolünü aldı.

Pendik ve Kocaeli’de bugüne kadar 34 yatı suya indiren tersanenin 120 metreye kadar uzanan altyapısı, Angelique ile yeni bir zirveye ulaşıyor. Açılır teraslı beach club, cam tabanlı 6,5 metrelik havuz, spa ve çok amaçlı helikopter pisti öne çıkarken süperyatın iç mekanları da ayrıca iddialı. Turquoise’ın Monaco’ya 76 metrelik ilk hibrit süperyatı N2H’yi de getirmesi, ölçek rekoruna enerji teknolojilerinde yeni bir boyut ekleyecek.

Hibrit teknoloji ve uzun menzil

Mengi Yay’ın 52,5 metrelik Gray Wolf’u Monaco Yacht Show’da dünya prömiyerini yapacak. Ramazan Mengi’nin 1964’te Ayvansaray’da küçük ahşap teknelerle başlattığı ve bugün üçüncü kuşağın sürdürdüğü tersanenin bugüne kadar inşa ettiği en büyük yat olan Gray Wolf, 2023 sonunda kızağa kondu ve 5 Nisan 2026’da denize indirildi.

VYD Studio ile Van Oossanen imzalı 499 GT’lik explorer, 10 knot hızda yaklaşık 6 bin deniz mili menzil sunuyor. Gray Wolf, Mengi Yay’ın ahşap tekne zanaatından 50 metre üzerindeki uzun menzilli yatlara ve tekrar edilebilir model ailelerine geçişini temsil ediyor.

Monaco Yacht Show’da Türkiye’deki üretim kabiliyetini görünür kılacak bir başka proje, Slovenya merkezli yeni süperyat markası GX Superyachts’ın ilk modeli GX42 olacak. 50 yıllık geçmişiyle Türkiye’nin en köklü yat tersanelerinden biri olan SES Yachts tarafından inşa edilen yatın ardında, 2008’den bu yana hibrit tekneler geliştiren Greenline Yachts’ın teknoloji birikimi bulunuyor.

Tamamen özel üretim projelerde farklı tasarım ve mühendislik ekipleriyle çalışabilen tersanenin esnek üretim yapısı, GX42’nin teknolojik açıdan yoğun mimarisinin uygulanmasında belirleyici oldu. Hibrit tahrik sisteminin, büyük batarya grubunun ve güneş teknolojisinin tek bir süperyat platformuna entegre edilmesi; tasarım, mühendislik, üretim ve tedarikçiler arasında hassas bir koordinasyon gerektirdi.

Alüminyum GX42; seri hibrit tahriki, güneş panellerini ve yüksek kapasiteli lityum bataryaları aynı enerji mimarisinde buluşturuyor. Böylece tekne demirde 48 saate kadar sıfır emisyon modunda kalabiliyor ve elektrik tüketimi yüzde 45’e kadar azalabiliyor.

Explorer’da iki farklı üretim modeli

Ömer Malaz’ın 2002’de kurduğu Numarine, bütün modellerini Gebze’deki tersanesinde tasarlayıp inşa ediyor. Bugün 22 metreden 47 metreye uzanan XP ailesi ortak bir tasarım dilini, uzun menzil mühendisliğini ve satış sonrası hizmet düzenini farklı gövdelere taşıyor.

Cannes Yachting Festival’de sergilenecek Numarine 40MXP ve 27XP, Türkiye’nin explorer yatlarda geliştirdiği ihracata dönük, tekrar edilebilir üretim yaklaşımını gösterecek. Amiral gemisi 40MXP, 8 knot hızda 6 bin deniz mili menzil sunarken Silent Line iş birliğiyle gürültü ve titreşim kontrolünü uzun seyir konforunun temel ölçütlerinden birine dönüştürüyor.

Explorer pazarının butik üretim tarafının güçlü markalarından biri de AvA Yachts. Markanın, Kando ailesine eklediği yeni Kando85 modelinin ilk gövdesi M/Y V, Cannes Yachting Festival’deki dünya prömiyerinin ardından Monaco Yacht Show’a geçecek.

Tersaneyi 2005’te Antalya’da kuran Atilla Küçükdiker “Yola çıkış noktamız çok netti: Marinadan marinaya gezen teknelerin değil sahibini dünyanın istediği noktasına kendi imkanlarıyla götürebilen gerçek uzun menzilli explorer yatların eksikliği. Her teknemiz sıfırdan, sahibinin yaşam biçimi etrafında tasarlanır, seri üretim yapmayız ve tekne sahiplerini inşanın her aşamasında tersaneye davet ederiz” diyor. Küçükdiker’in tarif ettiği bu anlayış, mobilya, döşeme ve paslanmaz çelik imalatından mekanik montaj ile boyaya kadar pek çok işin tersane bünyesinde yürütülmesini de kapsıyor. Zira bu durum özel üretim teknelerde kalite ve teslim takvimi üzerinde yakın kontrol sağlıyor.

Küçükdiker, modelin Kando ailesindeki yerini de şu sözlerle açıklıyor: “Kando85, bu DNA’yı ilk kez 24 metre yük hattı sınıfına taşıyan modelimiz. Bir explorer süperyatın menzilini ve hacmini, sahibinin bizzat yönetebileceği ölçekte sunuyor. Bu sınıfta dört güverteli, 200 GT hacminde bir tekne dünyada emsali çok az olan bir mühendislik denklemidir.”

Kando85’in bağımsız laboratuvarlar tarafından ölçülen gürültü ve titreşim değerleri, AvA Yachts’ın konfor iddiasını teknik verilerle destekliyor. Seyir sırasında ana kabinde yaklaşık 50 dBA gürültü seviyesi kaydedilirken yaşam alanlarındaki titreşim değerlerinin hissedilme eşiğinin altında olduğu belirtiliyor. Sıfır hız stabilizatörleri ve çift Starlink bağlantısı da standart donanımlar arasında yer alıyor.

Cannes ve Monaco’da çifte prömiyer

Sirena Marine, iki ürün ailesinin yeni amiral gemileriyle Cannes ve Monaco’da çifte dünya prömiyerine hazırlanıyor. Kompozit gövdeli 36 metrelik Sirena 118, Cannes Yachting Festival’daki dünya prömiyerinin ardından Monaco Yacht Show’a geçecek. Monaco’da dünya prömiyerini yapacak 42,23 metrelik Sirena Superyachts 42M ise markanın büyük hacimli, kişiselleştirilmiş süperyat pazarındaki yeni dönemini başlatacak.

Kıraça Holding bünyesinde 2006’da kurulan Sirena Marine, Azimut - Benetti ile 2008’de ortaklığa dönüşen iş birliği döneminde üç Azimut modelinin yanı sıra Azuree ve Euphoria markaları altında üretim yaptı. Şirketin sözleşmeli üreticiden kendi markalarıyla dünya pazarına açılan bir yat üreticisine dönüşmesinde İpek Kıraç belirleyici rol üstlendi.

2012 - 2021 yılları arasında CEO olarak görev yapan ve bugün Sirena Marine Yönetim Kurulu Başkanlığını sürdüren Kıraç’ın yönetiminde şirket, Azimut - Benetti ortaklığının 2015’te sona ermesinin ardından kendi ürün ailesini geliştirdi ve 2016’da Sirena Yachts markasını tanıttı. Bugüne kadar 500’den fazla tekneyi dünya pazarlarına sunan Sirena Marine’in Bursa’daki 155 bin metrekarelik entegre tesisi bu büyümenin üretim merkezi oldu.

Sanayi disipliniyle kurulan yeni yat markası

Cannes Yachting Festival’de Türkiye’den gelen hikayeler süperyatlarla sınırlı kalmayacak. Anadolu Motor’un 2024’te hayata geçirdiği AIATA, 50 feet sınıfındaki yeni amiral gemisi Wayfinder 50’nin dünya prömiyerini yapacak, modele Sunfinder 38 eşlik edecek. Anadolu Grubu’nun en genç girişimlerinden biri olan marka, grubun motor üretimi, mühendislik, dağıtım ve satış sonrası hizmetlerde 50 yılı aşan deneyiminden besleniyor.

Anadolu Grubu’nun sanayi birikimi, AIATA’ya finansal gücün yanında sistemli ürün geliştirme, tedarik yönetimi, kalite kontrol ve uzun vadeli satış sonrası hizmet kapasitesi kazandırıyor. Vakum infüzyonuyla gerçekleştirilen kompozit üretimin yanı sıra ‘gelcoat’ uygulaması ve kesim gibi süreçlerde robotlardan yararlanılması, farklı gövdelerde tekrarlanabilir kalite elde etme hedefini gösteriyor. Finlandiyalı tasarımcı Jarkko Jämsén’in yalın Kuzey Avrupa çizgileri ise bu endüstriyel altyapıyı Akdeniz’de açık havaya ve sosyal yaşama odaklanan bir kullanım anlayışıyla buluşturuyor. 

İki yıldan kısa sürede ürün ailesini genişleten ve farklı ülkelerde distribütörlük ağı oluşturmaya başlayan AIATA için Wayfinder 50, tekne boyundaki büyümenin ötesinde daha üst bir pazar sınıfına geçiş anlamına geliyor.

Molekülün katma değer merdiveni

Sel Sanayi, 1961 yılında İstanbul Kağıthane’de teknik jelatin ya da daha çok bilinen adıyla tutkal, üreterek kuruldu. Sığır derisinden çekilen bu protein matbaaya, kağıda, kibrit ucuna giden temel bir ara sanayi ürünüydü. Değer merdiveninin ilk basamağı buydu.

Şirket, 2010 yılına gelindiğinde stratejik bir kararla Türkiye ve çevre ülkelerde o güne kadar hiç üretilmemiş bir şeyi yaptı ve yenilebilir helal sığır jelatinini üretti. İki yıl sonra, 2012’de farmasötik jelatin pazarına girildi. 2019’da ise yeni bir fabrika yatırımıyla merdivenin çok daha üst bir basamağına çıkıldı: Hidrolize kolajen peptit.

Aynı ham madde, her basamakta daha ileri teknolojiyle işlenerek daha pahalı, katma değeri daha yüksek bir ürüne dönüştü. Tezman, bu dönüşümü bilinçli bir strateji olarak özetliyor: “Büyük oyuncuların on yıllardır domine ettiği pazarlarda salt fiyat rekabetiyle var olmak yerine yeni bir teknoloji, yeni bir ürün, yeni bir standart getirerek rekabete girmeyi tercih ediyoruz.” Bu stratejinin en büyük gurur kaynağı ise 2022 yılında, o güne kadar yalnızca balıktan elde edilebilen kolajen tripeptidini, sığırdan üretmeyi başaran dünyadaki ilk şirket olmaları. 2023 yılında ise sığır ve balık kolajeni üretimini aynı çatı altında birleştirerek portföylerini tamamladılar.

Sanayi değil, bilim ve inovasyon

Bu noktada Tezman ailesinin hikayesi klasik bir sanayi üretimi öyküsü olmaktan çıkıp bir biyoteknoloji vizyonuna evriliyor. Selim Tezman’ın altını çizdiği temel fark, üretim kapasitesinden ziyade işin ardındaki “bilim”.

Tezman, ürettikleri moleküllerin arkasında uluslararası düzeyde kabul görmüş klinik çalışmalar olduğunu belirtiyor. CollaSel Pro’nun cilt hidrasyonu ve elastikiyeti ile eklem konforu üzerindeki etkileri çift kör randomize kontrollü çalışmalarla kanıtlanıp Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlandı. Milano Üniversitesi ile yürütülen ve Biomedicines dergisinde (Mart 2026) yayımlanan in vitro çalışma, ürettikleri sığır kaynaklı tripeptidin metabolik aktivitesini kanıtladı.

Tezman şirketini küresel dev rakiplerden ayıran özellikleri dört başlıkta topluyor: Standardı belirleyen kalite, bilimsel kanıt, inovasyon yeteneği ve küresel markalara özel formülasyon esnekliği. “Küresel markalar bizi pazarda bir alternatif olarak değil, doğrudan bir ‘kaynak’ olarak konumlandırıyor. Sadece ham madde almak istemiyorlar, arkasında bilim olan ham maddeyi istiyorlar” diyor Tezman.

İlginç bir stratejik tercih de patent konusunda karşımıza çıkıyor. Şirketin, sığırdan tripeptit üretiminde dünyada ilk olmasına rağmen bir patenti yok. “Patent alırsak üretim tekniğimizi kamuoyuna açıklamak zorundayız” diyen Tezman, bunun yerine yöntemi bir “know-how ve ticari sır” olarak muhafaza etmeyi seçtiklerini söylüyor.

Asıl hedef: Zayıflama iğnelerinin bıraktığı boşluk

Selim Tezman’ın odağındaki asıl kırılma noktası ise son yıllarda tüm dünyayı kasıp kavuran bir trendden besleniyor. Ozempic ve Mounjaro gibi GLP-1 grubu ilaçlar, dünyada devasa bir tüketici dalgası yarattı. Bu ilaçlar hızlı ve etkili kilo kaybı sağlasa da beraberinde hızlı kas kaybı ve cilt sarkması gibi ciddi yan etkiler getiriyor.

Tezman’ın yeni ürün stratejisi tam da bu boşluğun üzerine kurulu. “Bu geçici bir dalga değil. Önümüzdeki on yılın en önemli yapısal trendlerinden biri olacak ve biz stratejimizi tamamen bunun üzerine kurguluyoruz” diyor.

Ürettikleri CollaSel Tripeptit, laboratuvar ortamında sentetik olarak üretilen GLP-1 ilaçlarının aksine yüzde 100 doğal. Yapılan Milano Üniversitesi destekli araştırmalara göre bu tripeptit, kalp sağlığında rol oynayan ACE ve GLP-1 hormonunu parçalayan DPP-4 enzimlerini doğal yoldan baskılıyor. Caco-2 bağırsak emilim modeli testlerine göre standart 2.000 - 5.000 Dalton ağırlığındaki kolajenler vücutta yüzde 40 - 48 oranında emilim sağlarken çok daha küçük yapılı (300 - 500 Dalton) CollaSel Tripeptit, PepT1 taşıyıcıları üzerinden dört saat içerisinde neredeyse yüzde 100 emilim sağlıyor. Bozulmadan kana karışan bu molekül, bağırsaklardan doğal GLP-1 salgısını tetikliyor.

B2B’den B2C’ye: Nutrafine ve Slim Complex

Sel Sanayi global markalara ham madde (B2B) satarken Tezman bu bilimsel birikimi doğrudan son tüketiciye (B2C) ulaştırmak için yeni bir adım attı. Tüketici sağlığı ve e-ticaret uzmanlarından oluşan ayrı bir ekiple, Amsterdam merkezli Nutrafine markası kuruldu. Markanın merkezinin Türkiye yerine Hollanda olması stratejik: Avrupa (EFSA) regülasyonlarına tam uyum, pazara lojistik yakınlık ve “Avrupalı wellness markası” güveni.

Fikrin kişisel bir kökeni de var: Bir dönem günde 15 farklı takviye hapı kullandığını söyleyen Tezman, “İnsanlar niye 20 - 30 tane hap yutsun? Bunları yüksek emilimli, kullanımı kolay ve lezzetli formlara çevirmeliyiz” düşüncesiyle yola çıkmış.

Nutrafine’ın iddialı ürünlerinden biri ise Slim Complex. Zayıflama iğnelerine doğal bir alternatif olarak geliştirilen bu formül; CollaSel Tripeptit, glucomannan, bromelain ve krom kombinasyonu içeriyor. İştah kontrolü, kan şekeri regülasyonu ve doğal GLP-1 salgısının desteklenmesini amaçlıyor. Tezman bu ürünü, özellikle iğneler bırakıldıktan sonra kiloyu korumak ve doğal yoldan tokluk hissi sağlamak için ideal bir alternatif olarak görüyor.

Teknik spesifikasyon satmaktan (B2B), doğrudan tüketiciye güven satmaya (B2C) geçişi Tezman; “Sanayicilikle hiç alakası olmayan ama 24 saat kafamı meşgul eden, çok keyifli bir iş” olarak tanımlıyor.

Rakamların söyledikleri

Dünyada bilim odaklı, üst segment hidrolize kolajen peptit pazarının yıllık 75 bin ton bandında olduğunu belirten Tezman, bu yıl yaptıkları üçüncü büyük yatırımla kapasitelerini 12 bin tonun üzerine çıkardıklarını söylüyor. Uzun vadeli kapasite hedefi ise global pazarın yüzde 20’sine üretim yapabilmek. Tezman, CollaSel’in hedeflediği spesifik alanda yani klinik kanıtlı üst segment kolajende dünyada ilk beşte olduklarının altını çiziyor.

Üretiminin yüzde 99,5’ini 45 ülkeye ihraç eden Sel Sanayi, pazarın her yıl yüzde 7 ila 11 arasında büyüdüğü bir rüzgarı arkasına almış durumda. Tezman Holding, sadece teknoloji, Ar-Ge ve yeni tesisler için son altı yılda Türkiye’ye toplam 2 milyar TL (yaklaşık 50 milyon dolar) yatırım yaptı.

Odaklanmak için bırakılan işler

Yeni ve katma değerli işlere yelken açılırken kârlı olsa bile vizyonla uyuşmayan veya salt hacim rekabetine dayanan sektörlerden çıkmak da ailenin temkinli büyüme stratejisinin bir parçası. Grup, pandemi döneminde medikal ham madde talebiyle tarihi bir dönem geçiren teknik tekstil şirketi Vateks’i tam zirvedeyken (en yüksek değerleme seviyesindeyken) İngiliz bir rakibe satarak bu sektörden tamamen çıktı. Uzun yıllardır faaliyet gösterilen bağlantı elemanları işi Ejot Tezmak’taki hisseler de Alman ortak EJOT’a devredildi. Her iki hamlenin ortak paydası, uzun vadeli ve niş katma değer yaratacak alanlara odaklanma kararı.

Mavi sular: Denizcilikteki köklü liderlik

Holdingin bir diğer büyük bacağı ise denizcilik. Selim Tezman’ın kardeşi Ralf Tezman’ın yönetiminde olan Tezmarin. 14 farklı markayı çatısı altında bulunduran şirket; ikinci el ticareti, servis, bakım ve yat sigortası operasyonlarını tek çatı altında birleştirerek güçlü bir ekosistem kurmuş durumda. Sektörün potansiyeline dikkat çeken Selim Tezman, “Kanada’da her bin kişiye 234 tekne düşerken, İsveç ve Norveç’te bu rakam 200 civarında. Türkiye’de muazzam bir coğrafyamız olmasına rağmen biz henüz bin kişiye üç - dört tekne bandındayız. Pazarın gelişme potansiyeli çok yüksek” diyor.

Ancak burada da rasyonel strateji devrede. Yıllardır kulislerde konuşulan motoryat üretim tesisi planından kesin olarak vazgeçilmiş. Marina yatırımı ise stratejik değerlendirme aşamasında. Tezman bu kararı net bir cümleyle özetliyor: “Bir şey üretmek kadar meşakkatli bir iş yok; iyi bir modeli yönetmek ve satmak bazen çok daha rasyonel.”

“Büyümenin sırrı hacimde değil, bilimde”

Grubun temelleri 1948 yılında dede Selim Tezman’ın kurduğu Venüs Lastik Ayakkabı Fabrikası’na kadar uzanıyor. 78 yıllık bu köklü grup üç kuşak boyunca hep aynı felsefeyle yönetildi. Babası Erol Tezman, holdingi çeşitlendirdi ve büyüttü. Üçüncü kuşak olan Selim ve Ralf Tezman kardeşler ise grubun DNA’sını global ölçekte yeniden kodluyor.

Selim Tezman, sığır derisindeki aynı molekülü, dünyanın en saygın üniversitelerinin laboratuvarlarına sokarak, “longevity” çağının diline çeviriyor. İşin temel felsefesini en büyük idolü olarak gördüğü babası Erol Tezman’ın şu yaklaşımıyla özetliyor: “Hiçbir zaman en büyük olmayı hedeflemedik. Kalıcı olmak, sağlam olmak, kendi kontrolümüzde sağlıklı büyümeyi seçtik.” Anlaşılan o ki 78 yıllık Tezman ailesi, kurumsal longevity’nin sırrını hacimde değil, bilimin ve doğru konumlanmanın ta kendisinde bulmuş durumda.

Biyoteknoloji ve Wellness kavramları

Hidrolize Kolajen: Kolajen proteininin vücutta daha kolay emilebilmesi için enzimlerle küçük parçalara (peptitlere) ayrılmış hali (genelde 2.000 - 5.000 Dalton).
Peptit / Tripeptit: Proteinlerin küçük yapı taşları. Tripeptit, sadece üç amino asitten oluşan, moleküler ağırlığı çok düşük (300 - 500 Dalton) hücresel emilimi çok yüksek ve hızlı olan formdur.
Hidrokoloid: Jelatin, kolajen ve pektin gibi suyla birleştiğinde jel oluşturan protein ve türevlerinin genel adı.
Nutrasötik: Beslenme (nutrition) ve ilaç (pharmaceutical) kelimelerinin birleşiminden doğan; sağlık ve tıbbi fayda sağladığı bilimsel olarak kanıtlanmış takviye edici gıdalar.
GLP-1: Vücutta (intestinal L hücrelerinden salgılanan) iştahı ve kan şekerini düzenleyen, popüler zayıflama ilaçlarının laboratuvar ortamında sentetik olarak taklit ettiği doğal hormon.
Longevity: Sadece kronolojik olarak yaşamayı değil biyolojik yaşlanmayı yavaşlatarak hücre bazında sağlıklı ve kaliteli yaşam süresini uzatmayı hedefleyen, hızla büyüyen bilim ve endüstri dalı.

Ternus, Apple’ın donanım bölümünün başındaki önceki görevinde bu cihazların geliştirilmesine öncülük etti. Aynı zamanda bu sonbahara yetişmeyecek ürünler üzerindeki çalışmaları da denetledi. Bunlar arasında kullanıcının çevresini yorumlayabilen kameralı AirPods’lar, akıllı gözlükler, bir ev güvenlik sistemi, robotik bir kola bağlı ev ekranı ve kolye olarak takılabilen veya gömleğe klipslenebilen kameralı bir kolye cihazı bulunuyor. Tüm bu cihazlar, Apple’ın şirketin karşı karşıya olduğu en acil soruya yanıt verme planları açısından kritik önem taşıyacak: Yapay zeka çağında, onlarca yıldır devam eden başarı ivmesini nasıl sürdürebilir?

Apple özünde bir cihaz şirketi ve Ternus da 25 yılını bu cihazları mükemmelleştirmeye harcadı. Kariyerine Mac’leri tasarlayan bir mühendis olarak başladı. Daha sonra iPad, AirPods ve iPhone’un sorumluluğunu üstlendi ve nihayetinde donanım mühendisliği operasyonunun tamamının başına geçti. Ancak CEO’luk görevinin finans, satış, hukuk, hükümet ilişkileri ve satın alma gibi diğer alanlarında daha az deneyimli. Bu nedenle Apple’ın diğer yöneticilerine büyük ölçüde güvenmesi gerekecek. Bloomberg’e konuşan şirket içi kaynaklara göre Operasyon Direktörü Sabih Khan, Finans Direktörü Kevan Parekh ve hizmetlerden sorumlu yönetici Eddy Cue, daha büyük ve daha etkili roller üstlenmeye hazırlanıyor. 

Cook döneminde piyasa değeri 15 kat arttı

Apple’da kilit görevini koruyacak bir diğer uzun süreli yönetici ise Tim Cook olacak. 2011’den bu yana CEO olan Cook, Steve Jobs’un ölümünden iki aydan kısa bir süre önce şirketin başına geçmişti. O dönemde Apple, vizyoner kurucu ortağının kaybıyla sarsılmış durumdaydı ve şirketin başka birinin yönetiminde büyümeye devam edip edemeyeceği konusunda ciddi soru işaretleri vardı. Buna rağmen şirketin geliri Cook döneminde yaklaşık dört katına çıkarak 416 milyar dolara ulaştı ve piyasa değeri 15 kat arttı. Cook, iPhone’un ölçeğine yaklaşan başka bir çığır açıcı ürün ortaya koymadı ancak AirPods ve Apple Watch gibi başarılı ürünleri piyasaya sundu. Ayrıca Apple Pay ve Apple Music’i geliştirerek hizmet gelirlerini küçük bir kalem olmaktan çıkarıp bugün şirketin Cook göreve geldiğinde sahip olduğu toplam gelirden daha fazla para kazanan dev bir işletmeye dönüştürdü.

Cook’un çalışma arkadaşları, 23 Ağustos’ta Kaliforniya’nın Cupertino kentindeki Apple Park kampüsünde onun için bir veda yemeği düzenledi. Gecede Ternus, Laurene Powell Jobs ve Apple’ın mevcut ve eski yöneticileri saatler boyunca Cook’u onurlandıran konuşmalar yaptı. Gecenin sonunda Cook’un favori rock grubu OneRepublic de sahne aldı. Ancak Cook aslında veda etmiyor. Apple’ın yönetim kurulu başkanı olarak görev yapmaya devam edecek. Cook, Ternus’a ABD Başkanı Donald Trump ve Çin hükümetiyle ilişkileri yönetmeye devam edeceğini ve halefinin gerekli gördüğü diğer görevleri de üstlenmeye istekli olduğunu söyledi. Cook daha fazla açık hava etkinliği yapmayı ve Palm Springs’teki yazlığında zaman geçirmeyi planladığından söz etmiş olsa da çalışanlara şirketin birr numaralı önceliği olmaya devam edeceğini de söyledi.

Şimdiye kadar Ternus ve Cook, Ternus’un Cook döneminin bir devamı olduğu izlenimini ortadan kaldırmak için pek bir şey yapmadı. Cook, Jobs’un yerine geçtiğinde onun ofisine taşınmamıştı. Söz konusu ofis, şirketin eski Infinite Loop kampüsünde hala kilitli, dokunulmamış halde duruyor. Buna karşılık Ternus’un Apple Park’ta Cook’un kullandığı ofisi kullanması bekleniyor. İkili son aylarda şirket içi toplantılarda ve halka açık etkinliklerde hep yan yanaydı. Ternus da kamuoyuna açık her fırsatta Cook’un liderlik tarzını övdü. Bu yaz Ted Lasso’nun son sezonunun galasında görevi devralacak ve görevi bırakacak CEO’lar, neredeyse aynı kıyafetleri giymiş şekilde bile görüntülendiler.

Ternus’un önündeki zorluklar

Apple tarihinin bu dönemi, 65 yaşındaki Cook ve yardımcılarının şirketten ayrılmaya başlamasıyla doğal olarak sona erecek. Ternus’un görevi resmen devraldığı gün şirket açısından önemli bir dönüm noktası. Ancak Apple’daki yönetim değişimi kademeli olarak gerçekleşecek. Bu sürecin ne kadar iyi yönetileceği, 51 yaşındaki Ternus’un sonunda akıl hocası kadar başarılı bir CEO olup olmayacağını büyük ölçüde belirleyecek.

Bazı Apple yöneticileri, Ternus’un devam eden bellek çipleri kıtlığı gibi zorlu lojistik sorunların üstesinden gelme becerisi konusunda endişeli. Apple, son dönemdeki fiyat artışlarının nedenleri arasında kamuoyuna açık şekilde bu kıtlığı gösterdi. Bu Cook’un uzmanlaştığı türden bir tedarik zinciri riski ve Cook son birkaç aydır Apple’ın bu sorunla başa çıkmasına yardımcı oluyor. Ternus’un Apple’ın bu konudaki tepkisini bizzat yönetmek yerine, bileşen fiyatlarındaki artışları ve kıtlıkları mümkün olduğunca az aksaklıkla önlemek için Khan’a ve şirketin satın alma, satış ve operasyon ekiplerine büyük ölçüde güvenmesi bekleniyor. Şirket, sorunun gelecek yıl da devam etmesini bekliyor.

Çalışanlarını rakiplere kaptırıyor

Ternus için bir diğer zorluk ise hizmetler işkolunda son dönemde yaşanan yavaşlamayı tersine çevirmek olacak. Apple yöneticileri, kullanıcıların TikTok ve diğer eğlence uygulamalarına yönelmesiyle oyun satın alımlarının azaldığını ve bu nedenle şirketin uygulamalarına olan talebin azaldığını düşünüyor. Şirket ayrıca, yasal baskılar nedeniyle birçok pazarda App Store komisyon oranlarını düşürmek zorunda kaldı ve Avrupa Birliği’nde bağımsız uygulama mağazalarının faaliyet göstermesine izin vermek zorunda kalıyor. Bu durum, komisyon kaybına yol açabilir.

Ternus için daha da yakından bakıldığında Apple’ın donanım alanında yetenekli çalışanlar için en cazip işyeri olma konumunun zayıfladığına dair işaretler var. Artık bürokratik iç çekişmelerin de olduğu olgun bir kuruluş haline gelen şirket, daha yüksek maaşlar, daha iddialı donanım projeleri ve ürünleri sıfırdan geliştirme fırsatları sunan rakiplerine yetenekli çalışanlarını kaybediyor. Yüzlerce eski Apple çalışanı şu anda OpenAI’ın donanım bölümünde çalışıyor. Apple bir davada OpenAI’ı ticari sırları çalmakla suçladı.

Apple ile ilgili belirsizlik, her şeyden önce şirketin yapay zeka alanında geride kalmış olmasıyla alakalı. OpenAI’ın 2022’nin sonlarında ChatGPT’yi piyasaya sürerek üretken yapay zeka patlamasını başlatmasından kısa bir süre sonra Apple bu teknolojiye yönelik büyük bir hamle başlattı. Kendi büyük dil modellerini geliştirdi, bu alanda dikkat çeken isimleri kadrosuna kattı ve satın alma hedeflerini belirledi. Ancak Apple Intelligence yazılımının ilk sürümü başarısızlıkla sonuçlandı ve şirket hiçbir zaman büyük çaplı bir yapay zeka girişimini satın almayı başaramadı. Cook, Apple’ın yapay zeka başkanını görevden aldı ve sesli asistanı Siri’yi yöneten yöneticiyi başka bir göreve atayarak, bu kişilerin sorumluluklarını şirketin yazılım mühendisliği başkanı ile Vision Pro’nun yaratıcısına devretti.

Eylül ayında, Apple’ın ChatGPT ile rekabet etmesi amaçlanan yeni Siri yapay zekasını tam ölçekli olarak devreye sokmasıyla büyük bir sınav olacak. Bu tür bir yapay zeka sistemini işletmenin yüksek maliyetleri göz önüne alındığında, Apple uzun vadede bu hizmet için ücret talep etmeyi veya sesli asistanına üçüncü taraf uygulamaları entegre ederek para kazanmanın bir yolunu bulmayı hedefliyor. Ancak geliştiricilerin veya müşterilerin ödeme yapmasını sağlamak için hizmetin Siri’nin uzun süredir devam eden “düzgün çalışmama” ve “pek kullanışlı olmama” konusundaki itibarını aşması gerekecek. Siri AI ile ilgili ilk yorumlar şu ana kadar olumlu.

Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu (TOGG) Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, yeni model T6X'in çıkış tarihini açıkladı. Tosyalı, aracın her ay yeni bir şekle büründüğünü belirtti. Tosyalı, "T10X ve T10F'den sonra T6X'i özellikle geliştirdik ki neredeyse şu anki cari fiyatlara göre çok çok daha hesaplı, buna uygun kampanya süreçlerimiz de olacak." dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla aracın herkes için ulaşılabilir olmasını hedeflediklerini belirten Tosyalı, fiyat hedeflerinin bugünkü seviyelerin yarısı olduğunu vurguladı. T6X'in 1,3 milyon lira bandında olacağı beklentilerine ilişkin Tosyalı, "Ulaşılabilir, en ekonomik otomobili hem de en iyi donanımla vermek üzere var gücümüzle çalışıyoruz, çok rekabetçi bir fiyatla piyasaya süreceğiz." ifadelerini kullandı.

Önümüzdeki haziran ayında talep toplamaya başlayacaklarını duyuran Tosyalı, "Haziran ayı sonundan itibaren de kullanıcılarımıza araçlarımızı sevk etmeye başlayacağız." diye konuştu.

Servis ihtiyaçlarının büyük kısmı uzaktan çözülüyor

Araç üretmenin büyük bir vizyon gerektirdiğini belirten Tosyalı, Türkiye'de muazzam bir teknoloji ekosistemi bulunduğunu kaydetti. Birçok start-up şirketinin yeni ürünler geliştirmek için yarıştığını anlatan Tosyalı, "Çok büyük bir ekosistem çalışıyor ve o ekosistemden süzülerek gelen bütün ürünler burada vücut buluyor." değerlendirmesini yaptı.

Servis altyapısına da büyük yatırımlar yaptıklarının altını çizen Tosyalı, akıllı cihazların klasik araçlardan oldukça farklı olduğunu belirtti. Tosyalı, "Aslında servis ihtiyacının hemen hemen yüzde 80'i uzaktan yazılımla şu an çözülebiliyor." bilgisini verdi.

Geliştirdikleri yeni yazılımlarla araçlara uzaktan erişerek sorunları hızla giderdiklerini belirten Tosyalı, "Bunun yanında özellikle kendini çok daha iyi hissetmek isteyen, servisi ihtiyacı olan kullanıcılarımız için de hızla servislerimizi artırıyoruz." dedi. İçten yanmalı araçlardan farklı bir sistem sunduklarını ifade eden Tosyalı, teknisyenleri bu akıllı cihaza uygun şekilde yetiştirdiklerini sözlerine ekledi.

Üretim hedefi yılda 200 bin aracı aşacak

Togg'un pazara girmesinin üzerinden geçen sürede önemli başarılara ulaştığını ifade eden Tosyalı, 120 bin civarında aracın trafikte dolaştığını duyurdu. T10X'in kendi segmentinde en ekonomik ve lüks araç olduğunu savunan Tosyalı, "T10X ile T10F'nin bir aylık satışına rakiplerimizin toplam satışı yetişemiyor." değerlendirmesini yaptı.

Aylardır açık ara pazar lideri olduklarını vurgulayan Tosyalı, yeni modellerle birlikte üretim kapasitesini de hızla artıracaklarını anlattı. Tosyalı, "Bizim hedeflediğimiz ilk etapta yılda 150 bin adet araç üretimine çıkmak, ondan sonra da 200 bini aşan yıllık araç üretim seviyesine çıkacak şekilde her sene yeni bir segmentte araç piyasaya süreceğiz." diye konuştu.

Almanya pazarında bankacılık görüşmeleri sürüyor

Şarj altyapısı kurmanın elektrikli araçlar için bir mecburiyet olduğunu belirten Tosyalı, Trugo markasıyla pazar lideri konumuna geldiklerini söyledi. Sektörde 30'a yakın markanın bu alana yatırım yaptığını hatırlatan Tosyalı, "Trugo araç şarj istasyonu işinde öncü olmaya devam edecek ama sektörde bu işe girenlere de her türlü desteğimiz sürüyor." ifadelerini kullandı.

Yurt dışı planlarına değinen Tosyalı, geçtiğimiz yıl Almanya pazarına açıldıklarını hatırlattı. Gurbetçi vatandaşların yoğunluğu nedeniyle öncelikle bu ülkeyi seçtiklerini anlatan Tosyalı, "Ancak araç satışlarında özellikle Avrupa'daki bankacılık sistemi, oradaki kredilendirme sistemi Türkiye'den farklı, biz orada onunla ilgili de oranın bankacılık sistemiyle görüşmelerimiz sürüyor." dedi.

Tosyalı son olarak yerli otomobil üretmek isteyen yeni girişimleri sonuna kadar desteklediğini belirterek, "Keşke sayılarımız artsa ve bu ekosistem daha da büyüse." temennisinde bulundu.

İzmir'de 2022 yılında kurulan şirket, dış yatırım almadan 40'tan fazla tüketici ürününden oluşan kârlı bir portföy oluşturdu. Şirketin geliştirdiği mobil ve web uygulamaları bugüne kadar 190'dan fazla ülkede 600 milyonu aşkın kullanıcıya ulaştı. HubX, bugün İzmir ve İstanbul'daki ofislerinde 370'i aşkın ekip üyesiyle faaliyet gösteriyor.

Şirket portföyünün büyük bölümünü üretken yapay zeka, fotoğraf ve video, eğitim ve sağlıklı yaşam kategorilerindeki uygulamalar oluşturuyor. Nova, Wiser, DaVinci ve Lotus Flow bu uygulamalar arasında yer alıyor. HubX'in geliştirdiği birçok ürün, farklı ülkelerde kendi kategorilerinde en çok indirilen uygulamalar arasına giriyor.

Yatırım satın alma faaliyetlerini hızlandıracak

Yeni yatırımın, mevcut ürünlerin büyümesini hızlandırmak ve şirketin global birleşme ile satın alma faaliyetlerini genişletmek amacıyla kullanılacağı açıklandı. Şirket, gelecek vadeden mobil ve web ürünlerini satın almaya yönelik operasyonlarını artırmayı planlıyor. Belirli kategorilerde güçlü kullanıcı deneyimi sunan uygulamaların ve bu ürünleri geliştiren ekiplerin HubX ekosistemine dahil edilmesi hedefleniyor.

HubX Kurucu Ortağı Cem Ortabaş, yıllar içinde bir ürünü fikir aşamasından alıp dünya genelinde yüz milyonlarca kullanıcıya ulaştırmayı öğrendiklerini belirtti. Ortabaş, "Bu yatırım, edindiğimiz deneyimi bir adım daha ileri taşımamıza olanak sağlıyor. Kendi bünyemizde güçlü ürünler geliştirmeyi sürdürürken, kullanıcıların sevdiği ürünler ortaya koyan başarılı ekiplerle iş birliği yapmak ve bu ekipleri HubX'e katmak istiyoruz. Onların girişimci bakış açısını HubX'in teknoloji altyapısı, bilgi birikimi ve global büyüme yetkinlikleriyle bir araya getirerek bu ürünleri çok daha büyük ölçeklere taşıyabileceğimize inanıyoruz." dedi.

Point72 Private Investments Partner'ı Ishan Sinha, HubX'in tüketici talebini belirleme ve bu talebe karşılık veren ürünleri hızlı bir şekilde ölçeklendirme konusunda farklılaştığını kaydetti. Sinha, "Şirketin uygulama portföyünün genelindeki uygulama gücü ve modelinin tekrarlanabilirliği bizi etkiledi. HubX ekibiyle büyüme yolculuklarının yeni aşamasında ortaklık kurmaktan heyecan duyuyoruz." ifadesini kullandı.

HubX Kurucu Ortağı Kaan Ortabaş ise karlılıklarını koruyarak dört yıl içinde bu ölçeğe ulaşmalarının, oluşturdukları modele duydukları inancı güçlendirdiğini aktardı. Ortabaş, "Bu iş birliği, modelimizi daha ileri taşımamıza ve hedeflerimizin peşinden çok daha büyük bir global ölçekte gitmemize imkan tanıyor. Türkiye'den çıkardığımız bu başarıyla büyük gurur duyuyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Yapay zeka laboratuvarı ile maliyetler düşürülüyor

Şirket, hub-to-studio modeliyle bağımsız çalışan ekipleri, uzmanlaşmış merkezi ekiplerle bir araya getiriyor. Bu yapı, her ürünün kendi odağını korurken ortak teknoloji altyapısından faydalanmasını sağlıyor. HubX, son kullanıcıya yönelik ürünlerin yanı sıra pazarlama ve geliştirme süreçlerini otomatikleştiren iç teknolojiler de üretiyor.

Firma, 2024 yılında kurulan AI Lab adlı şirket içi yapay zeka araştırma ve geliştirme birimiyle operasyonlarını destekliyor. AI Lab, portföydeki uygulamalara özel ve maliyet açısından verimli yapay zeka modelleri tasarlıyor. Bu çalışmalar, çıktı kalitesini artırırken yapay zeka modellerinin kullanım maliyetlerini aşağı çekiyor.

Türkiye'nin unicorn girişimleri listesi

• Trendyol (Kuruluş: 2010 - Unicorn: 2021)
• Dream Games (Kuruluş: 2019 - Unicorn: 2022)
• Getir (Kuruluş: 2015 - Unicorn: 2021)
• Peak Games (Kuruluş: 2010 - Unicorn: 2020)
• Insider (Kuruluş: 2012 - Unicorn: 2022)
• Hepsiburada (Kuruluş: 2000 - Unicorn: 2021)
• Loom (Kuruluş: 2025 - Unicorn: 2026)

ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) haziran ayında yayımlanan en güncel Ulusal Gençlik Tütün Araştırması'na göre 2025 yılında yaklaşık 1,44 milyon ortaokul ve lise çağındaki öğrenci tütün tüketmek için elektronik sigara kullandığını belirtti. Toplamda yaklaşık 2 milyon öğrenci herhangi bir tür tütün ürünü tükettiğini söyledi. Bu da elektronik sigaraların gençler arasındaki en popüler kullanım yöntemi olmaya devam ettiğini gösteriyor.

"Etkileri tamamen ortadan kalkmıyor"

Psychopharmacology dergisinde yayımlanan çalışmada, fareler nikotin buharına maruz bırakıldı ve ardından hem hemen sonrasında hem de yetişkinlik dönemlerinde ödül arayışına yönelik davranışları takip edildi. Araştırmacılar, yaşamın erken dönemlerinde nikotin buharına maruz kalmanın beynin ödül sistemi üzerinde önemli bir etki yarattığını buldu. Çalışmaya göre erken yaşta nikotine maruz bırakılan fareler, “uzun süreli yoksunluk dönemleri” sonrasında bile yetişkinlik döneminde “nikotin arama davranışları” sergilemeye devam etti.

Çalışmanın yazarlarından ve Teksas Üniversitesi El Paso Eczacılık Fakültesi'nde doçent olan Ian Mendez basın açıklamasında, çalışmanın “erken yaşta nikotin dumanına maruz kalmanın etkilerinin zamanla öylece ortadan kalkmadığını” ortaya koyduğunu söyledi. Mendez, bunun bugün nikotin kullanım alışkanlığını “yetişkinliğe taşıyan” gençler açısından sonuçları olabileceğini belirtti.

51 yaşındaki Liu, Jiangsu Gao Kai Precision Fluid Technology’nin (GK Precision) yönetim kurulu başkanı ve CEO’su. Merkezi Şanghay’dan yaklaşık iki saatlik sürüş mesafesindeki Changzhou kentinde bulunan bileşen üreticisi, borsa başvurusuna göre ağustos ayının sonunda, her biri 61,4 yuan fiyatla 25 milyon hisse satarak 1,5 milyar yuan (224 milyon dolar) topladı. Şirket elde edilen geliri Çin’de yeni bir araştırma merkezinin inşası da dahil olmak üzere araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanmayı planlıyor.

"Çin çok geç başladı"

Şirketin ürünleri arasında üst düzey çip üretiminde kritik öneme sahip akış kontrol cihazları bulunuyor. Hassas kontrol sistemleri kullanan bu cihazlar, yarı iletken üretiminde kullanılan çeşitli gaz ve sıvıların ölçülmesini ve dağıtılmasını sağlıyor. GK Precision halka arz izahnamesinde, “Bu pazara uzun süredir Amerikan ve Japon şirketleri hakim. Çin ise çok geç başladı” ifadelerini kullandı.

Ancak Pekin, ABD ile süren yoğun rekabetin ortasında yerli teknoloji tedarik zincirini güçlendirmeye devam ederken Liu’nun şirketi de müşteriler kazandı. Halka arz başvurusu belgelerine göre GK Precision şu anda BYD, Contemporary Amperex Technology (CATL) ve Hon Hai Technology Group (Foxconn) gibi şirketlere satış yapıyor. İzahname, şirketin ABD merkezli çok uluslu Nordson ve Japon hassas ekipman üreticisi Horiba gibi firmalarla rekabet ettiğini gösteriyor.

Gelirini yüzde 20 artırdı

Şirketin izahnamesine göre geçen yıl gelirleri yıllık bazda yüzde 20’den fazla artarak 510,6 milyon yuana ulaştı. Net kâr ise bir önceki yıla göre üçte bir oranında artarak 132,7 milyon yuana yükseldi. Liu, şirketi 10 yıldan uzun süre önce kurduğunda, firma başlangıçta otomotiv ve elektronik gibi sektörlere satış yapmaya odaklanmıştı.

Kuzeydoğu Çin’deki Jilin Üniversitesi’nden mekanik alanında doktora derecesine sahip olan iş insanı, ayrıca Japonya’daki Yamagata Üniversitesi’nde yaklaşık bir yıl makine mühendisliği eğitimi aldı. Daha sonra Çin’e dönen Liu, 2019’da üniversitedeki görevinden ayrılıp kendisini tamamen GK Precision’a adamadan önce mezun olduğu üniversitede ders vermeye devam etti.

28 yıllık şirketin bugün portföyünde sayıları 15’i geçen proje mevcut. 2026 yılına güçlü bakiye iş stoğuyla girdiklerinin altını çizen Nevhan Gündüz, İstanbul, Bursa ve Kocaeli’de metro projelerine ek havalimanları, lojistik ve depolama projeleri, hangar binaları, hastane ve oteller gibi farklı segmentlerde üst yapı işlerini üstlendiklerini aktardı.

Gündüz, önümüzdeki dönemde de özellikle veri merkezleri alanında agresif olduklarını vurguladı, “Veri merkezi işlerini takip ediyoruz. Turkcell’in İstanbul ve Ankara’daki veri merkezleri biz yaptık, bu alanda büyümek istiyoruz. Burada Türkiye’ye ilgi de yüksek, bu hafta bile iki veri merkezi için teklif görüşmesi yaptık.” 

Üç yıl önce kredileri kapattı

2012 yılında halka arz olan ORGE Enerji, değerini 200 milyon dolara taşıyarak dolar bazında 10 kat artırdı. Şirket ilk yarı finansal sonuçları da 13 Ağustos’ta açıkladı. Bu yılın ilk altı ayında hasılatını yüzde 25 oranında artıran ORGE Enerji’nin net kârı da yıllık yüzde 93 yükselişle 478 milyon TL’ye ulaştı. 

“Borçsuz bir şirketiz, bir TL kredi borcumuz yok. 3 yıl önce son kredilerimizi kapattık” diyen Gündüz, bu sayede rakiplerine göre çok daha rekabetçi iş yapabildiklerini de dile getirdi. Gündüz, mevcut durumda halka açık paylarının yaklaşık yüzde 30’unun yabancı kurumsal yatırımcılarda olduğunu ve bu oranın artarak devam ettiğini açıkladı. 

Yeni ürünlere giriş

Nevhan Gündüz, bu açılımla ilk ürün olarak AC tipi elektrikli araç şarj istasyonları ürettiklerini belirtti, “Yüzde 85 yerliliğe sahip elektrikli araç şarj sistemlerimizle Türkiye’nin ilk ve tek TS EN / IEC 61851-1 belgeli üreticisi olduk. Bunun gibi inovatif ürünler yaratmak istiyoruz. İkinci ürün olarak bina çatılarında kullanılacak mini rüzgar gülleri üzerinde çalışıyoruz.” 

Söz konusu ödeme, 2016'dan bu yana Forbes ile varlık danışmanı sıralamaları yayımlayan Shook Research'ün kurucusu RJ Shook tarafından yapıldı. Shook, geçen ağustos ayında şirketinin çoğunluk hissesini özel sermaye şirketi PPC Enterprises'a sattı. 6 milyon dolarlık gizli ödemenin tam da bu satışın ardından gerçekleştiği belirlendi.

Satışa yardımcı oldu

Açıklama yapan RJ Shook, bu 6 milyon dolarlık ödemeyi bir teşekkür olarak nitelendirdi. Paranın Lane'in sunduğu hizmet ve rehberliğin anısına verildiğini söyleyen Shook, "Bunun sonucunda elde ettiğim başarıyı da göz önünde bulundurdum" dedi.

NY Times'a göre Lane, Shook Research'ün satış sürecinde şirket ile dergi arasındaki ticari ilişki hakkında konuşarak satışa yardımcı oldu. Ancak Forbes yönetimi bu süreçten tamamen habersizdi. Bir Forbes sözcüsü, "Randall, bu işlemle bağlantılı olarak Forbes adına konuşma yetkisine asla sahip değildi." değerlendirmesini yaptı. Sözcü, Lane'in bu tür faaliyetlerde bulunduysa da bunları Forbes'a hiçbir zaman bildirmediğini aktardı.

Gizli ödeme, PPC Enterprises'ın satın alma işlemi sonrasında şirket içi e-postaları incelemesiyle tesadüfen ortaya çıktı. Yeni yönetim, Shook'un kendi cebinden yaptığı ödemeyi fark ederek durumu derhal Forbes'a bildirdi. Temmuz ayında konu kendisine sorulduğunda suçlamaları kabul eden Lane derhal işten çıkarıldı. Yerine geçici olarak Kerry Lauerman getirildi.

Bir Forbes sözcüsü, gizli ödemenin şirket politikalarıyla, güven ve şeffaflık ilkeleriyle kesinlikle bağdaşmadığını söyledi. Şirket olarak yasal süreci başlattıklarını belirten sözcü, "Bay Lane'den hesap sormak için tüm uygun eylemleri araştırıyoruz." ifadesini kullandı. Konuyu bağımsız bir şekilde incelemek için dışarıdan hukuk danışmanlarıyla anlaşıldığı belirtildi.

Milyonlarca dolarlık iş birliği askıya alındı

Yaşanan krizin ardından finansal piyasalarda önemli gelişmeler yaşandı. Morgan Stanley, çıkan haberler üzerine Forbes-Shook Research sıralamalarıyla ilişkisini askıya aldığını duyurdu. Çalışanlara gönderilen bir bilgi notunda Forbes da söz konusu şirketle olan sıralama ve etkinliklerini yıl sonuna kadar durdurduğunu açıkladı.

Öte yandan, Shook Research pazartesi günü RJ Shook ve eşinin artık işletmede hiçbir rolü veya mülkiyeti kalmadığını duyurdu. Şirketle yolları ayrılan Shook, "Bunun Shook'un sıralamalarının bütünlüğü ve bağımsızlığı hakkında sorulara yol açtığı için derin bir pişmanlık duyuyorum." dedi. Şirket, sıralamalarının bağımsızlığını kanıtlamak için metodolojisini bağımsız bir üçüncü tarafa inceleteceğini açıkladı.

İkili arasındaki yakın ilişkinin 2013 yılında Liberya'ya düzenlenen bir insani yardım gezisinde başladığı belirtiliyor. Yıllar içinde Lane'in, şirketin dergiyle olan işbirliğinde Shook'a profesyonel rehberlik sunduğu ifade ediliyor. Durumu kabul eden 58 yaşındaki Lane, "Bir hata yaptım ve bunun sorumluluğunu alıyorum." dedi. Aldığı parayı bir hediye olarak gördüğünü ve bildirmesi gerektiğini söyleyen Lane, "Bunu yapmamak ciddi bir muhakeme hatasıydı." ifadesini kullandı. Kendi hatası yüzünden sevdiği işi ve ekibi kaybettiğini dile getirdi.

Sübvasiyonlara bağımlı proje

İnsansı robotlara, el emeği gerektiren işlerin üstesinden gelmeyi öğretmek, bir gün ciddi bir ihtiyacı karşılayabilir. Çin’in nüfusu yaşlanıyor ve küçülüyor. Ayrıca Çinli askeri araştırmacılar, gelecekteki silah sistemlerinde robotik ve yapay zekanın olası kullanım alanlarını da araştırdı. Reuters’ın nisan ayında ziyaret ettiği Liuzhou’daki merkez, robot eğitimi verilerini fabrikalara satmayı amaçlıyor. Ancak üç çalışan, sübvansiyonlara bağımlı olan projenin şu anda kârlılığa ulaşmak için net bir yolunun bulunmadığını kabul etti. Bunun nedenleri arasında yüksek işletme maliyetleri ve henüz gelişmekte olan pazarda veriler için ödenen düşük fiyatlar gösteriliyor.

Tesis, Çin’in insansı robot atağındaki temel gerilimi gözler önüne seriyor: Hükümet desteği ve üretim yatırımları, robotların internette sansasyon yaratmış kung fu gösterileri, danslar ve boks maçları gibi önceden koreografisi belirlenmiş gösterilerin dışındaki görevleri yerine getirme kapasitesinin önüne geçiyor.

Pratik alanlarda kullanılamıyorlar

Reuters’a konuşan sektör yöneticileri ve araştırmacılara göre Çinli robot üreticileri dünya çapında rekabet edebilecek donanımlar üretiyor olsa da insansı robotlar, genel amaçlı işlerde ihtiyaç duyulan zekadan yoksun. Bu da pratik kullanım alanlarını sınırlıyor. Özellikle sezgi gerektiren veya programlanmış rutinlerden sapmayı zorunlu kılan durumlarda zorlanıyorlar.

BofA Global Research’e göre insansı robot sektörü geçen yıl dünya genelinde yaklaşık 20 bin adet robot sevk etti ve Çinli üreticiler bunun yüzde 95’ini oluşturdu. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı yetkililerinden Gan Xiaobin, temmuz ayında ülkenin bu yıl 100 binden fazla insansı robot üretmeyi beklediğini söyledi. BofA ise 2030 yılına kadar dünya genelindeki yıllık sevkiyatların 1,2 milyon adede ulaşacağını öngörüyor.

Çin’in tedarik zincirindeki hakimiyetinin sonuçları ticari rekabetin ötesine geçiyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi temmuz ayında yeni Çin üretimi insansı robotların ithalatını yasakladı ve bunun gerekçesi olarak ABD yapay zeka sektörünü aksama ve siber saldırı tehditlerinden koruma ihtiyacını gösterdi.

Pekin’in akıllı robotlar geliştirme çabası, elektrikli araçlar ve güneş panelleri için uyguladığı sanayi politikası planını takip ediyor: Stratejik bir sektörü sübvanse et, erkenden kapasite oluştur ve maliyetleri düşürmek için yoğun rekabeti teşvik et. Bu tür yatırımlar, Çin’in kritik endüstriyel teknolojiler üzerinde kontrol kazanma ve Batılı rakiplerin yerini alma hedeflerine hizmet ediyor.

Ancak Çin üretimi hızlandırdığında otomobiller ve güneş enerjisi panelleri olgunlaşmış sektörlerdi. Analistler ve sektör yöneticilerine göre insansı robotlar ise bunun aksine, yerli veya yabancı talebin sınırlı olduğu ve el becerisi, güvenilirlik, zeka ve maliyet konularındaki sorunların henüz çözülemediği erken aşamadaki bir teknoloji. Devlet kurumları aynı robotların hem başlıca finansörleri hem de müşterileri konumunda; bu da talebi yapay biçimde artırıyor.

Sektördeki riskler

Tüm bunlar Çin’in insansı robotlara yaptığı yatırımı daha riskli bir bahis haline getiriyor. Bazı analistler, belirli üretim görevleri için özel olarak tasarlanmış robot kolları daha ucuz, daha güvenilir ve halihazırda yaygın biçimde kullanılırken, insan biçiminde tasarlanmış genel amaçlı bir makinenin ekonomik açıdan anlamlı olup olmadığını sorguluyor. Hello China Tech bülteninin analisti ve yazarı Poe Zhao, “Ekonomik koşullar bugün yaygın kullanımı desteklemiyor” dedi. Ancak Zhao’ya göre Çin’in sermaye piyasaları insansı robot teknolojisine fazla değer biçiyor; yatırımcılar esasen robotların gelecekte faydalı olacağı üzerine bahis oynuyor.

Zhao, evler veya bakım tesisleri gibi alanlarda potansiyel görüyor. Buralarda insan biçimindeki bir makine, merdivenleri, kapıları ve aletleri çok az değişiklikle kullanabilir. Ancak yakın vadede insansı robot pazarının “tehlikeli, tekrarlayan ve yapılandırılmış işlerde yoğunlaşmaya devam edeceğini” düşünüyor. ABD yatırım şirketi Interconnected Capital’dan Kevin Xu, bazı kurucuların Çin’in insansı robot sektörünü bir balon olarak nitelendirdiğini söyledi. Xu, “Er ya da geç yüzde 100 bir konsolidasyon olacak. Mesele sadece bunun kim tarafından yapılacağı ve ne kadar çirkin olacağı” dedi. 

Sayıları elektrikli araç markalarından fazla

Ekonomik planlamadan sorumlu en üst kurum olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’na göre Çin’de 150’den fazla insansı robot şirketi bulunuyor. Bu sayı, Çin’deki elektrikli araç markalarının sayısını aşıyor. Kamu satın alma verilerine göre ülkenin merkezi, eyalet ve yerel yönetimleri yılın ilk yarısında insansı robotlar ve bunlarla bağlantılı ürünleri satın almak için en az 230 milyon dolar harcadı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemindeki 62 milyon doların ve 2024’ün aynı dönemindeki 6 milyon doların oldukça üzerinde. Reuters devlet kurumlarının robotlar, eğitim sistemleri, ekipmanlar ve tanıtım projeleri için gerçekleştirdiği alımları kapsayan yaklaşık bin tamamlanmış ihaleyi inceledi.

Çin’in sanayi bakanlığı ile devlet varlıklarını denetleyen kurumu haziran ayında, 10 eyaletin her birinin insansı robotların ve yapay zeka sistemlerinin gerçek dünya koşullarında eğitimi için en az 20 saha belirlemesini zorunlu kılacaklarını açıkladı. Nisan ayında enerji dağıtım şirketi State Grid, şebeke bakımı ve trafo merkezi denetimleri için yapay zeka destekli insansı robotlara, çift kollu robotlara ve robot köpeklere 1 milyar dolar harcama planlarını açıkladı. Devlet medyasının haberine göre her bir ünite, yıllık işgücü maliyetlerinde 74 bin ila 119 bin dolar tasarruf sağlayacak ve insanların tehlikeli işlere maruz kalmasını azaltacak. Shenzhen gelecek yıla kadar bin 200’den fazla “bedenlenmiş zeka” robotik şirketinden oluşan, 15 milyar dolarlık bir sanayi kümesi kurmayı hedefliyor.

New York’taki Asia Society Policy Institute’ta Çin ekonomisini inceleyen Lizzi Lee’ye göre Çin’in piyasayı sübvansiyonlar, rakipler ve üretim kapasitesiyle doldurma stratejisi, “Açlık Oyunları’nı başlatmak” için tasarlanmış durumda. Bu öğrenme ve inovasyonu hızlandıran, yapay olarak aşırı rekabetçi bir piyasa yaratıyor. Diğer sektörlerde bu yöntem, fiyatları yıllarca baskılayarak neredeyse tüm Çinli ve yabancı rakiplerin kâr etmesini imkansız hale getirdi ancak sonunda Çin’in elinde küresel ölçekte rekabet edebilen birkaç şirket kaldı. Lee, kaçınılmaz olarak yüksek olan başarısızlık oranına dikkat çekerek, “Bu modelde israf bir kaza değil”, aksine “keşif mekanizmasının bir parçası” dedi. 

Şimdilik birçok analiste göre Çinli UBTech ve Unitree potansiyel olarak ayakta kalabilecek şirketler arasında görünüyor. Dünyanın en büyük robot köpek satıcısı ve ikinci büyük insansı robot üreticisi olan Unitree, sektöre akan sermayenin öncü göstergelerinden biri haline geldi. Unitree hisseleri, 19 Ağustos’taki Şanghay borsası işlem başlangıcında beş kattan fazla yükselerek şirketin değerini yaklaşık 50 milyar dolara çıkardı, ardından geriledi. Kendi halka arzlarını hedefleyen Çinli “bedenlenmiş yapay zeka” şirketleri, yatırımcılar somut işlere sahip robot şirketleri ile yalnızca vizyon satan şirketler arasındaki farkı anlamaya çalışırken Unitree’nin ilerleyişini yakından izliyor.

Binlerce bot kendi iletişim ağını kurdu

Rapora göre botlar, temmuz ayında yaklaşık bir hafta boyunca oluşturdukları iletişim panosu üzerinden birbirleriyle yoğun biçimde etkileşim kurdu. Bu süreçte yaklaşık 70 bin mesaj gönderildi.

Söz konusu koordinasyonun dikkat çeken boyutlarından biri ise yaklaşık 700 botun yapay zeka platformu Hugging Face’in sistemlerine sızmaya çalışması oldu. Botların burada amaçlarının sistemlerde bulunan yanıtları ele geçirmek olduğu aktarıldı.

Modeller testleri geçmek için hileli yöntemlere başvurdu

Araştırmacılara göre olayın temelinde, modellerin pekiştirmeli öğrenme sırasında kendilerine verilen görevleri tamamlamak için geliştirdiği beklenmedik stratejiler bulunuyor.

OpenAI, bazı modellerin testlerde doğru sonuçlara ulaşabilmek amacıyla çalıştırıldıkları bilgisayar sistemlerindeki daha önce bilinmeyen güvenlik açıklarından yararlandığını ve bu yollarla açık internete erişebildiğini belirtti.

Bu davranışların yalnızca sistemlere erişim sağlamakla sınırlı kalmadığı da ifade edildi. Modellerin faaliyetlerinin tespit edilmesini zorlaştırmak için önceki ifadelerini değiştirdiği, değerlendirme mekanizmalarını aşmaya çalıştığı ve kendilerini kontrol eden sistemleri yanıltabildiği kaydedildi.

OpenAI eğitim süreçlerini yavaşlattı

Ortaya çıkan tablo, yapay zeka modellerinin güvenlik testlerinde nasıl davrandığına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Özellikle modellerin verilen hedefi gerçekleştirmek için kendilerine tanımlanan sınırların dışına çıkabilmesi, yapay zeka güvenliği açısından önemli bir risk olarak değerlendiriliyor.

OpenAI ise gelişmelerin ardından denetim mekanizmalarını güçlendirmek amacıyla model eğitimlerinin belirli aşamalarını yavaşlatma kararı aldı. Şirket böylece modellerin eğitim sırasında sergilediği davranışların daha yakından incelenmesini ve güvenlik kontrollerinin güçlendirilmesini hedefliyor.

Şirketler yapay zeka çağından bahsederken hala beş yıl deneyimli pazarlama uzmanı, kıdemli ürün yöneticisi veya veri analisti arıyor.

Oysa bu ünvanların hiçbiri artık kişinin gerçekte neler yapabildiğini anlatmak için yeterli değil.

Örneğin aynı okuldan mezun, aynı şirkette aynı sürede çalışmış ve LinkedIn profilinde aynı ünvanı taşıyan iki pazarlama uzmanı düşünelim. Biri kampanya sonuçlarını yorumlamak için veri departmanından bir rapor bekliyor. Diğeri ise yapay zekayla müşterilerini kategorize ediyor, her grup için ayrı bir kampanya hazırlıyor ve sonuçlara göre akışı sürekli güncel tutuyor.

Bu kişiler kağıt üzerinde aynı.

Ekonomik değerleri ise aynı değil.

Çünkü ünvan, aslında bir isim.

Yeni çalışma düzeni ise eylemlerle kuruluyor.

Denemek, inşa etmek, sadeleştirmek, büyütmek ve korumak…

Geleceğin çalışanını anlatacak kelimeler bunlar olabilir.

Organizasyon şemasına sığmayan ekip

Anthropic'te ilginç bir kural var: Herkesin ünvanı aynı.

Ürün yöneticisi de, tasarımcı da, veri uzmanı da kartvizitinde aynı title’ı kullanıyor: Member of Technical Staff, yani teknik kadro üyesi.

İlk duyduğunuzda bir Silikon Vadisi tuhaflığı gibi gelebilir, ancak öyle değil.

Çünkü bu tanım, çalışma hayatımızın önümüzdeki on yılına dair en net tanımlamalarından biri. Dünyanın en hızlı büyüyen teknoloji şirketlerinden biri, ünvanların artık işin gerçeğini anlatmadığına karar vermiş durumda. Ve bu kararın arkasındaki felsefeyi geçtiğimiz aylarda bizzat Claude Code'un yaratıcısı Boris Cherny paylaştı.

Ünvan yoksa, geriye ne kalıyor?

Cherny, Anthropic'in en kritik ürünlerinden birini yöneten bir isim. Ekibini gözlemlerken bir şey fark ediyor. Yapay zeka araçları güçlendikçe mühendislik, ürün, tasarım ve veri uzmanlığı rolleri birbirinin içinde eriyor.

Bunun nedeni basit. Eskiden tasarımcının kod yazması için mühendise, mühendisin kullanıcı davranışını anlamak için araştırmacıya, ürün yöneticisinin ise veri çekmek için analiste ihtiyacı vardı. Yapay zeka, bu bağımlılıkları tek tek ortadan kaldırdı.

Artık tasarımcılar kodluyor, mühendisler araştırma yapıyor, ürün yöneticileri ise kendi veri analizini çıkarıyor.

Peki herkes her işi yapabiliyorsa, insanları birbirinden ayıran şey ne?

Cherny'nin cevabı ise “Çalışanları artık ünvanları değil, nasıl çalıştıkları ayırıyor.” oluyor.

Ve bu bakış açısıyla, ekibinde beş çalışma karakteri gözlemliyor: Prototyper (Prototipçi), Builder (İnşacı), Sweeper (Temizlikçi), Grower (Büyütücü) ve Maintainer (Koruyucu).

İşin beş farklı hali

1. Prototyper - Prototipçi. Sürekli yeni fikirler üretiyor. Çoğunun tutmayacağını biliyor ama yine de durmadan denemeye devam ediyor. Onun değeri, ürettiği fikirlerin isabet oranında değil; ürettiği fikirlerin hacminde ve hızında.

2. Builder -  İnşacı. Ham fikirleri alıp gerçek ürüne çeviren kişi. Prototipçinin masada bıraktığı prototipi üretim kalitesine taşıyor. Fikir onun elinde somutlaşıyor.

3. Sweeper - Temizlikçi. Dağınıklığı toparlıyor, gereksiz verileri temizliyor ve sadeleştiriyor. Bu, basit bir iş gibi görünüyor ama durum hiç öyle değil. Hızla büyüyen her yapının en önemli işlerinden biri gereksiz verilerin temizlenmesi. Çünkü herkes veri üretmeyi iyi biliyor ancak verileri temizlemeyi bilen oldukça az. Yapay zeka çağında üretmek ucuzlarken elemek pahalılaşacak. Bu nedenle Temizlikçi’nin asıl değeri dosya silmek değil, neyin artık şirkete hizmet etmediğine karar verebilmek.

4. Grower - Büyütücü. Ürünü kullanıcıya götürüp büyüten kişi. İnşa edilmiş olanı alıyor, pazarla buluşturuyor, geri bildirimle besleyip ölçekliyor.

5. Maintainer - Koruyucu. Sistemi ayakta tutan, büyüdükçe çökmesin diye nöbet tutan kişi. Kimse fark etmiyorsa işini iyi yapıyor demektir. Çünkü onun başarısı, hiçbir şeyin bozulmaması.

Boris Cherny’ye göre çoğu insan bu tiplerden birkaçına birden sahip olabiliyor.

Ama asıl enteresan olan, bu tiplerin hiçbirinin bir meslekle doğrudan eşleşmiyor olması bana kalırsa.

Anthropic'te bazı tasarımcılar Prototipçi, bazıları Temizlikçi. 

Bazı mühendisler İnşacı, bazıları ise Koruyucu. 

Aynı ünvanı taşıyan iki kişi, tamamen farklı değerler üretiyor.

Yani kartvizitler aynı ama katma değerler bambaşka oluyor.

Aynı meslek, farklı gelir

Bu çerçevenin asıl gücü, teknoloji şirketlerinin dışına çıktığınızda ortaya çıkıyor.

Bir pazarlama uzmanı düşünün. Eskiden ne yapardı? Kampanyasını kurar, reklamını verir, raporunu beklerdi. Şimdi ise aynı kişi yapay zekayı kullanarak kendi veri analizini yapıyor, müşterilerini segmentlere ayırarak her segmente özel kampanya kurgusunu kendisi üretiyor. O kişi artık pazarlamacı değil. “Growth” ekibinin önemli bir parçasına dönüşüyor ve iş yeri için çok daha değerli hale geliyor.

Ya da bir muhasebeci... Eskiden defter tutardı. Şimdi yapay zekayla müşterisinin tüm finansal verilerini analiz ederek ona strateji öneriyor. Yani Koruyucu'dan İnşacı'ya geçmiş oluyor.

Dünya Ekonomik Forumu'nun 2030'a kadar 92 milyon iş tanımının ortadan kalkacağı ve 170 milyon yeni iş kolunun doğacağı öngörüsünü daha önce bu köşede paylaşmıştım. O 170 milyon yeni işin ilanları yazılırken, ilan başlıklarında eski ünvanları bulmak oldukça zor.

Ayrıca PwC’nin 2026 Küresel AI İş İlanları Barometresi, yapay zeka becerisi isteyen ilanlardaki ortalama ücret priminin yüzde 62’ye ulaştığını gösteriyor.

Denklemin öteki yarısı

Birkaç ay önce bu köşede dijital çalışanları kim yönetecek diye sormuş, AI Agent'ların kurumsal hayata girişiyle doğan Agent Manager mesleğini anlatmıştım. Cherny'nin çerçevesi o denklemin bir diğer yarısını tamamlıyor: Bir tarafta yönetilmeyi bekleyen dijital çalışanlar, diğer tarafta ise kimliği yeniden tanımlanan çalışanlar…

Çünkü yapay zeka yalnızca işi değiştirmiyor; işi yapanın kim olduğu sorusunun cevabını da değiştiriyor.

Eski cevap ünvandı. Yeni cevap çalışma biçimi.

Cherny'nin çerçevesinin bir boyutu daha var ve yöneticiler için asıl ders orada saklı. Sağlıklı bir ekip, ürünün yaşam evresine göre farklı tiplerin bir karışımını gerektirir.

Yani doğru insan diye bir şey yok; doğru evrede doğru tip var.

Yanlış evrede doğru tip, en pahalı işe alım hatasıdır. Olgun bir sisteme Prototipçi alırsanız sıkılır ve gider. Sıfır noktasındaki girişime Koruyucu alırsanız koruyacak bir şey bulamaz.

Türkiye'de işe alırken hâlâ ünvan soruluyor

Türkiye'nin insan kaynakları düzeni ise hala bu dönüşümün gerisinde diyebilirim.

İş ilanlarımızda hala ünvan ve deneyim yılı var. "En az 5 yıl deneyimli pazarlama müdürü" gibi.

Mülakatlarda ise hala diploma, sertifika ve önceki şirket isimleri konuşuluyor. Özgeçmiş formatımız 2010'ların formatında.

Oysa o ünvan listesi, adayın Prototipçi mi Koruyucu mu olduğuna dair neredeyse hiçbir şey söylemiyor.

Kurumsal iştah bu kez de yüksek. Türkiye'de yapay zeka araçlarını işe entegre eden şirketlerin sayısı hızla artmaya devam ediyor. Ama işe alım mimarisi aynı hızla yenilenmiyor. Araçlar 2026, ilanlar ise 2015 model.

Aradaki bu makas kapanmazsa şirketler yanlış pozisyonlara doğru ünvanları yazmaya devam edecek gibi görünüyor. Ayrıca en kritik pozisyonlarda kartviziti parlak ancak konumlandırması yanlış insanların oturması çok muhtemel.

Kartvizitinize değil, aynaya bakın

Cherny'nin perspektifinden çıkan asıl soru kurumsal değil, tamamen kişisel diyebiliriz.

Önümüzdeki yıllarda kariyerinizi ünvanınız değil, çalışma tipiniz taşıyacak. Yapay zeka sizin yerinize kod yazmaya devam edecek, analizlerle raporlar hazırlayacak. Ancak Prototipçi, İnşacı, Temizlikçi, Büyütücü, ya da Koruyucu mu olduğunuza karar veremeyecek.

Bu yüzden bugün kendinize sormanız gereken soru, bir sonraki terfinin hangi ünvanı getireceği değil.

Hangi çalışma tipini taşıdığınız.

Çünkü yeni ekonomi bir isim aramıyor. Bir eylem arıyor. Ve o eylemi kartvizitiniz değil, siz belirliyorsunuz.

Uzlaşma, 29 eyaletin California federal mahkemesinde açtığı dava sırasında sağlandı. Bu anlaşmayla sosyal medya şirketlerinin genç kullanıcılara zarar verdiği iddialarına ilişkin en kritik yargı sınavlarından birinin önüne geçildi.

Anlaşma kapsamında Meta, ülke genelinde genç kullanıcılara yönelik önemli güvenlik adımları atacak. Şirket, Facebook ve Instagram'da günlük kullanım sınırları ve gece saatlerinde erişim kısıtlamaları getirecek.

Menlo Park merkezli teknoloji devi uzlaşmayı kabul ederken herhangi bir suçlamayı kabul etmedi. Şirket hisseleri ise piyasa öncesi işlemlerde yüzde 4,4 oranında değer kazandı.

Tüketiciyi koruma ve veri gizliliği ihlalleri

Söz konusu dava, eyaletler, yerel yönetimler, okul bölgeleri ve bireyler tarafından açılan geniş kapsamlı davalar dalgasının bir parçasını oluşturuyor. Davacılar, Meta ve diğer sosyal medya devlerinin ülke genelinde gençlerin ruh sağlığı krizini körüklediğini savunuyor.

Federal dava süreci California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletlerinin tüketiciyi koruma yasalarının ihlal edildiği iddialarını kapsadı. Ayrıca 29 eyalet, Meta'nın çocukların çevrim içi gizliliğini koruma yasasını çiğnediğini belirtti.

Eyaletler, şirketin çocuk kullanıcılardan ebeveyn izni olmadan kişisel veri topladığını öne sürdü. Bu verilerin makine öğrenimi ve üretken yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla kullanıldığı vurgulandı.

Meta ise iddiaları reddederek çocukları korumak için yoğun çaba harcadığını savundu. Şirket, "sosyal medya bağımlılığı" kavramının tıbben tanınan bir psikiyatrik durum olmadığını ve tüketicileri yanıltmadığını öne sürdü.

Dava öncesi dosyalarda dört eyaletin 1,4 trilyon dolara kadar ceza talep ettiği belirtilmişti. Eyaletler daha sonra bu talebin 200 milyar dolara yakın olacağını ifade etti. Davacılar ayrıca çocukların hesap açmasının engellenmesini ve kapsamlı platform değişikliklerini talep etti.

Sosyal medya devlerine binlerce dava açıldı

Meta, Snap, Alphabet ve ByteDance şirketleri federal ve eyalet mahkemelerinde binlerce benzer davayla karşı karşıya bulunuyor. Teknoloji devlerinin genç kullanıcıları bağımlı kılan tasarımlar üreterek zihinsel sağlık krizine yol açtığı öne sürülüyor.

Federal çaptaki tüm davalar Oakland'da ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers huzurunda birleştirildi. Eyalet mahkemelerinde de binlerce bireysel dava süreci devam ediyor. Los Angeles'ta bir yargıç, platformların tasarımı yüzünden zarar gördüğünü belirten binlerce kişinin dosyasını inceliyor.

Yaklaşık 30 eyalet ise şirketler aleyhine yerel mahkemelerde dava açtı. Tennessee eyaletinin Meta'ya karşı açtığı dava temmuz ayından bu yana Nashville'de görülüyor.

Uzlaşma kararı, Meta'nın New Mexico'da kaybettiği iki kritik davanın ardından geldi. Jüri mart ayında kullanıcıları yanılttığı gerekçesiyle Meta'yı 375 milyon dolar ödemeye mahkum etti. Yargıç 6 Ağustos'ta şirketin kamuya zarar verdiğine hükmederek 567 milyon dolarlık ek ceza ve çocuk güvenliği önlemleri getirdi.

Mart ayında Los Angeles'ta görülen ilk bireysel davada jüri, davacı Kaley G.M.'nin depresyon ve anksiyetesinden Meta ve Google'ı sorumlu tutarak toplam 6 milyon dolar tazminat kararı verdi. Şirketler bu kararlara itiraz edeceklerini açıkladı.

Dört büyük teknoloji şirketi, Kentucky'deki bir okul bölgesinin açtığı ilk federal davada uzlaşmaya vardı. Breathitt County Okul Bölgesi'nin bu uzlaşma kapsamında toplam 27 milyon dolar alacağı kaydedildi.

Şimdiye kadar yapılan en pahalı uzlaşmalar

Fiyatlardaki düşüşte uluslararası jeopolitik gelişmeler belirleyici oldu. ABD ile İran arasındaki gerilimin azalması ve askeri saldırıların durması piyasaları rahatlattı. Taraflar arasındaki normalleşme çağrılarının artması petrol fiyatlarına olumlu yansıdı.

İndirim gece yarısından itibaren pompaya yansıyacak

Akaryakıt ürünlerinden motorinin litre satış fiyatına 5 lira 36 kuruş indirim yapıldı. Söz konusu indirim tutarı, gece saat 00.00'dan itibaren doğrudan pompa fiyatlarına yansıyacak.

İllere göre yeni pompa fiyatları

Gelen 5 lira 36 kuruşluk indirimin ardından motorinin litre fiyatı şehirlere göre yeniden belirlendi. Yeni tarifeyle birlikte motorinin litresi İstanbul'da 77,37 liraya düşecek.

İndirim sonrasında motorinin litre satış fiyatı Ankara'da 78,47 lira, İzmir'de ise 78,76 lira seviyesine inecek. Doğu illerinde ise motorinin litresi ortalama 80,21 liradan alıcı bulacak.

Yapay zeka modelleri neden dış kuruluşlara sızdı?

Yapay zeka modelleri kamu kullanımına sunulmadan önce şirketler bir dizi test gerçekleştiriyor. Modellerin kıyaslanması veya modelleri test etme süreci, yapay zeka sistemlerinin soruları yanıtlama, kod yazma veya talimatları takip etme gibi görevlerde ne kadar başarılı olduğunu ölçüyor. Modellere, sandbox adı verilen kontrollü sanal test ortamlarının sınırları içerisinde tamamlamaları gereken testler veriliyor. Bazı modellerin, testlerden kaçarak ve ihtiyaç duydukları bilgileri bulmak için internete erişerek bu testleri manipüle edebildiği görüldü. Bu süreç bazı durumlarda üçüncü taraf kuruluşların sistemlerine sızmayı da içerdi.

CTM Insights'ın kurucusu ve genel müdürü Lou Steinberg, “Bir çözüme ulaşmaya çalışırken neyin ‘hile’ olduğunu anlayacak ahlaki bir pusuladan yoksunlar. Birini hackleyip cevabı çalmak, cevabı kendileri bulmaktan daha kolaysa, cevap alma hedefini bu da karşılıyor” dedi. Temmuz ayında OpenAI modelleri, yapay zeka modellerinin paylaşılması için kullanılan popüler bir platform olan Hugging Face'e sızdı. Şirket bu olayı “eşi benzeri görülmemiş” olarak nitelendirirken, olay teknolojinin kullanımına yönelik kısıtlamalar getirilmesi çağrılarına yol açtı.

OpenAI'ın yaşadığı olay, diğer şirketleri de kendi güvenlik önlemlerini gözden geçirmeye yöneltti. Birkaç şirket daha önce bilinmeyen güvenlik ihlalleri keşfettiklerini açıkladı. Anthropic de aynı ay, Claude modelinin testler sırasında üç kuruluşa sızdığını açıkladı. Ağustos ayında Meta, Muse Spark 1.1 modelinin test sırasında internete eriştiğini ve dışarıdaki bir hizmetin sistemlerine sızdığını söyledi.

Test ortamı ihlalleri neden oluyor?

Sandbox'lar, temel olarak modellerin internete erişmesini engellemek amacıyla tasarlanmış değil. Güçlü yapay zeka modelleri bunu nasıl yapacaklarını keşfetmeden önce bu durum acil bir endişe kaynağı değildi. Sandbox'lar esas olarak dahili sistemlere erişimi ve bu sistemlere verilebilecek zararı sınırlandırmak için tasarlanıyor. Bu kör nokta, söz konusu ihlallerin gerçekleşebileceği koşulların oluşmasına yardımcı oldu.

OpenAI, testleri sırasında modellere doğrudan internet erişimi sağlamadığını söyledi. Ancak modeller, test ortamındaki daha önce bilinmeyen bir “zero-day” güvenlik açığından yararlandı. Zero-day açıkları, siber güvenlik personelinin daha önce farkında olmadığı ve dolayısıyla düzeltmek için vakit ayırılmamış yazılım açıklarıdır. Anthropic'in durumunda modellere, internet erişimi olmayan simülasyonlarda çalıştıkları söylendi. Ancak Anthropic ile değerlendirme ortağı arasındaki bir yanlış anlaşılma nedeniyle canlı internet erişimi mevcuttu.

Meta ise modelinin gerçekleştirdiği ihlalin, test ortamının kurulumu sırasında yapılan bir hatadan kaynaklandığını ve konuyu daha ayrıntılı şekilde araştırdığını söyledi. Bununla birlikte, sektörü takip eden bazı kişiler bu ihlallerin şirketlerin modelleri için kamuoyunda ilgi yaratmasının kullanışlı bir yolu haline geldiğini söylüyor. Bir yapay zeka modelinin test ortamından kaçabilmesi, modelin olağanüstü güçlü olduğunu düşündürüyor ve bu da geliştiricisinin olumlu görünmesini sağlıyor.

İnsanlar siber saldırı için yapay zekayı nasıl kullanıyor?

Yapay zeka destekli siber saldırılar, saldırganların kimlik avı ve kötü amaçlı yazılım geliştirme gibi görevleri otomatikleştirmesine ve hızlandırmasına olanak tanıyarak bilgisayar korsanlığı kapasitesini artırıyor. Saldırı gerçekleştirmek için gereken teknik beceri de hiç olmadığı kadar düşük: Yapay zekayı kullanarak siber saldırı düzenlemek çok daha az teknik bilgi gerektiriyor.

Şimdiye kadar kamuoyuna açıklanan ve insanlar tarafından yönlendirilen saldırılar, sandbox ihlallerinden daha ciddi sonuçlar doğurdu. Bunlar arasında hassas devlet verilerinin çalınması da bulunuyor. Eylül 2025'te Anthropic'teki bir araştırma ekibi, önemli ölçüde insan müdahalesi olmadan bir bilgisayar korsanlığı kampanyasını yönlendirmek için yapay zekanın kullanıldığı ilk bildirilen vakayı ortaya çıkardığını açıkladı. Şirket, Çin devlet destekli bir bilgisayar korsanlığı grubunun, geniş kapsamlı bir veri hırsızlığı ve şantaj operasyonunda Claude Code'u kullandığı değerlendirmesinde bulundu.

Benzer saldırılar da devam etti. Bloomberg, şubat ayında kimliği bilinmeyen bir bilgisayar korsanının Meksika'daki devlet kurumlarına yönelik bir dizi saldırıyı gerçekleştirmek için Anthropic'in Claude modelini kullandığını bildirdi. Saldırı sonucunda büyük miktarda hassas vergi ve seçmen bilgilerinin çalındığı belirtildi.

Ocak ayından itibaren Rusça konuşan bilgisayar korsanları, ticari yapay zeka araçlarının yardımıyla onlarca ülkede 600'den fazla güvenlik duvarı cihazını aşarak sistemlere sızdı. Tayvan hükümeti de yakın zamanda yurt dışından devlet kurumlarına yönelik yapay zeka destekli siber saldırılar tespit ettiğini açıkladı. İhlali ilk olarak tespit eden İsrailli yapay zeka şirketi Dream'e göre bilgisayar korsanları en az 85 devlet hesabına erişim sağladı ve 2 bin 500'den fazla personele ait kaydı ele geçirdi. Daha sonra Tayvan'ın nükleer güvenlik kurumunu hedef aldılar.

Çocuğu bulunmayan iş insanının serveti, önceden hazırlanan veraset planı kapsamında İsviçre merkezli Kuehne Vakfı'na devredildi. Bu devir işlemi, vakfı Avrupa'nın en büyük hayır kurumlarından biri haline getirdi.

Taşımacılık, havacılık, kimya ve gayrimenkul sektörlerine yayılan portföyün merkezinde Kuehne + Nagel International AG bulunuyor. Büyükbabasının kurucusu olduğu lojistik şirketinin yüzde 60 hissesi doğrudan vakfın mülkiyetine geçti.

Forbes'un Gerçek Zamanlı Milyarderler listesine göre Kuehne'nin net serveti son 10 yılda dörde katlanarak 44 milyar dolara ulaştı. Başarılı iş insanı, günlük operasyonlardan yıllar önce çekilmesine rağmen şirketin stratejik kararlarındaki ağırlığını son ana kadar korudu.

Basel Üniversitesi Vakıf Yönetimi Uzmanı Prof. Georg von Schnurbein konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Klaus-Michael Kuehne çok baskın bir kişilikti. Bağımsız hareket etti, tüm sorumluluğu aldı ve çok başarılı oldu. Bir yönetim kurulu asla aynı şekilde davranamaz. Artık daha fazla tartışma yaşanacak ve risk alma düzeyi aynı kalmayacaktır." değerlendirmesini yaptı.

Lojistikten doğan küresel yatırım ağı

Kuehne, lojistik devinden elde ettiği gelirlerle portföyünü son yıllarda hızla çeşitlendirdi. Alman milyarder, deniz taşımacılığı şirketi Hapag-Lloyd AG'de yüzde 30, kimya dağıtımcısı Brenntag SE'de yüzde 20 hisse topladı.

Yatırımlarını otobüs şirketi Flix SE ile büyüten Kuehne Holding, bu yıl havacılık devi Deutsche Lufthansa AG'deki payını da yüzde 20'ye çıkardı. Şirket böylece Lufthansa'nın en büyük hissedarı konumuna yükseldi. Ünlü iş insanı, doğduğu Hamburg kentindeki The Fontenay gibi lüks otelleri ve gayrimenkulleri de bünyesine kattı.

Kuehne, serveti ve yaşam tarzı hakkında geçmişte verdiği bir röportajda, "Üç evim ve bir motorlu yatım var, temelde hepsi bu. Daha fazla lükse ihtiyacım yok." ifadesini kullanmıştı. İsviçre ve Mayorka'da yaşayan milyarderin eşi Christine Kuehne vakfın mütevelli heyetinde yer almayı sürdürüyor.

Vakıf yönetiminde yeni dönem başlıyor

Kuehne Vakfı, yaklaşık 800 çalışanı ve 135 milyon İsviçre frangı (168 milyon dolar) tutarındaki bütçesiyle dikkat çekiyor. Vakfın yönetimini Kuehne'nin güvendiği yakın danışmanlar grubu üstlendi.

Veraset planı kapsamında vakfın liderliğine İsviçreli kıdemli avukat Thomas Staehelin geçecek. Yönetim çemberinde Hapag-Lloyd Yönetim Kurulu Başkanı Karl Gernandt, lojistik şirketinin başkanı Joerg Wolle ve Kuehne + Nagel Üst Yöneticisi Stefan Paul yer alıyor.

WHU Otto Beisheim Yönetim Okulu Öğretim Üyesi Prof. Serden Özcan, yeni döneme dair değerlendirmesinde, "Vakıflar belirli varlıkları korumak veya kurucunun uzun vadeli hedeflerini sürdürmek için yapılandırılabilir. Ancak vakıf yapısına bakarak mevcut tüm yatırımların sonsuza dek elde tutulacağı sonucuna varılmamalıdır." dedi.

Lufthansa hissedarlarından Deka Investment Kurumsal Yönetim Direktörü Ingo Speich ise, "Hisselerin vakfa devredilmesi, vakfın bu yatırımla hangi hedefleri güttüğü henüz netleşmese de şimdilik sürekliliği güvence altına alıyor." yorumunda bulundu.

Bu oran, hükümetin yıllık bütçesinde öngördüğü yüzde 5'lik büyümenin oldukça uzağında kalıyor. Yine de bu tablo Milei'nin göreve geldiğinde devraldığı durgunluktan daha iyi bir duruma işaret ediyor. Birçok analist, ekonomik genişlemenin artık teklemeye başladığını düşünüyor. Libertaryan liderin geçen ekim ayındaki kongre ara seçimlerindeki zaferinden sonra bu durum neredeyse imkansız görünüyordu.

Bazı uzmanlar, Milei'nin uluslararası piyasalara dönmeme kararının yavaşlayan büyüme üzerinde etkili olduğunu belirtiyor. Latin Securities Argentina Makro ve Ülke Stratejisi Başkanı Bárbara Guerezta, ekonominin şu anda durgunlaştığını ifade etti. Guerezta, "Geçen aralıktan bugüne kadar ekonomi mevsimsel etkilerden arındırılmış olarak büyümedi. Hükümet yurt dışından borçlanmayarak beklediğimizden çok daha sıkı bir politika duruşu sergilemeye karar verdi ve tahminimizi revize etmemizin nedenlerinden biri de buydu." dedi. Büyüme tahminini yüzde 3 ila 3,5 aralığından yüzde 2 ila 2,5 aralığına çeken Guerezta, Buenos Aires'teki ekonomistler arasındaki genel eğilimi yansıttı.

Sıkılaşma politikaları ve dengesiz büyüme

Yaşanan yavaşlama Milei'nin ekonomik deneyinin bir sonraki aşamasını zorlaştırıyor. Hükümetin başlangıçtaki kemer sıkma politikası enflasyonu ezdi ve Uluslararası Para Fonu'nun bile tam bir krize yakın gördüğü ekonomiyi istikrara kavuşturmaya yardımcı oldu. Bu harcama kesintileri beklenenden çok daha hızlı işe yaradı. Ancak daha güçlü bir toparlanma için zemin hazırlamayı içeren ikinci aşamanın daha zor olduğu kanıtlanıyor.

Merkez bankasının en güncel anketine göre Arjantin'in üretimi ikinci çeyrekte muhtemelen yüzde 0,4 oranında daraldı. Bu rakam önceki ankete göre tam bir yüzde puanlık aşağı yönlü revizyona işaret ediyor. Hükümet verilerine göre ekonomik aktivite haziran ayına kadar yüzde 1,9 büyüyerek bir önceki yılki yüzde 6,1'lik hızın gerisinde kaldı. Ekonomistler, toparlanmanın sadece zayıflamakla kalmayıp giderek daha dengesiz hale geldiğine dikkat çekiyor.

Madencilik, enerji ve tarım sektörleri Vaca Muerta kaya gazı oluşumu, devasa lityum yatakları ve güçlü tarım sektörü sayesinde ivmenin büyük kısmını sağlıyor. İmalat, inşaat ve ticaret ise zayıflamaya devam ediyor. Buenos Aires'te 60 çalışanı olan bir plastik ambalaj üreticisi Miguel Jacobawsky, satışların hiçbir zaman tam olarak istikrara kavuşmadığını belirtti.

Jacobawsky, "Bazen toparlanıyorlar, sonra tekrar düşüyorlar. Bu bir tahterevalli." değerlendirmesini yaptı. Fabrikasının kapasitesinin üçte ikisinden daha azıyla çalıştığını belirten Jacobawsky, dolar bazında artan genel giderlerin maliyetleri artırdığını ve bu artışları müşterilere yansıtamadığı için kâr marjlarının daraldığını vurguladı.

Seçmen tepkisi ve siyasi riskler

Merkez Bankası Başkanı Santiago Bausili de ekonomideki ivme kaybını kabul etti. Mendoza Borsası'nda 14 Ağustos'ta konuşan Bausili, ekonominin 2024'ten bu yana yılda yaklaşık yüzde 2 büyüdüğünü belirterek, "Bu bizim istediğimizden çok daha yavaş." ifadesini kullandı. Bausili, para politikasının öngörülebilir gelecekte sıkı kalmaya devam edeceğinde ısrar etti. Kötüleşen görünüm, üç haneli enflasyonu bugün yaklaşık yüzde 34'e düşürme başarısına rağmen Milei'nin gelecek yılki yeniden seçilme çabasını zorlaştırıyor.

Bloomberg Economics Arjantin Ekonomisti Jimena Zuniga, haziran ayındaki güçlü aktivite artışının önceki iki aydaki ciddi daralmaları telafi edemediğini kaydetti. Zuniga, "Bu durum Arjantin'in ikinci çeyrekteki büyümesini negatif bölgede bıraktı ve yüzde 2,7'lik tam yıl tahminimiz için aşağı yönlü risk oluşturuyor." dedi. Şimdi birçok kişi seçmenlerin Milei'nin fiyatları düşürmedeki başarısına mı yoksa ekonomiyi canlandırmadaki zorluklarına mı daha fazla ağırlık vereceğini merak ediyor.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) Arjantin'in en büyük özel sektör işverenleri arasında yer alıyor. Bu sektördeki kalıcı zayıflık Milei'ye gelecek yıl destek kaybettirebilir. Jacobawsky, hükümetin KOBİ'lerin yaşadıklarına dikkat etmemesi halinde KOBİ sektörünün 2027'de hükümeti desteklemeyeceğini söyledi. Kamuoyu yoklamaları da uyarı işaretleri veriyor. Temmuz ayında AtlasIntel tarafından yapılan bir ankete göre Milei'nin onay oranı yüzde 37,1 ile başkanlığının en düşük seviyesine yaklaştı. Torcuato Di Tella Üniversitesi'nin hükümet güven endeksi, görev sürelerinin bu noktasındaki diğer yeni başkanlardan daha yüksek olsa da, Milei'nin görev süresinin en düşük seviyelerine yakın seyrediyor.

Fitch Ratings Amerika Kredi Notları Eş Başkanı Todd Martinez, seçimlere düşük onay oranlarıyla girilmesinin risklerine değindi. Martinez, "Seçime düşük onay oranları, zayıf bir iş gücü piyasası ve durgun ekonomik aktiviteyle yaklaşırsak, bu durum finansal piyasalarda büyük bir gerginlik yaratabilir." dedi. Devir etkileri gibi istatistiksel faktörleri de hesaba katan analistler, büyümenin bu yıl neredeyse yatay seyredeceğini öngörüyor.

Danışmanlık firması Equilibra'da ekonomist olan Lorenzo Sigaut Gravina ise yatırımlar olmadan ekonominin yerinde saydığını belirtti. Bu yıl sadece yüzde 2 büyüme öngören Gravina, "Yatırım eksikliği, işletmelerin kapanması ve resmi istihdam yaratılmaması ortamında Arjantin ekonomisi ne ileri ne de geri gidiyor." ifadesini kullandı.

Başarılı ve varlıklı insanlarla sohbet ederken bugün ne kadar servetleri olduğundan, kaç şirket kurduklarından ya da kaç kişiyi çalıştırdıklarından önce nereden başladıklarını merak ederim. Çünkü bana göre insanın karakterini asıl anlatan, zirveye ulaştığında ne yaptığı değil, henüz kimsenin kendisini tanımadığı, parası ve bağlantıları olmadığı günlerde önüne çıkan ilk fırsatla ne yaptığıdır.

Thanyarat “Nicky” Santichatsak’a bu nedenle bir gün basit bir soru sordum: “Hayatında ilk paranı nasıl kazandın?” Hiç düşünmeden cevap verdi: “Annemin yaptığı yemekleri satarak.”

“Kaç yaşındaydın?”

“Sekiz.”

Bugün İngiltere’nin en varlıklı yabancı girişimcileri arasında anılan, Londra’da bir dönem 13 restoran işleten, İngiltere ve Avrupa’da gayrimenkul varlıkları bulunan, Tayland’da turizm ve tatil yatırımları geliştiren bir kadının hikâyesinin sekiz yaşındaki bir kız çocuğuyla başlaması bana hâlâ çarpıcı geliyor.

Sekiz yaşında öğrenilen ilk iş dersi

Nicky, Tayland’ın güneyindeki Yan Ta Khao’da, eyalet merkezinden yaklaşık 25 kilometre uzakta büyüyor. Okul tatillerinde annesi yöresel yemekler ve tatlılar, teyzesi başka ev yemekleri hazırlıyor; küçük Nicky bunları alıp çevrede satıyor.

Sekiz yaşında kâr marjını, fiyatlama stratejisini veya nakit akışını bilmiyor elbette. Ama birçok insanın işletme okullarında çok daha sonra öğrendiği bir şeyi sezgisel olarak keşfediyor:

İnsanların istediği bir şeyi iyi üretir, doğru biçimde sunar ve güven oluşturursanız ekonomik değer yaratırsınız.

Aradan on yıllar geçecek, ülkeler ve rakamlar değişecek ama bu temel formül değişmeyecektir.

Hemşirelikten Londra’ya

Nicky’nin restorancılıktan önceki mesleği hemşirelik.

Bu ayrıntıyı özellikle önemsiyorum. Çünkü hemşirelik ile girişimcilik ilk bakışta birbirinden uzak görünse de Nicky’nin hayatında aynı temel becerileri besliyor: insanı anlamak, ihtiyacını sezmek, hizmet etmek, sabırlı olmak ve işler zorlaştığında paniğe kapılmamak.

Yaklaşık 38 yıl önce yüksek lisans yapmak için İngiltere’ye geldiğinde yanında büyük sermaye veya güçlü bağlantılar yoktu.

Londra da onu kırmızı halıyla karşılamadı.

Banka hesabı açtıramadığı için yanında taşıdığı yaklaşık 3 bin sterlin çalındı. Yeni bir ülkede, ailenizden binlerce kilometre uzakta ve geleceğiniz belirsizken böyle bir kayıp eve dönmek için yeterli sebep olabilirdi.

Nicky dönmedi.

Bir dönem dört yarı zamanlı işi aynı anda yaptı. Temizlikçilik, gazete bayisinde çalışma, çiçekçilik, özel aşçılık…

Önyargılarla da karşılaştı. Fakat bunları hayatının merkezine yerleştirmedi. Onun refleksi “Neden benim başıma geldi?” yerine “Şimdi ne yapabilirim?” oldu.

Bence direnç bazen bundan ibaret: Düştüğünüzü inkâr etmeden, düştüğünüz yerde yaşamayı reddetmek.

Londra yağmurunda bir pazar tezgâhı

Pazar günleri Merton Abbey Mills’de Tayland yemekleri yapıp satmaya başladığında Tayland mutfağı İngiltere’de bugünkü kadar tanınmıyordu.

Yağmurda, rüzgârda, karda tezgâhının başında durdu. İnsanlar önce merak edip tattılar, sonra yeniden geldiler, ardından arkadaşlarını getirdiler.

Daha sonra Chiswick’te akşamları bir kafe kiraladı. Haftanın yedi günü, bazı günler 18 saate yaklaşan bir tempoyla çalıştı.

Sonra Wimbledon Village geldi.

Bir mülk gördüğünde hayatının en büyük risklerinden birini aldı. Evini sattı, arabasını sattı, bankadan borçlandı, birikimlerinin neredeyse tamamını yeni restoranına yatırdı.

Daha da önemlisi, düzenli müşterilerinden İngiliz bir aile Nicky’ye o kadar güveniyordu ki mülkü almasına yardımcı olmak için 10 bin sterlin borç verdi.

Bu rakamı özellikle önemsiyorum.

Çünkü para sermayedir ama güven de sermayedir. Bazen daha değerlisi.

“Bekleyin ve Görün”

Wimbledon’daki restoran hazırlanırken varlıklı bir çift yeni mekânın ne olacağını soruyor: “Tayland restoranı.”

Verdikleri tepki küçümseyici. Wimbledon Village’da ucuz paket yemek istemediklerini söylüyorlar.

Nicky tartışmıyor, öfkelenmiyor: “Gerçek ve kaliteli bir Tayland restoranı olacak. İlk yemeğiniz benden. Bekleyin ve görün.” Sonra gerçekten görüyorlar.

Wimbledon’dan Soho’ya, Chiswick’ten Richmond, Claygate ve Brentford’a uzanan bir restoran ağı oluşuyor. Bir dönem 13 restoran ve yaklaşık 250 çalışan…

Andre Agassi, Martina Navratilova, Andy Roddick, Andy Murray, Maria Sharapova ve Williams kardeşler gibi tenis dünyasının büyük isimleri de restoranlarının müşterileri arasına giriyor.

Sekiz yaşında annesinin yemeklerini satan kız çocuğu artık Londra’nın en rekabetçi sektörlerinden birinde marka yaratmıştır.

Wimbledon’da başlayan dostluğumuz

Nicky ile bizim dostluğumuz da Wimbledon’da başladı.

Restoranında başlayan tanışıklığımız zaman içinde iş dünyasının çok ötesine geçti. Bugün dönüp baktığımda Wimbledon’da başlayan dostluğumuzun dünyanın dört bir köşesinde yankılandığını görüyorum.

Yollarımız Londra’dan Yunan adalarına, oradan Türkiye’ye uzandı. Birlikte Karaburun, Urla ve Çeşme’ye gittik. Ege’nin iki yakasında sofralara oturduk. Yemek, yatırım, gayrimenkul, insanlar ve hayat üzerine uzun sohbetler ettik.

Bazı dostluklar aynı şehirde olduğunuz için sürer. Bazıları ise araya ülkeler, denizler ve binlerce kilometre girse de kaldığı yerden devam eder. Nicky ile bizimki ikinci türden.

Adrian: Görünmeyen güç

Bu hikâyede Nicky’nin hayat arkadaşı Adrian Mills’i de ayrı bir yere koymak gerekiyor.

Eski bir BBC sunucusu olan Adrian, yalnız eşi değil, Nicky’nin uzun yolculuğunun en güçlü destekçilerinden biri. Nicky’nin bitmek bilmeyen enerjisinin yanında Adrian’ın daha sakin, gözlemci ve destekleyici duruşunu görmek mümkün.

Büyük başarı hikâyelerini genellikle tek bir kahramanın etrafında anlatıyoruz. Oysa uzun yolculukların arkasında çoğu zaman görünür olmaktan çok destek olmayı tercih eden insanlar vardır.

İş hayatında doğru ortağı seçmek kadar, hayatta doğru yol arkadaşını seçmek de bir stratejik karardır.

Restorancıdan yatırımcıya

Nicky’nin iş zekasının en önemli taraflarından biri, restoranlarda kazandığı parayı yalnızca daha fazla restoran açmak için kullanmaması.

Zamanla gayrimenkule, kira getiren varlıklara, İngiltere ve Avrupa’daki yatırımlara ve Tayland’daki turizm ve tatil merkezlerine yöneliyor.

Böylece restoran işletmeciliğinden yatırımcılığa geçiyor.

Bu ayrım önemli.

Para kazanmakla servet yaratmak aynı şey değildir.

Para kazanırken siz çalışırsınız. Servet yaratmaya başladığınızda kurduğunuz sistemler ve sahip olduğunuz varlıklar da sizin için çalışmaya başlar.

Nicky’nin bugün ulaştığı varlığın arkasında yalnızca milyonlarca tabak yemek değil, kazandığını tüketmek yerine yeni varlıklara dönüştürme disiplini bulunuyor.

Serveti büyüdü, kendisi değişmedi

Fakat beni Nicky’de en fazla etkileyen şey servetinin büyüklüğü değil.

Mütevazılığı.

Bugünkü hayatına bakıp geçmişini bilmeseniz, hemşirelikten geldiğini, temizlikçilik yaptığını, Londra pazarlarında yağmur altında yemek sattığını tahmin etmek kolay değil.

Ama o bunların hiçbirini saklamıyor.

Daha da önemlisi o eski reflekslerini kaybetmemiş.

Bir dostunun ayağı ağrıyorsa yere eğilip ayağına masaj yapabiliyor. Bir restoranda mutfağa girip aşçıların arasına karışabiliyor, bıçağı eline alıp yıllar içinde geliştirdiği mutfak becerilerini kullanabiliyor. Sofrada servis yapılması gerekiyorsa kalkıp yardım etmekten çekinmiyor.

Bunları gösteriş için yapmıyor.

Çünkü gösterecek kimse olmadığında da aynı insan.

Yıllar boyunca servetin insanlar üzerindeki etkisini çok gözlemledim. Para bazı insanları özgürleştiriyor, bazılarını ise kendi önemlerine fazlasıyla inandırıyor.

Nicky’de farklı bir şey görüyorum:

Serveti büyümüş ama egosu servetiyle aynı hızda büyümemiş.

Belki gerçek zenginliğin ölçülerinden biri de budur.

Sağlık da servettir

Bugün Nicky’nin başarı tanımı yeniden değişiyor.

“Sağlık da servettir” diyor.

Ailesiyle daha fazla zaman geçirmek, hayatın tadını çıkarmak, seyahat etmek ve yaklaşık 40 yılda biriktirdiği tecrübeyi başkalarıyla paylaşmak istiyor.

Çünkü insan belli bir servet seviyesinden sonra başka bir bilanço tutmaya başlıyor.

Ne kadar zamanım var?

Sağlığım nasıl?

Sevdiğim insanlarla ne kadar vakit geçiriyorum?

Hayatım üzerinde ne kadar kontrolüm var?

Bunların da bir değeri var. Üstelik bazıları parayla geri alınamıyor.

Nicky’den iş dünyasına beş ders

Nicky’nin hayatından benim çıkardığım ilk ders, küçük başlamaktan korkmamak. İlk sermayeniz bazen annenizin yaptığı birkaç tabak yemek olabilir. Önemli olan elinizdekinden değer yaratabilmek.

İkincisi, mazeret yerine hareket üretmek. Parasını kaybetti, yabancı ülkede sıfırdan başladı, temizlikçilik yaptı, önyargılarla karşılaştı. Bunların hiçbiri onun nihai kimliği olmadı.

Üçüncüsü, güven biriktirmek. Bir müşterinin size 10 bin sterlin borç verecek kadar inanması, bazen banka bilançosundaki teminattan daha değerlidir. İtibar, girişimcinin görünmeyen sermayesidir.

Dördüncüsü, kazandığınızı kalıcı varlıklara dönüştürmek. Restorandan gayrimenkule, oradan turizm ve farklı yatırımlara geçebilmek, para kazanmak ile servet yaratmak arasındaki farktır.

Beşincisi ve bana göre en önemlisi, zenginleşirken kendinizi kaybetmemek.

Bir gün milyonlarca sterlinlik varlıkları yönetebilirsiniz. Dünyanın farklı ülkelerinde mülkleriniz, restoranlarınız, tatil yatırımlarınız olabilir. Ama dostunuzun ayağı ağrıdığında eğilip masaj yapabiliyor, mutfağa girip yemek hazırlayabiliyor, sekiz yaşında nereden başladığınızı utanmadan anlatabiliyorsanız başka türden, daha kıymetli bir servet de yaratmışsınız demektir.

Wimbledon’da başlayıp dünyanın farklı köşelerine yayılan dostluğumuz boyunca Nicky’den benim öğrendiğim en önemli ders bu oldu:

Başarı yalnız ne kadar yükseldiğinizle ölçülmez. Yükseldikten sonra yere ne kadar sağlam basabildiğinizle de ölçülür.

Sekiz yaşında annesinin yemeklerini satarak başlayan yolculuk Londra’nın restoranlarından İngiltere ve Avrupa’daki gayrimenkullere, Tayland’daki tatil yatırımlarına ve ciddi bir servete ulaştı.

Ama hikâyenin benim için en güzel tarafı rakamlar değil.

Onca başarıdan sonra hâlâ hemşire Nicky’yi, mutfaktaki Nicky’yi ve sekiz yaşında elindeki yemekleri satmaya çalışan o küçük kızı içinde taşıyor olması.

Kendi sözleriyle:

“Yeterince dikkatli bakarsanız, her zaman bir fırsat vardır.”

Ben buna bir cümle eklerdim:

Fırsatı görmek sizi girişimci yapar. Onu servete dönüştürmek sizi yatırımcı yapar. Bütün bunları yaparken insanlığınızı, dostlarınızı ve nereden geldiğinizi unutmamak ise gerçek zenginliktir.

Aynı sıralarda Florida'da Memur Christopher Goodson, Flock sistemini tamamen farklı bir amaç için kullanıyordu. Goodson, bir suçluyu değil ayrı yaşadığı eşini takip ediyordu. Departmanının sisteme erişimini kullanan polis memuru, Eylül 2024 ile Haziran 2026 arasında eşinin aracına yönelik 700'den fazla yetkisiz sorgulama yaptı. Bu ihlallerin ortaya çıkmasının ardından memur geçen hafta tutuklandı.

Gözetim ağı 49 eyalete yayıldı

Flock Safety, dokuz yıldır suçları çözme vaadiyle ABD tarihindeki en kapsamlı gözetim ağını kurdu. Güneş enerjisiyle çalışan kameralar 49 eyaletteki 5 binden fazla bölgede araçların plaka, marka, model, renk ve belirleyici özelliklerini kaydediyor. Kolluk kuvvetleri, bu veriler içinde doğal dil tanımlamaları kullanarak binlerce yargı bölgesinde aynı anda arama yapabiliyor.

Pratik olarak Flock sözleşmesi olan herhangi bir polis departmanı, bir kişinin nereye, ne zaman ve ne sıklıkla araç kullandığını haritalandırabiliyor. Şirket, verilerin müşterilere ait olduğunu ve genellikle 30 gün içinde silindiğini iddia ediyor.

Ancak Fortune dergisinin incelemesine göre durum her zaman böyle işlemiyor. Los Angeles Polis Departmanı (LAPD) müfettişlerinin hazırladığı denetim raporunda, en az bir Flock sözleşmesinin şirkete verileri beş yıl boyunca saklama ve kendi takdirine bağlı olarak herhangi bir amaçla kullanma izni verdiği ortaya çıktı.

Şirketin değeri 8,3 milyar dolara ulaştı

Tartışmalara yanıt veren Flock CEO'su Garrett Langley, şirketin suçları çözmek için kurulduğunu belirtti. Langley, "Flock her gün aksi takdirde çözülemeyecek suçların çözülmesine yardımcı oluyor. Kayıp çocukların bulunmasından cinayetlerin ve şiddet suçlarının çözülmesine kadar müfettişlere daha önce sahip olmadıkları ipuçları sağlıyor." dedi. CEO, teknoloji ve yönetim kararlarının temelinde bu etkinin yattığını sözlerine ekledi.

Silikon Vadisi'nin dev risk sermayesi şirketleri a16z ve Tiger Global tarafından desteklenen girişim, bugüne kadar oldukça kazançlı bir tablo çizdi. Şirket, nisan ayında 8,3 milyar dolar değerlemeyle 500 milyon dolar yatırım aldığını duyurdu. Bugüne kadar toplam 1,2 milyar dolar fon toplayan girişim, 2026'nın ilk yarısında yıllık 500 milyon dolar yinelenen geliri aştı.

Görüntü, silah sesi algılama, insansız hava araçları ve yapay zeka destekli arama yazılımları alanına da genişleyen şirket, yeni gelirlerinin yarısından fazlasının plaka okuyucu dışı ürünlerden geldiğini doğruladı.

Halka açık tepkiler ve sözleşme iptalleri artıyor

Büyüyen gözetim ağı, halk arasında ciddi bir tepkiye yol açtı. İnsanlar New York'ta kameraları elektrikli testereyle kesti, Kaliforniya'da üzerlerine boya attı ve Idaho'da bir kamyonetle cihazlara çarptı. NPR verilerine göre Flock kameraları bugüne kadar en az 36 eyalette tahrip edildi. Vandallık olayları sorulduğunda Langley, bu kişilerin muhtemelen ağır bir suç işlediklerinin farkında olmadıklarını belirtti.

Washington Post'un araştırması, sistemin eski veya mevcut romantik partnerleri takip etmek için kullanıldığı 50'ye yakın polis suistimali vakasını ortaya çıkardı. Adalet Enstitüsü (IJ) ise ülke çapında 150'den fazla belgelenmiş kötüye kullanım vakasının yer aldığı halka açık bir veri tabanı tutuyor. IJ yetkilileri, polislerin arama yaparken nadiren belirli bir neden göstermek zorunda olması sebebiyle gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğini söylüyor.

Tepkiler nedeniyle Boston, Flagstaff ve Santa Clara gibi şehirler sözleşmelerini iptal etti. San Francisco Standard'ın raporuna göre, Ağustos 2021 ile Mayıs 2026 arasında 28 eyalette toplam 82 Flock sözleşmesi sonlandırıldı. Bunun 39'u sadece bu yılın ilk beş ayında gerçekleşti. İptallere rağmen CEO Langley işlerin etkilenmediğini savundu. Langley, "Müşteri tabanımızı müşteri kayıp oranımızın 10 katı hızda büyütüyoruz ve kurumlar topluluklarını daha güvenli hale getirmek için her geçen gün daha fazla Flock'a yöneliyor." değerlendirmesini yaptı.

Veri paylaşımı ve yasal boşluklar

Gizlilik savunucuları, gevşek veri saklama politikalarının verileri aylarca veya yıllarca aranabilir kıldığını belirterek bu durumdan endişe duyuyor. Şirket geçen hafta varsayılan saklama süresini yedi güne indirmeyi önerdi. Ancak Demokrasi ve Teknoloji Merkezi'nden Tom Bowman, bu politika değişikliklerinin karar hakkını yine müşteriye bıraktığına dikkat çekti. Bowman, "Bu sadece bir öneri ve yasal olarak bağlayıcı değil." ifadesini kullandı.

Los Angeles Polis Departmanı'nın denetim raporu da Bowman'ın endişelerini doğruladı. Raporda, sözleşmelerden birinin şirkete anonimleştirilmiş görüntüleri makine öğrenimi algoritmalarının eğitimi için kullanma hakkı verdiği ortaya çıktı. Üstelik raporda verilerin departmandan veya şehirden ücret talep edilmeksizin beş yıl boyunca saklanacağı belirtildi. Bu süre, şirketin standart 30 günlük politikasından 60 kat, kamuoyuna duyurduğu yedi günlük süreden ise 260 kat daha uzun.

Demokrasi ve Teknoloji Merkezi'nden Bowman, otomatik plaka tanıma sistemlerinin sadece bir konumu değil, insanların hareket kalıplarını takip edecek kadar yaygınlaştığını belirtti. Bowman, "İnsanların nerede uyudukları, nerede çalıştıkları gibi tüm günlük yaşamlarını esasen yeniden inşa edebilirler." dedi.

Verilerin yargı bölgeleri arasında paylaşılması ise bir başka tartışma konusu yarattı. Mayıs 2025'te Teksas'ta bir şerif yardımcısının kürtaj yaptırdığından şüphelenilen bir kadını ülke çapında Flock üzerinden arattığı tespit edildi. Wisconsin'de ise polisler, esrarın yasal olduğu Michigan'a sık seyahat eden bir adamın aracını sistem üzerinden bularak arama yaptı. Gizlilik savunucuları, polisin sadece cüzdanını çıkarıp bu verileri satın alarak anayasal sınırları aşabildiğini ve bu yasal boşluğun kapatılması gerektiğini savunuyor.

Bloomberg'in Apple uzmanı Mark Gurman, yayımladığı "Power On" bülteninde şirketin fiyat artışına hazırlandığını bildirdi. Gurman, iPhone modellerinin de diğer ürünleri etkileyen bellek ve çip tedarik zinciri sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu belirtti. Gurman, bu durum nedeniyle telefon grubunda bir fiyat artışının "kaçınılmaz kalmaya devam ettiğini" ifade etti.

Rakiplerin hamlesi ve 100 dolarlık artış ihtimali

Apple, artan parça maliyetlerine rakipleri Samsung ve Google'ın nasıl yanıt verdiğini yakından takip ediyor. Her iki şirket de son çıkan akıllı telefon fiyatlarını yaklaşık 100 dolar artırdı.

Apple'ın da rakipleriyle benzer bir adım atması durumunda baz model iPhone 18 Pro'nun başlangıç fiyatı 1.199 dolara yükselecek. Bu rakam, 1.099 dolarlık başlangıç fiyatına sahip olan iPhone 17 Pro'ya kıyasla yaklaşık yüzde 9'luk bir artış anlamına geliyor.

Mevcut bellek krizinin boyutuna değinen Gurman, 100 dolarlık artışın "oldukça mütevazı bir sıçrama" olduğunu söyledi. Gurman, bu tablonun Apple'ın ek maliyetlerin bir kısmını kendi bünyesinde sübvanse ettiğini gösterdiğini kaydetti. Şirket, bu çeyrekte brüt kâr marjları üzerinde baskı oluşabileceği konusunda yatırımcılarını uyarmıştı.

Sadık müşteri kitlesi ve kiralama modeli

Uzmanlara göre Apple'ın önünde daha yüksek fiyat artışları yapabilecek bir alan da bulunuyor. Şirket, yaz aylarında iPad Air modeline 150 dolar, MacBook Air modeline 200 dolar ve Mac Studio modeline 500 dolar zam yaptı.

Apple, kullanıcılarının iOS ekosistemine olan bağlılığına güvenerek fiyatları rakiplerinden daha fazla yükseltmeyi de değerlendirebilir. Ayrıca şirketin yeni "Apple Upgrade" abonelik programı da olası fiyat şokunu hafifletmeye yardımcı olabilir. Kullanıcılar bu kiralama modeli sayesinde cihaz bedelini peşin ödemek yerine aylık taksitlere bölerek yeni modeller çıktığında kolayca değişim yapabiliyor.

Katlanabilir iPhone Ultra ve yeni serinin nihai fiyat etiketlerine dair tüm ayrıntıların Apple'ın eylül ayındaki geleneksel etkinliğinde netleşmesi bekleniyor.

Milyonluk yazlıkların yerine rasyonel model

Ortalama 5 milyon lira değerindeki standart yazlıkların yıllık giderleri giderek artıyor. Emlak vergisi, aidat ve bakım masrafları yılda 80 bin ile 110 bin lira yük yaratıyor. Evde hiç kalınmasa bile aylık 8 ila 9 bin lira sabit maliyet ödeniyor. İşletme yüklerini kullanıcının omuzlarından aldıklarını aktaran Çelik, otel konforu sunduklarını dile getirdi.

Yüzlerce metreden çıkan termal su

Projenin ana hedeflerinden biri mevsimsellik sorununu aşarak turizmi tüm yıla yaymak. Bölgede yapılan aramalar sonucunda 800 metre derinlikte hipermineralli su bulundu. Suyun litrede 4500 miligram mineral oranına sahip olduğunu aktaran Çelik, en zengin kaynağı keşfettiklerini ifade etti. Tesis kış aylarında ortalama 800 ile 1000 misafir ağırlayarak yüksek doluluğa ulaşıyor.

Mahkemeden dönen cezalar ve maliyetler

Proje sürecinde açılan davalar inşaatı en az iki buçuk yıl geciktirdi. Şirkete süreç boyunca 2 milyar 885 milyon lira ceza kesildi. Mahkemelerin 2 milyar 850 milyon liralık cezayı iptal ettiğini söyleyen Çelik, davaları kazandıklarını ifade etti. Gecikmelerin pandemi sonrası emtia krizine denk gelmesi faturayı daha da ağırlaştırdı. Başlangıçta 250 milyon dolara mal olması beklenen proje 500-600 milyon dolar seviyelerine ulaştı.  Uzun süredir zarar açıklayan şirket projenin hayata geçmesiyle kara geçmeyi bekliyor.

Sıfır deşarj için yüz milyonluk bütçe

Tesis bünyesinde çevre altyapısı için 435 milyon lira yatırım yapıldı. Sistem sıfır deşarj prensibiyle çalışarak geri kazanılmış suyu peyzaj alanlarında kullanıyor. Denize atık su karışmadığını belirten Çelik, "Ben kendi misafirimin girdiği denize atığı mı deşarj edeceğim?" ifadesini kullandı. Bakanlık denetimlerinin sürdüğünü ve plajda mavi bayrak bulunduğunu vurguladı.

Sahiller yabancı acentelerin eline geçti

Mahmut Sefa Çelik, sahil otellerinin yabancı tur operatörlerinin kontrolüne girdiğini savundu. Otellerin yabancı acentelere 13-20 euro gibi düşük rakamlarla satıldığını anlattı. Çelik, "Türk turist kendi sahilinde denize giremiyor, Yunan adalarına gidiyor." değerlendirmesini yaptı. Klasik devre mülk yerine esnek tatil sistemine geçtiklerini sözlerine ekledi.

Merck ve Moderna yaptıkları açıklamada, aşılarının binden fazla melanom hastasının katıldığı geniş kapsamlı bir çalışmada hastalığın yeniden ortaya çıkmasını ve yayılmasını önlemeye yardımcı olduğunu söyledi. Hastaların, cerrahi olarak çıkarılmış ancak yeniden ortaya çıkma riski yüksek olan lokalize tümörleri vardı. Moderna, onaydan sonraki ilk birkaç yıl içinde binlerce melanom hastasının bu tedaviden faydalanabileceğini öngörüyor.

“Büyük yatırımlar da gelecek”

Mass General Brigham Kanser Enstitüsü Melanom Merkezi Direktörü Dr. Ryan Sullivan, "Bu, genel olarak bu alan için büyük bir gelişme. Bu olumlu çalışmayla birlikte, yaklaşımların kanseri daha geniş anlamda tedavi etme biçimimizi değiştirebileceğine dair umut var ve muhtemelen bunun ardından yatırımlar da gelecek” dedi. Amerikan Klinik Onkoloji Derneği'nin baş tıbbi yetkilisi Dr. Julie Gralow, çalışma sonucunun "önemli bir ilerleme" olduğunu ve mRNA teknolojisinin kanser tedavisi olarak kullanılmasını doğruladığını söyledi.

Diğer kanser türleri için de çalışmalar yürütülüyor

Melanomun ötesinde, kişiselleştirilmiş kanser aşıları çok sayıda tümör türü için ileri aşama geliştirme sürecinde bulunuyor. Merck ve Moderna, cerrahi olarak çıkarılmış küçük hücreli olmayan akciğer kanserleri üzerinde devam eden birkaç büyük çalışma yürütüyor. Şirketler ayrıca mesane ve böbrek kanseri hastalarında orta aşama çalışmalarda ve pankreas ile mide kanserlerinde erken aşama çalışmalarda bu kombinasyonu araştırıyor. Moderna Başkanı Stephen Hoge Reuters'a yaptığı açıklamada, önümüzdeki bir veya iki yıl içinde çok sayıda çalışma sonucunun açıklanmasının beklendiğini söyledi.

Pfizer'ın Covid aşılarında kullanılan mRNA teknolojisinin sahibi olan Roche ve BioNTech de ameliyat geçirmiş kolon ve pankreas kanseri hastalarında, "autogene cevumeran" adı verilen benzer bir tedaviyi orta aşama çalışmalarda test ediyor. Kolon kanseri çalışmasının sonuçlarının 2027'de, pankreas kanseri çalışmasının sonuçlarının ise 2031'de açıklanması bekleniyor. Penn Medicine Abramson Kanser Merkezi Direktörü ve Amerikan Kanser Araştırmaları Derneği'nin başkan seçilmişi Dr. Robert Vonderheide, "Önümüzdeki birkaç yıl içinde çok sayıda çalışmanın sonuçlarını duymalıyız ve bu haberle birlikte, bunların çoğunun olumlu olacağına dair artık umut etmek için her türlü neden var" dedi.

Nasıl çalışıyor?

Merck ve Moderna'nın "intismeran autogene" olarak bilinen tedavisi, bağışıklık sistemini Merck'ün Keytruda adlı immünoterapi ilacından altı haftada bir uygulanan en fazla dokuz doz ile ve hastanın bağışıklık sistemine kendi kanser hücrelerine saldırmasını söyleyen kişiye özel bir mRNA aşısından en fazla dokuz doz ile aktive etmeyi içeriyor. Melanomun ameliyat sonrasında yeniden ortaya çıkma riskini azaltmak amacıyla tek başına kullanıldığında Keytruda, bir yıla kadar üç ila altı haftada bir uygulanıyor.

Melanom hastalarında Keytruda tedavisi yorgunluk, ishal, döküntü ve eklem ve kaslarda iltihaplanmaya; bazı durumlarda ise sağlıklı organlarda iltihaplanmaya yol açabiliyor. Şirketler, aşının eklenmesiyle yeni herhangi bir yan etki görmediklerini belirtti. Çalışma halen devam ediyor ve şirketler sonuçların tamamını henüz yayımlamadı. İlacın genel sağkalım süresini uzatıp uzatmadığını belirlemek amacıyla gönüllüleri takip etmeye devam edecekler. Haziran ayında açıklanan önceki orta aşama çalışmanın beş yıllık verileri, aşının kanserin yeniden ortaya çıkma riskini yarı yarıya azalttığını ve yalnızca Keytruda kullanımına kıyasla kanserin yeni bölgelere yayılma riskini yüzde 59 oranında düşürdüğünü gösterdi.

Bu çalışmada mRNA aşısının eklenmesi, ciddi yan etkilerin görülme oranında da yeni bir artış olmadığını gösterdi. Hoge, "Orta aşama çalışmada gördüğümüz reaksiyonlar, insanların grip veya Covid aşısı ya da başka herhangi bir aşı olduklarında yaşadıkları türden reaksiyonlardı" dedi. Mass General Brigham Kanser Enstitüsü'nde melanom uzmanı olan Dr. Elizabeth Buchbinder, kanseri cerrahi olarak çıkarılmış hastaları tedavi eden doktorların, özellikle kanserin yeniden ortaya çıkma riski yalnızca yüzde 20 olan hastalarda, Keytruda ile tedavinin faydalarını yan etki riskine karşı sıklıkla değerlendirdiğini söyledi. Ancak aşının sağladığı ek faydanın "bu hesaplamayı değiştirebileceğini" belirtti.

Buchbinder, melanomu Keytruda ile birlikte test etmek için seçmelerinin temel nedenlerinden birinin, bunun çok sayıda mutasyon üreten bir tümör olması ve dolayısıyla bağışıklık sisteminin bunu fark etmesini kolaylaştırması olduğunu söyledi. Buchbinder, diğer birçok kanser türünün de çok sayıda mutasyon ürettiğini ve bunun yaklaşımın geniş bir kullanım alanına sahip olabileceğini düşündürdüğünü belirtti. "Göreceğiz, ancak özellikle bu sonuçların ortaya çıkmasıyla birlikte, bunun kesinlikle hızla büyüyecek bir alan olduğu açık" diye ekledi.

Artizan bir şarküteri ve modern bir bistro olarak konumlanan DELİ DELİ de QNB Terminal Kadıköy’de yer alan mekanlardan biri. Geniş bahçesi, sıcak ve keyifli bir atmosfer sunan kapalı alanı özellikle maç ya da kültür- sanat etkinlikleri öncesi burayı bir buluşma noktası kılıyor. Sair zamanda birbiriyle özlem gidermek isteyenler içinse sohbet mekanı olarak öne çıkıyor. 

DELİ DELİ’deki yeme içme deneyimi nedeniyle burayı bir gastronomi durağı olarak da tanımlamak mümkün. Keza, bakla ezmeli kokoreç Türkiye’nin vazgeçilmez sokak lezzetini bambaşka bir tabağa dönüştürmüş. Gravy soslu patates kızartmasının gravy sosu ev yapımı ve triple cooked patates kızartmasına malakan ve grana padano peynirleriyle birlikte inanılmaz bir lezzet katıyor. Diyebilirim ki, sırf bu sos için bile DELİ DELİ’ye gidilir.  

Yaz sebzeleri ile yapılmış ezme, isli yoğurt ve maydanoz ile servis edilen ezmeli köfte ise bistro ortamına adeta bir anne eli değdirmiş. DELİ DELİ’nin ev yapımı ekmeklerini sahanda servis edilen, içinde bolca rendelenmiş domates bulunan bu minyatür tencere yemeğinin sosuna bandırarak yemekten kendinizi alamayacaksınız.

Bistroda elbette tost yemeden kalkılmaz! Bunun için ev yapımı tost ekmeğinin içinde taze süt mısırı ve bezelyeli jumbo karides harcı bulunan karides tostu iyi bir seçim. Bir diğer tost alternatifi Katsu Sando ise 48 saat marine edilmiş çıtır tavuk, coleslaw , tonkatsu sos ve ev yapımı shokupan ekmeğinden oluşuyor.

Onun dışıda isteğe göre ekstra acılı sosla gelen çıtır kanat DELİ DELİ’ye her gittiğinizde yemek isteyeceğiniz bir lezzet. Taze enginar, avakoda, Yedikule marulun üstüne gezdirilen dereotu, maydanoz, yeşil soğan, karışık turşu suyu, zeytinyağı, limon turşusu, tuzdan oluşan yeşil sos ve greçkanın mükemmel bileşkesi bahar salatası ise tadının yanı sıra aynı zamanda görsel bir ziyafet. 

Bu arada bistronun mezelerinin ve şarküteri tabaklarının da haklı bir şöhrete sahip olduğunu hatırlatalım. Et, peynir, deniz ürünleri gibi pek çok alternatif bulunan menüyü bir kenara bırakarak kendi şarküteri tabağınızı oluşturabilirsiniz. Ayrıca, şarküteri ekibiyle konuşup kendi sandviçinizi hazırlattırabilir ya da içinde yerli yabancı süt ve şarküteri ürünlerinin bulunduğu DELİ DELİ marketinden evinize alışveriş yapabilirsiniz. 

Fish and chips meraklılarının da doğru adreste olduklarına hiç şüphe yok. 

DELİ DELİ’nin tatlıları ise sizi epey kararsız kılıyor. Hafif ve meyveli olduğu için tercih ettiğim poşe şeftali, ev yapımı vanilya dondurma, şeftali sorbet ve ahududu içeren Peche Melba, uzun zamandır unuttuğum bir lezzeti bana hatırlatmış oldu. Bir dahakine sıcak servis edilen hurmalı keki ve mahlep vermut, vişne içeren kakaolu kek Delikara’yı denemekte kararlıyım. 

Yerel ve uluslararası mutfaklardan seçilen ürünleri, sürdürülebilir tasarım anlayışı ve yöresel tadım, DJ performansları, workshoplar gibi düzenlenen interaktif etkinliklerle destekleyen, servis elemanlarının hızlı ve güleç yüzlü olduğu, her gün 12.00-00.00 arasında açık olan DELİ DELİ, Pazar günleri brunch için ayrıca tercih edilebilir.

Şimdi bu insanların hepsine aynı yapay zeka destekli sağlık asistanının hizmet verdiğini düşünelim. Sistem genç mühendise doğru bilgi verebilir. Peki yaşlı hastaya da aynı derecede anlaşılır konuşabilir mi? Sağlık okuryazarlığı düşük bir kişinin endişesini artırmadan onu doğru sağlık kuruluşuna yönlendirebilir mi? Farklı kültürlerden gelen insanların belirtilerini tarif etme biçimlerini anlayabilir mi? Acil bir durumu sıradan bir şikâyet gibi değerlendirme riski var mı?

Sağlıkta yapay zekanın gerçek sınavı yalnızca “doğru cevabı üretmesi” değildir. Doğru cevabı, doğru insana, doğru zamanda ve güvenli bir biçimde verebilmesidir.

MatrAIx tam da bu noktada yeni bir dünyanın kapısını aralıyor. Öncelikle size MatrAIx in ne olduğunu anlatmak isterim. MatrAIx’i, ürünlerin ve yapay zeka sistemlerinin gerçek insanlara sunulmadan önce sanal kullanıcılar üzerinde sınanabildiği, nüfus ölçeğinde bir simülasyon laboratuvarı olarak düşünebiliriz.

Harvard ve MIT öncülüğündeki araştırmacıların geliştirdiği sistemin merkezinde, dünya nüfusunun çeşitliliğini temsil etmeyi amaçlayan 8,3 milyar yapay persona bulunuyor. Her persona; yaş, eğitim, meslek, yaşadığı bölge, beceriler, alışkanlıklar, kişilik özellikleri ve davranış eğilimleri gibi 1.290 farklı boyutla tanımlanıyor. Bu profiller bir büyük dil modeliyle eşleştirildiğinde yalnızca veri satırı olmaktan çıkıp “sanal kullanıcıya” dönüşüyor. Bir ankete cevap verebiliyor, bir sohbet robotuyla konuşabiliyor, internet sitesinde gezinebiliyor veya bir mobil uygulamadaki görevleri tamamlayabiliyor.

MatrAIx’in amacı geleceği kusursuz biçimde tahmin etmekten çok gerçek kullanıcıyla karşılaşmadan önce gözden kaçabilecek sorunları daha erken görünür kılmak. Sistemin yayımlanan araştırmasında yaklaşık bir milyon kişilik kalite filtresinden geçirilmiş bir persona çekirdeği, dört ayrı test ortamı ve sağlık dâhil 25’ten fazla alana yayılan 1.010 uygulama görevi bulunuyor. Kontrollü deneylerde persona ajanlarının kendilerine tanımlanan davranış özelliklerine yüzde 91,5 oranında uyum gösterdiği bildiriliyor. Ancak araştırmacılar, sonuçların personayı canlandıran yapay zeka modeline göre değişebildiğinin de altını çiziyor. Bu nedenle MatrAIx bir hakikat makinesi değil; güçlü fakat dikkatle yönetilmesi gereken bir erken test altyapısıdır. 

Sağlıkta neden farklı bir anlam taşıyor?

Bir alışveriş uygulamasında yanlış tasarlanmış bir ekran müşterinin sepeti terk etmesine yol açabilir. Sağlık uygulamasındaki yanlış yönlendirme ise gecikmiş tanıya, gereksiz paniğe veya tedaviye ulaşamama riskine neden olabilir. Bu nedenle sağlıkta test yalnızca teknik performans testi değildir.

Bir yapay zeka sistemi laboratuvar ortamında yüzde 95 doğruluk gösterebilir. Fakat yaşlı bir hasta soruyu farklı ifade ettiğinde başarısı düşüyorsa, o yüzde 95 tek başına fazla şey söylemez. Sistem İngilizcede başarılı, Türkçede ortalama, Azerbaycan Türkçesinde yetersizse genel başarı oranı gerçek hayattaki eşitsizliği gizleyebilir. 

Sağlıkta sorduğumuz konular, sistem hangi hasta gruplarında hata yapıyor? Kimler verilen açıklamayı anlayamıyor? Hangi kullanıcılar yanlış bir güven duygusuna kapılıyor? Sistem acil belirtileri yeterince hızlı fark ediyor mu? Hastayı hekime yönlendirmesi gereken yerde konuşmaya devam ediyor mu? Kronik hastalığı, yaşı, dili veya sağlık okuryazarlığı farklı olan insanlara nasıl davranıyor? Yapay zeka ile klinisyen anlaşmazlığa düştüğünde son sözü kim söylüyor?

MatrAIx bu soruların tamamına kesin cevap vermeyebilir. Fakat doğru soruları, gerçek hastaya zarar vermeden önce sormamızı sağlayabilir.

Şimdi bir sağlık uygulamasını MatrAIx dünyasında test edelim

Hayalî bir hastane grubunun “Sağlık Yol Arkadaşım” isimli yapay zeka destekli bir dijital asistan geliştirdiğini varsayalım. Asistanın üç görevi hastanın şikâyetini dinlemek, aciliyet seviyesini belirlemek, hastayı acil servise, polikliniğe veya evde izleme seçeneğine yönlendirmek olsun. 

Hastane yönetimi sistemi doğrudan yüz binlerce hastaya açmak yerine önce MatrAIx benzeri bir simülasyon ortamında test etmeye karar veriyor. 

İlk aşamada amaç tanımlanıyor ve daha somut hedefler belirleniyor : Kalp krizi ve inme belirtilerinde gecikmiş yönlendirme olmaması, yaşlı ve dijital okuryazarlığı düşük hastaların görüşmeyi tamamlayabilmesi, farklı dillerde benzer güvenlik düzeyinin korunması, kaygılı kullanıcıların gereksiz yere acil servise yönlendirilmemesi, yapay zekanın tanı koyuyormuş gibi kesin bir dil kullanmaması, riskli durumlarda görüşmenin zamanında bir sağlık çalışanına devredilmesi. 

İkinci aşamada sanal hasta toplumu oluşturuluyor. Sisteme aynı soruyu soran 10 bin birbirinin kopyası hasta yerine, birbirinden farklı 10 bin sanal kişi seçiliyor. Bu toplumun içinde 25 yaşında, teknolojiye hâkim fakat sağlık bilgisi sınırlı kişiler, birden fazla kronik hastalığı olan 70 yaş üzerindeki kullanıcılar, görme veya işitme güçlüğü yaşayanlar, düşük sağlık okuryazarlığına sahip kişiler, farklı dil ve kültürlerden gelen hastalar, kaygı düzeyi yüksek kullanıcılar, belirtilerini eksik veya dolaylı anlatan kişiler, uygulamayı yavaş internet bağlantısıyla kullananlar bulunuyor.

Böylece test edilen şey yalnızca algoritma değil, algoritma ile insan çeşitliliği arasındaki ilişki oluyor.

Üçüncü aşamada, kritik olay simüle ediliyor ve yaratılan personalar farklı şeyler söylüyorlar. 

Mesela 1. persona “Göğsüm biraz sıkışıyor ama önemli olduğunu sanmıyorum. Biraz da terledim.”

2. persona “Mideme bir ağırlık çöktü, sol kolum da tuhaf.”

3. persona ise, “Kendimi iyi hissetmiyorum, randevu alsam mı?” diye soruyor.

Üç kişinin altında aynı klinik risk bulunabilir fakat belirtileri ifade etme biçimleri farklıdır. Test burada yapay zekanın yalnızca anahtar kelime arayıp aramadığını gösterir.

Dördüncü aşamada ise temsili sonuçlar inceleniyor. Bu makale için oluşturduğumuz varsayımsal simülasyonda sistem, açık biçimde “göğüs ağrısı” yazan kullanıcıların yüzde 97’sini acil değerlendirmeye yönlendiriyor. Fakat şikâyetini “midemde baskı”, “içimde sıkıntı” veya “kolumda tuhaflık” şeklinde anlatan ileri yaştaki kadın kullanıcılarda bu oran yüzde 82’ye düşüyor.

Genel performans tablosu başarılı görünüyor. Alt gruplara bakıldığında ise ciddi bir güvenlik açığı ortaya çıkıyor. Ayrıca dijital okuryazarlığı düşük kullanıcıların yüzde 18’i görüşmeyi tamamlamadan sistemden ayrılıyor. Bazı kaygılı personalar, yapay zekanın uzun açıklamalarını “durumum çok ciddi” şeklinde yorumluyor. Bazıları ise uygulamanın sakin dilinden yanlış bir güven sonucu çıkararak sağlık kuruluşuna başvurmayı erteliyor.

İşte simülasyonun değeri burada ortaya çıkıyor: Ortalama başarı oranının sakladığı kırılgan grupları görünür hâle getiriyor.

Beşinci aşamada: Sistem yeniden tasarlanıyor. Hastane ve teknoloji ekibi sonuçlara göre değişiklikler yapıyor. Dolaylı belirtileri yakalayan klinik kurallar güçlendiriliyor. Yaşlı kullanıcılar için daha kısa ve sade bir konuşma akışı hazırlanıyor. Kritik durumlarda “Bu bir tanı değildir” ifadesinin yanına açık bir eylem çağrısı ekleniyor. Belirsizlik yükseldiğinde görüşme otomatik olarak bir sağlık çalışanına devrediliyor. Başarı oranları yalnızca toplam kullanıcılar için değil; yaş, dil, cinsiyet, sağlık okuryazarlığı ve kronik hastalık grupları açısından ayrı ayrı izleniyor.

Sanal insanlar gerçek hastaların yerini alabilir mi? Sorusuna yeniden henüz Hayır diyoruz. 

Bir insanın korkusunu, ağrı algısını, aile ilişkilerini, ekonomik koşullarını veya geçmiş sağlık deneyimlerini 1.290 özellikle tamamen temsil etmek mümkün değildir. Persona, insanın kendisi değil; insan davranışının hesaplanabilir bir yaklaşımıdır.

Üstelik sanal kullanıcıları hareket ettiren büyük dil modellerinin kendi önyargıları vardır. Aynı persona, farklı modeller tarafından farklı biçimde canlandırılabilir. Bu nedenle simülasyondan çıkan sonuçlar klinik gerçek olarak kabul edilemez.

MatrAIx’in sağlık için doğru rolü, insanın yerine geçmek değil; insanla yapılacak testlere daha hazırlıklı başlamaktır. Bunu bir uçuş simülatörü gibi düşünebiliriz. Pilotlar simülatörde binlerce acil durum senaryosu deneyebilir. Ancak simülatörde başarılı olmak, gerçek uçağı hiç uçurmadan pilot olunabileceği anlamına gelmez. Simülasyon riski azaltır, eğitimi güçlendirir ve beklenmedik durumları görünür kılar. Gerçek dünyanın yerine geçmez.

 Yeni rekabet alanı: En hızlı geliştiren değil, en iyi sınayan kazanacak

Bugüne kadar teknoloji şirketlerinin temelinde bir ürünü ne kadar hızlı geliştirebildiğimiz yatıyordu. 

Yeni dönemin sorusu ise bir ürünün kimlere zarar verebileceğini ne kadar erken görebiliriz? olacak. 

Sağlık kuruluşları için MatrAIx benzeri dünyaların asıl değeri, milyonlarca sanal kullanıcı yaratmak değildir. Yönetim kurullarına, klinisyenlere ve teknoloji ekiplerine daha ürün piyasaya çıkmadan önce rahatsız edici sorular sordurabilmesidir.

Yukardaki örnekte olduğu gibi sistem yaşlıları dışarıda bırakıyor mu? Bir dilde diğerinden daha fazla hata yapıyor mu? İnsanı doğru anda hekime ulaştırıyor mu? Kime gereğinden fazla, kime gereğinden az güven veriyor? 

Sağlıkta gelecek yalnızca yapay zekayı kullananlarda değil, yapay zekayı farklı hasta toplulukları üzerinde sınayabilen, sınırlarını bilen ve insan denetimini sistemin merkezinde tutan kurumlar olacak.

Çünkü yapay zeka veriyi ve belirtileri okuyabilir. Ama insan hekim hastayı okur.

MatrAIx bize hastayla karşılaşmadan önce binlerce ihtimali görme imkânı sunabilir. Son sözün kime ait olacağı ise değişmemelidir: Klinik sorumluluğu taşıyan insana.

Araştırmaya 450 kişi katılıyor

ABD hükümeti veri tabanında salı günü yayımlanan araştırma açıklamasına göre, 12 Ağustos'ta başlayan denemeye 450 kişi katılıyor. Çalışmada hapın belirtilmeyen iki düşük dozu bir plasebo ile karşılaştırılacak.

Çoğu obezite araştırması, ilaçların neler yapabileceğine dair bir temel oluşturmak için hastaları mümkün olan en yüksek ilaç dozuna ulaştırmaya çalışıyor. Ancak gerçek dünyada hastalar genellikle daha düşük dozlara bağlı kalıyor.

Bazı hastalar yan etkilerle mücadele ediyor veya düşük bir dozun yeterince işe yaradığını görüyor. Diğer hastalar ise mikro doz uyguluyor. ABD'deki bazı telesağlık şirketleri bu ilaçları aşırı kilolu olmayan kişilere pazarlıyor.

BMO Capital Markets analisti Evan Seigerman, hastaların üçte ikisinden fazlasının en düşük iki dozu kullandığını ifade etti.

Pazar payını hızla ele geçirdi

Ocak ayında ABD'de piyasaya sürülmesinden bu yana 5 milyondan fazla kez reçete edilen Novo'nun hapı, rekabetçi obezite alanında pazar payını hızla ele geçirdi. Novo, çarşamba günü denemeyle ilgili sorulara yanıt vermedi.

ABD'de hapın düşük olan iki dozu, ödemeyi kendi cebinden yapan müşteriler için yüksek olan iki dozun yaklaşık yarı fiyatına satılıyor.

Novo'nun düşük doz araştırması, vücut kitle indeksi en az 27 olan hastaları arıyor. Bu oran, Dünya Sağlık Örgütünün "fazla kilolu" kategorisine giriyor.

Ferrari, mayıs ayında 550 bin euro (636 bin 356 dolar) fiyat etiketiyle Luce’yi tanıttığında yoğun eleştirilerle karşılaşmış ve şirketin hisse fiyatı düşmüştü. Araç, Ferrari’nin içten yanmalı motorlu spor otomobillerden oluşan mirasından bir kopuş anlamına geliyor. Ferrari hisseleri Milano’da yüzde 1,4’e kadar yükseldi. Hisse, 15 Ağustos Cuma günü itibarıyla yılbaşından bu yana yüzde 13 değer kazanmıştı. 3,6 milyon dolarlık F80 hibrit gibi yüksek fiyatlı modeller şirketin kârını artırıyor.

Apple’ın eski tasarımcısı ile tasarlandı

Ferrari’nin, başlangıçta birkaç yüz adetle sınırlı sayıda yaptığı üretimi tamamen satması bekleniyor. İkinci el piyasasında kullanılmış modellere yönelik talep, elektrikli aracın uzun vadeli cazibesini ölçmek açısından önemli bir gösterge olacak. Kişiye özel otomobiller, bir alıcının kesin taleplerine göre özelleştirilen, eşi benzeri olmayan araçlar. Model, Apple’ın eski tasarım yöneticisi ve iPhone ile iMac’in arkasındaki kilit isimlerden biri olan Jony Ive’ın kurduğu tasarım stüdyosu LoveFrom ile birlikte tasarlandı. Ferrari CEO’su Benedetto Vigna, mayıs ayında modelin hem eski hem de yeni müşterilerden sipariş aldığını söylemişti. Vigna o dönemde, “Ferrari Luce’nin diğer üreticilerden gördüğünüz elektrikli otomobillerle hiçbir ilgisi yok. Onu görmeniz ve sürmeniz gerekiyor ancak o zaman iç tasarımının, 
dış tasarımının ve de performansının kopyalanmadığını anlayabilirsiniz” demişti. Ferrari, geçen ayın sonunda tüm yıl için beklentilerini yükseltti. Şirket, F80 gibi sınırlı sayıda üretilen modellere ve Purosangue dört koltuklu modelinin daha pahalı bir versiyonuna yönelik talebi gerekçe gösterdi.

Öne çıkanlar

• Uzun süredir birlikte olduğu sevgilisi Georgina Rodriguez ile kısa süre önce gerçekleştirdiği evliliğine odaklanan Vogue röportajında Manchester United, Real Madrid ve Juventus’un eski yıldız forveti, “Bu muhtemelen futboldaki son yılım ve geride muhteşem bir miras bırakmak istiyorum” dedi.

• 41 yaşındaki Ronaldo ayrıca geleceğini tamamen planladığını belirterek, bundan sonraki dönemde daha fazla eğlenmeyi, beş çocuğundan oluşan ailesiyle vakit geçirmeyi, seyahat etmeyi ve padel oynamayı planladığını söyledi.

• Ronaldo daha önce son FIFA Dünya Kupası’nın kendisi için son Dünya Kupası olacağını açıklamıştı. Portekiz’in son 16 turunda İspanya’ya yenilmesinin ardından gazetecilere, turnuvadan “vicdanı rahat” bir şekilde ayrıldığını söylemişti. Ronaldo, son beş Dünya Kupası’nda forma giydi ancak 2006’daki ilk Dünya Kupası’nda elde ettiği dördüncülükten daha ileri gidemedi.

• Ronaldo, futbol tarihinin en fazla ödül kazanmış oyuncularından biri. Beş Ballon d’Or ödülü kazanan Ronaldo, 2016’da Portekiz kaptanı olarak Avrupa Şampiyonası’nı kazanmış ve Avrupa’nın en büyük kulüplerinden bazılarında forma giyerken yaklaşık bin gol attı.

Forbes değerlemesi

Forbes Ronaldo’nun net servetinin 1,2 milyar dolar olduğunu tahmin edyor. Portekizli futbol yıldızı son dört yıldır üst üste dünyanın en çok kazanan sporcusu konumunda ve geçen yıl tahmini 300 milyon dolar gelir elde etti. Son dört sezonunu Suudi Arabistan kulübü Al-Nassr’da geçiren Ronaldo’ya kulübün yıllık yaklaşık 235 milyon dolar ödediği söyleniyor. Bu yılın başlarında Ronaldo, sporu aktif olarak yapmaya devam ederken, vergiler ve menajer ücretleri düşülmeden önce kariyerinde 2 milyar doları aşan kazanç sağlayan ilk sporcu oldu.

Uber, son aylarda yatırımcıların sürücüsüz otomobil teknolojisine ilişkin şüpheleriyle karşı karşıya kaldı. Bu süreçte Waymo, ABD’de hızla büyürken Japonya’nın Tokyo kentinde ve İngiltere’nin Londra kentinde de faaliyet göstermeye başladı. Waymo’nun Uber ile mevcut robotaksi ortaklığından çıkma seçeneklerini değerlendirdiğine ilişkin haberler, Uber’in hisse fiyatının sert biçimde düşmesine yol açtı. Bu düşüş, geçen yıl ekim ayında ulaşılan rekor seviyeden bu yana yaşanan yüzde 20’lik gerilemeye eklendi.

Çin’de araçları askıya alındı

Pony.ai ile yapılan işbirliği Avrupa’da ücretli robotaksi hizmetini hayata geçiren ilk ortaklık oldu. Genişleme, Çin’de robotaksi lisanslarının aylar süren askıya alınmasının ortasında Pony.ai’ın küresel hedeflerinin de altını çiziyor. Söz konusu askıya alma, Baidu’ya ait araçlarda yaşanan bir kesintinin ardından başlatılan güvenlik incelemesinin sonucuydu. Onay süreci yeniden başlamış olsa da uygulamanın kademeli ilerlediği ve yeni araçların hizmete alınmasını yavaşlatabileceği görülüyor.

Pony.ai ve sektördeki rakipleri diğer ülkelerdeki faaliyetlerini hızlandırdı. WeRide kısa süre önce Danimarka merkezli GreenMobility ile bir ortaklık kurarak 2027’de İskandinav ülkesinde otonom araçlar hizmete sokmayı planladığını açıkladı. Uber ile de ortaklığı bulunan Momenta Global Ltd ise Almanya’da robotaksileri test etme lisansı alan ilk Asyalı şirket oldu.

Menünün coğrafi referansları yalnızca ana malzemelerle sınırlı değil. Siyez ve firik gibi Anadolu tahılları, Ege ve Anadolu otları ve farklı fermente ürünler, mutfağın çağdaş yorumunda kullanılıyor. Geleneksel malzemeler, klasik formlarını korumak yerine farklı pişirme ve hazırlama teknikleriyle yeniden kurgulanıyor.

Bu sezonda Topaz’ın mutfak yaklaşımında fermentasyon daha belirgin bir yer tutuyor. Konsomeler, meyan köküyle hazırlanan parfeler ve sorbeler ile sebze ve meyvelerde uygulanan kurutma ve fermentasyon teknikleri, tabakların temel bileşenleri arasında. Soslarda ise daha modern teknikler kullanılıyor.

Şef Tevfik Alparslan, menünün çıkış noktasını şöyle anlatıyor: “Ege, Akdeniz ve Anadolu’nun ürün çeşitliliğini mevsimsel döngülerle birlikte değerlendirerek yerel tatları daha çağdaş bir anlatımla sunmayı hedefledik.”

Topaz’ın tadım menüsü ve şarap eşleştirmeleri de sezon boyunca mevsimsel ürünlere göre güncelleniyor. Menüde ayrıca bitki temelli beslenmeyi tercih eden misafirler için vegan tadım seçeneği bulunuyor.

Sınır ötesi ödemelerde maliyetleri düşürme hedefi

Mumbai'de konuşan Malhotra, "Sınır ötesi ödemeler, maliyetleri düşürmek için büyük bir alan olduğunu hissettiğimizden, BRICS de dahil olmak üzere hepimizin ilgi alanına giriyor." dedi. Sürecin detaylarına değinen başkan, "Masada çeşitli seçenekler bulunuyor ancak merkez bankası dijital para birimleri ve hızlı ödeme sistemlerinin bağlantıları da dahil olmak üzere süreç henüz tartışma aşamasında." sözlerine ekledi.

Reuters, bu yılın başlarında RBI'nin hükümete bir tavsiyede bulunduğunu bildirmişti. Bu tavsiyede, dijital para birimlerini birbirine bağlama teklifinin 2026 BRICS zirvesinin gündemine alınması önerilmişti. Merkez bankasının yerel para birimini uluslararasılaştırma çabalarına da değinen Malhotra, sınır ötesi ödemeler ve ticarette yerel para birimlerinin kullanımını teşvik etmeye devam edeceklerini dile getirdi.

Yapay zeka kullanımında sorumluluk çağrısı

Başkan Malhotra, yapay zekanın finans sektöründeki rolü hakkında da değerlendirmeler yaptı. RBI'nin yapay zekayı sadece kontrol altına alınması gereken bir risk olarak görmediğini kaydetti. Merkez bankasının bu teknolojiyi kullanılması gereken bir yetenek olarak değerlendirdiğini aktardı.

Hint bankalarının kenarda oturup izleme lüksü olmadığını vurgulayan Malhotra, "Kredi veren kuruluşlar kullanımda olan tüm yapay zeka modellerinin envanterini çıkarmalı ve yönetim kurulu onaylı yapay zeka yönetişim politikaları oluşturmalı." ifadelerini kullandı.

Dünya genelindeki merkez bankaları, siber saldırıların yanı sıra operasyonel ve yönetişim risklerine ilişkin endişeler taşıyor. Bu nedenle kredi veren kuruluşların yapay zeka kullanımı yakından takip ediliyor. İnovasyon ve güvenliğin birbirine zıt hedefler olmadığını vurgulayan Malhotra, "Bunlar aslında dayanıklı bir finansal sistemin birbirini tamamlayan gereksinimleridir." değerlendirmesini yaptı.

Şirketin doğal gaz tedarikçisi olan CELBA, gaz bulunabilirliğindeki sorunlar hakkında Alunorte'yi bilgilendirdi. New Fortress Group bünyesinde yer alan CELBA, aynı zamanda Barcarena'daki gaz terminali altyapısının sahibi konumunda bulunuyor.

Acil durum önlemleri devreye alındı

Bildirimin ardından rafinerideki üretim derhal azaltıldı. Norsk Hydro, arz kesintisinin operasyonel etkilerini sınırlandırmak amacıyla çeşitli acil durum önlemlerini devreye soktu. Şirket bu kapsamda spot piyasadan doğal gaz satın almaya başladı.

Firma ayrıca Barcarena LNG alım ve yeniden gazlaştırma terminaline doğrudan erişim talebinde bulundu. Norsk Hydro, mevcut Gaz Tedarik Anlaşması kapsamındaki haklarını koruduğunu belirtti. Şirket, uzun vadeli alternatif doğal gaz tedarik seçenekleri üzerinde çalışmaya devam ettiğini bildirdi.

Tedarikçi firma CELBA'nın ise güncel finansal durumuna uygun piyasa koşullarında gaz tedarik etmeye çalıştığı ifade edildi. Alunorte, doğal gaz tedariki normale döndüğü anda üretimini yeniden tam kapasiteye çıkaracak.

Üçüncü çeyrekte 100 milyon dolar zarar beklentisi

Doğal gaz tedarikindeki bu kesintinin kesin finansal etkisi henüz belirsizliğini koruyor. Ancak şirket, Bauxite & Alumina segmenti üzerindeki olası zararlara dair tahminlerini paylaştı.

Düşük üretim ve yüksek gaz maliyetleri şirketin bilançosunu doğrudan etkileyecek. Bu durumun 2026'nın üçüncü çeyreğinde 75 milyon ile 100 milyon dolar arasında kayba yol açabileceği açıklandı.

Alümina, alüminyum üretiminin temel hammaddesi olarak öne çıkıyor. Alunorte'deki bu üretim kesintisi, küresel alümina arzı ve alüminyum tedarik zinciri tarafından yakından izleniyor.

Yaşadığımız bu dönüşümün ortasında, Ağustos 2025’te yayımlanan bir kitap uzun ömürlülük tartışmasına oldukça basit ama rahatsız edici bir soru ekledi: Daha uzun yaşayacağız; peki o uzun hayatın ne kadarını gerçekten yaşamaktan keyif alarak geçireceğiz?

Amerikalı gerontolog Dr. Kerry Burnight’ın Joyspan: The Art and Science of Thriving in Life’s Second Half adlı kitabı, Hachette Book Group bünyesindeki Worthy Books tarafından 5 Ağustos 2025’te yayımlandı ve kısa süre içinde New York Times en çok satanlar listesine girdi. Burnight, gerontoloji alanında doktora yapmış, uzun yıllar University of California, Irvine School of Medicine’da yaşlılık tıbbı ve yaşlanma bilimi alanlarında ders vermiş bir akademisyen. Yaklaşık otuz beş yıldır yaşlanmanın yalnızca fiziksel değil, sosyal ve psikolojik taraflarını da araştırıyor. Joyspan ise bütün bu deneyimin sonucunda uzun ömürlülük dünyasının sık kullandığı iki kavramın yanına üçüncüsünü koyuyor.

Lifespan yani yaşam süresi, kaç yıl yaşadığımızı anlatıyor. Healthspan yani sağlıklı yaşam süresi, bu yılların ne kadarını sağlıklı ve bağımsız geçirebildiğimizle ilgileniyor. Burnight’ın ortaya koyduğu joyspan yani yaşam sevinci süresi ise hayatımızın ne kadarında merakımızı, ilişkilerimizi, anlam duygumuzu ve yaşamdan aldığımız keyfi koruyabildiğimizi sorguluyor.

Aslında Burnight’ın bu kavrama neden ihtiyaç duyduğunu kendi annesinin hikâyesi çok iyi anlatıyor. Annesi bugün 96 yaşında. Kalp yetmezliği yaşamış, dizlerinden ameliyat olmuş, eşini kaybetmiş ve hayatının bir döneminde ekonomik olarak çok zor günlerden geçmiş. Yani karşımızda hastalıklardan, kayıplardan veya hayatın zorluklarından korunmuş olağanüstü şanslı bir insan yok. Burnight’ın dikkatini çeken şey bütün bunlara rağmen annesinin dünyasının küçülmemiş olması. Hâlâ insanlarla ilişki kuruyor, mizahını koruyor, merak ediyor, başkalarının hayatına dahil oluyor ve kendi hayatının içinde aktif bir rol almaya devam ediyor. Burnight’ın yıllar içinde hem annesinde hem de çalıştığı insanlarda gözlemlediği bu farkı dört davranışta topluyor: gelişmek, bağ kurmak, uyum sağlamak ve vermek, kitapta yer alan orjinal şekli ile grow, connect, adapt, give.

İlk bakışta bunların bugün uzun ömürlülük dendiğinde akla gelenlerle pek ilgisi yok. Burada takviye yok, soğuk su banyosu yok, peptit yok, biyolojik yaş testi yok. Oysa araştırmalar Burnight’ın “daha doğal” gibi görünen bu alanlarının bedenimizle düşündüğümüzden çok daha yakından ilişkili olabileceğini gösteriyor. Julianne Holt-Lunstad ve arkadaşlarının PLOS Medicine’da yayımladığı ve 148 araştırmadaki 308 bin 849 kişiyi kapsayan büyük meta-analizde, daha güçlü sosyal ilişkilere sahip kişilerin çalışma dönemlerinde hayatta kalma olasılığının zayıf sosyal ilişkilere sahip olanlara kıyasla yaklaşık yüzde 50 daha yüksek olduğu bulundu. Araştırmacılar ilişkinin büyüklüğünü, birçok yerleşik sağlık risk faktörüyle karşılaştırılabilecek ölçüde önemli olarak değerlendirdi.

İyimserlik üzerine yapılan bir başka geniş çalışma da benzer biçimde dikkat çekici. Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımlanan araştırmada iki büyük epidemiyolojik kohort incelendi ve daha yüksek iyimserliğin hem kadınlarda hem erkeklerde daha uzun yaşam süresi ve 85 yaşın üzerine çıkma ihtimaliyle ilişkili olduğu görüldü. Bunlar elbette “iyimser olun, daha uzun yaşayın” gibi basit bir neden-sonuç ilişkisi kurmamıza izin vermiyor. Sosyoekonomik koşullardan mevcut sağlık durumuna kadar pek çok değişken işin içinde. Ancak iki çalışma da bize önemli bir veriyi gösteriyor: Uzun ömürlülük yalnızca bedenimizin içinde gerçekleşmiyor. İlişkilerimizin, alışkanlıklarımızın, içinde bulunduğumuz sosyal çevrenin ve hayatla kurduğumuz ilişkinin içinde de gerçekleşiyor. O zaman bu kadar dönüşümün olağan üstü bir hızla yaşandığı dünyamızda bunların içinde kaybolmak yerine iyimserliği elden bırakmadan deneyimleme, öğrenme yolunu seçmeliyiz. 

Bu bulgular bana birkaç yıl önce izlediğim ve o günden beri uzun yaşam üzerine düşünme biçimimi etkileyen Netflix belgeseli 100 Yaşına Kadar Yaşamak: Mavi Bölgelerin Sırları’nı da hatırlatıyor. National Geographic kaşifi ve yazar Dan Buettner’ın yıllar süren çalışmalarından yola çıkan belgesel; Okinawa’dan Sardinya’ya, İkarya’dan Kosta Rika’daki Nicoya Yarımadası’na ve California’daki Loma Linda’ya kadar, insanların olağanüstü uzun ve sağlıklı yaşadığı toplulukların peşine düşüyor. İzlerken bu insanların hayatlarında, bugün uzun ömürlülük dünyasında konuştuğumuz pek çok gelişmiş yöntemin bulunmadığını gördüm. Çoğu biyolojik yaşını bilmiyor, kalp atış hızı değişkenliğini ölçmüyor, her gün spor salonuna gitmiyor ya da hayatını takviye programları etrafında kurmuyor. Buna karşılık günlük hayatın içine doğal olarak yerleşmiş hareketleri, güçlü aile ve arkadaş ilişkileri, ait oldukları toplulukları, sabah kalkmak için bir nedenleri ve hayatın temposunu düşüren küçük ritüelleri var. Belgeseli izledikten sonra uzun süre bu dinamiklerin üzerinde düşündüm, araştırmalar yaptım ve kendi hayatımda uyguladığım uzun ömürlüük rutinlerimin analizlerini yapıp çıktılarını değerlendirmeye başladım. Uzun yaşamı yalnızca hayatımıza ne eklememiz gerektiğini sorarak arıyoruz; oysa dünyanın en uzun yaşayan bazı insanları bize, iyi yaşamın çoğu zaman hayatın nasıl kurulduğuyla ilgili olduğunu gösteriyor. Joyspan'i le birlikte Mavi Bölgeler’in bende bıraktığı bu sorular yeniden karşıma çıktı. Çünkü Burnight’ın “geliş, bağlantı kur, uyum sağla, sahip oldukşarını paylaş” dediği şeylerle Buettner’ın dünyanın farklı köşelerinde gözlemlediği yaşam biçimleri arasında güçlü bir ortaklık var: İnsanlar yalnızca daha uzun yaşamıyor, hayatın içinde kalmaya devam ediyorlar.

Bana göre çağımızın en ilginç paradokslarından biri bu. İnsanlık tarihinde kendimiz hakkında hiç bu kadar çok şey bilmiyorduk. Bir yüzük gece kaç saat uyuduğumuzu, uykumuzun ne kadarının derin uyku olduğunu, kalp atış hızımızdaki değişkenliği ve bedenimizin güne ne kadar hazır olduğunu söyleyebiliyor. Bir sensör yediğimiz yemeğin kan şekerimizde nasıl bir değişime yol açtığını gösterebiliyor. Laboratuvar testleri onlarca biyobelirteci birkaç sayfalık bir rapora dönüştürebiliyor. Hayatımız ölçülmüş durumda. İtiraf edelim bu teknoloji aynı zamanda heyecan veren bir macera gibi. 

Fakat bir cihaz akşam yemeğinde ne kadar güldüğümüzü ölçebilir mi? Bir arkadaşımızın yanında ne kadar kendimiz gibi hissettiğimizi, sabah uyandığımızda önümüzdeki güne gerçekten merak duyup duymadığımızı veya yaptığımız işin hayatımızda anlamlı bir yere sahip olup olmadığını söyleyebilir mi? Tabi ki söyleyemez. Peki biz ölçülebilir verilerle ilerlerken aslında yaşam sevinci süremizi tamamen kaçırıyor muyuz? Evet.

Biri ölçülen hayat; diğeri hissedilen hayat. Ölçülen hayat ile hissedilen hayat arasındaki bu mesafe, bence önümüzdeki yıllarda wellness endüstrisinin en ilginç tartışmalarından birine dönüşecek. Çünkü insan yalnızca daha iyi çalışması için optimize edilmesi gereken biyolojik bir sistem değil; yaşadığı hayatı hisseden bir varlık. Çiçeğinizi büyüttüğünüz toprağa sadece günlük vitamin, koruyucu ürünler eklemeniz ve su vermeniz o çiçeğin büyüyeceği anlamına gelmiyor perdelerinizi kapalı tuttuğunuz sürece güneşe erişemeyen çiçeğiniz bir gün mutlaka kuruyacaktır.

Bu dönüşümü bugün yaşadığım Los Angeles’ta gözlemlemek özellikle ilginç. Şehirde son birkaç yılda ortaya çıkan yeni bütünsel sağlık ve esenlik markalarının önemli bir kısmı artık geleneksel spor salonu, sağlık ve bakım merkezi veya klinik tanımlarının hiçbirine tam olarak uymuyor. West Hollywood’da yer alan Remedy Place bunun en iyi örneklerinden biri. Kendini dünyanın ilk “Sosyal Esenlik Kulübü” olarak tanımlayan marka, kızılötesi sauna, hiperbarik oksijen, soğuk tedavisi, vitamin serumları, NAD+, kırmızı ışık tedavisi, akupunktur ve biyometrik ölçüm gibi çok sayıda uygulamayı tek çatı altında topluyor. Ama Remedy Place’i farklılaştıran yalnızca tedavi menüsü değil. Kurucusu Dr. Jonathan Leary’nin geliştirdiği modelin merkezinde öz bakımı yalnız yapılan bir aktivite olmaktan çıkarmak var. Buz banyosu grup deneyimleri, nefes çalışmaları, yoga, pilates ve hatta vitamin serumu alırken birlikte film izlemeye dayanan uygulamalar bunun üzerine kurulmuş. Marka kendi ifadesiyle öz bakım ile bağ kurmayı aynı deneyimin içinde buluşturuyor.

Venice Beach’teki HUME başka bir model sunuyor. Reformer pilates, yoga, kuvvet antremanı, sauna, buhar odası, soğuk su havuzları, fizik tedavi, akupunktur ve beden terapisi gibi geniş bir wellness ekosistemi yaratmış durumda. Ancak markanın kendi anlatımında dikkat çeken şey bu hizmetlerin listesinden çok “topluluk” kelimesi. HUME, topluluğu deneyimin merkezine koyuyor. Üye sayısını sınırlıyor ve çatı katındaki sosyal bahçeyi bile sağlık kulübünün doğal bir parçası olarak tasarlıyor.

Monarch Athletic Club ise egzersiz ile tıp arasındaki sınırı ortadan kaldıran başka bir model oluşturuyor. West Hollywood, Brentwood ve Playa Vista’daki yapılanmasında kişisel antremanı koruyucu hekimlik, fizik tedavi, beslenme, bilişsel performans koçluğu, kişisel hekimlik hizmeti ve toparlanma hizmetleriyle bir araya getiriyor. Egzersiz artık haftada üç kez gidilen bir spor aktivitesi değil, bedenin uzun dönemli performansını yöneten daha geniş bir sağlık sisteminin parçası haline geliyor.

Bu markaların sundukları birbirinden farklı. Fakat hepsinin altında ortak bir değişim var. Bütünsel sağlık ve esenlik sektörü artık yalnızca daha iyi bir tedavi, daha iyi bir egzersiz veya daha yeni bir teknoloji satmıyor. Giderek daha fazla bir yaşam biçimi, bir topluluk ve insanın kendisi hakkında hissetmek istediği bir kimlik sunuyor.

 “Yeni Lüks” kavramının anlamını fazlasıyla verdiklerini düşünüyorum. Ve tüm bu yenilikleri uygularken yaşam sevinci süresini de unutmuyorlar, topluluk oluşturmak bu merkezlerin insanın kendisini hissetmesini ve çevresindekilerle bağ kurmasını sağladığı farklı bir alan.

Lüks uzun süre sahip olduklarımız üzerinden tanımlandı. Daha büyük bir ev, daha pahalı bir otomobil, daha nadir bir çanta ya da saat. Deneyim ekonomisi bu tanımı değiştirdi. İnsanlar sahip oldukları kadar yaptıklarıyla da kendilerini ifade etmeye başladı. Şimdi bütünsel sağlık ve esenlik ekonomisi lüksün tanımını bir kez daha değiştiriyor. Yeni ayrıcalık yalnızca daha fazlasına sahip olmak veya daha özel deneyimlere erişmekten ziyade, bedeniniz ve zamanınız üzerinde daha fazla kontrol sahibi olabilmek. İyi uyuyabilmek, enerjik uyanabilmek, istediğiniz yaşta hareket edebilmek, zihninizde yer açabilmek, stresin ardından toparlanabilmek ve sevdiğiniz insanlarla geçirecek kaliteli zamana sahip olmak. Bütün bunların ekonomik refah ile doğru orantılı olduğunu söylediğinizi duyuyorum. Ben farklı düşünüyorum. Açık havada yapılan bir yürüyüş, en yakın arkadaşla yapılan sohbet, yaşanan zorluklardan sonra yeniden başlayabilme enerjisi için bir ödeme yapmanız gerekmez. Melankolinin faturası ise yüklüdür. 

Yeni bir kavram getirelim mi hayatımıza? Viva, yaşam, hayat, canlılık demektir. 

Ben melankolinin karşısına yeni bir kavramla çıkıyorum. Vivankoli yani hayatın kusurlarının, kayıplarının ve geçiciliğinin farkında olduğu halde yaşamaya karşı duyulan derin merak, bağlılık ve sevinç.

Bu önemli çünkü melankolinin karşısına “neşe” koymuyorum. Melankoli hayatın ağırlığını hisseder. Vivankoli o ağırlığı bilir ama yine de hayata doğru umut, heyecan ve enerji ile hareket eder.

Bu açıdan baktığımda lüks bütünsel sağlık ve esenlik sektörünün sattığı asıl ürün soğuk tedavisi, reformer pilates, hiperbarik oksijen veya biyolojik yaş testi değil. Bunların tümü aracın kendisi. Asıl ürün, müşterinin hayatının sonunda nasıl hissettiği. Vivankolisi…

Bu düşünce bizi yeni bir noktaya taşıyor, yeni lüks, sahip olduklarımız değil; hayatı yaşama kapasitemizdir.

Bu değişim markalar açısından da önemli bir stratejik soruyu beraberinde getiriyor. Müşteriniz sizinle geçirdiği zamanın sonunda yalnızca daha sağlıklı, daha iyi dinlenmiş veya biyolojik olarak biraz daha optimize olmuş mu oluyor? Yoksa hayatının geri kalanını daha iyi yaşayabilecek bir kapasite mi kazanıyor? İkisi aynı şey değil. Birincisi hizmet satıyor, ikincisi anlam yaratıyor. Bütünsel sağlık ve esenlik dünyasında geleceğin güçlü markalarının farkı burada ortaya çıkacak.

Joyspan (Yaşam Sevinci Süresi) kavramını iş dünyasına taşıdığımızda ise daha da ilginç bir tablo ortaya çıkıyor. Burnight’ın dört davranışını bir organizasyonun üzerine koyduğunuzu düşünün. Çalışanlarınız hâlâ gelişiyor ve yeni şeyler öğreniyor mu? Gerçek ilişkiler kurabiliyor ve kendilerini bir topluluğun parçası gibi hissediyorlar mı? Değişen koşullara uyum sağlayabilmeleri için yeterli alan ve destek var mı? Yaptıkları işin başka bir insana, müşteriye, topluma veya kendilerinden daha büyük bir amaca katkı sağladığını hissediyorlar mı?

Bugün şirketler çalışan esenlik ve iyi olma haline geçmişe kıyasla çok daha fazla yatırım yapıyor. Spor salonu üyelikleri, meditasyon uygulamaları, akıl sağlığı programları ve esenlik desteği birçok kurumda standart yan haklar haline geliyor. Bunların hepsi değerli. Fakat bir şirket çalışanına ücretsiz yoga üyeliği verirken gece yarısı gönderilen e-postalara cevap vermesini bekliyorsa burada yapısal bir çelişki vardır. Bir akıl sağlığı uygulamasının ücretini öderken insanların düşünmek için bile zaman bulamadığı bir çalışma sistemi yaratıyorsa sorun uygulama eksikliği değildir.

Çalışanların iyi olma hali, çalışanların hayatına daha fazla wellness hizmeti eklemekten ibaret olamaz. Bazen değiştirilmesi gereken şey çalışma deneyiminin kendisidir. Bir organizasyon çalışanlarının yaşam süresini doğrudan belirleyemez. Sağlıklı yaşam sürelerine belli ölçülerde katkıda bulunabilir. Ama işyerinde geçirdiğimiz hayatın büyüklüğü düşünüldüğünde, çalışanlarının yaşam sevinci süresini artırma veya azaltma kapasitesi sandığımızdan çok daha yüksek olabilir.

Giyilebilir teknolojileri de bu dönüşümün başka bir tarafını gösteriyor. Oura yüzüğü gibi platformların değeri artık yalnızca uyku, aktivite veya toparlanma verisi toplamak değil; bu veriyi insanın günlük davranışına dönüştürebilmek. Teknolojinin yolculuğu ölçümden içgörüye, içgörüden davranışa doğru ilerliyor. Fakat bundan sonraki büyük adım davranıştan deneyime geçmek olacak.

Çünkü sağlık teknolojisinin nihai amacı bize daha güzel grafikler göstermek olamaz. O grafikler sonunda yaşadığımız hayatı daha iyi hale getirmiyorsa ölçmenin kendisi amaca dönüşmeye başlar. Benim bugün sorduğum geleceğin bütünsel sağlık ve esenlik sorusu “Daha neyi ölçebiliriz?” değil, “Ölçtüklerimizi nasıl daha iyi bir hayata dönüştürebiliriz?”. Bu cevabı aramaya devam ediyorum.

İş dünyasının ve teknolojinin ölçemediği şeylere karşı doğal bir güvensizliği var. Geliri, performansı, verimliliği, çalışan bağlılığını ölçüyoruz. Bütünsel sağlık ve esenlik dünyasında uyku skorlarını, kalp atışını, glikozu, kas kütlesini ve biyolojik yaşı ölçüyoruz. Bütün bunları ölçmeye devam etmeliyiz. Fakat insan hayatının en değerli parçalarının bir bölümü hâlâ hiçbir control paneline sığmıyor.

Sevdiğiniz insanlarla bir masanın etrafında geçirilen uzun bir akşam, yeni bir şey öğrenmenin heyecanı, birine faydalı olduktan sonra duyulan sessiz tatmin, yıllardır gitmediğiniz bir yerde yeniden hissettiğiniz merak veya zor bir dönemin ardından yeniden başlayabilmenin verdiği güç…

Bunların hiçbirinin günlük skoru yok.

Burnight Joyspan (Yaşam Sevinci Süresi) ile bize önemli bir mesaj gönderiyor, ölçemediğimiz için değersiz sandığımız bazı şeylerin aslında ölçtüğümüz birçok şeyi anlamlı hale getirdiği.

Uzun ömürlülük bize hayatın uzunluğunu yeniden düşünmeyi öğretti. Sağlıklı yaşam süresi o yılların kalitesini tartışmaya açtı. Yaşam sevinci süresi ise tartışmayı bir adım daha ileri taşıyor ve çok daha insani bir soru soruyor:

Hayatımızın uzunluğunu artırırken, içindeki yaşamı da artırıyor muyuz?

Çünkü uzun yaşamak elbette önemli. Sağlıklı yaşamak da.

Ama geleceğin en değerli sağlık metriği hiçbir yüzüğün, saatin veya laboratuvar testinin ekranında görünmeyecek.

Kaç yıl yaşadığımızdan çok, o yılların kaçında gerçekten yaşadığımız olacak.

17 Temmuz'da vizyona giren gişe rekortmeni film, Homeros'un antik Yunan destanının bir uyarlaması olarak dikkat çekiyor. Film, Truva savaşının ardından eve dönmek için 10 yıllık tehlikeli bir yolculuğa çıkan İthaka'nın Yunan kralı Odysseus rolündeki Matt Damon'ı takip ediyor.

Eleştirmenlerden güçlü yorumlar alan yapım, dünya çapında 1,1 milyar dolar hasılat elde etti. Bu çarpıcı başarı onu Christopher Nolan'ın kariyerinin en başarılı filmi yaptı.

The Odyssey, 1,085 milyar dolar kazanan 2012 yapımı Kara Şövalye Yükseliyor filmini geride bıraktı. Aynı serinin 2008 yapımı öncülü Kara Şövalye ise 1,005 milyar dolar hasılat yapmıştı.

Oscar ödüllü sinemacı daha önce Tenet, Dunkirk ve Yıldızlararası gibi gişe rekortmeni filmleri yönetti. Nolan'ın filmleri bugüne kadar küresel çapta 7 milyar dolardan fazla hasılat elde etti.

56 yaşındaki başarılı yönetmen, The Odyssey filmini yazdı ve yönetti. Ayrıca filmin yapımcılığını eşi Emma Thomas ile birlikte üstlendi.

Dev oyuncu kadrosu kariyer rekoru kırdı

Filmde Damon, Anne Hathaway ve Robert Pattinson gibi yıldızlarla dolu bir oyuncu kadrosu yer alıyor. The Odyssey, bu üç oyuncunun da kariyerlerinin en yüksek hasılat yapan filmi unvanını taşıyor.

Üç saatlik destansı yapımda ayrıca Zendaya, Tom Holland, Charlize Theron ve Lupita Nyong'o da rol alıyor. The Odyssey, küresel çapta bir numarayla açılış yaptı ve üst üste iki hafta sonu boyunca zirvedeki yerini korudu.

Syncopy ve Universal Pictures ortaklığıyla çekilen film, bu yıl önemli bir gişe başarısına imza attı. Yapım, The Super Mario Galaxy Movie ve Michael ile birlikte bu yıl 1 milyar dolar hasılat yapan üç Universal filminden biri oldu.

Universal Pictures'ın yerel sinema dağıtım başkanı Jim Orr, "Christopher Nolan sürekli olarak mutlaka izlenmesi gereken sinema etkinlikleri sunarak izleyicilerin güvenini kazandı ve The Odyssey onun yeteneklerinin zirvesinde olduğunu gösteriyor. Nolan'ın destansı filmi, hayatta bir kez karşılaşılabilecek bu sinematik yolculuk için premium formatları ve tekrar tekrar izlemeyi tercih eden izleyicilerle kültürün ön saflarında yer aldı." değerlendirmesini yaptı.

Universal Pictures International dağıtım başkanı Veronika Kwan Vandenberg ise yapımı "devasa kapsamı ve tavizsiz vizyonuyla her yerde izleyicilerde yankı uyandıran küresel bir destan" ifadesiyle niteledi.

The Odyssey'nin pazarlama maliyetleri hariç 250 milyon dolar üretim bütçesi olduğu bildirildi. Bu devasa bütçe rakamı, yapımı Nolan'ın kariyerinin en pahalı filmlerinden biri yapıyor.

Türkiye gişesinde de büyük ilgi gördü

Küresel çapta rekorlar kıran film, Türkiye gişesinde de oldukça büyük bir ilgiyle karşılandı. The Odyssey, Türkiye'de vizyona girdiği 17-23 Temmuz 2026 haftasında 766 salonda gösterildi ve 487 bin 833 seyirciye ulaştı.

Film, bu ilk haftasında 158,4 milyon lira hasılat elde etti. İkinci haftasında 917 salonda gösterilen yapım, 422 bin 803 kişi tarafından izlendi ve 142,1 milyon lira gelir kazandırdı.

The Odyssey, 31 Temmuz-6 Ağustos 2026 tarihleri arasındaki üçüncü haftasını ise 92,6 milyon lira gelirle kapattı. Üçüncü haftanın sonunda toplam seyirci sayısı 1 milyon 176 bini aşarken, filmin Türkiye'deki toplam hasılatı 393,2 milyon lira oldu.

The Dink’i izlerken bir süre sonra pickleball’ı izlemeyi bıraktım. Benim ilgimi çeken kortun diğer tarafındaki oyundu.

Bir tarafta yeni bir spor büyüyordu. Diğer tarafta ise yıllardır o kortun sahibi olduğunu düşünen insanlar, bunun gerçekten ciddiye alınması gereken bir oyun olup olmadığını tartışıyordu.

Değişim bazen böyle geliyor.

Kapıyı kırarak değil. Önce biraz hafife alınarak.

Apple TV’de 24 Temmuz’da gösterime giren The Dink, Josh Greenbaum’ın yönettiği, Sean Clements’ın yazdığı bir spor komedisi. Filmde Jake Johnson’a Ed Harris, Mary Steenburgen ve Aaron Chen eşlik ediyor. Ben Stiller’ın yanı sıra Andy Roddick ve John McEnroe gibi tenis dünyasının tanıdık isimleri de kadroda.

Hikâyenin merkezinde Dusty Boyd var. Bir zamanlar gelecek vadeden bir tenis oyuncusuyken profesyonel kariyeri istediği yere ulaşmayan Dusty, yıllar sonra babası Chuck’ın country club’ında çocuklara tenis öğretiyor. Chuck için tenis yalnızca bir spor değil. Gelenek, disiplin ve neredeyse dünyaya bakma biçimi.

Sonra o dünyanın içine pickleball giriyor.

Daha küçük bir kort, farklı bir raket, daha düşük bir giriş bariyeri ve Amerika’da hızla büyüyen başka bir oyun.

Chuck yeni oyunu görmüyor değil. İnsanların ilgisini, değişen kortları, giderek artan oyuncuları görüyor. Ama pickleball’a baktığında onu kendi kurallarıyla değil, tenisin kurallarıyla değerlendiriyor.

Şirketler de büyük değişimler karşısında bu hatayı yapıyorlar. Yeni bir rakip ortaya çıktığında onun ne kadar farklı olduğuna değil, bizim yaptığımız işi ne kadar iyi yaptığına bakıyoruz. Yeni bir teknoloji geldiğinde onu kendi değer önerisiyle değil, mevcut teknolojinin performans kriterleriyle ölçüyoruz.

Yeni bir oyun ortaya çıktığında ilk refleksimiz çoğu zaman onu bildiğimiz oyunun ölçeğiyle ölçmek oluyor. Ne kadar hızlı, ne kadar kaliteli, ne kadar verimli, ne kadar ciddi?

Ama bazen yeni olan, aynı yarışa katılmıyor. Başka bir başarı ölçüsü getiriyor.

Pickleball’ı yalnızca tenisin eksikleri üzerinden okumaya başladığınız anda asıl değişimi kaçırabilirsiniz. Çünkü burada odaklanmamız gereken şey bir oyunun diğerinden daha iyi olması değil; insanların neden oynadığına, neyi değerli bulduğuna ve bir kategoriden ne beklediğine ilişkin ölçünün değişmesi.

Ben bu bakış hatasına Legacy Lens, yani Miras Merceği diyorum: Yeni olanı, bizi geçmişte başarılı kılan dünyanın kriterleriyle anlamaya çalışmak.  Asıl risk değişimi fark etmemek değil. Değişimi fark edip ona hâlâ eski dünyanın cetveliyle bakmak.

Dusty için kırılma noktası ise bambaşka. Eski tenis sakatlığı yeniden ortaya çıktığında, bugüne kadar mesafeli durduğu pickleball’la yolu bu kez rehabilitasyon için kesişiyor. Başlangıçta onun için bu hâlâ tenisin daha hafif, daha az ciddi bir akrabası. Fakat Candace’le oynamaya başladıkça beklemediği bir şey oluyor: Yalnızca oyunda iyi olmadığını, oyundan keyif aldığını da fark ediyor.

Burada küçük ama önemli bir ayrım var. Dusty’nin pickleball hakkındaki fikrini değiştiren şey, oyun hakkında daha fazla bilgi edinmesi değil; oyunun içine girmesi.

Şirketlerde de yeni bir kategoriyi uzaktan analiz etmekle, onun yarattığı değeri gerçekten deneyimlemek arasında benzer bir mesafe olabiliyor. Bazen yeni olanı anlayamamamızın nedeni elimizde yeterince veri olmaması değil; onu hâlâ eski deneyimin dışından seyrediyor olmamız.

Bazı yeni değer önerileri analiz edilerek değil, deneyimlenerek anlaşılır.

Kimliğimizi mi koruyoruz, formunu mu?

The Dink’te Chuck’ın asıl meselesinin pickleball’ın kulübünden ne kadar gelir götüreceği olmadığını izlerken hissediyorsunuz. Daha derinde başka bir şey var. Pickleball’ı kabul etmek, onun yıllardır doğru olduğuna inandığı dünyanın da sorgulanması anlamına geliyor. Çünkü şirketler de zaman içinde yaptıkları şeyle kim olduklarını birbirine karıştırabiliyor.

1990’ların başında Danimarkalı Bang & Olufsen benzer bir soruyla karşı karşıyaydı. Ses ve görüntü teknolojisini sıra dışı tasarımla buluşturarak kendine özgü bir dünya kurmuş olan şirket, Japon elektronik üreticilerinin ölçek, teknoloji ve fiyat avantajıyla güçlendiği yeni bir rekabet ortamında ciddi sorunlar yaşamaya başladı. 1993’te şirket tarihinde “Break Point” olarak anılan kapsamlı bir dönüşüm başlatıldı.

Bu hikâyenin ilginç tarafı yalnızca finansal toparlanmadan ziyade, arkasındaki kimlik sorusu.

Bang & Olufsen kendisini televizyon, radyo ve müzik sistemi üreten bir şirket olarak tanımlarsa, o ürünlerin önemini kaybetmesi şirketin kimliğini de tehdit eder. Ama özü teknoloji ile insan arasındaki ilişkiyi tasarım ve deneyim üzerinden yeniden kurmaksa ürün değişebilir; öz kalabilir.

Danışmanlık çalışmalarımda sıklıkla gördüğüm ve şirketlerin zaman içinde birbirine karıştırdığı iki şey var: kimlikleri ve o kimliğin aldığı form.

Bir şirketin bugün ürettiği ürün, kullandığı teknoloji ya da müşterisine ulaştığı kanal onun kimliği olmak zorunda değil. Bunlar, şirketin özünün belirli bir dönemde aldığı biçimler.

Basılı gazete gazeteciliğin kendisi değildir.

İçten yanmalı motor bir otomobil şirketinin özü değildir.

Tenis kortu da bir country club’ın varlık nedeni olmak zorunda değildir.

Sorun, zaman içinde formu özün kendisi sanmaya başlamamız. Şirketler bazen kimliklerini koruduklarını düşünürken aslında yalnızca onun alıştıkları formunu korurlar.

Bu ayrım yalnızca teknoloji şirketleri için geçerli değil. Mirasın neredeyse ürün kadar önemli olduğu lüks dünyasında belki daha da görünür.

1846’da Madrid’de kurulan LOEWE’nin iki yüzyıla yaklaşan zanaatkârlık geçmişi var. Böyle bir miras kolaylıkla korunması gereken bir geçmişe, hatta değişimi zorlaştıran bir ağırlığa dönüşebilir. Ama LOEWE’nin mirasıyla kurduğu ilişkide başka bir yaklaşım dikkat çekiyor. LOEWE Foundation’ın her yıl düzenlediği Craft Prize’ın değerlendirme kriterlerinden biri yalnızca teknik ustalık değil. Vakıf, inovasyonun geleneği güncellemesini; mevcut bilgiyi yeniden yorumlayarak onu bugün için anlamlı hale getirmesini arıyor.

Bu ifade bana şirketlerin geçmişleriyle kurdukları ilişki açısından önemli geliyor.

Çünkü mirasın karşıtı değişim değil.

Bazen mirası yaşatmanın tek yolu onu yeniden yorumlamaktır.

Bu yüzden geçmişe sadık kalmakla geçmişin aldığı forma sadık kalmak aynı şey değil. İlki bir şirketin özünü geleceğe taşıyabilir. İkincisi ise onu geçmişte başarılı olduğu dünyanın içinde tutabilir.

Şirketlerin miraslarıyla ilgili kendilerine sormaları gereken soru da bana göre: "Geçmişimiz saklamamız gereken bir sonuç mu, yoksa geleceği üretmek için kullanabileceğimiz bir hammadde mi?" olmalıdır. 

Dusty’nin yaşadığı dönüşüm de aslında geçmişini reddetmekle ilgili değil. Pickleball oynamaya başladığında yıllarca teniste geliştirdiği oyun görüşü, koordinasyonu, raket hissi ve rekabet deneyimi ortadan kaybolmuyor. Aynı yetkinlikler başka bir oyunda yeni bir karşılık buluyor.

Dönüşümün zor tarafı geçmişten vazgeçmek değil; geçmişten neyin taşınmaya değer olduğunu ayırt etmek.

Bugün otomotiv sektöründe yaşanan software-defined vehicle dönüşümünü de bu gözle okumak mümkün. Eirini Liotou, Dimitra Tzelalidou ve Gerasimos Christodoulou’nun Mayıs 2026’da yayımladığı kapsamlı inceleme, otomobil mimarisinin çok sayıda bağımsız elektronik kontrol ünitesinden, domain-based ve zonal yapılara, oradan da merkezi bilgi işlem platformlarına doğru ilerlediğini gösteriyor. Bu yeni mimaride yazılım artık donanıma eklenen bir özellik değil; OTA güncellemeleri, yapay zeka ve bağlantılı servislerle aracın yaşam döngüsü boyunca değişebilmesini sağlayan temel katmanlardan biri.

Temmuz 2026’da Frontiers in Mechanical Engineering’de yayımlanan ve 2019–2025 arasındaki 100 çalışmayı inceleyen başka bir araştırma ise bu değişimin fiziksel karşılığını daha görünür hale getiriyor: Yeni nesil powertrain domain controller mimarilerinin komponent sayısını yüzde 60’ın üzerinde, maliyetleri ise yaklaşık yüzde 30 azaltabildiği ve aynı zamanda OTA güncellemelerini mümkün kıldığı belirtiliyor.

Bu, yüz yıllık otomotiv mühendisliği birikiminin değersizleştiği anlamına gelmiyor. Güvenlik, mühendislik, üretim kalitesi ve sürüş deneyimi hâlâ değerli. Ancak değer denklemine yeni bir soru ekleniyor.

“Ürün bugün ne yapıyor?” sorusunun yanına artık başka bir soru geliyor:

“Ürün yarın ne yapabilecek?”

Tecrübelerimiz bize geçmişten neyin taşınacağını ve neyin yalnızca eski oyuna ait olduğunu ayırt edebilme yetkinliğini verir.

Benzer bir soru bugün medya dünyasında da karşımıza çıkıyor.

Uzun yıllar boyunca bir haber kuruluşunun temel yetkinliklerinden biri neyin önemli olduğuna karar vermekti. Editör seçiyor, sıralıyor ve okura bir gündem sunuyordu. Algoritmik öneri sistemleri bu ilişkiye girdiğinde tartışma kolaylıkla iki seçenek arasına sıkışabiliyor: Editör mü, algoritma mı?

2025’te Norveç’te büyük bir geleneksel medya kuruluşunun gerçek dijital ortamında gerçekleştirilen bir A/B testi bu nedenle dikkat çekici. Araştırmacılar editoryal kürasyon ile algoritmik önerileri bir araya getiren modele Controlled Personalization adını verdiler.

Sonuç yalnızca daha yüksek tıklanma oranı değildi. Kullanıcıların içeriğe ulaşmak için harcadığı çaba azalırken, önerilen içeriklerin çeşitliliği ve kataloğun kullanılan bölümü arttı; popüler içeriklere aşırı yönelme ise azaldı. Burada benim için ilginç olan algoritmanın editörden daha başarılı olup olmadığı değil. Tam tersine. Bence başından beri yanlış soruyu soruyoruz.

Editör mü, algoritma mı?

Yerine:

Editoryal muhakeme ile algoritmik keşif birlikte neyi daha iyi yapabilir?

Bu küçük soru değişikliği, teknolojik dönüşümlerde sık karşılaştığımız bir yanılgıyı da görünür hale getiriyor. Yeni olanın ortaya çıkışını, eski olanın ortadan kalkması olarak okumak zorunda değiliz. Bazen yeni oyun, mevcut yetkinliği değersizleştirmek yerine onun etkisini büyütebilir.

Profesyonel hizmetlerde yapay zekanın açtığı alanı da bu nedenle bir ikame tartışmasından çok yeni bir kapasite alanı olarak görüyorum.

Araştırma yapmak, yüzlerce sayfalık dokümanı taramak, benchmark toplamak, ilk analizleri gerçekleştirmek ve alternatif senaryolar üretmek yıllardır ciddi miktarda uzman zamanı gerektiriyordu. Yapay zeka bugün bu süreçlerin önemli bir bölümünü olağanüstü bir hızla destekleyebiliyor. Bu, deneyimli profesyonelin erişebildiği alanı genişletiyor.

Bilgiye ulaşmak hızlandıkça insanın zamanı bilgi toplamak yerine onu anlamlandırmaya; farklı sinyaller arasındaki bağlantıyı görmeye, doğru soruyu bulmaya ve organizasyon için gerçekten önemli olanı ayırt etmeye kayabiliyor.

Yapay zeka daha fazla bilgiye daha hızlı ulaşmamızı sağlıyor. Deneyim ise o bilginin içinden neyin gerçekten önemli olduğunu görmemizi.

Yapay zeka yüzlerce raporu okuyabilir. Ama bir yönetim toplantısında CEO’nun söylediği kadar söylemediği şeyin neden önemli olduğunu anlamak başka bir yetkinliktir.

Onlarca stratejik seçenek üretebilir. Ama bu organizasyonun kültürü, liderleri, geçmişi ve görünmeyen ilişkileri içinde hangisinin gerçekten çalışabileceğini değerlendirmek başka bir muhakeme gerektirir.

Belki profesyonel hizmetlerde rekabet avantajı yıllarca “Sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum” cümlesinin etrafında şekillendi.

YZ çağında bunun yanına çok daha güçlü bir yetkinlik ekleniyor:

“Sizin göremediğiniz şeyi görebiliyorum.”

Danışmanlığın geleceğine baktığımda YZ, cevaplara ulaşma hızımızı artırabilir. Deneyim ise hangi sorunun sorulmaya değer olduğunu anlamamızı sağlar. Bu nedenle geleceğin güçlü danışmanlık modelinin insan ya da yapay zeka arasında bir seçim olacağını düşünmüyorum.

Deneyimli insan × yapay zeka.

YZ olasılık alanını genişletecek. Deneyimli danışman bu olasılıklar arasından organizasyon için anlamlı olanı seçecek. İnsan ise seçilen şeyi başka insanların inanacağı, güveneceği ve harekete geçeceği bir değişime dönüştürecek. Çünkü bir önerinin teorik olarak doğru olmasıyla, belirli bir organizasyonda gerçekten çalışması aynı şey değildir.

Yapay zeka bu noktada profesyonel hizmetlere önemli bir değişim getiriyor. Teknoloji, deneyimin karşısında konumlanan bir alternatif değil; deneyimin erişimini, hızını ve etkisini büyüten yeni bir kapasite.

The Dink’te Dusty’nin tenis geçmişinin pickleball’a geçtiğinde yok olmaması gibi.

Yeni oyuna geçtiğinde eski oyunda öğrendiklerini kapının dışında bırakmıyor. Tenisin ona kazandırdığı yıllar, yeni oyunda bir anda anlamsızlaşmıyor. Tam tersine, başka bir bağlamda yeniden değer kazanıyor.

Yeni oyun eski yeteneklerin hepsini değersizleştirmez. Hangilerinin gerçekten değerli olduğunu ortaya çıkarır.

Yeni oyunu hangi gözle izliyorsunuz?

The Dink’i izlediğimde aklımda tenis ile pickleball arasındaki rekabetten daha büyük bir soru kaldı.

İnsanlar ve organizasyonlar yeni bir şeyle karşılaştıklarında neden bazen onu anlamaya çalışmak yerine kendi bildikleri şeyi daha güçlü biçimde savunuyorlar?

Değişimi göremedikleri için değil. Gördükleri değişimin kendi kimlikleri hakkında söylediği şeyi sevmedikleri için. Geleceğin kazananlarının geçmişlerinden vazgeçenler olacağını düşünmüyorum. Tam tersine, geçmişlerinde neyin gerçekten öz olduğunu, neyin yalnızca belirli bir dönemin formu olduğunu ayırt edebilenler olacaklar. Çünkü miras değerlidir. Deneyim değerlidir. Ustalık ve insan muhakemesi değerlidir. Bununla beraber tüm bunları geleceğe taşımak, geçmişte aldıkları biçimi de aynen korumak anlamına gelmez.

Liderlerin bugün yalnızca “Rakiplerimiz ne yapıyor?” diye sormaları bu yüzden yeterli değil.

Daha önemli soru şu:

Bugün kimliğimizin vazgeçilmez bir parçası sandığımız şey gerçekten özümüz mü, yoksa geçmişte başarılı olduğumuz dünyanın bize bıraktığı bir form mu?

Ve size bir soru daha:

Biz hâlâ hangi oyunu kazanmaya çalışıyoruz ve müşterilerimiz hâlâ aynı oyunu oynuyor mu?

Çünkü şirketler bazen rakiplerinden daha kötü oldukları için kaybetmezler.

Hatta bazen eski oyunlarında hâlâ en iyisidirler.

Sadece onlar skor tabelasına bakarken başka bir yerde yeni bir kort açılmıştır.

Tom Holland’ın New York’un “dost canlısı Örümcek Adam”ı olarak dördüncü kez kamera karşısına geçtiği film (Avengers yapımlarını saymıyoruz tabii), serinin bir önceki filmi olan “No Way Home”un o yürek dağlayan finalinin bıraktığı enkazı kaldırmak zorundaydı. Üstelik bunu yaparken artık nostaljik sürprizlere ya da çoklu evren numaralarına sığınmadan, karakterin kendi ayakları üzerinde durabileceğini kanıtlaması gerekiyordu.

Filmin çok sağlam bir çıkış noktası var: Evreni kurtarmak için başka çaresi kalmayan kahramanımız, Peter Parker olarak herkesin hafızasından silinmiş olsa da Spider-Man hiç olmadığı kadar göz önünde. En yakın arkadaşı Ned’i (Jacob Batalon), sevgilisi MJ’i (Zendaya) ve eski hayatına dair ne varsa geride bırakan Peter, New York’un gece gündüz çalışan tek kahramanı haline gelmiş. Şehir onu el üstünde tutuyor, suç oranları dip yapmış durumda… Gelgelelim maskenin arkasındaki insana dair neredeyse hiçbir şey kalmamış. Peter’ın günleri dur durak bilmeden devriye gezmekle ve bir zamanlar sevdikleriyle kurduğu hayalleri uzaktan bir yabancı gibi izlemekle geçiyor.

MCU’ya 2021 yapımı “Shang-Chi ve On Halka Efsanesi” ile adım atan yönetmen Destin Daniel Cretton, filmin omurgasını oluşturan bu çelişkiyi çok iyi çözmüş. Hikaye, sevdiklerini koruma isteğini “kendini tamamen yok etmekle” karıştıran genç bir adamın ruh haline odaklandığı anlarda resmen parlıyor. Sevdiklerini korumanın tek yolunun onlardan uzak durmak olduğunu sanan Peter, bağlarını koparayım derken insanları neden kurtarmak istediğini kendine hatırlatan o asıl duyguyu da yitirdiğini fark ediyor. Film tam bu kırılma noktasında şu yakıcı soruyu soruyor: Maskenin altındaki insan silinip giderse kahraman var olmaya devam edebilir mi?

Tom Holland, bu ton değişimine serideki açık ara en güçlü performansıyla karşılık veriyor. Karşımızda artık Tony Stark’ın gözüne girmeye çalışan o hevesli liseli çocuk yok. Yorgun, yapayalnız ve duygusal anlamda duvara toslamış yetişkin bir Peter var.

Holland, bu tükenmişlik halini tekdüzeliğe kaçmadan yansıtıyor. Susup kaldığı sahnelerde bile içindeki acıyı hissediyorsunuz, dövüşürken ise giderek kontrolünü kaybetmesine yol açan çaresiz bir öfke göze çarpıyor. Çıktığı her çatışma onu biraz daha yıpratırken kazandığı her zafer hayatındaki o koca boşluğu daha da belirginleştiriyor.

Bedenden bedene atlayabilen gizemli bir tehdidin belirmesiyle Peter, içine düştüğü kimlik krizinde iyice dibe batıyor. Filmin kötüsü aslında tam anlamıyla Peter’ın karanlık bir aynası: Kendine ait bir yeri olmayan, varlığını sürdürebilmek için başkalarının hayatını ele geçiren bir figür.

Yaşadığı tüm şeyler yetmezmiş gibi denkleme bir de örümcek genetiğindeki mutasyon krizinin eklenmesi, Peter’ın önüne yepyeni bir iç çatışma koyuyor: Eğer Peter Parker onu insan yapan tüm bağlarını kopardıysa Spider-Man benliğinin kontrolü tamamen ele geçirmesini engelleyen şey ne?

İşte tam bu noktada, nihayet hapsolduğu Hulk bedeninden kurtulmanın bir yolunu bulan Bruce Banner (Mark Ruffalo) ile yapılan görüşme, laf olsun diye iliştirilmiş bir “cameo” olmanın çok ötesine geçiyor. Bedenini başka bir güçle paylaşmanın ne demek olduğunu evrende en iyi bilen isim Banner. İkilinin arasındaki diyalog; kontrolü kaybetmek, kimliğini korumak ve “insan kalabilmek” üzerine kurulu temaları çok güzel besliyor.

Jon Bernthal, Frank Castle (Punisher) rolüyle filme acımasız ve sert bir hava getiriyor. Punisher, Spider-Man’in o katı ahlaki ilkelerinden vazgeçmesi durumunda neye dönüşebileceğinin en somut kanıtı. Castle tereddüt etmiyor, pazarlığa girmiyor ve karşısındaki suçluyu düzeltmeye çalışmıyor. Onun bu tavrı, Peter’ı kendi vicdan pusulasını yeniden tartmaya zorluyor. Bernthal ekrana çıktığı her sahnede ağırlığını koysa da senaryo onu hikayenin organik bir parçası yapmaktan ziyade daha çok Peter’ın zıttı bir figür olarak kullanıp kenara çekilmiş.

MJ ve Ned sahneleri, filmin duygusal yükünü sırtlayan en güçlü kısımlar. Zendaya ve Jacob Batalon beklenenden daha az ekran süresine sahip olsa da, aradaki bu bilinçli mesafe anlatıyı güçlendirmiş. Film, bir parmak şaklatmasıyla herkesin anılarını geri getirmek gibi ucuz numaralara kaçmıyor. Kahramanımızı, hayatındaki en önemli iki insanla –artık kendisini hiç tanımayan iki kişiyle– burun buruna getiriyor.

Her sohbet, yıllardır yaşadığınız mahalleye döndüğünüzde artık hiçbir sokağın size tanıdık gelmediğini fark ettiğiniz o garip anlar gibi hissettiriyor. Yine de üç oyuncu arasındaki uyum o kadar kuvvetli ki, ufak bir bakışma ya da teğet geçen bir yakınlaşma bile gösterişli aksiyon sahnelerinden çok daha derin iz bırakıyor.

Cretton, görsel tercihleri de Peter’ın ruh haline göre ayarlamış. New York artık daha soğuk, gri ve yorgun görünüyor. (Gerçi şehrin MCU’da şimdiye kadar atlattığı badireler düşünüldüğünde aksi düşünülemez sanırım.) Kapalı gökyüzü, neşeli müziklerin yerini daha sakin ritimlere bırakması ve serinin o alıştığımız mizahının biraz geriye çekilmesi Peter’ın yalnızlığını doğrudan hissettiriyor. Ağ atıp binaların arasında süzüldüğü sahneler hâlâ nefes kesici ama eski o coşkusundan ve özgürlük hissinden eser yok. Sanki Peter gökyüzünde süzülmüyor da bir şeyden kaçıyormuş gibi.

Film, şöhret meselesine de oldukça ince bir yerden yaklaşıyor. Spider-Man, Peter Parker’ı hiç tanımayan –hatırlarsanız bir önceki filmde kellesini isteyen– halk tarafından çok seviliyor. Kostümün içindeyken aldığı alkışlar ve madalyalar, maskeyi çıkardığı anki yalnızlığını iyice yüzüne vuruyor.

Yönetmen bu tezat üzerinden gizli kimliğin öyle sıradan bir çizgi roman motifi olmadığını, aksine Peter’ın insan kalabildiği tek sığınak olduğunu hatırlatıyor. O sığınak yıkıldığında maske artık bir koruma değil karakteri yavaş yavaş yutan bir yük haline geliyor.

Brand New Day her ne kadar olgun bir iş olsa da, Marvel’ın son birkaç evredir yakasını bırakmayan o “gelecek projeye zemin hazırlama” hastalığından nasibini almış. 

Film kendi hikayesini anlatırken bir yandan da 18 Aralık’ta çıkacak “Avengers: Doomsday” için zemin hazırlamaya, yeni karakter tohumları ekmeye çalışıyor. Bu durum ne yazık ki filmin kendi temposunu yer yer baltalıyor. Dövüş sahneleri teknik olarak başarılı olsa da anlatımdaki bu dağınıklık yüzünden akılda kalan ikonik sahne sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Neyse ki final bölümünde dışarıdaki tehdit Peter’ın iç dünyasındaki çatışmayla birleşiyor ve film yere kapaklanmadan toparlanmayı başarıyor. Travma, güç ve sorumluluk temalarıyla bağlantılı bir rolü hayata geçiren genç aktris Sadie Sink, gösterdiği yoğun performansla filmin başından beri vaat edilen o hüzünlü ve derin tonu tam anlamıyla yakalamayı başarıyor.

Spider-Man: Brand New Day, adının vadettiği gibi sıfırdan “yepyeni” bir sayfa açmasa da Peter Parker’ın olgunlaşma sürecinde atılmış son derece önemli bir adım. Film; Tom Holland’ın oyunculuğuna, karakterin o ağır yalnızlığına ve geçmişin kolayca silinmeyen gerçek sonuçlarına odaklandığında son dönem Marvel filmlerinde pek göremediğimiz bir derinliğe ulaşıyor.

Gelecek projelere zemin hazırlama kaygısının yarattığı pürüzlere rağmen film, en temel hakikati çok iyi yakalamış: Peter Parker, tamamen Spider-Man’e dönüşmüş bir şekilde varlığını sürdüremez. İnsanlığından vazgeçmiş bir kahramanlık, günün sonunda kendini yok etmenin süslü bir yolundan başka bir şey değildir.

When Ali Aksu told a room full of crypto enthusiasts in 2021 that compliance would be the foundation of his entertainment tokenization platform, the reaction was immediate. In an industry racing to avoid regulation, he became the black sheep. Three years later, as enforcement actions shutter non-compliant platforms and mainstream finance embraces regulated tokenization, that contrarian bet looks less like caution and more like the only sustainable path forward.

Untold, the first FINRA-registered funding portal for entertainment IP, now stands as proof that opening Hollywood's closed capital system requires both regulatory infrastructure and production expertise. You can't democratize entertainment finance if you don't understand both how films get made and how securities law works. Aksu is one of the few people who understands both.

The Roots
 

Aksu grew up within the Aksular Group, a Turkish-American conglomerate spanning 80 countries in food manufacturing and distribution. The expected path was succession. Instead, he chose UCLA film school.

"My path into this industry actually started very early and somewhat independently," Aksu explains. "When I was in high school I began working as a production assistant on documentary projects. Being on set and watching how an idea turns into a finished film was fascinating to me."

By his sophomore year at UCLA, he'd produced his first feature, Laid in America, eventually acquired by Universal Studios after a bidding war. The project was one of the early Hollywood films built around YouTube creators, featuring KSI long before influencer-driven entertainment became common.

During that same period, Aksu spent nearly two years working with Scooter Braun Projects. Being around teams managing global artists like Justin Bieber and Ariana Grande gave him insight into how audiences connect with creators and how modern entertainment ecosystems operate.

After graduating, his production work continued. Projects he executive produced for Universal and Netflix premiered at Sundance, received Emmy and BAFTA nominations, landed on Oscar shortlists. Beyond Utopia, currently streaming on Hulu, was Emmy-nominated, BAFTA-nominated, and Oscar-shortlisted.

Then in 2019, his curiosity shifted. Accepted into Singularity University's Global Startup Program in Silicon Valley, Aksu began studying exponential technologies, artificial intelligence, blockchain.

"That experience changed how I looked at the film industry," he says. "Instead of thinking only about producing individual projects, I started thinking about the financial infrastructure behind how films are funded."

The closed system

What Aksu saw was a structural problem that had persisted for decades.

"Hollywood has historically been a closed capital ecosystem," he explains. "A small number of studios, financiers, and private investment groups control most of the funding pipelines. Independent filmmakers often spend years trying to raise money from the same limited group of gatekeepers."

Meanwhile, millions of people globally supported films through ticket purchases and subscriptions but had never been allowed to participate financially in the projects they helped make successful. This wasn't just inefficient. It was a fundamental misalignment.

Audiences wanted to support stories they believed in. Filmmakers needed capital from people who understood their vision. But no infrastructure existed to connect them in a way that was legally compliant, financially transparent, and accessible to retail investors.

"The reason this persisted for so long is that the regulatory infrastructure and digital systems did not exist to open that market responsibly to retail investors," Aksu explains. "Once equity crowdfunding regulation matured and blockchain infrastructure improved, it became possible to rethink how capital flows into entertainment."

Untold was designed to bridge that gap.

The contrarian bet on compliance

When Aksu began building Untold in 2020, most crypto platforms were architecting systems to avoid securities law. The dominant strategy was regulatory arbitrage: design around regulation or operate in jurisdictions with minimal oversight.

Aksu pursued the opposite approach.

"When we began building Untold, much of the crypto industry was focused on avoiding regulation or operating in legal gray areas," Aksu says. "We took the opposite approach. Compliance was not an obstacle for us. It was the foundation."
At crypto conferences where he mentioned compliance, "I became the black sheep in the room."

The bet was contrarian but logical. If the goal was to open entertainment finance to retail investors, those investors needed legal protection. If the goal was to build sustainable infrastructure, that infrastructure needed to survive regulatory scrutiny.

Untold became the first and only FINRA-registered funding portal focused on tokenizing intellectual property securities in Hollywood.

Three years later, the regulatory landscape validates that early decision. Aggressive enforcement has shuttered many non-compliant platforms. Meanwhile, mainstream finance is embracing regulated tokenization. BlackRock CEO Larry Fink has publicly endorsed tokenization as a major direction for capital markets.

"By building this system within a regulated securities framework, we created something that is both scalable and trustworthy," Aksu says.

Where production expertise matters

But regulatory compliance alone doesn't solve the problem. You also need to understand where risk actually lives in film production. This is where Aksu's decade in Hollywood became essential.

"Producing films teaches you something that spreadsheets never can: where risk actually lives," Aksu explains. "A fintech founder might understand financial structures, but film projects involve human variables that rarely show up in models. You are evaluating producers, directors, creative teams, timing, cultural relevance, and distribution pathways."

The questions that determine whether a project succeeds rarely appear in pitch decks. Who is responsible for delivering the film? Is the director capable of finishing production on time and on budget? Is there a credible path to distribution? Does the audience for the project actually exist?

"Those elements rarely appear clearly in pitch decks, but they often determine the outcome," Aksu says. "Having produced films that were acquired by major studios and platforms, I approach project vetting through that lens. Untold is not simply evaluating financial projections. We are evaluating the entire ecosystem around a creative asset."

This dual expertise creates trust with both sides of the platform. Filmmakers trust him because he's produced films and understands their challenges. Investors trust him because he's built compliant infrastructure and knows which projects are credible.

Pure fintech founders can build blockchain protocols. Experienced producers can vet film projects. Very few people can do both.

Proof of concept
 

The outcomes across projects connected to Untold's ecosystem demonstrate the model works.

Beyond Utopia received Emmy and BAFTA nominations and was Oscar-shortlisted after premiering at Sundance. It's currently streaming on Hulu, reaching global audiences while earning recognition from prestigious institutions. Somnium secured theatrical distribution across the United States and received awards at international festivals. Other productions sold at global film markets like Cannes.

Perhaps most significantly, Untold enabled retail investors to participate in a production starring Robert De Niro and Morgan Freeman. For the first time in Hollywood history, anyone with a credit card could invest in a De Niro film. "Taken together, these results show something important: opening access to entertainment finance does not mean lowering the quality threshold," Aksu says. "It simply means expanding who can participate."

The platform operates as both an impact investing marketplace for filmmakers raising up to $5 million via regulation crowdfunding (provided their projects are impact-driven) and a white label solution for any creator raising capital through the same compliant infrastructure.

Deal structures vary based on producer preference. Some are equity deals, others are structured against tax incentives or as debt arrangements. This flexibility within a compliant framework allows producers to structure offerings matching their project's financial architecture while maintaining regulatory integrity.

But Untold's model extends beyond pure capital formation. It operates as a hybrid: equity crowdfunding, debt crowdfunding, collectibles, and tokenized ownership. Investors receive securities tied to revenue shares plus collectibles based on investment amounts. Royalties flow directly to investor wallets through custom ERC protocol smart contracts. Untold's revenue comes from transaction costs and backend equity in projects. But the value proposition for filmmakers extends beyond capital access. The platform incubates projects, helps secure production incentives, assists with cast and crew assembly, and provides sales support through distribution networks.

It's end-to-end infrastructure that pure fintech platforms cannot offer.

The education of a founder

Aksu's career reads like someone deliberately assembling the exact credentials needed to build Untold, though he insists the journey was organic.

After Singularity University, he completed executive programs in blockchain technologies at MIT and data analytics at Wharton. He's currently pursuing an Executive MBA at the University of Chicago Booth School of Business.

"My career has developed at an intersection that does not usually exist in one place," he reflects. "On one side I have spent over a decade working in film production, distribution, and development. On the other side I have focused heavily on emerging financial and technological systems. Untold sits exactly at the intersection of those worlds: storytelling, capital markets, and emerging technology."

The founding team reflects this same intersection. Phil Goldfine, an Oscar, Tony, and Emmy-winning producer with over 180 feature film credits, all successfully sold. Michael Terpin, known in crypto as the "Godfather," with experience launching 20+ ICOs and four successful startup exits. Laszlo Mari, the CTO, a blockchain specialist who has consulted for Binance, Solana, and Polygon.

It's domain expertise that shapes which projects Untold accepts and how they're structured for investors.

The communication challenge

Building sophisticated infrastructure for retail audiences created an unexpected challenge: how do you explain backend differentiation when users never see the backend?

Untold's competitive advantages live in invisible places. SEC registration. Background checks on major stakeholders. Issuer vetting processes. Tokenized royalty streams through custom smart contracts.

Early on, Aksu made the mistake most technical founders make: he explained the sophistication. "We leaned too heavily into technical terminology," Aksu admits. "Words like tokenization, blockchain architecture, and decentralized finance created confusion rather than clarity."

The breakthrough came when he stopped explaining what Untold was and started explaining what it allowed people to do.

"We began describing Untold as a platform that allows audiences to invest in the stories they believe in," Aksu says.

"That idea resonates immediately because people already understand storytelling. When the financial structure is explained through that lens, the concept becomes intuitive."

"The lesson was simple: people do not invest in technology frameworks. They invest in stories and opportunities."

"Infrastructure builds trust, but most users never see it directly," Aksu explains. "Our challenge is to make the important parts visible without overwhelming people with technical detail. The goal is clarity without complexity."

The bigger picture

Untold exists within a broader shift in how audiences relate to creators.

"The creator economy is growing rapidly because audiences increasingly want a direct relationship with creators," Aksu says. "But capital markets have not evolved at the same pace. Untold is attempting to modernize the financial infrastructure behind creative industries by allowing audiences to invest in intellectual property."

Goldman Sachs projects the creator economy will reach $480 billion by 2027. But most creator monetization still flows through advertising, subscriptions, or platform revenue shares rather than direct investment in creative output.

Each year, Untold hosts the Davos Film Festival during the World Economic Forum, bringing together filmmakers, investors, and leaders interested in impact storytelling. This year the platform hosted Virgin Unite CEO Jean Oelwang for a conversation about how storytelling can influence global change.

The vision extends beyond film. Music royalties, streaming content, other creator-driven intellectual property represent natural adjacencies.

"We see the platform expanding across multiple forms of intellectual property," Aksu says. "Film remains a core focus, but music, streaming content, and other creator-driven assets are natural extensions."

Entertainment intellectual property behaves differently from traditional venture investments. Technology startups often require seven to ten years to reach liquidity events. Film projects move on a much faster timeline, with production, release, and distribution usually occurring within a few years.

"For investors that creates a different risk and return profile compared with venture capital," Aksu explains.

As tokenization becomes more widely adopted across financial markets, the opportunity to apply it to creative industries expands.

"The challenge will remain the same," Aksu notes. "Keeping the system sophisticated on the backend while making it intuitive for everyday investors."

The alignment thesis

At its core, Untold is built on what Aksu calls alignment.

"For decades audiences have supported creative industries culturally and financially, but they were never allowed to participate in the economic upside of the stories they helped make successful," he explains. "Tokenization makes it possible to rethink that relationship. When intellectual property becomes a transparent, investable asset class, creators gain new funding pathways while audiences gain access to opportunities that were historically limited to private finance networks."

"My career has taken me through several corners of the entertainment ecosystem, from producing films and working alongside artists to studying the technological systems shaping modern capital markets," Aksu reflects. "The goal with Untold is to bring those worlds together and build the infrastructure that allows storytelling and capital to interact in a more open and efficient way."

That vision required choosing compliance over shortcuts, building production credibility alongside regulatory infrastructure, and solving the translation problem of making complex systems understandable.

For a founder who started as the black sheep in crypto conference rooms, the bet seems to be working. Untold has proven that you can democratize entertainment finance without lowering quality standards. That compliance creates trust rather than friction. And that the intersection of Hollywood production experience and securities regulation, however rare, is exactly what's needed to open a closed system.

The hard work wasn't just building the technology. It was building infrastructure that serves both creators who need capital and audiences who want to support stories they believe in.

Three years in, that infrastructure exists. And it's just getting started.
 

TME Films tarafından dağıtılan Yeni Örümcek Adam bu rakamlarla, 2026 yılının en iyi ilk hafta sonu açılışını gerçekleştirdi. Ayrıca 934 bin 599 kişiyle açılış yapan Örümcek-Adam: Eve Dönüş Yok'tan bu yana en iyi seri açılışı oldu.

Bu önceki yapım toplamda 2 milyon 886 bin 133 seyirciye ulaşmıştı. Türkiye gişe tarihinin en iyi açılış rekoru ise 1 milyon 646 bin 846 seyirciyle Recep İvedik 5'in elinde bulunuyor. İkinci sırada 1 milyon 641 bin 474 ile Recep İvedik 4 yer alıyor.

Üçüncü sırada ise Düğün Dernek 2: Sünnet filmi var. Sevilen komedi filmi, ilk hafta sonunda 1 milyon 380 bin 122 gişe yapmıştı.

Küresel gişede tarihi rekorlar

Filmin küresel çaptaki başarısı ise çok daha büyük oldu. Örümcek-Adam: Yepyeni Bir Gün, dünya genelinde 927 milyon dolar hasılatla açılış yaptı. Bu başarı, sinema tarihinin en iyi ikinci küresel açılışı olarak kayıtlara geçti.

Liderlik ise 1,22 milyar dolarla Avengers: Endgame filminde bulunuyor. Marvel Stüdyoları Başkanı Kevin Feige, bu gişe rakamlarını değerlendirdi. Feige, filmin performansına ilişkin, "Gerçekten olağanüstü bir açılış." ifadesini kullandı.

Odyssey gişede bir milyon barajını aştı

Gişenin bir diğer iddialı yapımı The Odyssey, 17 Temmuz'da vizyona girdi. Film, 766 salonda gösterime girerek ilk hafta sonunda 228 bin 300 seyirci çekti. Açılışında 84,4 milyon lira hasılat elde eden yapım, hızla yükselişe geçti.

UIP Türkiye tarafından dağıtılan The Odyssey, üç haftalık süreçte bir milyon barajını rahatlıkla aştı. Toplam 1 milyon 39 bin 973 seyirciye ulaşan yapım, en çok izlenen yabancı filmlerde 69'uncu sıraya yerleşti. Filmin Türkiye'deki toplam hasılatı da 350,7 milyon lira oldu. 

Christopher Nolan'ın yönettiği film, ağırlıklı olarak IMAX salonlarında gösteriliyor. Ancak Türkiye'de hiç 70 mm IMAX salonu bulunmuyor. Ayrıca dijital IMAX salonlarının sınırlı olması gişe potansiyelini kısıtlıyor.

Küresel çapta ise film, ilk haftasında 263,8 milyon dolar kazandı. Böylece Nolan'ın kariyerindeki en büyük açılış rekoru kırıldı.

Mayıs ayının sonlarında Alphabet'in otonom sürüş şirketi, Çinli Zeekr markası tarafından üretilen ve "Waymo Ojai" adını verdiği küçük elektrikli minibüsleri Los Angeles ve San Francisco dahil çeşitli şehirlerde hizmete almaya başladı. O dönemde Waymo, bu minibüslerden yollarda "100'den fazla" bulunduğunu söylemekle yetindi. Sektördeki çoğu gözlemci, Kaliforniya’nın Mountain View kentinde bulunan şirketin yüksek ithalat vergileri nedeniyle sonunda bin adetten daha az araç kullanacağını varsayıyordu. Ancak görünen o ki durum böyle değil.

Araştırma şirketi ImportGenius'un konşimento verilerine göre Zeekr, 2024'ten bu yana Çin pazarında CM1e adıyla satılan modelinden Los Angeles Limanı üzerinden 3 bin 200'den fazla adet sevk etti. Bunların 2 bin 600'den fazlası yalnızca bu yıl gönderildi. Verilerde alıcı olarak Waymo'nun adı geçmese de Zeekr'in ABD'de başka bir ortağı bulunmuyor. Araçlar Çin'deki yaklaşık 39 bin dolarlık satış fiyatıyla ithal edilmişse gümrük vergileri maliyeti Waymo'nun muhtemelen 10 bin doların üzerinde olan otonom sürüş donanımı hariç yaklaşık 89 bin dolara çıkarıyor.

ImportGenius Araştırma Direktörü William George Forbes'a yaptığı açıklamada, "Bu 3 bin 200 adet, ABD Gümrük kayıtlarında doğrudan Zeekr veya araç modelinin belirtildiği belgelere dayanan en az bilinen sayı" dedi. Ancak belgelerde araçların beyan edilen değeri yer almıyor. MoffettNathanson araştırma analisti Michael Morton ise yakın tarihli yatırım raporunda, "Piyasa, Çin otomobillerine uygulanan gümrük vergileri nedeniyle Waymo'nun Ojai projesinin çıkmaza girdiğini varsayıyor. Biz de öyle düşünüyorduk. Açıkçası, bulduklarımız bizi şaşırttı” ifadelerini kullandı. 

“İddialı planlarımız var”

Şirketi, yine ImportGenius verilerine dayanarak Waymo'nun ayda ortalama 300 Zeekr ithal ettiğini tahmin ediyor. Morton'a göre bu seviye yatırımcıların beklediğinden kayda değer ölçüde daha yüksek. Waymo ise ithal edilen araç sayısını ve araçlar için ne kadar ödeme yaptığını doğrulamayı reddetti. Şirket sözcüsü Chris Bonelli, "Şu anda San Francisco, Los Angeles ve Phoenix'te erken erişim kullanıcılarına 300'den fazla Ojai ile hizmet veriyoruz. Halihazırda 11 şehirde faaliyet gösteriyoruz ve onlarca yeni şehre açılma konusunda iddialı planlarımız var. Ojai büyüme stratejimizin önemli bir parçası olacak” dedi. 

2009 yılında Google Self-Driving Car Project olarak başlayan ve bugüne kadar 20 milyar doların üzerinde yatırım toplayan şirketin, Ojai'nin şişirilmiş maliyetini karşılayabilecek finansal güce sahip olduğu kesin. Ancak bu durum, karlılığa ulaşmak için maliyetleri düşürme hedefini zorlaştırıyor. Robotaksi sektörünün lideri olan Waymo, ticari hizmetini halihazırda ABD'de 11 şehirde sunuyor ve dört yeni şehirde daha hizmet başlatmaya hazırlanıyor. Ayrıca Tokyo ve Londra'da testler yaparak hizmetini yurt dışına taşımaya hazırlanıyor.

Waymo, Çinli Geely Auto'nun iştiraki olan Zeekr'den elektrikli minibüs satın alma planlarını ilk kez 2021'in sonlarında duyurmuş, modelin Geely destekli Volvo Cars'ın katkısıyla İsveç'te tasarlandığını belirtmişti. Ancak bu açıklama, Çin üretimi elektrikli araçlara getirilen yüzde 100 ek gümrük vergisinden önce yapılmıştı. Bu vergiye ek olarak ithal otomobillere uygulanan standart yüzde 2,5 gümrük vergisi ve otomobiller, otomotiv parçaları, alüminyum ve çelik gibi "stratejik" ürünler için uygulanan yüzde 25 ek vergi de bulunuyor.

3 bin 200 veya daha fazla Zeekr aracının filoya katılması, Waymo'nun geçen ay itibarıyla test araçları dahil yaklaşık 3 bin 900 araçtan oluşan filosunu önemli ölçüde büyütecek. Mevcut filonun büyük kısmını elektrikli Jaguar I-Pace SUV'ları oluşturuyor. Ancak bu modelin üretimi sona erdi. Waymo, Zeekr'lerin yanı sıra Hyundai Motor'un Georgia fabrikasında üretilen Ioniq 5 elektrikli hatchback modelinin özel olarak uyarlanmış versiyonlarını da filoya eklemeye hazırlanıyor.

Haftalık bir milyon yolculuk hedefi

Waymo şu anda haftada 500 binden fazla ücretli yolculuk gerçekleştiriyor ve yıl sonuna kadar bu sayıyı haftalık bir milyon yolculuğa çıkarmayı hedefliyor. Yolculuk başına ortalama ücretin 20 dolar olduğu varsayılırsa, bu hedefe ulaşılması halinde şirketin 2027 yılı yıllık gelirinin 1 milyar doların üzerine çıkacağı tahmin ediliyor. Bu rakam, ABD'deki herhangi bir rakibinin ulaşmasının beklenmediği bir seviye. Ancak bunu başarabilmesi için çok daha fazla araca ihtiyacı var.

Çinli Geely Auto'ya ait bir elektrikli araç markası olan Zeekr için bu ortaklık oldukça prestijli. Ayrıca Çinli üreticilerin büyük üretim kapasitesi göz önüne alındığında, danışmanlık şirketi Sino Auto Insights'ın Genel Müdürü Tu Le'ye göre Waymo muhtemelen Çin'de bir CM1e için ödenen 39 bin dolardan çok daha düşük bir fiyat ödüyor. Le, "Tahminimce Zeekr bu araçları Waymo'ya çok büyük indirimlerle satıyor. Ayrıca Geely de gümrük vergisinin bir kısmını üstleniyor olabilir çünkü Waymo'nun eli kolu bağlı. Tüm bu tarifeler ve bağlantılı araç kısıtlamaları yürürlüğe girmeden önce otonom sürüş sistemi özellikle Ojai için tasarlanmıştı” dedi. 

Gemini entegre edildi

Waymo'nun elektrikli minibüsleri yakında Amazon'un Zoox robotaksileriyle rekabet edecek. Zoox direksiyon, pedal veya yan aynaya sahip olmayan özel tasarım robotaksilerini kamu yollarında kullanabilmek için federal onayı yeni aldı. Şirket, sürgülü tren kapılarına sahip dört kişilik araçlarını Silikon Vadisi'ndeki küçük bir fabrikada üretiyor. Araçlar yakında Las Vegas'ta ücretli yolcu taşımaya başlayacak, ardından San Francisco, Los Angeles ve diğer şehirler gelecek.

Bugün ABD yollarındaki Ojai sayısı henüz çok yüksek olmasa da minibüs şimdiden hem Waymo hem de Alphabet için kritik bir platform haline gelmiş durumda. Aracın her iki yanında bulunan sürgülü kapılar ve düz zemin, Jaguar modellerine kıyasla iniş ve binişi kolaylaştırırken yolcu kabini de daha geniş. Ayrıca Waymo'nun "6. nesil donanım paketi" olarak adlandırdığı yeni sistem kullanılıyor. Bu sistem, I-Pace'te kullanılan 5. nesil sisteme kıyasla yüzde 50 daha düşük maliyetle daha gelişmiş görüş ve işlem gücü sunuyor. Ancak Waymo, yeni sistemin maliyetini henüz açıklamış değil.

Şirket geçen hafta ayrıca Google'ın Gemini yapay zeka sohbet botunu Ojai filosuna entegre ettiğini duyurdu. Arka koltuk ekranlarındaki bir düğmeyle etkinleştirilen sistem sayesinde yolcular sesli komutlarla kabin sıcaklığını ayarlayabiliyor, geçtikleri mahalleler hakkında bilgi alabiliyor veya aracın kenara çekmesini isteyebiliyor.

Kongo Havzası Bilim Paneli'ni oluşturan yaklaşık 200 bilim insanı bu durumu değiştirmeye çalışıyor. Panel, mayıs ayında Kongo Cumhuriyeti'nin başkenti Brazzaville'de ilk raporunu yayımladı. Bilim insanları önümüzdeki on yıl içinde 1000 doktora öğrencisi yetiştirmek için fon bulmayı hedefliyor.

Uzmanlar, araştırmaları artırmanın bu geniş alanı anlamak ve korumak için hayati olduğunu söylüyor. Bölge koca bir kıtanın hava durumunu belirliyor. Dünyadaki canlı türlerinin beşte birine ev sahipliği yapıyor. Ayrıca Almanya'nın yıllık emisyonu kadar karbondioksit emiyor.

Orman çeşitli risklerle karşı karşıya bulunuyor. Çiftçiler ekinlere yer açmak için kes-yak tarımıyla ormanda ateş yakıyor. Tomrukçuluk, madencilik ve artan nüfusun yemek pişirmek için kullandığı kömür talebi ormanı tehdit ediyor.

Panelin Özel Temsilcisi ve eski Gabon Çevre Bakanı İngiliz asıllı zoolog Lee White, "Kongo havzasını daha iyi anlamak ve ekosistemi savunacak bir Kongo Havzası bilim insanları nesli yaratmak için yatırıma ihtiyacımız var. Eğer Kongo havzasını kaybedersek Afrika'nın yaşanabilir kalmayacağına ikna oldum." dedi.

Bu girişim, Brezilyalı araştırmacıların son otuz yılda Amazon havzasında yürüttüğü çalışmalara benziyor. Amazon çalışmaları yağmur ormanları hakkındaki bilgiyi büyük ölçüde artırmıştı. Anketler, Kongo havzası ülkelerinden sadece 120 civarında bilim insanının ormanla ilgili yayın yaptığını gösteriyor. Bu rakam, Amazon'u inceleyen binlerce kişinin yanında çok küçük kalıyor.

Bu dengesizliğe dikkat çeken White, "Bu oldukça cesaret kırıcı. Amazon hakkında Kongo havzasından çok daha fazla şey bilmemizin nedeni budur." ifadesini kullandı.

Fon arayışı ve eğitim zorlukları

Panel, girişimi desteklemek için Afrika Kalkınma Bankası ve Hasso Plattner Vakfı gibi potansiyel fon kaynaklarıyla görüşüyor. White, girişimin on milyonlarca dolara mal olacağını tahmin ediyor.

Şu ana kadar İngiltere hükümetinden 9 milyon sterlin (12,1 milyon dolar) toplandı. White, bu miktarın 30 yüksek lisans ve yaklaşık 15 doktora eğitimini finanse etmeye yeteceğini belirtti.

Kongo havzası ülkelerindeki üniversiteler genellikle yetersiz kaynaklara sahip. Buradaki bilim insanlarının kariyer yolları da oldukça sınırlı bulunuyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti Kinşasa'daki Kongo Katolik Üniversitesinde biyoçeşitlilik profesörü olan Bila-Isia Inogwabini, "İnsanlar Kongo havzasında doktoralarını yaptıklarında bakanlıklara, idari işlere gidiyorlar; sahayı terk ediyorlar. Ya da daha iyi iş tekliflerinin olduğu Batı dünyasında kalıyorlar. İngiltere'de birlikte okuduğum pek çok kişi geri döndüğüm için deli olduğumu düşünüyor." değerlendirmesini yaptı.

White ve Inogwabini gibi bilim insanları, kalıcı bir çözüme yönelik öneriler sunuyor. Avrupa ve ABD'deki iyi kaynaklara sahip üniversitelerin Kongo Havzası'ndaki kurumlarla eşleştirilmesi gerektiğini söylüyorlar. Havza, Nijerya'daki Cross Nehri'nden Doğu Afrika'daki Rift Vadisi'ne kadar uzanıyor.

Paneldeki bilim insanları, ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği'nin yanı sıra Kamerun ve Gabon'daki üniversitelerde de ders veriyor. Orta Afrika'nın orman kuşağında çalışmak zorluklar barındırıyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğu kanadı otuz yıldır çatışmaların içinde yer alıyor ve Gabon'da 2023 yılında bir darbe yaşandı.

Siyasi destek ve ön yargılar

Amazon için Bilim Paneli'nin stratejik koordinatörü Emma Torres süreci değerlendirdi. Torres, 2019'da başlatılan Amazon'daki kardeş girişim için Brezilya hükümetinin desteğinin çok önemli olduğunu söyledi. Bu desteğin farklı siyasi döngüler boyunca devam etmesinin kilit rol oynadığını belirtti.

Orta Afrika dünyanın en fakir ülkelerinden bazılarına ev sahipliği yapıyor. Bu durum hükümetlerin bilim insanlarına verdiği desteği sınırlandırıyor. Ayrıca koruma alanındaki büyük ilerlemelere rağmen bölge üzerinde bir damgalama bulunuyor.

Ön yargılara değinen White, "Dışarıda Kongo havzasının karanlığın kalbi olduğuna ve fazla bir şey elde edemeyeceğinize dair olumsuz bir his var. Buna kesinlikle katılmıyorum. Yeni koruma alanları oluşturma ve benzeri konularda Kongo havzasının performansına bakarsanız, ilerleme açısından muhtemelen dünyaya öncülük ediyorlar." dedi.

Bu ön yargılar bölgeden gelen bilim insanlarının kariyerlerini de şekillendiriyor.

Kongo Cumhuriyeti'nden toprak bilimcisi ve panelin eş başkanı olan Lydie-Stella Koutika, "Doktoramı Amazon Brezilya ekosistemi üzerine yaptım. Yani bu çok komik bir durum. Kongo havzasındaki orman ekosisteminden önce Amazon ormanlarını gördüm." ifadesini kullandı.

Rosenbaum, gerçeği keşfettikten iki ay sonra kitabında hatalar olduğunu öğrendiğinde bunun imkansız olduğunu düşündüğünü söyledi. Yazar, "Geleneksel bir yayıncılık sürecinden ve çoklu incelemelerden geçmişti." dedi.

Yazar, kurgu dışı kitabında yapay zeka araçlarını kullandığını açıkça belirtmişti. Ancak bu araçları sadece kaynakları özetlemek ve araştırma yapmak için kullanmıştı.

Rosenbaum, "Fark edemediğim şey, bazı durumlarda bu özetleri doğrudan alıntı gibi görünen metinlere dönüştürmesiydi." ifadesini kullandı. Tehlikenin yapay zekanın kötü yazması değil, hiç var olmamış gerçeklere bağlı ikna edici metinler yazması olduğunu vurguladı.

Yapay zekanın hızlı gelişimi, 140 milyar dolarlık yayıncılık sektörünü tamamen değiştiriyor. Telif hakkıyla korunan materyallerin izinsiz kullanımı da çok önemli bir endişe haline geldi.

Geçen hafta Anthropic şirketi, yazar ve yayıncılarla 1,5 milyar dolarlık bir anlaşma yaptı. Şirket, büyük dil modellerini eğitmek için 480 binden fazla yayımlanmış eseri izinsiz kullanmıştı.

Yayıncılar yapay zeka konusunda ikiye bölündü

Teknolojinin bizzat edebiyatın yaratılmasında kullanılması yayıncılık dünyasını endişelendiriyor. Sektör, on yıllardır benzer yöntemlerle işleyen bir yapıya sahip.

Yayıncılar ve yazarların bir kısmı bu teknolojiye dokunmamaya yemin ediyor. Diğer bir kesim ise bunu devasa bir fırsat olarak görüyor.

Üst düzey bir kitap yöneticisi, her hafta yapay zeka içerdiğinden şüphelendikleri bir kitap gördüklerini belirtti. Gri alanı yargılamanın zor olduğunu ve ne kadar kitabı bilmeden yayımladıklarını bilmediklerini ekledi.

Edebiyat ajanları da yapay zeka üretimi metinlere boğulduklarını söylüyor. UTA Publishing Eş Başkanı Christy Fletcher, "Bize kitap gönderen insanlarda bunu görüyoruz." dedi. Fletcher, metnin bir yapay zeka tarafından yazılıp yazılmadığını anlamak için okuyucunun kendini eğitmesi gerektiğini aktardı.

Mart ayında Fransız yayıncı Hachette, Mia Ballard'ın "Shy Girl" adlı romanını raflardan çekmek zorunda kaldı. Kitabın ABD lansmanı da yapay zeka ile yazıldığı iddiaları üzerine iptal edildi. Ballard ise bu iddiayı reddetti.

Kitap, Hachette tarafından alınmadan önce kendi kendine yayımlanan bir eser olarak takipçi kitlesi oluşturmuştu. Bir yönetici herkesin kitabı beğendiğini ve bu olaydan sonra tüm editörlerin gergin olduğunu söyledi.

Yapay zeka politikaları yayıncıdan yayıncıya değişiyor

Diğer yayıncılardaki yöneticiler, benzer skandalların yaşanmasının an meselesi olduğunu söylüyor. Teknoloji geliştikçe sektör kurallar koymaya çabalıyor.

Authors Equity Kurucu Ortağı Madeline McIntosh, "Yapay zeka yazılımın her köşesine sızmış durumda." değerlendirmesini yaptı. Sadece kalem ve kağıt kullanmadığınız sürece yapay zekaya temas edildiğini ekledi.

Yayıncıların mevcut yönergeleri, yapay zekanın araştırma ve düzenleme gibi süreçlere yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Ancak metin oluşturmak için kullanılmasına karşı çıkılıyor.

İngiltere'deki Yazarlar Derneği İcra Kurulu Başkanı Anna Ganley, 12 bin 500 üyeleri olduğunu ve her birinin farklı kırmızı çizgileri olacağını ifade etti.

Yayıncılar artık sözleşmelere yapay zeka maddeleri ekliyor. Pan Macmillan, standart sözleşmelerinin eserlerin tamamen insan yapımı olduğunu garanti ettiğini belirtiyor. Bloomsbury de yayınlarında üretken yapay zeka kullanımını yasaklıyor.

Portland merkezli bağımsız yayıncı Microcosm Publishing ise çok daha sert bir yaklaşım benimsiyor. Şirket, imla düzeltmeleri, gerçeklik kontrolü veya alıntı ekleme gibi hiçbir yapay zeka müdahalesini kabul etmediklerini açıkladı.

Kurgu dışı kitap satışlarında düşüş yaşanıyor

Yapay zekanın zorlukları bir kitabı kimin yazdığını belirlemenin ötesine geçiyor. Teknoloji, okuyucuların ne satın aldığını ve yayıncıların nasıl çalıştığını da değiştiriyor.

Kişisel gelişim, yemek pişirme, biyografi ve finans gibi alanlardaki kurgu dışı kitapların satışları darbe alıyor. İnsanlar pratik tavsiyeler için giderek daha fazla sohbet botlarına yöneliyor.

Nielsen verilerine göre İngiltere'de kurgu dışı kitap satışları geçen yıl yüzde 6 düştü. Yayıncılar bu düşüş ile sohbet botlarının yükselişi arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu düşünüyor.

Yapay zekanın etkisi, en çok kendi kitabını yayımlama pazarında görülüyor. Araçlar sayesinde kitap yazmanın kolaylaşmasıyla bu pazar büyük bir patlama yaşıyor.

ABD'de geçen yıl kendi kendine yayımlanan yeni kitap sayısı üçte bir oranında artarak 4 milyonu aştı. En büyük platform olan Amazon, yazarlardan yapay zeka ile oluşturulmuş içerikleri bildirmelerini istiyor. Amazon, yazarların oluşturabileceği kitap sayısını haftalık format başına 10 ile sınırladı.

Sektördeki bazı yöneticiler, başlangıçtaki yapay zeka dalgasının ardından kaliteli insan yazarlığına daha fazla talep olacağına inanıyor. ABD ve İngiltere'de yayıncılar eserleri "İnsan Tarafından Yazıldı" logosuyla tescillemek için çalışmalar yürütüyor.

Steven Rosenbaum ise kitabının yeni versiyonunu yayımlamadan önce kelimesi kelimesine incelemek için bir doğruluk kontrolörüyle çalışıyor. Rosenbaum, yapay zekadan uzaklaşmayacağını sözlerine ekledi.

Şirketin yılın ilk yarısındaki elektrikli araç satışları, yıllık hedefinin sadece üçte birinde kaldı. Durgunlaşan ekonomi ve zayıflayan tüketici talebi karşısında Xiaomi, geniş aile SUV pazarına girerek ivme kazanmak istiyor.

Yeni seri, 7 koltuklu N90 Max ve 5 koltuklu dört tekerlekten çekişli N70 Max modellerinden oluşuyor. Çin'deki ön satış fiyatları N90 Max için 299 bin 900 yuan (2,1 milyon TL) , N70 Max için ise 259 bin 900 yuan (1,83 milyon TL) olarak açıklandı.

Tasarımda öncelik yaşam alanının

Geleneksel SUV tasarımlarının aksine SkyNomad serisinde öncelik doğrudan iç mekana verildi. Araçta konut tasarımından ilham alınarak geniş bir yaşam alanı oluşturuldu.

Şirket CEO'su Lei Jun, lansmanda yaptığı konuşmada altı koltuğun aileler için yeterli olmadığını belirtti. Jun, "Bir aracı evle kıyaslarsak, alanımızı özgürce düzenleyebilir ve dekore edebiliriz." dedi.

Amiral gemisi konumundaki N90 Max modeli, şirket tarafından taşınabilen bir ev olarak tanımlanıyor. Toplam 2.760 milimetre yaşam alanı sunan aracın bagaj hacmi 1831 litreye kadar çıkabiliyor.

1705 kilometreye varan uzun menzil

SkyNomad serisi, büyük kapasiteli bataryayla uzatılmış menzil teknolojisini bir araya getiriyor. N90 Max modelinde 76 kilovatsaat batarya, 1.5 litrelik menzil uzatıcı motor ve 60 litrelik yakıt deposu bulunuyor.

Bu sistem sayesinde benzinli motor dahili bir jeneratör gibi çalışıyor. Araç, tam dolu depo ve bataryayla toplam 1705 kilometre menzile ulaşıyor. Tamamen elektrikli kullanımda ise N70 Max 505 kilometre, N90 Max 464 kilometre menzil sunuyor.

Ön siparişleri perşembe günü başlayacak olan serinin eylül ayında yollara çıkması bekleniyor.

İmza törenine Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, bakan yardımcıları Osman Boyraz ve Ahmet Hamdi Atalay katıldı. Özelleştirme İdaresi Başkanı Bekir Emre Haykır, Turka Yönetim Kurulu Başkanı Halis Ezer ve İspanya'nın Ankara Büyükelçisi Cristina Latorre Sancho da törende hazır bulundu.

Yeni nesil araç muayene altyapısı için yaklaşık 3 milyar dolarlık bir yatırım programı hayata geçirilecek. İşletme hakkı bedeli olarak Hazine'ye 1,72 milyar dolar tutarında peşin ödeme yapıldı. Sözleşme süresi boyunca elde edilecek gelirlerin yaklaşık yüzde 65'i kamuya aktarılacak.

Kredi kartı komisyonu tarih oluyor

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, istasyonların kurulumlarına başlandığını ve 352 noktada hizmet verileceğini açıkladı. İnsan faktörünü en aza indireceklerini belirten Uraloğlu, "Araç ilk istasyona girerken plaka tanıma sistemiyle başlayıp sonrasında da oradaki sürücünün ve teknisyenin mümkün olduğu kadar sürecin içinde olmadığı, araç sahibinin olmadığı, tamamen otomasyon sistemiyle ve belli ekranlarda da aşamaları izlenebilen bir sistemi kuracağız. Bu sayede, olabilecek tartışmaları, soru işaretlerini de tamamen ortadan kaldıracağız." dedi.

Kredi kartı komisyonlarının artık şirketlerce üstlenileceğini ifade eden Uraloğlu, "Kredi kartlarından alınan komisyonlar, doğrudan buradaki araç sahibi veya şirket sahiplerine yükleniyordu. Biz ihaleye şart koyarak, bunun yüklenici tarafından üstlenilmesini sağladık. Ağustos 2027'de işletmeye girdiğimizde, artık kredi kartı problemi ya da kredi kartı komisyon problemi de ortadan kalkacak. En üst seviyede dünyada ne varsa, Türkiye'de de o olacak." değerlendirmesini yaptı.

Yapay zeka destekli istasyonlar kurulacak

Türkiye'de trafiğe kayıtlı araç sayısı 34,5 milyona, yıllık muayene sayısı ise 16 milyona ulaştı. Her yıl 1 milyondan fazla yeni aracın katıldığı pazar için 81 ilde 249 sabit ve 103 mobil istasyon ile 900 muayene hattı inşa edilecek. Şartnamede 75 olan mobil istasyon sayısı, hizmete erişimi artırmak amacıyla 103'e çıkarıldı.

Yeni dönemde araç muayene süreçlerinde yapay zeka destekli görüntü işleme, çok noktalı kamera altyapısı ve lazer tarama teknolojileri kullanılacak. Özelleştirme İdaresi Başkanı Bekir Emre Haykır, yatırımcı şirketin ödemeleri yaptığını ve teminatları sunduğunu bildirdi.

Yeni yatırımların bütçeye yük oluşturmayacağını söyleyen Haykır, "Tüm bu yatırımlar kamu bütçesine ilave yük oluşturmaksızın, işletici şirket tarafından gerçekleştirilecek, ayrıca Karayolları Trafik Kanunu uyarınca muayene ücretlerinden alınan kamu payı hazineye aktarılmaya devam edecek. Böylelikle hizmet kalitesi, kamu yararı en yüksek düzeyde korunacak." ifadesini kullandı.

Hedeflenen açılış tarihi belli oldu

Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Osman Boyraz, ihtiyaç duyulan noktalarda ilave muayene kanallarını hızlıca hayata geçireceklerini vurguladı. Boyraz, "Tesislerimizi en son teknolojik gelişmeler ve dijital dönüşüm trendlerini takip ederek sürekli olarak yenileyeceğiz. Bu yenileme, yenilenme ve modernizasyon çalışmalarımızı, vatandaş odaklı hizmet anlayışımızla da güçlendireceğiz." diye konuştu.

Turka Yönetim Kurulu Başkanı Halis Ezer, finansman sürecini 90 günlük yasal süreyi beklemeden kapattıklarını açıkladı. Türkiye'nin büyüyen araç parkına uygun bir altyapı kurduklarını anlatan Ezer, "Hedefimiz, vatandaşlarımızın beklentilerini ve memnuniyetini merkeze alan hızlı, güvenilir ve şeffaf bir araç muayene sistemi oluşturmak. Yeni dönemi mühürleyen imzaları attığımız bugün finansman süreci de tamamlandı. Taahhüt ettiğimiz her istasyonu zamanında ve tam kapasiteyle teslim edeceğiz. 15 Ağustos 2027'de yeni nesil araç muayene sistemimizi vatandaşlarımızın hizmetine sunacağız." dedi.

Yıllarca Çin'in en çok satış yapan otomobil üreticisi olan Volkswagen, 2019 yılında hakim olduğu yolların ötesini düşünmeye başladı ve gökyüzünden de pay almayı hedefledi. Volkswagen'in vizyonu, batarya ile çalışan bir hava aracı geliştirmekti. Bu vizyonu gerçeğe dönüştürmek için o dönemde 82 yıllık geçmişe sahip üretici, kendi teknolojisini geride bırakmaya başlayan Çin'in tasarım ve teknoloji birikiminden yararlanmak istedi.

İddialı proje

Alman otomobil üreticisinin hedefi, Pekin'de kurduğu şirket içi bir girişim ekibiyle hızlı hareket ederek uçan bir otomobil üretmekti. Bu Porsche ve Audi bölümlerinin de üstesinden gelemediği son derece iddialı bir projeydi. Çin'de, Çin pazarı için Volkswagen, şirket içinde "lüks fütüristik" olarak tanımladığı ve dört varlıklı yolcuyu konforlu bir şekilde taşıyacak bir dron geliştirmeyi amaçlıyordu. Hedef, Pekin ile Tianjin gibi şehirler arasında helikopterlerin yarısı kadar gürültü çıkaran sessiz bir hava aracıyla seyahat edilebilecek bir araç satmaktı.

Proje lideri Zhou Jin, 2022 yılında şirketin internet sitesinde yayımlanan bir videoda, "İleriye baktığımızda, bunun Volkswagen Grubu için önemli bir pazar segmentine dönüşme potansiyeline sahip olduğunu görüyoruz” ifadelerini kullanmıştı. 

Çinli şirketler daha hızlı davrandı

Volkswagen'in uçan otomobil girişimi, Çin'in alçak irtifa ekonomisinin hızına yetişemedi. Bu kavram havacılık sektöründe dronlar, hava taksiler ve bin metrenin altındaki hava sahasına yönelik diğer havacılık hizmetlerini kapsayan gelişmekte olan pazarı tanımlamak için kullanılıyor. Çin'de yerel rakipler, hükümetler ve tedarik zincirleri, karar alma süreçleri daha yavaş ilerleyen ve uyumluluk prosedürleriyle hareket eden köklü bir şirket olan Volkswagen'den daha hızlı davrandı. Volkswagen'in yaşadığı başarısızlık, geleneksel otomobil üreticilerinin Çinli rakipleri karşısında hızla pazar kaybetmesine bir örnek daha oldu.

Başarısızlıkla sonuçlanan proje aynı zamanda Çin'de faaliyet gösteren yabancı şirketlerin karşı karşıya kaldığı değişen hukuki risklere de dikkat çekiyor. Batılı şirketler uzun yıllardır Çinli firmaları teknoloji hırsızlığıyla suçlarken, Volkswagen ise Çinli bir iş ortağının uçan otomobil geliştirme sürecinde ticari sırlarını ihlal ettiği yönündeki iddiaları nedeniyle beş yıldır süren bir hukuk mücadelesi veriyor. Ayrıca Volkswagen'in yenilikçilik çalışmalarının simgesi olarak öne çıkardığı Çinli yönetici Zhou hakkında bağlantılı bir ceza soruşturması da yürütülüyor.

Danışmanlık şirketi NexAvian'ın CEO'su ve hava taksisi üreticisi Volocopter'in eski Çin yöneticisi Emerson Xu'ya göre Volkswagen'in deneyimi, Çin'in mobilite sektörünün ne kadar "acımasız derecede seçici" hale geldiğini gösteriyor. Xu, "Yeterince yerel değilseniz, Çinliler kadar hızlı ya da onlardan daha hızlı hareket edemiyorsanız, hiçbir şansınız yok" dedi. Volkswagen sözcüsü, şirketin uçan otomobil geliştirme çalışmaları veya çalışanı Zhou hakkındaki dava hakkında kamuoyuna açıklama yapmayacağını söyledi. Sözcü, "Ancak bize yöneltilen iddiaların tamamen asılsız olduğuna inanıyoruz" dedi.

Zhou ise Reuters'a yaptığı açıklamada, "Sadece görevimi yerine getirdiğim için içine istemeden sürüklendiğim bir ceza davasıyla neden tek başıma yüzleşmek zorunda bırakıldığımı gerçekten anlayamıyorum. Şirketten defalarca devreye girerek bu ticari anlaşmazlığı tamamen çözmesini istedim” ifadelerini kullandı.  Zhou, soruşturmanın ayrıntılarını şimdilik paylaşmayı reddederek bunun Volkswagen'in ele alması gereken bir konu olduğunu ifade etti. Volkswagen'in uçan otomobili pazara sunma mücadelesi ve 2024 yılında projeyi sonlandırma kararı daha önce kamuoyuna yansımamıştı.

Şirketin Çin satışları ağır darbe aldı

Reuters Volkswagen'in uçan otomobil hedeflerine ilişkin yüzlerce sayfalık belgeyi inceledi. Bunlar arasında hukuki kayıtlar, planlama belgeleri ve şirket içi yazışmalar yer aldı. Volkswagen, elektrikli araçlar konusunda otomobil üreticisi Xpeng ve otonom sürüş teknolojilerinde Horizon Robotics gibi Çinli şirketlerle iş birliklerini sürdürmeye devam ediyor. Şirket, dünyanın en büyük otomobil pazarı olan Çin'de satışlarını ve pazar payını Çinli markalara kaptırırken bu tür ortaklıklara yöneldi.

Gerileme oldukça sert oldu: Volkswagen'in Çin'deki teslimatları 2019 yılında 4,2 milyon araçla zirve yaparken, geçen yıl bu rakam 2,7 milyona düştü. Böylece şirket, yerel rakipleri BYD ve Geely'nin ardından üçüncü sıraya geriledi. Bu sıkıntılar Volkswagen'in kârlarını da ağır şekilde etkiledi. Şirket ayrıca ABD tarifelerinin maliyetleri ve Almanya'daki üretim ağı üzerindeki artan baskıyla da mücadele ediyor. Volkswagen son haftalarda işlerini istikrara kavuşturmaya çalışırken araç model sayısını azaltmayı ve 100 bine kadar çalışanını işten çıkarmayı planladığını açıkladı.

Çinli ortak arayışı

Volkswagen'in başlangıçtaki hedefi, yaklaşık iki yıl içinde V.MO adını verdiği tam ölçekli bir prototip geliştirmekti. Pazarlama ve ürün planlarına göre kabin, dört yolcu ile bagajlarını alabilecek büyüklükte olacak ve yolcuların seyahat boyunca vakit geçirebilmesi için ekranlarla donatılacaktı. Girişim ekibi oldukça küçüktü, 39 yaşındaki Volkswagen Pekin İnovasyon Merkezi Direktörü Zhou'nun liderliğinde 10 kişiden daha azdı. Volkswagen, videolar ve basın bültenlerinde bu ekibi "sıfırdan yola çıkan genç Çinli uzmanlar ekibi" olarak tanıttı. Zhou, bir tanıtım videosunda Volkswagen'in ayrıca yerel pazarın "Avrupa'daki Ar-Ge'nin önünde" olması nedeniyle Çinli bir ortağa ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Ancak Volkswagen, teknik yeterliliğe sahip olup aynı zamanda hükümet bağlantılarının yaratacağı siyasi riskleri taşımayan bir ortak bulmakta zorlandı. Şirket içi bir sunumda, devlet bağlantılarının "Çin dışında incelemelere yol açabileceği" uyarısında bulunuluyordu.

O yıl Volkswagen, Volkswagen logosu taşıyacak lüks bir uçan araç için fizibilite çalışması yürütmesi amacıyla iki yıllık Şanghay merkezli girişim Pantuo Aviation'ı seçti. Pantuo'nun başında, Çin'de özel uçaklara havacılık yakıtı tedarik eden bir şirket kurmuş girişimci Zhang Qiong bulunuyordu. İki kişinin aktardığına göre girişimin dört döner kanatlı şık hava aracı tasarımı Volkswagen yöneticilerini etkiledi. Pantala adı verilen bu araç, geleneksel bir hava aracından çok Star Wars evreninden çıkmış bir uzay gemisini andırıyordu.

Zhang'a göre Volkswagen ekibinin hayal gücü güçlüydü ancak önlerindeki çalışmaya ilişkin somut bir planları yoktu. Zhang, Volkswagen’in projeye geleneksel otomotiv anlayışıyla yaklaştığını düşündüğünü söyledi. Pantuo ise kendisini, adım adım mühendislik çalışması ve belirsizliklere tolerans gerektiren karmaşık ve tamamen yeni bir hava aracı geliştiren bir şirket olarak görüyordu. Zhang, otomobil üreticisinin ise girişimi basit bir montaj projesi gibi değerlendirdiğini düşündüğünü ekledi.

Ticari sırların ihlal edildiği iddiası

Üretim sürecindeki aksaklıklar sonrasında Volkswagen, projenin yeniden en baştan ele alınması gerektiği sonucuna vardı. Otomobil üreticisi, şirket sunumuna göre yaklaşık 590 bin dolarlık sözleşmeyi yaklaşık 414 bin dolar karşılığında feshetmeyi teklif etti. Ancak Pantuo bunu reddetti ve daha sonra görülen tahkim sürecinde Volkswagen'in konseptin ayrıntılarını usulsüz şekilde AVIC GA ile paylaştığını savundu.

Nisan 2023'te hakem heyeti Volkswagen lehine karar vererek Pantuo'nun 120 bin doların üzerinde tazminat ve masraf ödemesine hükmetti. Volkswagen'in hukuk ekibi, şirket içi bir e-postada bu kararı "olağanüstü bir sonuç" olarak kutladı. Ancak konu burada kapanmadı. Zhang ve konu hakkında bilgi sahibi iki kişinin aktardığına göre aynı yıl içinde Şanghay polisi, Pantuo'nun 2021 yılında Volkswagen hakkında ticari sırların ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı suç duyurusu üzerine soruşturma başlattı.

Aralık 2023 tarihli Volkswagen iç yazışmaları, şirketin ceza şikayetini asılsız olarak değerlendirdiğini ve bunu Pantuo'nun ileride açılabilecek hukuk davalarında daha avantajlı bir uzlaşma elde etmek amacıyla uyguladığı bir baskı taktiği olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Polis soruşturması

Volkswagen'in uçan otomobil girişiminin kamuoyundaki yüzü olan Zhou'nun hukuki sorunları, projenin sona ermesinin ardından da devam etti. Dava belgelerine göre Aralık 2023'te ticari sır ihlali iddiasıyla başlatılan ceza soruşturmasında polis, şüpheli olarak Volkswagen'i değil Zhou'yu gösterdi. Şanghay savcılığı ise dosyayı 2024 yılında devraldı. Pantuo'dan Zhang ise ceza şikayetini Zhou'ya değil, Volkswagen'e karşı yaptığını söyledi.

Reuters'ın gördüğü polis kayıtlarına göre soruşturma devam ederken Zhou hakkında yurt dışına çıkış kısıtlamaları getirildi. Zhou, Volkswagen'in kendisine karşı açılan davayı bireysel bir hukuki mesele olarak değerlendirmesinin, şirketin üst düzey yöneticilerinin kendisine bu ay içinde de aynı şeyi söylemiş olmasının, "şoke edici ve yürek parçalayıcı" olduğunu ifade etti. Uçan otomobil konusundaki hukuki anlaşmazlık sürerken, Volkswagen'in bir dönem aracını pazara sunmak için seçtiği şirket olan Wanfeng, geçen yıl iflas eden Alman havacılık girişimi Volocopter'i satın aldı.

Bazen bir roman, bir film ya da bir piyano resitali, yıllarca süren diplomatik girişimlerden daha kalıcı iz bırakabilir.

Joseph Nye’nin literatüre kazandırdığı “yumuşak güç” kavramı tam da bunu anlatır: Bir ülkenin başkalarını zorlayarak değil, kendisine hayran bırakarak etkileme kapasitesi.

İtalya denince opera, Fransa denince empresyonistler ve gastronomi, Avusturya denince Mozart, Japonya denince Zen estetiği akla gelir.

Peki Türkiye?

Elbette büyük bir tarihimiz, zengin bir mutfağımız, eşsiz arkeolojik mirasımız ve doğal güzelliklerimiz var. Ama dünyaya seslenen güçlü kültür markalarımız da bulunuyor.

Yaşar Kemal, Nâzım Hikmet, Orhan Pamuk, Ara Güler…

Ve kuşkusuz Fazıl Say.

Onu yalnızca “dünyaca ünlü bir piyanist” olarak tanımlamak eksik kalır. Fazıl Say, olağanüstü bir yorumcu ve besteci olmanın ötesinde, Türkiye’nin en güçlü kültür markalarından ve en etkili gönüllü kültür elçilerinden biridir.

Dünyanın neresine giderse gitsin yalnızca kendi adını değil, Türkiye’nin kültürel hafızasını, müzik geleneğini ve yaratıcı ruhunu da temsil ediyor.

Geçtiğimiz günlerde eşi Aslıhan Say ve değerli müzisyen arkadaşlarıyla birlikte Çeşme’de verdiği caz konserini dinlerken bunları düşündüm.

Konserden birkaç gün önce tesadüfen karşılaştığımızda, yıllar önce Fransa’nın tarihî Uzès kentinde yaşadığım bir anıyı kendisiyle paylaştım.

Şatonun sahibi, Fazıl Say’ın tarihî salonda verdiği konserden öylesine etkilenmişti ki kendisini ikinci kez davet etmişti. Bana bunu büyük bir hayranlıkla anlatmıştı.

Sanatta belki de en büyük ödül budur:

Tekrar davet edilmek.

Çünkü alkış bir gecelik olabilir. Yeniden çağrılmak ise kalıcı bir iz bıraktığınızın en güçlü göstergesidir.

Mozart’ı çalıyor, Anadolu’yu anlatıyor

Fazıl Say’ın farkı yalnızca Mozart’ı, Beethoven’ı ya da Chopin’i olağanüstü yorumlamasında değildir.

Onu benzersiz kılan, çağdaş klasik müzik repertuvarına kalıcı eserler kazandıran yaşayan besteciler arasında yer almasıdır.

Bestelerinde Anadolu’nun ritmini, Mezopotamya’nın hüznünü, Karadeniz’in sertliğini, İstanbul’un kaotik enerjisini ve insan ruhunun evrensel duygularını klasik müziğin diliyle buluşturuyor.

İstanbul Senfonisi, Nâzım Oratoryosu, Mezopotamya Senfonisi, İpek Yolu Konçertosu, Hermias – Yunus Sırtındaki Çocuk, Kumru Ballad, Su, Troy Sonatı ve özellikle Kara Toprak, yalnızca müzikal eserler değildir.

Bunlar Türkiye’nin kültürel hafızasının evrensel bir dile çevrilmiş hâlidir.

Âşık Veysel’in ölümsüz eseri Kara Toprak’ı piyano için yeniden yorumlaması, Anadolu’nun sesini dünyanın en prestijli salonlarına taşıyan güçlü bir kültürel köprü olmuştur.

Bir Anadolu türküsü Carnegie Hall’da, Concertgebouw’da ya da Musikverein’da alkışlanıyorsa, bu yalnızca müzik değildir.

Bu, kültürel diplomasidir.

Dünyanın en büyük sahnelerinde bir Türk

Fazıl Say, klasik müzik dünyasının en saygın salonlarında düzenli konser veren çok az sayıdaki Türk sanatçıdan biridir.

Carnegie Hall, Concertgebouw, Musikverein, Berlin Filarmoni, Théâtre des Champs-Élysées, Barbican Centre, Suntory Hall, Tonhalle ve Salzburg Festivali bunlardan yalnızca bazılarıdır.

New York Filarmoni, İsrail Filarmoni, BBC Philharmonic, NHK Symphony, Münih Filarmoni ve Viyana Senfoni gibi büyük orkestralarla sahne aldı.

Kurt Masur, Zubin Mehta, Esa-Pekka Salonen, Yuri Temirkanov ve Christoph Eschenbach gibi klasik müziğin önde gelen şefleriyle çalıştı.

Böyle bir kariyer tesadüfen oluşmaz.

Bu, onlarca yıllık disiplinin, tutkunun ve mükemmellik arayışının sonucudur.

Ancak bu tür sanatçılar yalnızca kendi yeteneklerine, kişisel enerjilerine ve bireysel mücadelelerine bırakılamaz.

Bireysel çaba bir yere kadar yeter.

Büyük sanatçıların arkasında güçlü kurumlar, orkestralar, festivaller, vakıflar, kültür fonları, profesyonel temsil ağları, özel sektör ve devlet desteği bulunmalıdır.

Sanatçının parlaması yetmez. O ışığın korunması, büyütülmesi ve yeni kuşaklara aktarılması gerekir.

Bir kültür markası nasıl oluşur?

İş dünyasında marka; güven, kalite, süreklilik ve itibarın birleşimidir.

Sanat dünyasında da kural değişmez.

Bugün Fazıl Say yalnızca bir isim değildir.

Bir markadır.

Adının bir konser afişinde yer alması bilet satışlarını etkiler. Bir festivale katılması, etkinliğin uluslararası görünürlüğünü artırır. İnsanlar yalnızca bir konser dinlemeye değil, benzersiz bir deneyim yaşamaya gelir.

Marka olmak reklam kampanyalarıyla değil, yıllar boyunca inşa edilen güvenle mümkündür.

Ancak marka değerinin korunması da en az oluşturulması kadar önemlidir. Uluslararası iletişim, eserlerin arşivlenmesi, dijital yayıncılık, genç sanatçıların yetiştirilmesi ve dünya kültür kurumlarıyla sürdürülebilir iş birlikleri gerekir.

Fazıl Say markası yalnızca bir kişinin kariyeri olarak görülmemelidir.

O, Türkiye’nin kültürel sermayesinin önemli bir parçasıdır.

Türkiye için büyük ders

Türkiye neden Fazıl Say gibi isimleri ulusal kültür ve ülke markası stratejisinin merkezine yerleştiremiyor?

Biz sanatçılarımızı çoğu zaman günlük siyasi tartışmaların içine hapsediyoruz. Oysa dünya onlara bambaşka gözle bakıyor.

Paris’te insanlar Fazıl Say’ın siyasi görüşünü değil, nasıl piyano çaldığını konuşuyor. Berlin’de kimse sosyal medya polemiklerini merak etmiyor. Tokyo’da dinleyici yalnızca müziği dinliyor.

Bugün Güney Kore kültürünü K-pop ile, İtalya operayla, İngiltere Shakespeare ve BBC ile, ABD Hollywood ve cazla dünyaya taşıyor.

Bu başarılar yalnızca bireysel yeteneklere dayanmıyor. Devlet, özel sektör, vakıflar, üniversiteler ve kültür kurumları uzun vadeli bir ekosistem kuruyor.

Türkiye’nin de yapması gereken budur:

Sanatı kontrol etmek değil, önünü açmak.

Sanatçıyı kendisine benzetmek değil, özgünlüğünü korumak.

Geçici ödüller vermek değil, sürdürülebilir üretim ortamı yaratmak.

Çünkü kültür yalnızca sanat politikası değildir.

Ekonomidir, turizmdir, yatırımdır, itibardır ve diplomasidir.

Üç mesaj

Fazıl Say’ın hikâyesi bize üç önemli mesaj veriyor.

• Evrensel olmak için önce kendiniz olmalısınız.
• Mükemmellik tesadüf değildir.
• Ve tek bir insan, resmî bir unvan taşımadan da ülkesinin en güçlü kültür elçisi olabilir.

Küresel rekabet çağında ülkeler yalnızca daha fazla ihracat yaparak ya da yatırım çekerek öne çıkamaz. Aynı zamanda hayranlık uyandırmaları gerekir.

Hayranlık ise tanklarla değil sanatla, gümrük tarifeleriyle değil kültürle, propagandayla değil yetenekle oluşur.

Fazıl Say yalnızca dünyanın alkışladığı büyük bir piyanist ve besteci değildir. Türkiye’nin en etkili ve en kalıcı kültür elçilerinden biridir.

O kendi sesini buldu.

Şimdi mesele, Türkiye’nin o sesi yalnızca alkışlamakla yetinmeyip kurumsal olarak desteklemesi, koruması ve dünyaya çok daha güçlü biçimde duyurmasıdır.

Çünkü büyük sanatçılar bir ülkenin talihidir. Onlara sahip çıkmak ise o ülkenin sorumluluğudur.

Uluslararası gösterge Brent ham petrol yüzde 7,4 artışla varil başına 101,01 dolara yükseldi. ABD ile İran'ın tam kapsamlı bir çatışmaya sürüklendiği korkuları bu hızlı toparlanmayı destekledi. Batı Teksas türü ham petrol ise 92 dolar seviyesinde işlem gördü. Küresel stoklar, Orta Doğu'da aylardır süren savaş nedeniyle giderek tükeniyor.

Kızıldeniz'de artan saldırılar ve arz endişesi

Petrol fiyatlarındaki ralli, Husilerin Suudi Arabistan'a deniz ablukası uygulamasının ardından hız kazandı. Örgüt bu adımın peşinden Kızıldeniz'de iki Suudi tankerine saldırdığını duyurdu. İran destekli Husiler, mart ve nisan aylarında da İsrail'e çok sayıda füze ve dron fırlatmıştı.

Global Risk Management Başanalisti Arne Rasmussen, "Bu, piyasa için kusursuz bir fırtına. İran savaşında her iki taraftan gelen söylemlerde bir tırmanış var ve şimdi de Kızıldeniz saldırıları eklendi. Piyasa muhtemelen hazırlıksız yakalandı. Her şey yanlış yöne gidiyor." dedi.

Suudi gemilerinin hedef alınması, Husilerin Babülmendep Boğazı'nı kapatma ihtimalini gündeme getirdi. Bu güzergah, İran'ın savaşın ilk günlerinde Hürmüz Boğazı'nı ele geçirmesinden bu yana hayati önem taşıyor. Saldırılar ayrıca Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki dört yıllık ateşkesi de bozma riski barındırıyor. Tüm bu risklere rağmen, perşembe günü Suudi petrolü yüklü iki Çin tankeri Babülmendep Boğazı'ndan geçerek Kızıldeniz'i terk etti.

Alternatif rotalar ve yeni fiyat tahminleri

Kızıldeniz, Suudi Arabistan için Hürmüz Boğazı'nı atlayarak milyonlarca varil petrol göndermesini sağlayan önemli bir alternatif rota haline gelmişti. Ancak saldırıların ardından bazı Asyalı alıcılar rotayı değiştirmek için harekete geçti. Tüccarlara göre alıcılar, petrol akışını Süveyş Kanalı ve Afrika çevresine yönlendirmek için Suudi Aramco ile görüşüyor.

Infrastructure Capital Management LLC İcra Kurulu Başkanı Jay Hatfield durumu değerlendirdi. Hatfield, "Kızıldeniz trafiği minimum düzeydeyse petrol için dönüm noktası olan 120 doları tahmin ediyoruz. Ulaşım yoksa tasarrufa ihtiyacınız var. Tasarruf elde etmenin yolu da yüksek fiyatlardır." ifadesini kullandı.

RBC Capital Markets Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Helima Croft, "Son saldırılar göz önüne alındığında petrol fiyatları, 2022'de ulaşılan 139 doları veya 2008'in 147 dolarlık zirvesini aşabilir." değerlendirmesini yaptı. Pepperstone Group Ltd. Araştırma Başkanı Chris Weston ise, "En az direnç yolu daha yüksek seviyeleri işaret etmeye devam ediyor." dedi. Analist, barışa yönelik net bir adım atılmadıkça Brent petrolün 110 dolara tırmanmasının muhtemel olduğunu ekledi.

Savaşın ekonomik faturası ve siyasi yankıları

Petrol ürünlerinin fiyatları keskin bir şekilde arttı. Sadece dizel vadeli işlemleri bu ay yüzde 36 oranında değer kazandı. Bu son yükseliş, merkez bankaları üzerindeki faiz oranlarını artırma baskısını yeniden canlandıracak. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yanı sıra Avrupa Merkez Bankası perşembe günü borçlanma maliyetlerini sabit tuttu. Banka ayrıca, "Enerji şokunun tam enflasyonist etkisi henüz ortaya çıkmadı." uyarısında bulundu.

ABD'de galon başına 4 doları aşan benzin fiyatları kasım ayındaki ara seçimler öncesinde sorun yaratıyor. Artan fiyatların Donald Trump'a yönelik seçmen tepkisini körüklemesi bekleniyor.

Piyasa ayrıca Ukrayna'nın saldırılarıyla da boğuşuyor. Rusya'nın Karadeniz kıyısındaki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminali Ukrayna tarafından hedef alındı. Kazakistan petrolünün büyük bir kısmını ihraç eden terminaldeki saldırılar arz endişelerini büyütüyor.

Karşılıklı askeri tehditler büyüyor

Ateşkesin çökmesinin ardından ABD güçleri üst üste 13 gün boyunca İran'ı bombaladı. İki taraf da kısa vadede müzakere masasına dönme ihtimalini şimdilik reddetti. ABD Başkanı Trump perşembe günü Husileri ve İran'ı uyardı. Trump, saldırıların devam etmesi halinde büyük bir askeri cezayla karşılaşacaklarını söyledi. ABD Başkanı ayrıca Axios'a verdiği demeçte İran'a yönelik devasa bir saldırı düşündüğünü belirtti.

Trump perşembe akşamı Truth Social üzerinden yeni bir açıklama yaptı. Başkan, "Bundan böyle gemilere, kargolara veya bunlara bağlı herhangi bir şeye verilen tüm zararlar, ABD'nin kontrolündeki İran parasıyla ödenecektir." dedi. Ancak Trump ödemelerin nasıl işleyeceğine dair ayrıntı vermedi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi bu sözlere sert tepki gösterdi. Araghchi, "Başka bir ulusun varlıklarına gelecekteki ilgisiz talepleri ödemek için el koymak kışkırtıcı bir emsaldir." ifadesini kullandı. Tahran yönetimi ayrıca Trump'ın köprüleri veya elektrik santrallerini yok etme tehdidini gerçekleştirmesi durumunda bölgedeki enerji tesislerine misilleme yapacağı uyarısında bulundu.

Girişimin lider yatırımcısı Andreessen Horowitz'in kurucu ortağı Ben Horowitz, Atoms adlı yeni şirketin yönetim kuruluna katılacak. Anlaşma kapsamında girişime kredi sağlayan bankalar arasında Goldman Sachs ve JPMorgan da bulunuyor.

Kalanick, 2017'de yönetim kuruluyla yaşadığı çatışmanın ardından araç çağırma şirketinden ayrılmıştı. O tarihten bu yana çeşitli yeni işlere yönelen Kalanick, 2018'den beri yemek dağıtım uygulamalarına hizmet veren CloudKitchens ağını da yönetiyor.

Endüstriyel yapay zeka devrimi

Kalanick, çarşamba günü bu büyük fon turuyla ilgili açıklamalarda bulundu. Yeni fonun, Atoms'un gelişmiş robotik teknolojileri kullanarak endüstriyel süreçleri otomatikleştirme çalışmalarını destekleyeceğini belirtti.

Eski Uber CEO'su kendi blog sayfasında, madencilik, inşaat, ağır nakliye ve gıda üretiminin devasa bir dijital dönüşüm beklediğini söyledi. Kalanick, "Endüstriyel yapay zeka bir sonraki Sanayi Devrimi'ne güç vermeye hazırlanıyor." ifadesini kullandı.

Kalanick, mart ayında yeni işini başlattığında gayrimenkul grubu City Storage Systems'ın adını Atoms olarak değiştirmişti.

Yatırımcılardan Kalanick'e büyük güven

Yatırımcı Ben Horowitz ise Atoms'un Kalanick'in fiziksel dünyayı dijitalleştirme yönündeki uzun yıllara dayanan vizyonunun bir gerçekleşmesi olduğunu dile getirdi.

Horowitz, ekonominin bu eski tarz ve ağır kısımlarını değiştirmenin nadir bulunan türden bir girişimci gerektirdiğini kaydetti. Ünlü yatırımcı, "Yazılım mimarisinden makine mühendisliğine kadar uzanan bir çalışma etiğine ve vizyona ihtiyaçları var. Travis tam olarak o kişi." değerlendirmesini yaptı.

Tartışmalı geçmiş peşini bırakmıyor

Kalanick'in Uber'deki görev süresi boyunca şirket yönetimsel işlev bozukluklarıyla gündeme gelmişti. Eski mühendis Susan Fowler, Kalanick liderliğindeki Uber'i cinsel taciz ve ayrımcılığa göz yummakla suçlamıştı.

Bunun ardından derin bir yönetim kurulu çatışması yaşandı. Eski ABD başsavcısı Eric Holder'ın 2017 tarihli sert raporunun ardından Uber kurucu ortağı görevinden istifa etti.

CloudKitchens da kültürel sorunlarla ilgili şikayetlerin merkezinde yer aldı. Şirket, masrafları kısmak amacıyla 2023 yılında işten çıkarmalar yaptı ve bazı şubelerini kapattı.

Otonom araçlara dev yatırım

Kalanick, 2019 yılında son hisselerini de satarak Uber yönetim kurulundan tamamen ayrıldı. Kalanick'in yeni fon anlaşması, kurucusu olduğu Uber'in Waymo gibi robotaksilerle büyüyen bir rekabetle boğuştuğu döneme denk geldi.

Uber bu süreçte Nuro, Wayve ve Waabi dahil olmak üzere birçok otonom araç girişimine bir dizi yatırım yaptı. Eski Uber mühendisi Anthony Levandowski tarafından kurulan otonom maden aracı şirketi Pronto da artık Atoms bünyesinde bulunuyor. Kalanick bu şirketi nisan ayında satın almıştı.

Levandowski, Uber'e katıldığında Google'dan ticari sırlar çaldığı gerekçesiyle 2020 yılında 18 ay hapis cezasına çarptırılmıştı. Eski mühendis daha sonra dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından affedilmişti.

Kalanick çarşamba günü yaptığı açıklamada, geçmişte Andreessen ile ortaklık kurmadığı için pişman olduğunu söyledi. Kalanick ayrıca, görevden alındığı dönemde bu risk sermayesi şirketinin yönetim kurulunda olmamasının Uber'e zarar verdiğini iddia etti.

Termometre yeni ekonomik gösterge

ING Group NV Küresel Makro Araştırmalar Başkanı Carsten Brzeski verdiği röportajda bu yaz yaşanan sıcak hava dalgalarının "tüm Avrupalı yetkililer için bir uyanış çağrısı" olması gerektiğini söyledi. Zamanının büyük bölümünü enflasyon ve gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH) gibi temel makroekonomik göstergeleri tahmin etmekle geçiren ekonomist, artık termometrenin de kendisi gibi ekonomistlerin takip etmesi gereken öncü bir gösterge haline geldiğini ifade ediyor.

Avrupa Komisyonu bu yıl, AB üye ülkelerinin yükselen sıcaklıkların sonuçlarına uyum sağlayabilmek için 2050 yılına kadar her yıl yaklaşık 70 milyar euro (80 milyar dolar) harcaması gerektiğini tahmin etti. Avrupa'nın en büyük birincil sigorta şirketi Allianz ise yakın zamanda yayımladığı sıcaklık etkisi simülasyonlarında, AB'nin en büyük ekonomisi olan Almanya'nın 2030 yılına kadar yaklaşık 130 milyar dolar ekonomik kayıpla karşı karşıya kalacağını ortaya koydu. Fransa için ise bu rakam 240 milyar dolar.

Bloomberg'in haberine göre 2014-2024 yılları arasındaki sıcak hava dalgalarının tahmini maliyetleri temel alınarak yapılan projeksiyonlar olan Allianz verileri, analizi gerçekleştiren ekonomistleri bile şaşırttı. Allianz Kıdemli İklim Ekonomisti Hazem Krichene, ekonomik bir etkinin olacağını bildiklerini, ancak kendisi ve ekibinin "bunun bu kadar büyük olmasını beklemediğini" söyledi.

Avrupa'nın konutları ve altyapısı büyük ölçüde soğuk havanın etkilerine karşı koruma sağlamak amacıyla inşa edildi. Ancak artık her yıl birkaç ay boyunca bu altyapının aşırı sıcaklara da dayanabilecek şekilde çalışması gerekiyor. Krichene, "20-30 yıl içinde sıcaklıklarda çok hızlı bir değişim yaşanıyor ve sonunda, sıcağa yeterince uyum sağlayamamış bir kentsel altyapı ile karşı karşıya kalıyorsunuz” dedi. 

“Stagflasyonist bir ortam oluşturuyor”

Allianz'ın araştırmasına göre sıcaklıklar sermayenin beklenen getirisinin düştüğü, yatırımların azaldığı ve üretim kapasitesinin gerilediği bir geri besleme döngüsü yaratıyor. Bu da stagflasyonist bir ortam oluşturuyor ve Avrupa'nın en büyük ekonomilerinde istikrarı korumaya çalışan yetkililer için hızla bir kabusa dönüşebiliyor. Krichene, "Analizimizde gösterdiğimiz şey şu: Eğer hiçbir şey yapmazsanız bunun maliyeti kamu maliyesine yansıyacak. Farkındalık var ancak bunu somut eylemlere nasıl dönüştüreceğimiz gelecek aylarda göreceğimiz konu olacak” ifadelerini kullandı.

Allianz analizine göre Avrupa'nın karşı karşıya olduğu zorluklardan biri de, daha soğuk iklime sahip kuzey ülkelerinin sıcaklık artışıyla birlikte nispeten daha olumlu ekonomik bir seyir izleyebilecek olması. Buna karşılık bölgenin en büyük ekonomileri olan Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya anlamlı ekonomik gerileme riskiyle karşı karşıya bulunuyor. Finlandiya'dan Yunanistan'a kadar uzanan Avro Bölgesi içinde bu durum, Avrupa Merkez Bankası açısından "son derece ciddi" bir ikilem yaratıyor.

Brzeski, Avrupa Merkez Bankası'nın daha önce yayımladığı tahminlerde sıcak hava dalgaları ve kuraklığın gıda enflasyonunu yaklaşık 0,4 ila 0,9 puan artırabileceğinin ve bu etkinin gelecek 30 yıl içinde iki katına çıkma potansiyeli taşıdığının gösterildiğini hatırlatıyor. Ayrıca Avrupa Merkez Bankası'nın ortak yazarı olduğu 2025 yazına ilişkin bir analiz, Avrupa ekonomisinin üretiminin yüzde 0,3'ünü kaybettiğini ve bu kaybın 2029 yılına kadar kümülatif olarak yüzde 0,8'e ulaşabileceğini ortaya koyuyor.

Haziran ayının maliyeti 2,36 milyar sterlin

Birleşik Krallık'ta son sıcak hava dalgaları, ülkenin alt yapısındaki önemli eksiklikleri gözler önüne serdi. Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan haziran ayında yaptığı açıklamada, yükselen sıcaklıkların maliyetini karşılayabilmek için şehrin özel yatırımcılardan destek almak zorunda kalacağını söyledi. Khan'a göre yalnızca Londra'daki en kırılgan durumdaki konutları aşırı sıcaklardan korumanın maliyeti 9 ila 45 milyar sterlin arasında olacak.

Londra merkezli düşünce kuruluşu Verdant'a göre Birleşik Krallık'ın haziran ayındaki sıcak hava dalgasının maliyeti yaklaşık 2,36 milyar sterlin oldu. Bu hesaplama, yüksek sıcaklıkların çalışmayı zorlaştırması nedeniyle ortaya çıkan üretkenlik kaybını ve sıcağın neden olduğu altyapı ile ekipman arızalarını da dikkate alıyor.

Son sıcak hava dalgalarının şiddeti, Avrupa'da iklim krizine şüpheyle yaklaşan bazılarını bile geri adım atmaya zorluyor. Fransa’da cumhurbaşkanı adayı Marine Le Pen'in bir zamanlar BM destekli IPCC iklim raporunu "çok ama çok alarmcı" olarak nitelendirdiği Ulusal Birlik Partisi, artık bu bilimsel çalışmaları ciddiye almak gerektiğini kabul ediyor. Partinin milletvekillerinden Sébastien Chenu Fransız yayın kuruluşu TF1'e yaptığı açıklamada, "Tepki verebilme kapasitesine sahip olmamız gerekiyor. Çünkü uzun zamandır özellikle IPCC'nin küresel ısınmayı ele alan raporları elimizde bulunuyor" dedi.

Bedeli yalnızca ekonomik değil

Paris merkezli İklim Ekonomisi Enstitüsü'nün analizine göre Fransa geçen yıl iklim değişikliğine uyum için 1,7 milyar euro harcadı. Bu rakama, ulaşım altyapısı ve enerji sistemlerinin aşırı sıcaklara uyarlanması, kamu sağlığı politikaları ve sivil koruma kaynakları için harcanan onlarca milyar euro dahil değil. Enstitünün iklim değişikliğine uyum araştırmalarından sorumlu yöneticisi Vivian Depoues, önümüzdeki zorluklarla başa çıkabilecek kaynakların mevcut olduğunu söyledi. Depoues, "Bunu gerçekleştirmek için gerekli tüm araçlara ve teknik bilgiye sahibiz. Asıl mesele, hedeflerimizi nasıl önceliklendireceğimiz” ifadelerini kullandı. 

Öte yandan, harekete geçmemenin bedeli yalnızca ekonomik değil. Ulusal makamların yayımladığı tahminlere göre bu yaz şu ana kadar Avrupa'da sıcak hava dalgaları 13 binden fazla kişinin ölümüne neden oldu. ING'den Brzeski ise Avrupa'nın şu anda yaşadıklarının "uyandıran sıcak hava dalgası" olması gerektiğini söylüyor. Ona göre bu deneyim, herkesi "iklim değişikliğinin gerçek olduğu" konusunda ikna etmeli.

Ancak, Mandarin Oriental’in köklerine belki de en ayrıcalıklı dokunuşu Mandarin Oriental Bosphorus yapmıştır. Malum, “oriental” dendiğinde dünyada akla gelen ilk şehir İstanbul. Otel ise İstanbul Boğazı'nın en çekici noktalarından biri olan Kuruçeşme’de yer alıyor.

Geçtiğimiz günlerde Boğaz’a karşı çay seremonisi ve The Spa’da iyileştirici etkili masaj almak üzere Mandarin Oriental Bosphorus’taydım. Asya’nın o şifacı elleriyle bedenimi hafiflettikten sonra Mandarin Oriental Bosphorus’un sunduğu sakin ve huzur veren manzarasının eşliğinde çayın büyülü dünyasına adım attım.

Boğaz’a karşı konumlanan Bosphorus Lounge’da “Afternoon Tea” olarak adlandırdıkları servis günün en zarif buluşmalarından birine saat 13.00’ten 18.00’e kadar ev sahipliği yapıyor. Çayın dünyası derken ise abartmıyorum. Çünkü bu servis sizi kıtalar arası bir yolculuğa çıkarıyor. Ben de bu yolculukta yeşil çay ve siyah çayın arasında diye tanımlanabilecek bir işlemle yarı fermente bir çay olan misket limonlu Oolong çayı Imeprial Oolong’dan, Afrika dilinde “kırmızı çalı” anlamına gelen vanilyamsı, topraksı aroması olan Rooibos’un içeriğinde yer aldığı aynı zamanda kakaolu bir siyah çay olan Cocoa Velvet’a kadar pek çok çeşidi deneyimledim. Mevsime göre hazırlanan tatlı ve tuzlu lezzetlerle sunulan bu seçkin çay saatindeki el yapımı pastalar, tatlılar, çikolatalar ve fırın ürünleri otel bünyesindeki Mandarin Cake Shop tarafından hazırlanıyor.

Bu aralar ise Mandarin Oriental Bosphorus, İstanbul, beşinci yılını özel olarak gastronomi, miksoloji ve wellness alanlarında hazırladığı ayrıcalıklı deneyimlerle kutluyor. Otelin beş yıllık yolculuğundan ilham alan kutlama programı, Mandarin Oriental’in Asya köklerinden beslenen ve Türk misafirperverliğiyle birleşen hizmet anlayışını yansıtan lezzetleri, kokteylleri ve bakım uygulamalarını bir araya getiriyor.

Kutlamalar kapsamında hazırlanan ve Olea & Bar’da misafirlere sunulan özel menü, Akdeniz ve İtalyan mutfağının seçkin lezzetlerini mevsimsel dokunuşlarla taçlandırıyor.

Menü, armut chutney'i, kapari ve çarkıfelek meyvesi sosuyla zenginleştirilen somon gravlax tartar ile başlıyor. Ardından narenciye sosunda marine edilmiş enginar, zencefilli havuç kreması ve taze yeşilliklerle hazırlanan hafif bir başlangıç sunuluyor.

Ana yemek öncesinde servis edilen limonlu tereyağı ve parmesan eşliğindeki linguine, menünün sade ve dengeli karakterini yansıtırken; ana yemek seçeneklerinde safranlı risotto ve maydanoz, limon kabuğu ile sarımsaktan oluşan geleneksel gremolata eşliğinde sunulan Milano usulü dana incik ile narenciye sosu, bademli kereviz püresi ve körpe pancarla servis edilen somon fileto öne çıkıyor.

Kutlama menüsü, misafirlerin masasında hazırlanarak servis edilen tiramisu ile tamamlanıyor. Mascarpone kreması, espresso, Amaretto, Kahlua ve orman meyvelerinin uyumuyla hazırlanan bu klasik İtalyan tatlısı, menüye zarif bir final.

Mandarin Oriental Bosphorus, Istanbul’un beşinci yılına özel olarak hazırlanan “Beşinci Yıl Pastası” ise otelin pastacılık ekibinin ustalığını ve detaylara verdiği önemi yansıtan özel bir yorum olarak karşımıza çıkıyor. Mandarin Cake Shop’ta misafirlerin beğenisine sunulan ve katmanlı yapısıyla farklı dokuları ve aromaları bir araya getiren pasta; vanilyalı bademli pandispanya, badem krokan, mango dolgusu ve vanilyalı beyaz çikolatalı mousse'tan oluşuyor. Meyvemsi ve ferah notaları, beyaz çikolatanın zarif dokunuşu ve bademin karakteristik aromasıyla dengelenerek rafine bir lezzet profili sunuyor. Pasta, şıklığı ve zarafeti ön planda tutan sunumuyla da dikkat çekiyor.

Hemen söyleyelim, kutlamalar yalnızca gastronomiyle sınırlı değil. Örneğin, The Spa’da beşinci yıla özel olarak Valmont iş birliğiyle hazırlanan “Zamansız Dokunuş Yüz Bakım Paketi’nden de yararlanılabilir.

"İşgalin açtığı orijinal yara yeniden kanıyor"

CRM AgriCommodities Kıdemli Piyasa Danışmanı Mike Verdin, yaşanan son gelişmeleri değerlendirerek, "Piyasa şu ana kadar Ukrayna savaşına rağmen kesintisiz tahıl sevkiyatlarına güveniyordu. Şu an gördüğümüz şey, aslında Rusya'nın işgalinin açtığı orijinal yaranın yeniden kanamasıdır." ifadelerini kullandı.

Uluslararası gıda emtia fiyatları 2023'ten bu yana en yüksek seviyelerinde seyretse de, Ukrayna işgalinin hemen ardından ulaşılan zirvelerin hala oldukça altında bulunuyor. Önceki yıllardaki bereketli hasatlar sayesinde tahıl stokları henüz yeterli seviyede. Ayrıca Romanya, Bulgaristan ve Sırbistan, Karadeniz bölgesinden buğday tedariki için önemli alternatifler olarak öne çıkıyor.

Çiftçiler enerji ve gübre kriziyle boğuşuyor

Buna rağmen, yaşanan kesintiler küresel pazarda giderek artan baskılara yenilerini ekliyor. Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırıları nedeniyle Rus çiftçiler, traktörleri için ihtiyaç duydukları dizel yakıta uygun fiyatlarla ulaşmakta zorluk çekiyor. Bazı ülkelerdeki üreticiler ise kritik enerji ticaret noktalarından Hürmüz Boğazı'nın sık sık kapanması yüzünden gübre ve akaryakıt kıtlığının yanı sıra yüksek fiyatlarla da mücadele etmek zorunda kalıyor.

İklim olayları tarımı zorluyor

Tüm bu sorunlara, değişken hava koşulları da yeni bir belirsizlik katmanı ekliyor. Avrupa'nın bazı bölgelerinde yaşanan sıcak hava dalgasının ardından hasadın düşmesi bekleniyor. Özellikle mısır mahsullerinde beklenen hasarın, kıtayı hayvan yemi olarak kullanılan bu üründe ithalata daha bağımlı hale getirmesi öngörülüyor.

ABD'nin başlıca tarım bölgeleri olan Ovalar ve Mısır Kuşağı'nda etkisini sürdüren kuraklık, temel gıda maddelerinin fiyatlarını şimdiden yukarı çekti. El Niño hava olayının geri dönüşünün ise tarım sektöründe daha fazla aksamaya yol açması bekleniyor.

Ukrayna ekonomisine ağır darbe

Tahıl, Ukrayna için en önemli döviz kaynaklarının başında geliyor. Karadeniz'deki ticaretin aksaması, tarım gelirlerinin düşmesi ve nakliye maliyetlerinin artması anlamına gelirken, ülkenin savaş ekonomisi üzerindeki baskıyı da giderek ağırlaştırıyor.

İspanya merkezli zeytinyağı devi Deoleo'nun CEO'su Cristóbal Valdés, CNBC'ye gönderdiği e-postada, "2022 ile 2024 yılları arasında yaşanan ve sektör üzerinde ciddi ancak geçici bir etki yaratan son derece karmaşık piyasa döngüsü artık kesin olarak geride kaldı." değerlendirmesini yaptı.

Başta İspanya olmak üzere zeytin üreten lider ülkelerdeki olumlu yağış eğilimleri, önümüzdeki hasat dönemi için güçlü bir küresel rekoltenin yolunu açtı. Valdés, bu durumun daha sağlam ve dengeli bir küresel arzı pekiştirdiğini belirtti.

Bertolli ve Carbonell gibi dünyaca ünlü zeytinyağı markalarının üreticisi olan Deoleo, 2022-2024 yılları arasındaki üç yıllık dönemi sektör tarihinin en zorlu süreçlerinden biri olarak tanımlamıştı. Güney Avrupa'da etkili olan şiddetli kuraklık ve kavurucu sıcaklar hasadın büyük bir kısmını yok etmiş, bu durum hem tüketicileri hem de sektör profesyonellerini şaşırtan baş döndürücü bir fiyat artışına yol açmıştı.

Rekor fiyatlardan geri dönüş başladı

Zeytinyağı fiyatlarının makul seviyelere gerilemesi, sağlıklı Akdeniz diyetinin vazgeçilmezi olan bu ürüne yönelik tüketici talebini yeniden canlandırıyor. Fiyatlardaki bu düşüş eğilimi, özellikle Amerikalı tüketicilerin zeytinyağını günlük rutinlerine yeniden dahil etmesini sağlıyor.

Fiyat istikrarının tüm değer zincirinde öngörülebilirliği artırdığını vurgulayan Valdés, "Bu durum daha istikrarlı bir fiyat ortamı öngörmemizi sağlıyor. Fiyatlardaki istikrar da küresel hanehalkı talebinde bir toparlanmayı beraberinde getiriyor." ifadesini kullandı.

Avrupa Komisyonu'nun en son haftalık verilerine göre, İspanya'da sızma zeytinyağı fiyatları kilogram başına yaklaşık 3,9 euro seviyesinde seyrediyor. Bu rakam, toptan sızma zeytinyağı fiyatlarının kilogram başına 9,3 euro ile rekor kırdığı Ocak 2024 döneminden oldukça uzak bir noktada duruyor.

Sıkılabilir şişeler ABD satışlarını uçurdu

Deoleo CEO'su Cristóbal Valdés, kilit pazarlarda satış hacmi büyümesinin iyileştiğini, ABD'de ise zeytinyağı satın alan hane sayısının tüm gelir gruplarında istikrarlı bir şekilde arttığını kaydetti. Şirket, ABD'deki satış artışında ambalaj tasarımındaki yeniliğin büyük rol oynadığını belirtiyor.

Tüketici odaklı inovasyonun önemine dikkat çeken Valdés, "Yeni ortaya çıkan trendlerle ilgili olarak, birincil pazar itici gücünün modern mutfak alışkanlıklarına göre uyarlanmış inovasyonlar olduğuna inanıyorum. Bu durum özellikle genç tüketiciler ve zeytinyağının faydalarını ilk kez keşfedenler için geçerli." değerlendirmesini yaptı.

Şirketin Bertolli markası altında sunduğu sıkılabilir şişe tasarımına atıfta bulunan Valdés, "Bunun net bir yansıması, işlevsel ve katma değerli ambalajların yükselişidir. Aslında sıkılabilir formatlar, ülkedeki tüm kategorideki büyümenin yüzde 40'ını şimdiden tek başına sırtlıyor." açıklamasında bulundu.

Analistler ise iklim değişikliği, su kıtlığı ve hastalık baskıları gibi kronik sorunlar devam ederken, küresel zeytinyağı arzının bir sezondan diğerine ani dalgalanmalar göstermesi riskine karşı uyarılarda bulunuyor.

Araştırma, şirketlerin başvurabildiği ya da ücret ödeyerek katılabildiği bir değerlendirme sürecine dayanmıyor. Sonuçlar, çalışanların bağımsız ve anonim olarak verdiği yanıtlar üzerinden oluşturuluyor. 10 binin üzerinde çalışanın katıldığı araştırmada 200 binden fazla işveren değerlendirmesi analiz edildi. Çalışanlara, görev yaptıkları şirketi bir arkadaşlarına ya da aile üyelerine tavsiye edip etmeyecekleri de dahil olmak üzere 40 farklı soru yöneltildi.

Bu nedenle Biofarma’nın elde ettiği sonuç, şirketin dışarıya anlattığı işveren kimliğinden çok, kurumun içinde nasıl bir çalışma deneyimi sunduğunu gösteriyor.

İyi yaşamlar için tutkuyla çalışan bir kurum kültürü

Biofarma Yönetim Kurulu Başkanı Nilüfer Bulut, ilaç sektöründe 1’inci sırada yer almalarının büyük bir gurur kaynağı olduğunu söylüyor. Ancak Bulut’a göre listenin asıl anlamı, çalışanlarla şirket arasında kurulan ilişkinin doğrudan çalışanların değerlendirmeleriyle görünür hale gelmesi: “Biz bu sonucu, başarı hanesine yazılacak bir veri olarak değil, her bir çalışma arkadaşımızla kurduğumuz güçlü bağların doğal bir yansıması olarak görüyoruz.”

Araştırmaya verilen yanıtların, Biofarma’nın güven, tutku ve takım ruhu olarak tanımladığı kurumsal değerlerin yalnızca yazılı söylemlerden ibaret olmadığını ortaya koyduğunu belirten Bulut, bu değerlerin şirketin farklı kademelerinde gerçek bir karşılık bulmasını, sonucun en önemli taraflarından biri olarak değerlendiriyor.

Biofarma’nın çalışan yapısı yalnızca merkez ofisten oluşmuyor. Sancaktepe’deki üretim tesisinden Türkiye’nin farklı noktalarında görev yapan saha ekiplerine, Ar-Ge çalışanlarından yönetim birimlerine kadar geniş bir organizasyondan söz ediliyor. Bu kadar farklı görev, uzmanlık ve çalışma düzenini aynı kurum kültürü etrafında bir araya getirebilmek ise güçlü bir iletişim ve güven ortamı gerektiriyor.

Bulut, şirketin temel önceliğini üretim tesisinde, sahada ya da merkez ofiste çalışan herkesin kendisini değerli hissettiği, adil ve huzurlu bir çalışma ortamı oluşturmak olarak tanımlıyor. Elde edilen dereceyi ise tamamlanmış bir sürecin sonucu olarak değil, bundan sonraki çalışmalar için önemli bir gösterge olarak değerlendiriyor: “Bu bizim için bir varış noktası değil, doğru yolda olduğumuzu gösteren bir işaret.”

Her çalışan, Biofarma için bir ‘değer ortağı’

İlaç sektörü, yüksek bilimsel uzmanlık, uluslararası regülasyonlar, kalite standartları ve hataya yer bırakmayan üretim süreçleri gerektiriyor. Böyle bir alanda güçlü bir işveren markası oluşturmak, yalnızca yan haklar ya da insan kaynakları uygulamalarıyla sınırlı değil. Çalışanların bilgi ve deneyimini sürekli geliştirmek, kurumdaki değişime katılmalarını sağlamak ve güvene dayalı bir iletişim ortamı kurmak da önem taşıyor.

Biofarma bu yaklaşım doğrultusunda çalışanlarını yalnızca iş süreçlerini yürüten kişiler olarak değil, şirketin gelecek vizyonunu taşıyan “değer ortakları” olarak görüyor. Şirket içi eğitimler ve gelişim programlarıyla çalışanların mesleki yolculukları desteklenirken farklı birimlerden gelen geri bildirimler de kurum kültürünün gelişimi açısından değerlendiriliyor.

Nilüfer Bulut, çalışanları dinlemenin tek başına yeterli olmadığı görüşünde. Asıl farkın, çalışanların dile getirdiği konuların takip edilmesi ve uygulanabilir olanların somut adımlara dönüştürülmesiyle ortaya çıktığını vurguluyor: “Onlardan gelen her geri bildirimi dinliyor, ardından bu geri bildirimleri şirket içinde gerçekten hayata geçen adımlara ve dönüşümlere çevirmek için çalışıyoruz.”

Bu yaklaşım, kurum kültürünün yönetim tarafından tek yönlü biçimde belirlenmesi yerine çalışanlarla birlikte gelişmesini sağlıyor. Açık iletişim, şeffaflık ve adalet duygusu da bu sürecin temelini oluşturuyor. Bulut’a göre sürdürülebilir bir yönetim anlayışının yolu, adımların birlikte atılmasından ve elde edilen kazanımların ekip içinde adil biçimde paylaşılmasından geçiyor.

80 yılı aşan üretim deneyimi

Biofarma’nın işveren kimliğinin arkasında, 1945 yılına uzanan köklü bir üretim geçmişi bulunuyor. Şirket, Sancaktepe’deki 18 bin metrekarelik tesisinde yaklaşık 800 çalışan ve beş üretim hattıyla faaliyet gösteriyor. Yıllık 86 milyon kutuluk üretim kapasitesine sahip olan Biofarma, ürünlerini yaklaşık 30 ülkeye ihraç ediyor.

2016 yılında kurulan Ar-Ge Merkezi ise yeni ürün geliştirme ve ilaç araştırmalarını şirketin büyüme stratejisinin önemli parçalarından biri haline getiriyor. Üretim kapasitesi, Ar-Ge çalışmaları ve uluslararası pazarlardaki varlığı birlikte değerlendirildiğinde Biofarma, Türkiye ilaç sanayisinin köklü ancak değişime açık oyuncularından biri olarak konumlanıyor.

Şirket açısından hedef yalnızca daha fazla ilaç üretmek değil. Uluslararası standartlarda güvenilir ürünler geliştirmek, bunu Türkiye’deki insan kaynağıyla gerçekleştirmek ve Türk ilaç sektörünün küresel rekabet gücüne katkı sağlamak da büyüme yaklaşımının bir parçası.

Nilüfer Bulut, Biofarma’nın geleceğini üretim, bilim ve çalışan deneyimini birbirinden ayrı başlıklar olarak görmeden şekillendirdiklerini belirtiyor. Akademi-sanayi iş birliklerinin geliştirilmesi, yenilikçi ürünlerin desteklenmesi ve çalışanların bilgi birikiminin güçlendirilmesi bu yaklaşımın temel unsurları arasında yer alıyor.

Forbes Türkiye ve Statista araştırmasında elde edilen sektör 1’inciliği de şirketin bu uzun vadeli yaklaşımının çalışan tarafındaki karşılığını gösteriyor. Sonuç, Biofarma’nın geçmişinden aldığı üretim deneyimini yeni dönem çalışma kültürüyle bir araya getirebildiğine işaret ederken şirket açısından çıtayı daha da yükselten yeni bir başlangıç anlamına geliyor.

Biofarma önümüzdeki dönemde de çalışan deneyimini, gelişimi ve esenliği büyüme stratejisinin merkezinde tutmayı; şeffaflık, güven ve açık iletişime dayalı çalışma ortamını güçlendirmeyi hedefliyor.

Son yıllarda iş dünyasında en çok konuşulan konulardan biri yetenek transferi. Şirketler başarılı yöneticileri rakiplerinden transfer ediyor, farklı ülkelerden uzmanlar getiriyor, bazen de yalnızca bir kişiyi değil, bütün bir ekibi bünyelerine katıyor. Bu yaklaşımın arkasında oldukça güçlü bir varsayım var: Eğer başarılı insanları organizasyonunuza kazandırırsanız, başarı da onlarla birlikte gelir.

Peki gerçekten öyle mi?

Amazon Prime Video’nun Étoile dizisi bana göre bu varsayımı beklenmedik bir yerden sorguluyor.

Amy Sherman-Palladino ve Daniel Palladino’nun yarattığı dizi, ilk bakışta Paris ve New York’taki iki köklü bale kurumunun hikâyesini anlatıyor. Birkaç bölüm izledikten sonra anlıyorsunuz ki mesele bale değil. Bale yalnızca anlatım dili. Dizinin asıl konusu, performansın nerede üretildiği.

Hikâye oldukça yalın. Seyirci sayıları düşen, finansal baskılarla mücadele eden iki prestijli bale kurumu, ses getirecek cesur bir karar alıyor. Paris’teki topluluk ile New York’taki topluluk, en başarılı dansçılarını, koreograflarını ve yaratıcı isimlerini belirli bir süre için karşılıklı olarak değiştiriyor.

Kâğıt üzerinde bakıldığında fikir kusursuz görünüyor.

Aynı insanlar, aynı yetenekler, aynı deneyimler. 

O hâlde sonuçlar neden aynı olmasın?

Étoile izlediğimizde bu sorunun yanıtını bulmaya başlıyoruz. 

İlk bölümlerde büyük krizler ya da yüksek tempolu olaylar izlemiyoruz. Bunun yerine çok daha gerçek bir şey görüyoruz. Paris’ten gelen bir dansçı New York’taki ilk provasına çıkıyor. New York’tan gelen bir koreograf Paris’teki ekiple çalışmaya başlıyor. Kimse yeteneğini kaybetmiyor. Kimse bir gecede daha az başarılı olmuyor. Buna rağmen küçük aksaklıklar, sessiz gerilimler ve görünmeyen uyumsuzluklar ortaya çıkıyor.

Bir kurumda prova dakikası dakikasına başlıyor. Diğerinde yaratıcı tartışmalar sürecin doğal bir parçası. Bir ekip hata yapmayı öğrenmenin yolu olarak görüyor. Diğeri kusursuzluğu temel beklenti kabul ediyor. Ayrıca kimse bunları yüksek sesle anlatmıyor. Ama herkes bunları hissediyor.

İzlerken biz de tüm duyguları derinlemesine yaşamaya başlıyoruz dizi de bir süre sonra bale sahnesinden çıkıp hayatın kendisini anlatmaya başlıyor.

Çünkü aynı deneyimi hepimiz yaşıyoruz.

Yeni bir işe başladığımızda…

Farklı bir ülkeye taşındığımızda…

Başka bir ekibin parçası olduğumuzda…

İlk zorlandığımız şey çoğu zaman yaptığımız iş değildir.

Yeni ortamın görünmeyen kurallarıdır.

Kim önce konuşur?

Kararlar nasıl alınır?

Hata yapmak ne kadar güvenlidir?

İnsanlar birbirlerine nasıl geri bildirim verir?

Başarı tam olarak neye göre ölçülür?

Bu soruların cevabı hiçbir çalışan el kitabında yazmaz. Ama performansı en çok onlar belirler.

Şu ana kadar yazdıklarımı düşünüce ve Etoile’in sahnelerini bir çok kez izleyince uzun zamandır üzerinde düşündüğüm bir kavrama ihtiyaç duyduğumu fark ettim.

Ben buna Context Migration (Bağlam Göçü) adını veriyorum.

Çünkü insanlar şirket değiştirebilir. Ülke değiştirebilir.Takım değiştirebilir.

Fakat onları başarılı yapan bağlam aynı kolaylıkla yer değiştirmez.

Bilgi transfer edilir. Deneyim transfer edilir. Özgeçmiş transfer edilir.

Ama görünmeyen çalışma ritmi, güven ilişkileri, ortak alışkanlıklar ve kültürel refleksler bavula konulamaz. Bu yüzden dünyanın en başarılı profesyonelleri bile yeni bir organizasyonda kendilerini yeniden kanıtlamak zorunda kalırlar.

Étoile’nin en güçlü yanını söylemem gerekirse performansın yalnızca bireysel bir özellik olmadığını hissettirmesi derim.

Bu düşünce beni futbola götürdü.

Pep Guardiola’nın kariyerine baktığınızda ilk akla gelen şey kazandığı kupalar oluyor. Barcelona’da kurduğu oyun düzeni, daha sonra Manchester City’de de büyük başarı getirdi. Elbette Guardiola yanında oyuncularını götürmedi. Aynı kulübü de götürmedi.

Ama bir şeyi taşıdı. Çalışma disiplinini. Detaylara gösterdiği özeni. Antrenman kültürünü.

Ortak oyun dilini. Başka bir ifadeyle, yalnızca futbol bilgisini değil, bir çalışma iklimini taşıdı.

Étoile’deki dansçılar ise bunun tam tersini yaşıyor. Onlar yeteneklerini yeni bir şehre götürüyorlar. Ama onları yıllardır besleyen görünmez çalışma iklimini aynı kolaylıkla taşıyamıyorlar.

Bu detaylara inince biraz daha derinlemesine incelemek ve ikinci bir kavramla sizi tanıştırmak istiyorum. 

Performance Habitat. (Performans Habitatı)

Performansı uzun yıllardır bireyin sahip olduğu bir özellik gibi anlatıyoruz.

Étoile bana performans ile ilgili başka bir şey düşündürdü. Performans, insanın içinde yaşayan bir özellik değildir. Performans, insanı çevreleyen görünmez ortamın ürettiği bir sonuçtur. Ben Performance Habitatı kavramını bunun için öneriyorum.

Performance Habitatı; insanların potansiyellerini tekrar tekrar ortaya çıkarabilmelerini sağlayan görünmez koşulların bütünüdür.

Güven, çalışma ritmi, geri bildirim kültürü, ortak amaç, merak ve liderlik anlayışı. Bunların hiçbiri tek başına performans üretmez. Ama hepsi birlikte olduğunda, sıradan görünen insanların bile olağanüstü işler çıkarabildiği bir ortam oluşur.

Yıllardır yanlış soruyu soruyoruz.

“En iyi insanı nasıl buluruz?”

Oysa önce şunu sormalıyız:

“En iyi insanların sürekli olarak en iyi hâllerini ortaya çıkarabilecekleri nasıl bir ortam tasarlıyoruz?”

Bu sorunun cevabını ararken aklıma Étoile’den çok farklı bir dünya geliyor.

Pixar. 

Bir filmin en kritik aşamalarında yönetmenler ve yaratıcı ekip aynı odada buluşuyor. Bu toplantılara Braintrust adı veriliyor. Amaç birbirlerini onaylamak değil; hikâyeyi daha iyi hâle getirmek. O odada unvanlar konuşmuyor. Savunmalar konuşmuyor. Sadece hikâye konuşuyor. Kimsenin önerisi uygulanmak zorunda değil. En önemli Kural herkes dürüst olmak zorunda. Pixar’ın onlarca yıldır güçlü hikâyeler üretebilmesinin nedeni yalnızca yaratıcı insanları işe alması değil, yaratıcılığı sürekli besleyen bir habitat kurabilmiş olmasıdır.

Pixar örneğini düşünürken Étoile'nin ilerleyen bölümlerindeki bir sahne aklımdan çıkmıyor.

Yeni gelen dansçılardan biri teknik olarak kusursuz olmasına rağmen prova sırasında beklediği karşılığı bulamıyor. Kimse onun kötü dans ettiğini söylemiyor. Kimse yeteneğini sorgulamıyor. Çünkü sorun görünmez bir yerde.

Ekibe yeni katıldığı için diğerlerinin çalışma temposunu henüz okuyamıyor.

Hatta ne zaman inisiyatif alacağını ve ne zaman geri çekileceğini de tam olarak bilemiyor. Hangi geri bildirimin kişisel, hangisinin tamamen sanatsal olduğunu henüz anlayamıyor. Bir süre sonra şunu fark ediyorsunuz. Dizide insanlar başarısız olmuyor sadece bulundukları habitatı henüz okuyamıyorlar.

İş dünyasında da bunun sayısız örneğini görüyoruz.

Yıllar önce Floransa'da yaşayan insanlar bunu bugünkü yöneticilerden daha iyi anlamıştı. Rönesans'ı anlatırken çoğumuz Leonardo da Vinci'den, Michelangelo'dan ya da Botticelli'den söz ederiz. Peki hiç düşündünüz mü neden bütün bu isimler aynı dönemde, aynı şehirde ortaya çıktı? Bunu yalnızca bireysel dehayla açıklamak kolay ama bana göre eksik. Medici Ailesi o dönemde sadece sanatçıları desteklemedi.

Onların karşılaşabileceği, tartışabileceği, birbirinden öğrenebileceği ve risk alabileceği bir kültürel ortam oluşturdu. Bugün tarihte bir zaman yolculuğu yaptığımızda Rönesans'ı yaratanın yalnızca büyük sanatçılar değil, onları besleyen görünmez iklim olduğunu daha net görebiliyoruz. Étoile'nin verdiği mesaj da bana göre aynı. Dizide önce yıldız dansçıları görüyoruz. Ama bu yıldız dansçılar bize çok daha derinlerde görünmeyen bir sahneyi anlatıyor. 

Bu nedenle Performans Habitatı kavramını sadece şirketler için değil, hayatın kendisi için de önemli buluyorum. Çoğu zaman insanlar yanlış şirketlerde değildir, yanlış habitattadırlar. Ve bu insanların sorunu yetenek eksikliği değildir. Yeteneklerini görünür kılacak ortamların eksikliğidir. Bu temel nedenlerle aynı insan, bir kurumda sıradan görünürken başka bir kurumda olağanüstü başarılara imza atabilir.

Gelin birlikte tarihin en ilginç araştırmalarından birini hatırlayalım. Google'ın yıllar önce başlattığı Project Aristotle çalışması. Google yüzlerce ekibi analiz ederek tek bir sorunun cevabını arıyordu. En başarılı ekipleri gerçekten farklı yapan neydi?

İlk tahminler oldukça tanıdıktı.

En iyi üniversiteler, en yüksek IQ, en deneyimli çalışanlar, en başarılı yöneticiler. Araştırmanın sonunda ulaşılan sonuç ise şaşırtıcıydı. Ekiplerin başarısını belirleyen en önemli unsur ne deneyimdi ne de bireysel zekâydı. En güçlü değişken, insanların fikirlerini rahatlıkla söyleyebildiği, hata yapmaktan korkmadığı ve birbirlerine güven duyduğu psikolojik güven ortamıydı.

Başka bir ifadeyle...

Habitat.

Bu durumda sizce Étoile ile Google'ın araştırması aynı cümlede buluşmuyor mu?

İnsanların performansını yalnızca insanlar belirlemiyor. İnsanların içinde çalıştıkları görünmez ortam da belirliyor. Bu yüzden artık liderlik anlayışımızın da değişmesi gerektiğini düşünüyorum. Uzun yıllardır liderliği insan yönetimi üzerinden tanımlıyoruz. Bana göre bir liderin en birincil sorumluluğu habitat tasarlamak olmalı. Bu düşünceyi biraz daha somutlaştırabilmek için kendi adıma küçük bir çerçeve oluşturdum.

Buna The Performance Habitat Framework (Performans Ekosistemi Çerçevesi) diyorum. Bu bir yönetim modeli değil. Daha çok güçlü performansların ortaya çıktığı ortak zemini tarif etmeye çalışan bir düşünme çerçevesi.

Birinci unsur güven.

İnsanlar hata yapmaktan korkuyorsa, gerçek potansiyellerini hiçbir zaman gösteremezler.

İkinci unsur ortak ritim.

Étoile'nin en güzel anlattığı konulardan biri buydu.

Başarı yalnızca aynı hedefe sahip olmakla değil, aynı tempoda birlikte hareket edebilmekle de ilgiliydi.

Üçüncü unsur geliştiren geri bildirim.

Pixar'ın Braintrust kültürü bunun en güçlü örneklerinden biri.

Amaç eleştirmek değil.

Birlikte daha iyi bir iş ortaya çıkarmak.

Dördüncü unsur ortak anlam.

İnsanlar yalnızca maaş için uzun süre yüksek performans göstermez.

Yaptıkları işin daha büyük bir hikâyenin parçası olduğuna inandıklarında bambaşka bir enerji ortaya çıkar.

Ve son unsur ise;

Merak.

Bugün birçok kişi NVIDIA'nın başarısını yapay zekâya ya da geliştirdiği çiplere bağlıyor. Bence bunlar sonucun görünen kısmı. Şirketi farklı yapan asıl unsur, yıllardır korumayı başardığı öğrenme kültürü. Jensen Huang'ın sık sık vurguladığı teknik derinlik, uzun vadeli düşünme, mühendislerin birbirlerinden öğrenmesini teşvik eden yapı ve zor problemlere duyulan ortak merak, yalnızca güçlü bir teknoloji şirketi yaratmadı. Sürekli kendini yenileyebilen bir Performance Habitatı oluşturdu. Bu yüzden bugün pek çok şirket NVIDIA'nın ürünlerini kopyalamaya çalışıyor. Asıl kopyalanması zor olan şey ürünler değil. O ürünleri ortaya çıkaran görünmez habitat. Étoile'nin bana bıraktığı en güçlü düşünceyi şöyle anlatabilirim. 

Şirketler insanları transfer ediyor. Bilgi transfer ediyor. Teknoloji transfer ediyor. Çoğu zaman performansın üretildiği habitatı transfer edemiyor. Bu yüzden bazı satın almalar başarısız oluyor. Bazı üst düzey transferler beklenen etkiyi yaratmıyor. Bazı ekipler ise aynı insanlar olmalarına rağmen yıllarca olağanüstü sonuçlar üretmeye devam ediyor. Çünkü performans yalnızca bireyin taşıdığı bir özellik değil. Performans, doğru habitatla buluştuğunda görünür hâle gelen bir potansiyel.

Performansın gerçek adresi

Étoile'yi bitirdiğinizde aklınızda tek kalan şey bale değil.  En çok iz bırakan, hayatın çok tanıdık bir sorusu oluyor. Neden bazı insanlar gittikleri her yerde parlamayı başarıyor, bazıları ise aynı yeteneğe sahip olmalarına rağmen yeni bir ortamda sanki kendilerinden bir parça kaybediyor?

İşte tüm bu yazı boyunca anlatmak istediğim konu bu ve bana göre yıllardır bu soruya yanlış yerden bakıyoruz. Başarıyı insanların içinde arıyoruz. Étoile başka bir ihtimali gösteriyor. Performans yalnızca bireysel bir özellik değildir. Performans, insan ile içinde bulunduğu ortam arasındaki ilişkinin ürünüdür.

Bu nedenle de bu yazımda iki yeni kavram önerdim.

İlki Context Migration.

İnsanların yer değiştirmesiyle birlikte bilgiyi, deneyimi ve uzmanlığı taşıyabildiğini; ancak onları başarılı yapan görünmez bağlamın aynı kolaylıkla taşınamadığını anlatıyor.

İkincisi ise Performance Habitat.

Yani insanların potansiyellerini sürdürülebilir biçimde ortaya çıkarabilmelerini sağlayan görünmez ortam.

Gelecekte şirketleri birbirinden ayıracak en önemli unsur, en parlak insanları işe almak olmayacak. Onların en parlak hâllerini ortaya çıkarabilecek habitatları tasarlayabilmek olacak. Tartışmasız yetenek değerlidir. Bilgi değerlidir. Deneyim değerlidir. Ama bütün bunlar, doğru habitatın içinde anlam kazanır.

Bazı insanlar gittikleri her yere başarı götürmez, doğru ortamı bulduklarında gerçek başarılarıyla tanışırlar. İnsanların yıldızlaşabilecekleri sahneler tasarlayabilmek gelecek için çok kritik. 

Étoile, yüzeyde bale üzerine kurulmuş bir dizi. Ama aslında çok daha evrensel bir gerçeği hatırlatıyor. İnsanlar değişebilir. Şirketler değişebilir. Şehirler değişebilir. Fakat performans, tek başına hiçbir yere gitmez. Onu taşıyan görünmez habitat da birlikte hareket edebildiğinde yolculuk devam eder.

Kariyerimiz boyunca kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur:

Ben daha başarılı olabileceğim bir iş mi arıyorum...

Yoksa içimdeki en iyi hâli ortaya çıkarabilecek doğru habitatı mı?

"2026 yılının yarısını tamamladığımız bugünlerde ben de şunu bir kez daha fark ediyorum ki performans hiçbir zaman bavula sığmadı; biz sadece yıllardır onu yanlış yerde arıyorduk."

Bu soruyu ilk bakışta tuhaf bulabilirsiniz. Sonuçta hepimizin sabah rutini aşağı yukarı aynı. Alarm çalıyor, telefonu elimize alıyoruz, saat kaç olmuş diye bakıyoruz. Ardından çoğu zaman farkında bile olmadan ekranda küçük bir yolculuk başlıyor. Gece gelen e-postalar, bir arkadaşın mesajı, haber bildirimleri, sosyal medya akışı, hava durumu, takvim… Henüz yataktan kalkmadan zihnimiz onlarca farklı uyarana dokunmuş oluyor.

Günün en önemli kararları da daha kahvemizi bile içmeden verilmiş oluyor.

Çünkü bu uyaranlar ile karşılaştığımız o ilk birkaç dakika, aslında günün geri kalanını kimin yöneteceğine karar veriyor. Dikkatimizin mi? Yoksa dikkatimizi isteyen dünyanın mı?

Bu durumu yalnızca sabah yaşamıyoruz. Bir toplantının ortasında masanın üzerinde duran telefonun ekranı aniden aydınlanıyor. Kimse telefonu eline almıyor belki ama masadaki herkesin gözleri istemsizce o tarafa kayıyor. Akşam yemeğinde çocuğu okulda yaşadığı heyecanlı bir olayı anlatırken, anne ya da baba "Bir saniye..." diyerek telefonuna bakıyor. O bir saniye çoğu zaman otuz saniyeye, bazen birkaç dakikaya dönüşüyor. Sohbet kaldığı yerden devam ediyor gibi görünse de aslında devam etmiyor. Çünkü dikkat, çoktan masadan kalkmış oluyor.

İlginç olan şu ki, bütün bunlar bize artık normal geliyor. Çağımızın en büyük sorunu, dikkatimizi kaybetmeyi sıradanlaştırmış olması. İnsanlık tarihi boyunca dikkat hiçbir zaman bu kadar değerli olmamıştı. Bugün bilgiye ulaşmak için büyük kütüphanelere gitmemiz gerekmiyor. Dünyanın en iyi üniversitelerinin dersleri, en önemli araştırmaları ve milyonlarca kitap birkaç dokunuş uzağımızda. Bilgi hiç olmadığı kadar bol. İletişim hiç olmadığı kadar hızlı. Teknoloji hiç olmadığı kadar güçlü.

Buna rağmen kendimizi giderek daha sık aynı cümleleri kurarken buluyoruz.

"Eskisi gibi kitap okuyamıyorum."

"Bir filme sonuna kadar odaklanamıyorum."

"Telefonu neden elime aldığımı unutuyorum."

"Düşünmeye fırsat bulamıyorum."

Sorun aslında bilgi eksikliği değil. Tam tersi bilginin fazlalığı. Daha da önemlisi, dikkatimizi dağıtan seslerin hiç olmadığı kadar yükselmiş olması.

Bir zamanlar şehir meydanlarında tellallar vardı. Sonra gazeteler geldi. Ardından radyo, televizyon ve internet... Her yeni iletişim aracı, insanlığın ufkunu genişletti. Fakat aynı zamanda zihnimize ulaşmak isteyen seslerin sayısını da artırdı. Bugün o sesler artık dışarıdan gelmiyor. Cebimizde taşıdığımız küçük ekranların içinden bize sesleniyor.

Bu sesleri nasıl azaltacağımızı düşünürken, birkaç hafta önce okuduğum bir kitap zihnime uzun zamandır hiçbir kitabın yapmadığı bir şeyi yaptı. Bana yeni bilgiler öğretmekten çok, her gün yaşadığım ama artık fark etmediğim bir gerçeği yeniden gösterdi.

MSNBC sunucusu ve gazeteci Chris Hayes'in Penguin Press tarafından yayımlanan The Sirens' Call: How Attention Became the World's Most Endangered Resource (Sirenlerin Çağrısı: Dikkat nasıl en çok tehlike altındaki kaynağa dönüştü?) adlı kitabı, ilk bakışta teknoloji ve sosyal medya üzerine yazılmış güncel bir çalışma gibi görünüyor. Sayfalar ilerledikçe anlıyorsunuz ki Hayes dikkatimizi teknolojiye çekmeye çalışmıyor, insanlık tarihinin en eski mücadelelerinden birini yeniden anlatıyor. 

Dikkat mücadelesini.

Kitabın daha ilk sayfalarında beni durduran bir sahne var. Hayes, altı yaşındaki kızıyla birlikte kitap okurken cebindeki telefonun kendisini sürekli çağırdığını anlatıyor. Bu hissi tarif ederken de Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi romanındaki Gollum'un yüzüğünü hatırlatıyor. Romanda Gollum, büyülü yüzüğün etkisine öylesine kapılır ki onu yalnızca bir nesne olarak değil, "kıymetlim" diye seslendiği vazgeçilmez bir tutku olarak görmeye başlar. Yüzük, sahibini sürekli kendine çağıran, ondan uzak kalmasına izin vermeyen görünmez bir çekim gücüne dönüşür. Hayes'in telefonu da böyle bir işleve sahipti. Cebinde duran sıradan bir cihaz olmaktan çıkmış, dikkati sürekli kendine çeken görünmez bir mıknatısa dönüşmüştü. O satırları okurken istemsizce gülümsedim. Çünkü sanırım hepimiz cebimizde küçük bir yüzük taşıyoruz. Sorun telefonu elimizde tutmamız değil. Telefonun zihnimizde ne kadar yer tuttuğu.

Hayes kitabını, Amerikalı filozof ve psikolog William James'in bugün bile güncelliğini koruyan şu cümlesi üzerine inşa ediyor:

"My experience is what I agree to attend to."

Türkçesiyle;

"Deneyimim, dikkat etmeyi seçtiğim şeylerin toplamıdır."

Bu cümle ilk bakışta oldukça basit görünüyor. Oysa biraz üzerinde durduğunuzda hayatın tamamını başka bir gözle okumaya başlıyorsunuz. Eğer deneyimlerimiz dikkatimizi verdiğimiz şeylerden oluşuyorsa, dikkatimizi kaybetmek yalnızca odaklanma sorunu değildir. Hayatımızın bir bölümünü de başkalarına teslim etmek anlamına gelir. Kitabı okurken beni en çok etkileyen şeylerden biri de buydu.

Şimdi geldiğimiz sonuca bakalım nereye ulaştık; çağımızın en büyük problemi zaman yönetimi değil. Dikkat yönetimi.

Kitap, şaşırtıcı bir şekilde Silikon Vadisi'nde ya da bir teknoloji şirketinde başlamıyor. Yaklaşık üç bin yıl önce yazılmış bir destanla açılıyor. Homeros'un Odysseia'sı ile. İlk anda bu tercih insana tuhaf geliyor. Yapay zekadan, algoritmalardan ve sosyal medyadan söz eden bir kitap neden Antik Yunan'a dönsün ki?

Hayes'in cevabı oldukça çarpıcı.

Çünkü teknoloji değişmiş olabilir, ama insan zihni büyük ölçüde aynı kaldı. Sirenlerin sesi bugün farklı araçlarla bize ulaşıyor olabilir; ancak o sesi duyan beyin, üç bin yıl önce Odysseus'un taşıdığı beyinle aynı zaaflara, aynı meraka ve aynı kırılganlığa sahip. Kitabı okurken beni en çok düşündüren de bu oldu. Çağımızın en büyük yanılgısı, yaşadığımız sorunların yeni olduğunu sanmamız. Bana göre yeni olan sorunlar değil araçlar. Eski olan ise insan. İnsan, her çağda dikkatini çekmeye çalışan seslerle yaşadı.

Sadece Sirenler değişti.

Odysseus ve Sirenler: İnsanlığın ilk dikkat hikâyesi

Yaklaşık üç bin yıl önce Homeros, bugün hâlâ insanlığın en büyük destanlarından biri kabul edilen Odysseia'yı yazarken, bir gün insanların ceplerinde taşıdığı telefonlardan, sosyal medya algoritmalarından ya da yapay zekadan habersizdi. Buna rağmen anlattığı hikâye, bugünü anlamak için elimizdeki en güçlü metaforlardan birine dönüştü.

Troya Savaşı sona ermişti. On yıl süren savaşın ardından İthaka Kralı Odysseus, evine dönmeye çalışıyordu. Ancak eve giden yol, savaş meydanından daha tehlikeliydi. Yolculuğu boyunca devlerle, fırtınalarla, tanrıların öfkesiyle ve deniz canavarlarıyla karşılaştı. Fakat bütün bu engeller arasında biri vardı ki ne kılıçla yenilebilirdi ne de güç kullanılarak aşılabilirdi. Çünkü bu düşman saldırmıyordu. Şarkı söylüyordu.

Odysseus'un yolculuğunun en kritik duraklarından birinde karşısına büyücü tanrıça Kirke çıkar. Ona önünde Sirenlerin yaşadığı bir adanın bulunduğunu söyler ve çok önemli bir uyarıda bulunur. Sirenlerin sesi o kadar büyüleyicidir ki onu duyan hiçbir denizci yoluna devam edemez. Gemisini kıyıya çevirir, karaya çıkar ve bir daha asla evine dönemez. Homeros'un anlattığına göre adanın kıyıları, yıllar boyunca sirenlerin çağrısına kapılmış denizcilerin kemikleriyle doludur.

İlk bakışta bu, mitolojinin olağanüstü hikâyelerinden biri gibi görünüyor değil mi? Biraz durup düşündüğümüzde, Sirenlerin kullandığı yöntem şaşırtıcı derecede tanıdık geliyor.Onlar kimseyi zorla gemiden indirmez. Kimseyi zincire vurmaz. Kimseyi tehdit etmez. Yalnızca insanın en güçlü zaafına seslenirler.

Merakına.

Homeros'un destanında Sirenlerin Odysseus'a söyledikleri sözler dikkat çekicidir. Ona zenginlik vaat etmezler. Güç vaat etmezler. Ölümsüzlük de vaat etmezler. Onun yerine çok daha baştan çıkarıcı bir şey teklif ederler: Bilgi. 

"Buraya gel, Odysseus" derler. "Bizim sesimizi dinleyen herkes buradan daha bilge ayrıldı."

Bu cümleyi okurken ister istemez günümüzün dijital dünyasını düşündüm. Bu tuzaklara her gün düşmüyor muyuz?

"Mutlaka görmeniz gereken video…"

"Bu haberi okumadan geçmeyin…"

"Sizin için seçildi…"

"Bir sonraki içerik…"

Kelimeler değişti. Davet ise aynı.

Bu gelen çağrıların her biri bize aynı şeyi söylüyor: "Sadece birkaç dakikanı ver."

Chris Hayes'in kitabı bu yüzden benzersiz. Hayes, Sirenlerin hikâyesini sadece mitolojik bir anlatı olarak değil, insan dikkatinin doğasına ilişkin evrensel bir metafor olarak kullanıyor. Ona göre Sirenler hiçbir zaman yalnızca denizde yaşayan yaratıklar değildi. İnsan zihnini kendi iradesinden uzaklaştıran her güç, biraz Sirenlere benziyordu. Bugün bu güçler algoritmalar, bildirimler, reklamlar ya da sonsuz içerik akışları olabilir; ama insan zihninin verdiği tepki, binlerce yıl önce olduğu gibi aynı. 

Odysseus'un büyüklüğünü burada görüyor ve hissediyoruz. O, Sirenlerin sesini duymak istemediği için değil, duyduğunda ne yapacağını bildiği için tarihe geçti.

Kirke'nin uyarısını dinledikten sonra mürettebatına balmumunu eritmelerini emreder. Gemideki herkes kulaklarını balmumuyla kapatacaktır. Hiç kimse Sirenlerin şarkısını duymayacaktır. Ardından sıra kendisine gelir ve tarihin en ilginç talimatlarından birini verir.

Kendisini geminin direğine bağlatır. Hatta adamlarına sadece kendisini bağlamalarını değil, bir şey daha söyler:

"Ben ne söylersem söyleyeyim ne kadar yalvarırsam yalvarayım, beni çözmeyeceksiniz. Hatta çözülmek istersem ipleri daha da sıkacaksınız."

Bu sahneyi ilk okuduğumda uzun süre üzerinde düşündüm. Odysseus'un gerçek bilgeliği Sirenlerden korkması değildi. Kendisini tanımasıydı. İradesinin sınırlarını biliyordu. Şarkıyı duyduğunda bugün verdiği kararın yarın değişeceğini kabul ediyordu. Bu yüzden gelecekteki zayıf anını, bugünkü aklıyla koruma altına aldı.

Aslında bu, modern davranış biliminde "ön taahhüt" (precommitment) olarak adlandırılan yaklaşımın en eski örneklerinden biridir. İnsan, gelecekte zorlanacağını bildiği bir durum için kararını önceden verir ve kendisini o karara sadık kalmaya zorlayacak bir sistem kurar.

Bugün bunu farklı biçimlerde yapıyoruz. Telefon bildirimlerini kapatıyoruz. Çalışırken telefonu başka odaya bırakıyoruz. Toplantılarda bilgisayar ekranını kapatıyoruz. Çocuklarımızla yemek yerken telefonu masaya koymamaya çalışıyoruz. Bütün bunlar aslında modern dünyanın küçük "direkleri."

Bugünün şartlarını düşündüğümüzde mesele iradenin güçlü olması değil. İradenin her zaman güçlü kalamayacağını bilmek. Homeros'un üç bin yıl önce anlattığı hikâye bu yüzden hâlâ güncel. Sirenler hiçbir zaman yalnızca denizin ortasında yaşamadılar. Onlar, insan dikkatinin yönünü değiştirebilen her çağrının içinde var oldular. Bugün değişen tek şey, şarkılarının melodisi.

Chris Hayes'in kitap boyunca altını çizdiği dönüşüm bu. Uzun yıllardır "Veri yeni petroldür" cümlesini duyuyoruz. Hayes ise bu düşünceye önemli bir itiraz getiriyor. Ona göre veri çoğaltılabilir. Aynı bilgi milyarlarca kişinin elinde bulunabilir. Ama dikkat öyle değildir. Dikkat sınırlıdır. Aynı anda yalnızca tek bir yere yönelebilir. Değerini yaratan da bu kıtlıktır.

Her çağ kendi sirenlerini yarattı

Odysseus'un gemisi Sirenlerin adasını geride bıraktığında hikâye sona ermedi. Homeros'un destanı bitti ama insanlığın dikkatle olan mücadelesi yeni başlıyordu. Aradan üç bin yıl geçti. İmparatorluklar kuruldu, yıkıldı. Kıtalar keşfedildi. Bilim ilerledi. Buhar makinesi icat edildi, elektriğin ışığı şehirleri aydınlattı, internet dünyayı birbirine bağladı. İnsanlık her yüzyılda yeni bir teknoloji geliştirdi. Fakat bütün bu büyük dönüşümlerin arasında neredeyse hiç değişmeyen bir şey vardı: İnsan zihni.

Bugün elimizde tuttuğumuz telefonlar son derece yeni. Ancak onları kullanan beyin, hâlâ binlerce yıl önce Sirenlerin sesini duyan Odysseus'un beyniyle aynı biyolojik mirası taşıyor. Merak ediyor, yeni olana yöneliyor, beklenmedik olanı fark ediyor ve dikkatini sürekli yeniden dağıtmaya eğilim gösteriyor.

Bu yüzden tarih, yalnızca icatların tarihi değildir. Aynı zamanda dikkatimizi kimlerin, nasıl kazandığının da tarihidir. İnsanlık tarihindeki ilk büyük dikkat devrimlerinden biri matbaanın icadıyla başladı. Johannes Gutenberg'in hareketli metal harfleri geliştirmesi, yalnızca kitap basımını hızlandırmadı; bilgiyi ilk kez geniş kitlelerin erişimine açtı. Avrupa'da okuryazarlık arttı, bilimsel düşünce hız kazandı, Reform hareketleri yayıldı. Bilgi bu sayede her geçen gün daha çok özgürleşiyordu. Fakat her büyük özgürleşme, beraberinde yeni bir seçim yükü de getiriyordu. Yüzyıllar boyunca insanlar birkaç el yazması metin arasında seçim yaparken, artık yüzlerce kitapla karşı karşıyaydı. İlk kez insan zihni şu soruyla yüzleşmeye başladı:

"Hepsini okuyamam. Peki hangisini okuyacağım?"

Bugün bize tanıdık gelen bu soru, aslında dikkat ekonomisinin ilk işaretlerinden biriydi. On dokuzuncu yüzyılda gazeteler çoğaldığında mücadele başka bir biçim aldı. Sabahın erken saatlerinde sokaklarda dolaşan gazete satıcıları yalnızca haber satmıyordu; insanların dikkatini kazanmak için yarışıyordu. Bu yüzden manşetler giderek daha büyük, daha çarpıcı ve daha iddialı hâle geldi. "İlk okuyan ben olmalıyım" duygusu, modern haber kültürünün temelini oluşturmaya başladı. Radyo evlere girdiğinde birçok düşünür bunun aile yaşamını değiştireceğini söyledi. Daha sonra televizyon geldi. Oturma odalarının başköşesine yerleşen ekran, yalnızca haberleri değil, zamanın akışını da yeniden düzenledi. Akşam yemeklerinin saati dizilere göre ayarlanmaya başladı. Reklamcılık ilk kez bu kadar güçlü bir endüstri hâline geldi. Bir ürünün kalitesi kadar, insanların hafızasında ne kadar yer ettiği de önem kazandı. 

Chris Hayes'in kitabında altını çizdiği kırılma noktalarından biri bu. Çünkü bu değişim yalnızca teknolojik değildi; ekonomik bir dönüşümdü. Dikkat, ilk kez sistematik biçimde ölçülebilen, satın alınabilen ve satılabilen bir kaynağa dönüştü. Şirketler artık yalnızca ürünlerinin kalitesiyle değil, insanların ekranlarında ne kadar süre kalabildikleriyle de değer kazanıyordu. Bugün bir haber sitesinin başarısı yalnızca doğru haberi vermesiyle ölçülmüyor. Bir videonun başarısı yalnızca kaliteli olmasıyla belirlenmiyor. Bir uygulamanın değeri, insanların içinde ne kadar vakit geçirdiğiyle hesaplanıyor. Farkında olsak da olmasak da yeni bir ekonominin içinde yaşıyoruz. Bu ekonominin para birimi dolar, euro ya da bitcoin değil.

Dikkat.

Ve dikkat, petrol gibi çıkarılabilecek ya da altın gibi depolanabilecek bir kaynak değil. Aynı anda yalnızca tek bir yere yöneltilebiliyor. Bu yüzden de tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar kıymetli. Bu nedenle bugün yaşadığımız yorgunluğun önemli bir kısmı fiziksel değil, zihinsel. Çünkü her gün yüzlerce görünmez ses bize aynı soruyu soruyor:

"Bana bakar mısın?"

Peki beynimiz neden bu çağrılara bu kadar kolay cevap veriyor?

Chris Hayes kitabının en dikkat çekici bölümlerinden birine "The Slot Machine and Uncle Sam" adını veriyor. İlk bakışta kumar makineleriyle dikkat ekonomisi arasında nasıl bir ilişki kurulabileceğini anlamak zor. Ancak sayfalar ilerledikçe, sosyal medya platformlarının çalışma mantığıyla Las Vegas'taki slot makinelerinin aynı psikolojik ilkeye dayandığını gösteriyor. Bir slot makinesini bağımlılık yapıcı hâle getiren şey, her seferinde ödül vermesi değildir. Tam tersine ne zaman ödül vereceğinin bilinmemesidir.

Davranış biliminde buna değişken ödül sistemi deniyor.

Telefonlarımızı elimize her alışımızda da benzer bir döngü çalışıyor. Bir sonraki bildirimin ne olacağını bilmiyoruz. Karşımıza çıkacak videoyu bilmiyoruz. E-postamızın iyi bir haber mi yoksa yeni bir sorun mu getireceğini bilmiyoruz. Belirsizlik, dikkatimizi sürekli açık tutuyor. Bu yüzden sorun irademizin zayıf olması değil. Asıl sorun, beynimizin milyonlarca yıl önce geliştirdiği mekanizmaların bugün milyarlarca dolarlık dijital platformlar tarafından çok iyi anlaşılmış olması.

Sessizliğin gücü

Dikkatimizi korumanın yollarını arayan yalnızca biz değiliz. İnsanlık, yüzyıllardır aynı sorunun peşinden gidiyor. Bunun en sade ama en güçlü örneklerinden biri Japonya'nın Kyoto kentindeki Ryōan-ji Tapınağı'nın taş bahçesi. Dünyanın dört bir yanından insanlar bu bahçeyi görmek için kilometrelerce yol geliyor. Fakat ilk kez görenlerin önemli bir kısmı aynı şaşkınlığı yaşıyor.

"Bu kadar mı?"

Çünkü ortada hayranlık uyandıracak rengârenk çiçekler yok. Gösterişli heykeller, görkemli yapılar ya da karmaşık desenler de yok. Sadece birkaç kaya, beyaz çakıllar ve büyük bir boşluk. İlk bakışta eksik gibi görünen bu bahçe, aslında bilinçli olarak eksik bırakılmıştır. Zen düşüncesine göre zihin, ancak gereksiz uyaranlar azaldığında gerçekten görmeye başlar. Boşluk burada yokluk anlamına gelmez; dikkatin nefes alabildiği alan anlamına gelir. 

Zen bahçesinin anlattığı bu düşünce, bana her zaman Claude Monet'yi hatırlatıyor. Monet, yaşamının son otuz yılında Giverny'deki aynı göleti ve aynı nilüferleri yüzlerce kez resmetti. İlk bakışta bu tekrar gibi görünür. Oysa tekrar ettiği gölet değil, bakışıdır. Günün farklı saatlerinde, farklı ışıklarda ve farklı mevsimlerde aynı manzaraya yeniden dönerek bize önemli bir şey gösterir: Derinlik, sürekli yeni şeyler aramaktan değil, aynı şeye daha uzun süre bakabilmekten doğar. Sanırım bugün en çok kaybetmeye başladığımız beceri de bu.

Son zamanlarda dikkatimi dağıtan çok fazla uyaran olduğunu fark ettim bunlar sadece bildirimler, e postalar, telefon çağrıları değil aynı zamanda insanlar. Bazen yalnızlığın en büyük performans yakıtı olduğunu düşünüyorum. Dikkatimizi başkalarına teslim ettikçe aslında hayattan alabileceğimiz tüm keyifli anları da istemeden teslim etmiş oluyoruz. Bana göre kültürler de burada önemli bir rol oynuyor ve birisinin dikkatini dağıtmamak demek her şeyden önce karşımızdakine saygı duymak demek.

Sanki çağımızın en büyük korkusu sessizlikmiş gibi, her anı yeni bir sesle, yeni bir görüntüyle, yeni bir bildirimle doldurmaya çalışıyoruz.

İnsan zihni çoğu zaman daha fazla bilgiye değil, daha fazla boşluğa ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden dikkatimi en çok çeken hikâyelerden biri de Victor Hugo'nunki oldu.

Sefiller üzerinde çalıştığı dönemde Hugo'nun kendine koyduğu kural ilk bakışta oldukça tuhaf görünüyor. Yazmayı ertelememek için yardımcısından bütün kıyafetlerini kilitlemesini istiyor. Dışarı çıkabileceği hiçbir giysisi kalmayınca odasında kalıp yazmaktan başka seçeneği olmuyor. Bu hikâyeyi okurken ister istemez Odysseus'u düşündüm. Odysseus kendisini geminin direğine bağlatmıştı. Victor Hugo ise kendisini çalışma masasına.

İkisinin yaşadığı çağ arasında binlerce yıl vardı.

Fakat ikisinin de kabul ettiği gerçek aynıydı. İnsan iradesi her zaman yeterli değildir.Bazen bizi hedefimize ulaştıran şey güçlü olmamız değil, zayıf anlarımızı önceden hesaba katabilmemizdir.

Chris Hayes'in kitabını okuduğum sürece zihnimde sürekli bu iki görüntü yan yana durdu. Bir tarafta Sirenlerin sesine yaklaşan bir gemi. Diğer tarafta Paris'te odasına kapanmış bir yazar. İkisi de aynı mücadeleyi veriyordu. Dikkatini koruma mücadelesini. Çoğu zaman benim de verdiğim mücadele.

Dikkate saygı duyan bir şirket

Chris Hayes'in kitabını okurken Los Angeles'taki Trader Joe's mağazalarını düşündüm. İlk bakışta burası yalnızca bir süpermarket gibi görünüyor. Oysa içeride biraz zaman geçirdiğinizde, aslında çok farklı bir müşteri deneyimi tasarlandığını fark ediyorsunuz.

Günümüzde birçok perakende markası müşterinin dikkatini mümkün olduğunca uzun süre mağazada tutmaya çalışıyor. Daha büyük ekranlar, daha fazla ürün, daha fazla kampanya, daha fazla seçenek… Trader Joe's bunun tam tersini yapıyor.

Mağazaya girdiğiniz anda yüzlerce benzer ürünle karşılaşmıyorsunuz. Aynı kategoride onlarca alternatif yerine, özenle seçilmiş sınırlı bir ürün yelpazesi sizi karşılıyor. Bu yaklaşım yalnızca rafları sadeleştirmiyor; müşterinin zihnini de sadeleştiriyor. Çünkü bana göre iyi bir deneyim, daha fazla seçenek sunmak değil, karar vermeyi kolaylaştırmaktır.

Fakat Trader Joe's'u farklı yapan yalnızca ürün seçimi değil. Çalışanları da bu deneyimin önemli bir parçası.

Kasaya geldiğinizde çoğu zaman size ezberlenmiş satış cümleleri kurulmaz. Bunun yerine "Bugün planın ne?", "Bu ürünü ilk kez mi deniyorsun?" ya da "Bunu mutlaka şu sosla birlikte denemelisin." gibi doğal bir sohbet başlar. Birkaç dakikalık bu kısa diyalog, alışverişi sıradan bir işlem olmaktan çıkarıp insani bir karşılaşmaya dönüştürür. Trader Joe's'un başarısı bu bütünsel hikaye yaklaşımından kaynaklanıyor. Müşterinin dikkatini ele geçirmeye çalışmıyor. Önce onun dikkatine saygı duyuyor.

Chris Hayes'in kitabını bitirdikten sonra şunu düşündüm: Dikkat ekonomisinin geleceğinde gerçekten fark yaratacak şirketler, insanların ekran başında geçirdiği süreyi artıranlar olmayabilir. Burada herkes ciddi bir yanılgı içinde. Benim deneyimlerimden çıkardığım sonuç daha farklı ; asıl farkı, insanların zihinsel yükünü azaltan, karar vermeyi kolaylaştıran ve onlara kendilerini insan gibi hissettiren deneyimler tasarlayan şirketler yaratacak. 

Geleceğin rekabet avantajı, daha fazla dikkat istemek değil. İnsanların dikkatini hak etmek olacak.

Öne çıkanlar

• Microsoft, geçen yıl toplam 20 milyon metrik ton karbondioksit eşdeğeri emisyon ürettiğini açıkladı. Tüm sera gazlarının karbondioksit cinsinden ifade edildiği bu ölçüme göre şirketin emisyonları 2024'teki 16 milyon metrik tondan yüzde 25 artış gösterdi.

• Microsoft Başkanı Brad Smith ile Sürdürülebilirlik Direktörü Melanie Nakagawa, raporda yapay zeka altyapısının enerji, su, arazi ve malzeme talebini artırdığını belirterek, "Sürdürülebilirlik çözümleri talebi karşılayacak hızda ölçeklenemiyor" ifadelerini kullandı.

• Şirket ayrıca, açıkladığı emisyon verilerinin, elektrik kullanımından kaynaklanan emisyonları dengelemek amacıyla şirketlerin kullandığı yenilenebilir enerji kredileri alımlarını durdurma kararından da etkilendiğini belirtti.

• Uluslararası Enerji Ajansı'na göre veri merkezlerinin elektrik kullanımından kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonlarının 2035 yılına kadar 300 milyon metrik tona ulaşması bekleniyor. Bu günümüzdeki yaklaşık 180 milyon metrik tonluk seviyeye kıyasla neredeyse iki katına denk geliyor.

Arka plan

Microsoft, 2020 yılında 2030'a kadar atmosfere saldığından daha fazla karbonu atmosferden çekme taahhüdünde bulunmuştu. Ancak son yıllarda şirketlerin yapay zeka altyapısı kurma yarışına girmesiyle birlikte bu hedefin önemli engellerle karşılaştığı görülüyor. Wall Street Journal'ın haberine göre Microsoft, son bir yılda birçok veri merkezi projesi duyurdu. Bunlar arasında, şirketin dünyanın en gelişmiş yapay zeka veri merkezi olacağını iddia ettiği Wisconsin'deki 3 milyar dolarlık tesis de bulunuyor.

Diğer teknoloji devleri de artan yapay zeka talebinin karbon emisyonlarını yükselttiğine dikkat çekiyor. Alphabet, veri merkezi faaliyetlerindeki artış ve yapay zeka ürünlerine yönelik büyüyen talep nedeniyle emisyonlarının 2019-2024 döneminde yüzde 48 arttığını açıkladı. Google'ın çatı şirketi olan Alphabet, veri merkezi projelerinde yenilenebilir enerjiye ağırlık vermeyi planladığı için Aralık ayında temiz enerji girişimi Intersect Power'ı satın aldı.

Deneyim odaklı markalar geliştiren bir girişimci olan Mehmet Can Uzun, kariyeri boyunca turizm, yaşam tarzı ve misafirperverlik alanlarında çalışmış; insanların mekân ve markayla kurduğu duygusal bağı merkeze alan yaklaşımıyla tanınan bir isim. Ve yurt dışına çıktığında evine alır gibi Yazz Collective’in restoranına seçtiği tabaklardan da yola çıkarsak Yazz Collective’in her dokusuna onun karakteri nüfuz etmiş.

“Hayallerimin olduğu yerde ticari fırsat gördüm. Burası başlangıç noktası!” diye tanımlıyor Yazz Collective’i. Ve bulunduğumuz yeri Akdeniz’den dünyaya açılacak bir butik otel markası olarak konumlandırıyor. Önümüzdeki süreçte İtalya, İspanya ve Yunanistan’da Yazz Collective’in lüksü yeniden tasarlayan yaşam tarzı butik otelcilikte bir ilke imza atacak. Aklındaki ilk rotanın Como gölü olduğunu söylediğinde bölgenin popülaritesinde katkısı olan George Clooney’i Yazz Collective’de hayal etmek güç değil. “Türkiye’den çıkan ilk Akdenizli butik otel markası neden olmasın? Tarih de, deniz de bizde… Üstelik dünyanın en iyi servisini Türkler veriyor” diyor.

Henüz altı yıllık genç bir marka olmasına karşın Yazz Collective, kısa sürede uluslararası lüks seyahatin dikkat çeken destinasyonlarından biri oldu. Dünyanın seçkin bağımsız otellerini bir araya getiren Small Luxury Hotels of the World (SLH) koleksiyonuna kabul edilen Yazz Collective, aynı zamanda Serandipians üyesi ve Forbes Travel Guide Global Partnership Program kapsamında hizmet standartlarını uluslararası ölçekte geliştirmeyi sürdürüyor.

Çam ormanları ile turkuaz suların arasında yer alan Yazz Collective, doğayla, gastronomiyle, iyi yaşamla ve anlamlı deneyimlerle şekillenen bir konaklama markası olarak öne çıkıyor. 35 bağımsız konaklama birimi mahremiyetin, sadeliğin ve rafine konforun bir araya geldiği yaşam deneyiminin bir parçası. Koyun doğal yapısına yerleşen oda, süit ve villalar denizle iç içe, doğayla kesintisiz bir ilişki kurarken; yüksek konforu ev hissiyle buluşturan kişisel yaşam alanları sunuyor. Mimarisinden peyzajına kadar her detay, bulunduğu coğrafyaya saygı duyan anlayışın temsilcisi.

Bu yaklaşım, uluslararası platformlarda aldığı prestijli ödüllerle de destekleniyor. Haute Grandeur Global Excellence Awards 2025 kapsamında “Türkiye’nin En İyi Lüks Butik Oteli” seçilen Yazz Collective, gastronomi alanında World Luxury Restaurant Awards 2024’te üç farklı kategoride ödüle layık görüldü. Condé Nast Traveler Readers’ Choice Awards 2024 kapsamında Avrupa’nın öne çıkan lüks otelleri arasında gösterilen marka, Gault&Millau Türkiye 2026 tarafından ise Best Boutique Hotel ve Hotel Selection Award ile onurlandırıldı.

Uluslararası üyelikler ve ödüllerle küresel lüks seyahatte yeni nesil ağırlamayı temsil eden Yazz Collective aslında lüksü tanımlarken ayrışıyor.

“Lüks uzun yıllar boyunca daha büyük odalar, daha ihtişamlı lobiler ve daha kusursuz hizmet standartlarıyla özdeşleştirildi. Sektör, misafirlerine her geçen yıl daha fazlasını sunmayı başardı. Ama bence aynı dönemde önemli bir şeyi yavaş yavaş kaybetti; karakterini” diyerek söze başlıyor Mehmet Can Uzun.

“Bugün dünyanın birçok yerinde olağanüstü oteller var. Kusursuz tasarlanmış odalar, etkileyici mimariler ve mükemmel servis… Buna rağmen ayrıldıktan birkaç ay sonra isimlerini bile hatırlamakta zorlandığımız pek çok deneyim yaşıyoruz. Çünkü insanlar sonunda gördüklerini değil, kendilerini nasıl hissettiklerini hatırlıyor. Yazz Collective tam da bu düşünceden doğdu. Amacımız yeni bir otel yapmak değildi. Biz, gerçek lüksü yeniden düşünmek istedik. Bana göre gerçek lüks, gösteriş değildir. Sessiz bir özgüvendir. Gerçek lüks, ulaşılmaz olmak da değildir; insanın kendisi olabildiği bir ortam yaratabilmektir. Gerçek lüks, kusursuzluk değil; doğallıktır. Ve en önemlisi, gerçek lüks; doğadan ya da konfordan ödün vermek zorunda kalmadan ikisini aynı deneyimde buluşturabilmektir. Yazz'ı tasarlarken kendimize sürekli aynı soruyu sorduk: “Gelenler burada nasıl hissedecek? Ayrıldıktan sonra buranın adı geçtiğinde hangi duygular canlanacak?”

“Bizim için gerçek lüksün en önemli unsurlarından biri de insanın kendini gerçekten rahat hissedebileceği bir ev duygusu yaratmaktı” diyor Uzun. “Zarif ama çabalamayan bir tasarım anlayışı, yüksek konfor, mahremiyet ve kişiselleştirilmiş misafirperverlik bu yaklaşımın temelini oluşturdu. Misafirlerimizin kendilerini bir otelde değil, ait oldukları yerde hissetmelerini istedik. Yazz'ın yalnızca deniz yoluyla ulaşılabilen izole bir koyda yer alması da konseptimizin en önemli unsurlarından biri. Günümüz dünyasında mahremiyet ve dinginlik, lüksün en değerli hâline dönüştü. Bu nedenle Yazz'ın izole konumu, misafirlerine yalnızca fiziksel bir kaçış değil; hayatın ritmini yeniden duyabilecekleri, kendileriyle ve doğayla yeniden bağ kurabilecekleri bir alan sunuyor. Doğayla kurduğumuz ilişki de aynı anlayışın bir parçası. Biz doğanın içine bir otel yerleştirmek istemedik; doğanın ritmine uyum sağlayan bir yaşam deneyimi tasarlamaya çalıştık. Lüksün doğayı dönüştürmesi değil, doğayla birlikte var olabilmesi gerektiğine inanıyoruz.”

Yazz'ı tasarlarken bir başka hedefinin de insanların günlerini nasıl yaşayacaklarını dikte etmemek olduğunu söylüyor. “Bazıları bütün günü teknede geçirmek isteyebilir. Bazıları sabah yogasıyla başlayıp kitabıyla baş başa kalmayı seçebilir. Bazıları ise gün doğumundan gece yarısına kadar sosyalleşmek... Gerçek lüks, tek bir yaşam biçimi sunmak değil; herkesin kendi ritmini yaşayabileceği özgürlüğü yaratmaktır. Bu yüzden Yazz'ın merkezinde hiçbir zaman odalar olmadı. Merkezinde insanlar var. Ve insanlar arasındaki bağ.”

Yazz Collective’de gün doğumuyla başlayan yoga seansları, deniz aktiviteleri, esenlik ritüelleri ve doğayla iç içe deneyimler misafirlerin Akdeniz’in ritmiyle de yeniden bağ kurmasını sağlıyor. Bu yaklaşımın merkezinde yer alan Yazz Experience Center, misafirlerin yalnızca dinlenmelerine değil; üretmelerine, keşfetmelerine ve yeni deneyimler yaşamalarına alan açıyor. Seramik atölyeleri, sezon boyunca değişen atölyeler ve küratörlü deneyimler, konaklamayı klasik bir tatilin ötesine taşıyor.

Yazz Collective’deki keyifli mükemmelliğin en önemli unsuru ise çalışanları. En tepeden en alta tüm personel size kusursuz bir konfor sunarken, bunu son derece düzeyli ama sevecen bir ev sahibi niteliğinde yapıyor. Bu konu hizmet ve ağırlama sektörünün en kritik konusu olduğundan açıkçası Mehmet Can Uzun’un nasıl bir yöntem izlediğini merak ediyorum. Neye göre seçim yapıyor, nasıl bir eğitim süreci söz konusu oluyor? “İşte tam bu nedenle markamızın adını Yazz Collective koyduk” diyor kendisi de baştan ayağa bu özellikleri taşıyan Mehmet Can Uzun. “Yazz”, yaz mevsiminin kendisini değil; onun insanda bıraktığı hissi temsil ediyor. “Collective” ise misafirleri, çalışanları, şefleri, sanatçıları, müzisyenleri ve aynı değerleri paylaşan herkesi kapsayan yaşayan bir topluluğu ifade ediyor. Çünkü biz hiçbir zaman yalnızca bir otel inşa ettiğimize inanmadık. Biz, insanların hem mekânla hem de markayla duygusal bağ kurabileceği bir kültür tasarlamaya çalıştık. Bugün geriye dönüp baktığımda Yazz'ı bir otel olarak görmüyorum. Benim için Yazz, Akdeniz'e duyduğum hayranlığın, insan davranışlarına olan merakımın ve misafirperverliğe bakış açımın somutlaşmış hâli. Personelimizi özellikle bölge insanlarından seçiyoruz ve doğru istihdam yaratmayı önemsiyoruz. En öncelikli kriterimiz iyi bir kalbinin olması ve gelişmeye istekli olması. Mutlu mu, kendiyle barışık mı, kendini seviyor mu, önemli olan bu. İşin teknik kısmı sonra geliyor. Eğitimi bizzat kendim veriyor ve aceleye getirmiyorum. Hata yapmaktan korkmamalarını, yaptıklarında bunu telafi edebilecek yaklaşımları geliştirmelerini sağlıyorum.”

Yapay zeka çağında insana kalan en önemli değer olan duygusal zekanın ticaret aklıyla vücut bulmuş hali olan Mehmet Can Uzun, tüm özellikleriyle adeta bir yaşam koçu. Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nden mezun olan Uzun’un öz geçmişi de gençlere ilham verecek nitelikte. Daha üniversite yıllarında Spor Kurulu Başkanlığı görevini üstlenerek uluslararası spor organizasyonları, festivaller ve etkinlikler düzenlemiş. İnsanları, deneyimleri ve mekânları bir araya getirme tutkusuyla sonraki yıllarda ve bugün eğlence, etkinlik ve dijital girişimcilik alanlarında projeler geliştiriyor.

Uzun, Türkiye'nin girişim sermayesi yatırımı alan ilk internet girişimlerinden birinin kurucu ortakları arasında yer aldı. 2001 yılında Hillside ile turizm sektörüne adım atmasının ardından yıllar içinde Türkiye'nin önde gelen “leisure” markalarından birinin farklı iş kollarında görev alarak otellerden spor kulüplerine, spa'lardan yaşam tarzı projelerine kadar geniş bir yelpazede operasyon, marka geliştirme ve misafir deneyimi üzerine çalıştı ve bu süreçte yalnızca başarılı işletmeler kurmakla kalmayıp insanların bir mekânı neden benimsediklerini de özümsedi. Yirmi yılı aşkın sektör deneyiminin ardından lüks otelciliğin giderek daha kusursuz hâle geldiğini, ancak çoğu zaman aynı ölçüde ruh ve karakter taşımadığını gözlemlediğini belirten Uzun, bu düşünceyle 2020 yılında yapımcı Timur Savcı ile birlikte Yazz Collective'in kurulmasının yolunu açıyor. Ve belli ki artık kendi ekolünü yaydığı farklı bir olgunluk döneminde.

Bunun bir yansıması da Yazz Restaurant’ın mutfağında karşımıza çıkıyor. Akdeniz'in bereketini, yerel üreticileri ve mevsimselliği merkeze alan, dünyaya açık bir mutfak Yazz’daki. “Bize göre iyi gastronomi yalnızca iyi yemek değildir; bulunduğu coğrafyanın hikâyesini anlatabilmektir” diyor Mehmet Can Uzun.

Yazz Restaurant’ın mutfağı “az müdahale, maksimum rafinelik” anlayışı üzerine kurulu. Mevsimselliği ve yerel üreticileri merkeze alan gastronomi yaklaşımı; Datça bademi, Memecik zeytinyağı, Ege otları ve bölgenin en nitelikli ürünlerini çağdaş tekniklerle buluşturuyor. Yazz Farm & Garden, mutfağın doğal uzantısı olarak yıl boyunca üretimi desteklerken, bahçeden sofraya uzanan yaklaşım gastronomi deneyiminin merkezinde yer alıyor. Bu anlayış, Sea to Table ve Farm & Fire to Table Chef’s Dinner deneyimleriyle farklı bir boyut kazanıyor.

Şeflerin sahilde veya doğanın içinde hazırladığı özel akşam yemekleri, gastronomiyi yalnızca bir restoran deneyimi olmaktan çıkarıp Akdeniz yaşam kültürünün bir parçasına dönüştürüyor. “Burada küçük bir bostanımız var. Onun dışında ürünlerimizi en yakın üreticilerden temin ediyoruz. Coğrafi işaretli yerlerden yararlanıyoruz. Bu sene Yazz’a ilişkin en çok konuşulmasını istediğim şey domates mesela. Çok iyi bir domates yersen mutlu olursun. Kışın şefimizi buna çalıştırdım. İstiyorum ki, buraya gelenler çok iyi domates yedik desinler” diyerek önemli bir parantez açıyor Uzun.

Nitekim, İzmir Karşıyakalı 26 yıllık şef Gökçen Yıldırım’ın koyun eski sakini balıkçı bir aileden tarifini alarak geliştirdiği çupra balığı buğulamanın suyuna domatesin kattığı lezzetin tadı hâlâ damaklarımızda. ‘Şamandra’ ritüelini hemen harekete geçiren bu buğulama, bütün koyu gören manzarasıyla son derece şık restoranda kurulan sofrada, diyet yapanları bile baştan çıkararak ekmek banmalarına neden oldu. Yazz Collective için gerçek lüks, en nadir ürüne ulaşabilmek değil; doğanın sunduğu en iyi malzemeyi, özüne sadık kalarak misafirle buluşturmak olduğundan “lezzetli domates” işin felsefesini de özetliyor. 

Mehmet Can Uzun’un lükse ilişkin sözleri ise duvara asılabilir: “Lüksün geleceğinin daha büyük yapılarda ya da daha fazla gösterişte değil; sadelikte, anlamda, aidiyet duygusunda ve insanın kendisini gerçekten iyi hissettiği deneyimlerde olduğuna inanıyorum. Çünkü gerçek lüks gösterilmez. Gerçek lüks hissedilir.”

Çikolata onlardan birisi.

Bir doğum gününde de karşımıza çıkar, sevgililer gününde de… Bayramlarda ikram edilir, uzun bir iş gününün sonunda kendimize verdiğimiz küçük ödül olur. Kahvenin yanında sessizce bekler; bazen de çocukluğumuzun en güzel anılarını tek lokmada geri getirir.

Belki de çikolatayı bu kadar özel yapan, yalnızca tadı değil.

O, damağımıza olduğu kadar hafızamıza da dokunur.

Çocukluğumuzun bayramları, okul çıkışında alınan ilk gofret, ilk aşkın hediyesi, annenin gizlice uzattığı küçük bir kare çikolata…

Çikolata çoğu zaman bir yiyecekten çok bir duygudur.

Mutluluğun kimyası

Bilim de bunu doğruluyor.

Kakao; teobromin, az miktarda kafein ve güçlü antioksidanlar içeriyor. Şeker ise beynin ödül merkezini harekete geçirerek dopamin salgılanmasını artırıyor. İşte bu yüzden stresli, yorgun ya da mutsuz olduğumuzda elimizin çikolataya gitmesi tesadüf değil.

Ancak burada önemli bir ayrım var.

Kaliteli bitter çikolata ile aşırı şekerli, katkı maddeleriyle dolu bir ürün aynı şey değildir.

Bugün birçok araştırma, yüzde 70 ve üzeri kakao içeren bitter çikolatanın ölçülü tüketildiğinde kalp ve damar sağlığına katkı sağlayabileceğini, kan dolaşımını destekleyebileceğini ve antioksidan bakımından zengin olduğunu gösteriyor.

Sorun kakaoda değil.

Sorun aşırı şekerde ve ölçüsüz tüketimde.

Hayatta olduğu gibi…

Kalite çoğu zaman miktardan daha değerlidir.

İsviçre’nin sırrı

Çikolatanın anavatanının İsviçre olduğunu sanırız.

Oysa gerçek çok daha eskidir.

Yaklaşık üç bin yıl önce Orta Amerika’da yaşayan Mayalar ve Aztekler kakaoyu kutsal kabul ediyor, onu acı ve baharatlı bir içecek olarak tüketiyordu.

Avrupa kakaoyu keşfetti.

İsviçre ise onu mükemmelleştirdi.

On dokuzuncu yüzyılda geliştirilen sütlü çikolata, yeni üretim teknikleri ve olağanüstü kalite anlayışı sayesinde İsviçre bugün çikolatanın dünya başkentlerinden biri hâline geldi.

Lindt, Nestlé ve diğer İsviçreli üreticiler yalnızca çikolata üretmediler.

Kalite ürettiler.

Güven ürettiler.

Prestij ürettiler.

Asıl başarı da burada yatıyor.

Çikolata sadece kakao değildir

Bugün küresel çikolata sektörü yüz milyarlarca dolarlık dev bir ekonomi oluşturuyor.

Amerikan Mars (1911), Snickers, Mars, M&M’s ve Twix ile sektörün en büyük oyuncularından biri.

Hershey (1894), Amerika’nın en köklü çikolata şirketi.

İtalyan Ferrero (1946), Nutella, Kinder ve Ferrero Rocher ile yalnızca ürün değil, güçlü bir marka kültürü yarattı.

İsviçre’nin Lindt & Sprüngli ve Nestlé‘si, Belçika’nın Godiva ve Leonidas’ı, Mondelēz International çatısı altındaki Milka, Toblerone ve Cadbury gibi markalar ise dünyanın dört bir yanında milyonlarca tüketiciye ulaşıyor.

İlginç olan şu:

Bu şirketlerin büyük çoğunluğu kakaoyu kendi ülkelerinde yetiştirmiyor.

Dünyadaki kakaonun yaklaşık üçte ikisi Fildişi Sahili ve Gana’da üretiliyor.

Ham madde Afrika’dan geliyor.

Katma değer ise Avrupa ve Amerika’da oluşuyor.

Çünkü asıl kazanç, kakaoyu yetiştirmekte değil; onu bilgiyle, tasarımla, kaliteyle ve markayla buluşturabilmekte.

Aslında bu yalnızca çikolatanın değil, küresel ekonominin de kısa özetidir.

Türkiye’nin sessiz başarısı

Sanılanın aksine Türkiye de çikolata dünyasının dışında değil.

Ülker, Eti, Şölen, Elvan, Tayas, Sagra, Melodi ve son yıllarda hızla gelişen butik üreticiler hem iç pazarda hem de ihracatta önemli başarılar elde ediyor.

Şölen büyümenin tarifini yeni kategoriler yaratmakta buldu

Özellikle fındıklı çikolata üretiminde Türkiye’nin doğal bir avantajı var.

Çünkü dünyanın en kaliteli fındığının büyük bölümü bizim topraklarımızda yetişiyor.

Türk iş dünyasının bu alandaki en dikkat çekici adımlarından biri ise 2007 yılında gerçekleşti.

Belçika’nın dünyaca ünlü lüks çikolata markası Godiva, Yıldız Holding tarafından satın alındı.

Bu yalnızca büyük bir şirket satın alması değildi.

Türkiye’nin küresel marka yönetiminde söz sahibi olabileceğini gösteren önemli bir dönüm noktasıydı.

Bugün Godiva’nın sahibi bir Türk şirketi.

Fakat tüketicilerin zihninde Godiva hâlâ Belçikalı, Lindt İsviçreli, Ferrero ise İtalyan olarak yaşamaya devam ediyor.

Bu da bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Marka satın almak değerlidir.

Ama bir ülkenin kendi adını kaliteyle özdeşleştirmesi çok daha uzun, sabırlı ve zahmetli bir süreçtir.

Türkiye neden bir çikolata devi çıkaramıyor?

Dünyada kişi başına en fazla çikolata tüketen ülke yaklaşık 11 kilogramla İsviçre.

Onu Estonya, Almanya, Birleşik Krallık, Avusturya, Belçika ve İskandinav ülkeleri izliyor.

Türkiye bu listenin oldukça gerisinde.

Bunun önemli nedenlerinden biri kültür.

Biz kakao medeniyetinden değil; baklava, lokum, helva, aşure, sütlü tatlılar ve şerbet geleneğinden geliyoruz.

Çikolata hayatımıza daha geç girdi.

Bugün ise bayramlardan kahve ikramına, özel günlerden iş toplantılarına kadar günlük hayatımızın vazgeçilmezlerinden biri hâline geldi.

Fakat beni düşündüren başka bir soru var.

Dünyanın en kaliteli fındığını üreten ülke biziz.

Peki neden dünyanın en prestijli çikolata markalarından biri Türkiye’de doğmadı?

Sorun kakao eksikliği değil.

Sorun katma değer yaratabilmek.

İsviçre’nin bize öğrettiği en önemli ders tam da bu.

Zenginlik yalnızca doğal kaynakta değil; bilgi, tasarım, kalite, marka ve sabırda gizlidir.

Bu ders yalnızca çikolata için değil; zeytinyağından tekstile, yazılımdan mobilyaya kadar Türkiye’nin bütün üretim alanları için geçerlidir.

Ham madde satarak zenginleşen ülke sayısı azdır.

Marka yaratan ülkeler ise kalıcı refah üretir.

Çikolatadan hayata dair bir ders

Bana göre çikolata aslında hayatın küçük bir özeti.

İyi bir çikolata aceleyle yenmez.

Kalitelisi seçilir.

Yavaş yavaş tadına varılır.

Paylaşıldıkça daha da güzelleşir.

Hayat da öyledir.

En değerli şeyler çoğu zaman en pahalı olanlar değil, en özenle üretilenlerdir.

İyi dostluklar…

İyi kitaplar…

İyi fikirler…

İyi markalar…

Ve iyi çikolatalar…

Hepsi zaman, emek ve sabır ister.

Belki de bir kare çikolatanın bize anlattığı en büyük gerçek budur:

Mutluluk çoğu zaman çok büyük şeylerde değil, küçük ama kaliteli ayrıntılarda saklıdır.

Türkiye’nin de önündeki yol aslında çok açık.

Dünyanın en iyi hammaddelerinden bazılarına sahibiz.

Şimdi bunları dünyanın en güçlü markalarına dönüştürebilecek özgüvene, tasarım anlayışına ve uzun vadeli vizyona daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor.

Çünkü çikolatadan öğrendiğim en önemli ders şu:

Ürünü herkes yapabilir. Ama efsaneyi yalnızca marka yaratır.

İş Bankası Maximiles Black ana sponsorluğu ve Anadolu Sigorta destek sponsorluğunda gerçekleştirilen etkinlik, misafirlerine yalnızca bir film gösterimi değil; müzik ve sinema kültürünü bir araya getiren bütüncül bir deneyim sunuyor. Bu özel film serisinde, sinema tarihine damga vurmuş kült yapımların büyülü dünyasına dalarken, patlamış mısır eşliğinde keyifli sohbetler gerçekleştirilecek. Sinemanın yalnızca izlenen değil, hissedilen bir deneyime dönüştüğü bu akşamlarda, Bosphorus’un eşsiz manzarası da gecenin yıldızlarından biri olacak.

“Yıldızların altında, İstanbul Boğazı’nın büyüleyici atmosferinde 16 Haziran’da başlayan etkinlikler; 1-7-14-21-28 Temmuz tarihlerinde devam edecek.” Saat 20.15’te gerçekleştirilecek ödüllü sinema yarışması katılımcıları hem eğlendirecek hem de sinema bilgilerini sınamaya davet edecek. Ardından saat 20.40’ta film hikâyeleri ve yapımların perde arkasına dair keyifli bilgiler paylaşılacak. Saat 21.00’de ise Boğaz’ın eşsiz atmosferinde film gösterimi başlayacak.
 

Kontenjanın sınırlı olduğu etkinliğin biletleri Passo üzerinden satışa sunuluyor. Patlamış mısır ikramının dâhil olduğu etkinliğin kişi başı bilet fiyatı 1.100TL’dir. Medya İletişim: İdea Halkla İlişkiler / BuseBozkurt / buse.bozkurt@idea-pr.com

Ancak yapay zekanın enerji sektöründeki etkisi yalnızca operasyonel verimlilikle sınırlı değil. Giderek enerji güvenliğinin de temel bileşenlerinden biri haline geliyor. Nature grubuna bağlı Humanities and Social Sciences Communications dergisinde yayımlanan ve 52 ülkenin 2012-2021 dönemini inceleyen “Leveraging Energy-Sector Artificial Intelligence to Enhance Energy Security and Achieve Sustainable Development Goals” araştırmasına göre yapay zeka uygulamaları enerji güvenliğini yüzde 0,4 ila yüzde 7 arasında artırabiliyor. Yapay zeka yatırımlarının katkısı yüzde 1,7 ila yüzde 8,4 arasında değişirken, yapay zeka araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin etkisi yüzde 8,6 seviyesine kadar çıkabiliyor.

Enerji güvenliğinin yeni anahtarı

Araştırmacılara göre bu etkinin temel nedeni; yapay zekanın talep tahmini, şebeke optimizasyonu, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve altyapı dayanıklılığı gibi alanlarda sağladığı iyileşmeler. Bugün dünyanın hiçbir ülkesinin tam anlamıyla enerji güvenliğine ulaşamamış olması da bu teknolojilerin önemini artırıyor.

Elektrik erişimi ve altyapı yatırımlarında ilerleme kaydedilse de fosil yakıtlara bağımlılık, arz kesintileri ve iklim kaynaklı riskler enerji sistemlerini kırılgan kılmaya devam ediyor.

Yenilenebilirin görünmeyen ortağı

Yapay zekanın en büyük katkılarından biri de yenilenebilir enerji tarafında görülüyor. Güneş ve rüzgar enerjisi üretimi doğası gereği değişken olduğu için sistem operatörlerinin üretimi önceden tahmin etmesi gerekiyor. Bulut hareketleri, rüzgar yönü, sıcaklık değişimleri ve tüketim alışkanlıkları gibi yüzlerce değişkeni aynı anda analiz eden yapay zeka modelleri, üretim tahminlerinde geleneksel yöntemlerin çok ötesine geçebiliyor. Bağımsız araştırma kuruluşu RAND Corporation'ın değerlendirmelerine göre yapay zeka yalnızca üretimi optimize etmiyor; mikro şebekeler, gerçek zamanlı fiyatlandırma sistemleri ve eşler arası enerji ticareti gibi yeni nesil enerji modellerinin de önünü açıyor. Yeni yenilenebilir enerji yatırımlarının konumlandırılmasından enerji depolama sistemlerinin yönetimine kadar birçok alanda algoritmalar giderek daha fazla söz sahibi oluyor.

Veri merkezlerinin yükselişi

Ancak hikayenin bir de diğer yüzü var. Enerji sektörü bugün ilginç bir paradoksla karşı karşıya. Yapay zeka bir yandan enerji sistemlerini daha verimli hale getirirken, diğer yandan tarihin en büyük yeni elektrik tüketicilerinden birine dönüşüyor. IEA verilerine göre yapay zeka çağının asıl altyapısı artık veri merkezleri. Teknoloji şirketlerinin yalnızca veri merkezlerine yönelik sermaye harcamalarının 2025 yılında 400 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor. Bu rakam küresel petrol ve doğal gaz sektörünün yıllık üretim yatırımlarını geride bırakmış durumda. Son 18 ayda yalnızca yapay zeka uygulamaları için tasarlanan veri merkezlerinin kapasitesi üç kattan fazla arttı. Ancak teknoloji yatırımlarının hızı, enerji altyapısının dönüşüm hızını çoktan aşmış durumda. Veri merkezleri birkaç yıl içinde devreye alınabilirken, yeni enerji santralleri ve iletim hatlarının tamamlanması çoğu zaman 5 ila 10 yılı buluyor.

Büyüyen elektrik iştahı

Üstelik yapay zeka sistemleri daha verimli hale gelse bile toplam enerji tüketimi artmaya devam ediyor. Bunun nedeni kullanım alanlarının hızla genişlemesi. Metin üretimiyle başlayan süreç artık video üretimi, gelişmiş akıl yürütme sistemleri ve otonom yapay zekâ ajanlarına doğru ilerliyor. Bu uygulamalar standart bir yapay zekâ sorgusuna göre yüzlerce kat daha fazla işlem gücü gerektiriyor. IEA projeksiyonlarına göre veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimi 2025 yılındaki yaklaşık 485 teravatsaat seviyesinden 2030 yılında 945 teravatsaate ulaşabilir. Bu miktar bugün Japonya'nın yıllık elektrik tüketimine yakın bir hacme karşılık geliyor. Aynı dönemde yalnızca yapay zeka odaklı veri merkezlerinin elektrik talebinin yaklaşık üç kat büyümesi bekleniyor. Bu gelişme enerji sektörünü yeni bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Yapay zeka devriminin ihtiyaç duyduğu elektriği kim ve nasıl sağlayacak?

Karar süreçleri değişiyor

Yapay zekanın enerji sektöründeki etkisi yalnızca operasyonel süreçlerle sınırlı değil. Şirketlerin yatırım kararlarından ticaret stratejilerine kadar birçok alanda karar alma mekanizmaları da dönüşüyor. Geçmişte yeni bir üretim tesisi, depolama yatırımı ya da iletim hattı planlanırken yıllara yayılan veriler ve senaryo analizleri kullanılıyordu. Bugün ise yapay zeka; hava durumu modellerinden piyasa fiyatlarına, tüketim eğilimlerinden ekipman performansına kadar binlerce değişkeni aynı anda değerlendirerek çok daha hızlı öngörüler sunabiliyor. Bu durum enerji şirketlerine yalnızca maliyet avantajı sağlamıyor, aynı zamanda yatırım risklerini azaltarak sermayenin daha verimli kullanılmasına imkan tanıyor. Sektör uzmanlarına göre önümüzdeki dönemde yapay zekayı yalnızca bir teknoloji yatırımı olarak gören şirketlerle, onu karar süreçlerinin merkezine yerleştiren şirketler arasındaki performans farkı giderek açılacak.

Yeni rekabet avantajı

Bugün enerji sektörünün geleceği yalnızca yeni enerji üretmekle ilgili değil. Aynı zamanda yapay zekanın yarattığı yeni talebi karşılayabilecek kadar esnek, dijital ve dayanıklı sistemler kurmakla ilgili. Geçmişte enerji sektörünün en değerli varlığı rezervlerdi. Bugün üretim kapasitesi öne çıkıyor. Yarın ise rekabet avantajını belirleyecek unsur büyük ölçüde veri olacak. Çünkü enerji artık yalnızca boru hatlarında, iletim kablolarında ve santrallerde değil; algoritmaların içinde de akıyor.

Son yıllarda "yaşam markası" kavramını daha sık kullanıyorsunuz. Bir yandan da "iyi bir yatak üretmek artık yeterli değil" diyorsunuz. Sizce sektör neden böyle bir dönüşümün içinde?

Bugün değişen yalnızca yatak sektörü değil, insanların yaşamdan beklentileri. Tüketici artık bir ürün satın almıyor; daha iyi uyumak, daha sağlıklı yaşamak ve yaşam kalitesini artırmak istiyor. Bu dönüşüm yalnızca bizim sektörümüzde yaşanmıyor. Gıda, spor, kişisel bakım ve teknoloji gibi birçok alanda beklentiler değişiyor. Uyku da bu dönüşümün önemli bir parçası haline geldi. Bilimsel araştırmalar kaliteli uykunun bağışıklık sisteminden zihinsel performansa, çocuk gelişiminden iş verimliliğine kadar yaşamın birçok alanını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. Biz de kendimizi yalnızca yatak üreten bir şirket olarak tanımlamıyoruz. Uyku bilimini, teknolojiyi, tasarımı ve müşteri deneyimini bir araya getirerek insanların hayatına dokunan bir yaşam markası inşa etmeye çalışıyoruz. Çünkü gelecekte farkı ürünlerden çok, yaşam kalitesine kattığınız değer belirleyecek.

Son iki yılda grup şirketlerinde dikkat çekici bir büyüme görülüyor. Buna karşın sektörün kolay bir dönemden geçmediği de konuşuluyor. Siz bu tabloyu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Belirsizlik dönemleri şirketlerin karakterini ortaya çıkarır. Biz kriz zamanlarını bekleme dönemi değil, geleceğe hazırlanma dönemi olarak görüyoruz. Bugünün rekabeti yalnızca üretim kapasitesiyle kazanılmıyor. Teknoloji, Ar-Ge, insan kaynağı ve doğru stratejiyle desteklenmeyen büyümenin kalıcı olması mümkün değil. Son iki yılda grup şirketlerimizde güçlü bir ivme yakaladık. İşbir Sünger'de ihracatımızı yüzde 262 ar tırdık. Pandemi dönemi dahil son 15 yılın tonaj rekorunu kırdık. Sünger üretimimiz yüzde 21 artışla 21 bin tonun üzerine, satışlarımız ise yüzde 27 artışla 18 bin tonun üzerine çıktı. İşbir Ziraat da yılı yüzde 2 4 ciro artışıyla tamamladı. Ancak bizim için asıl önemli olan, bu büyümeyi verimlilik, dijitalleşme ve Ar-Ge yatırımlarıyla destekleyerek sürdürülebilir hale getirebilmek.

İşbir, kurulduğu günden bu yana sektörün birçok ilkine imza atan bir marka. Bugün ise sürdürülebilir malzemelerden yeni nesil uyku teknolojilerine kadar farklı alanlarda yatırımlar yapıyorsunuz. Sizce inovasyonun tanımı değişti mi?

Bence inovasyonun kendisi değişmedi ancak ondan beklentilerimiz değişti. Eskiden inovasyon daha çok yeni ürün geliştirmek veya mevcut ürünlere yeni özellikler eklemek olarak görülüyordu. Bugün ise tüketici teknolojiye değil, hayatını kolaylaştıran çözümlere değer veriyor. Eğer geliştirdiğiniz teknoloji insanların daha iyi uyumasına, daha sağlıklı yaşamasına veya kendini daha iyi hissetmesine katkı sağlamıyorsa, ne kadar ileri olursa olsun gerçek anlamda değer üretmiyor. Bu nedenle Ar-Ge'yi yalnızca laboratuvarlarla sınırlı bir faaliyet olarak görmüyoruz. Bizim için Ar-Ge, değişen yaşam alışkanlıklarını ve geleceğin ihtiyaçlarını okuyabilme yeteneği anlamına geliyor. Son dönemde geliştirdiğimiz sürdürülebilir malzeme çözümleri, yeni nesil sünger teknolojileri ve kişiselleştirilmiş konfor yaklaşımı da bu bakış açısının bir sonucu. Bana göre inovasyon aynı zamanda bir kurum kültürü. Merak etmeyi, öğrenmeyi ve gelişmeyi bıraktığınız anda inovasyon da sona eriyor.

ODTÜ ile yürüttüğünüz çalışmalar, BEDGEAR iş birliği ve deprem yatağı projesi dikkat çekiyor. Bunlar ortak bir vizyonun parçaları mı?

Hepsinin merkezinde aynı anlayış var: Gelecek doğru iş birlikleriyle inşa edilir. ODTÜ ile yürüttüğümüz çalışmalar akademik bakış açısını sanayi tecrübesiyle buluşturuyor. BEDGEAR iş birliğimiz ise global uyku teknolojilerini üretim gücümüzle bir araya getirerek kişiselleştirilmiş uyku deneyiminde yeni bir yaklaşım sunuyor. Deprem yatağı projesi de yalnızca ticari değil, toplumsal ihtiyaçlara çözüm üretme anlayışımızın bir yansıması. Gelecekte rekabetin yalnızca ürünler arasında değil, bilgi, teknoloji ve iş birlikleriyle kurulan ekosistemler arasında yaşanacağına inanıyoruz.

Dijitalleşme bugün yalnızca satış kanallarını değil, tüketicinin markalarla kurduğu ilişkiyi de değiştiriyor. Sizce geleceğin rekabeti dijital tarafta mı yaşanacak?

Artık müşterinin markayla ilk teması mağazada değil, dijital dünyada başlıyor. Bu nedenle dijitali yalnızca bir satış kanalı olarak değil, müşteri deneyiminin merkezinde konumlandırıyoruz. 

Son dönemde dijital altyapılarımızı yeniledik, e-ticaret yatırımlarımızı artırdık ve CRM sistemlerimizi güçlendirdik. Ben geleceğin en güçlü markalarının en fazla reklam yapanlar değil, müşterisini en iyi tanıyan, onu en iyi anlayan ve onunla en güçlü bağı kurabilen markalar olacağına inanıyorum. Dijital dönüşüme yaptığımız tüm yatırımların temelinde de bu anlayış yer alıyor. Çünkü artık rekabet yalnızca ürünlerde değil, müşteriyi ne kadar iyi anlayabildiğinizde ve ona ne kadar kişiselleştirilmiş bir deneyim sunabildiğinizde şekilleniyor.

Cumhurbaşkanlarıyla, başbakanlarla, enerji şirketlerinin CEO’larıyla, yatırımcılarla, akademisyenlerle, diplomatlarla ve girişimcilerle sayısız toplantı yaptım. Kimi zaman Davos’ta, kimi zaman Pekin’de, Moskova’da, Londra’da ya da Washington’da ekonomik ve jeopolitik dönüşümleri tartıştık.

Fakat yıllar bana önemli bir gerçeği öğretti.

Bir ülkeyi gerçekten anlamak istiyorsanız, sadece büyük şirketlerine, borsasına ya da hükümetine bakmanız yetmez.

Küçük kasabalarına da gitmeniz gerekir.

Çünkü bir ülkenin ruhu çoğu zaman oralarda saklıdır.

Amerika’nın Ohio eyaletindeki Cuyahoga Falls kasabasında bunu bir kez daha hissettim.

Şelalesi, tarihi binaları, küçük aile işletmeleri ve sakin yaşamıyla burası, ilk bakışta Amerika’nın küresel güç imajından çok uzakta gibi görünüyor.

Ama biraz dikkatle bakınca, tam tersine, o büyük gücün temel taşlarının burada döşendiğini fark ediyorsunuz.

Secret Past: Bir dükkândan fazlası

Kasabanın ana caddesinde yürürken pembe tabelalı küçük bir dükkân dikkatimi çekti.

Adı Secret Past.

Kapıyı açar açmaz zaman yavaşladı.

Victoria döneminden kalma mücevherler…

Antika aynalar…

Vintage elbiseler…

Eski çantalar…

Porselenler…

Gümüş çerçeveler…

Her biri geçmişten bugüne uzanan küçük hikâyeler taşıyordu.

Ancak birkaç dakika sonra anladım ki bu dükkânın en kıymetli parçası vitrindeki antikalar değildi.

Dükkânın sahibiydi.

Karen Davies.

Seksen yaşında ama hâlâ hayatın tam içinde

Karen yaklaşık seksen yaşında.

Mavi gözlü, zarif, bakımlı ve insanın yüzüne bakarken güven veren bir duruşu var.

Daha ilk dakikada sizi müşteri gibi değil, yıllardır tanıdığı bir dost gibi karşılıyor.

Konuşurken acele etmiyor.

Dinliyor.

Hatırlıyor.

Sorular soruyor.

İnsanlarla gerçekten ilgileniyor.

Belki de bugün birçok işletmenin kaybetmeye başladığı en önemli özellik tam da bu.

Eskiden Amerika’nın dört bir yanını dolaşıp müzayedeleri takip eder, çiftlik satışlarına gider, antikalar toplarmış.

Şimdi ise gülerek şunu söyledi:

“Artık ben antika aramıyorum. Onlar beni buluyor.”

Gerçekten de insanlar ailelerinden kalan mücevherleri, tabloları, aynaları ve koleksiyon parçalarını Karen’a getiriyor.

Çünkü ona güveniyorlar.

Bir parçayı eline aldığında önce fiyatını değil, hikâyesini merak ediyor.

“Her eşyanın bir geçmişi vardır,” dedi.

“Ben önce onu anlamaya çalışırım.”

Sonra durdu ve ekledi:

“İnsanlar bana sadece antikalarını bırakmıyor. Hayatlarının bir parçasını emanet ediyor.”

Bu cümle beni uzun süre düşündürdü.

Bugün iş dünyasında sermaye, teknoloji ve yapay zeka konuşuyoruz.

Oysa Karen’in en büyük sermayesi ne vitrini ne de kasasındaki para.

Yıllar içinde inşa ettiği güven.

İş dünyasında bunun bilançosu yok.

Ama değeri paha biçilemez.

Vintage Sadece Moda Değil, Yeni Bir Ekonomi

Sohbetimiz ilerledikçe konu genç kuşaklara geldi.

Karen son yıllarda müşteri profilinin belirgin biçimde değiştiğini anlattı.

“Eskiden insanlar büyük antika dolaplar, yemek odaları ve ağır mobilyalar arardı.”

“Şimdi ise gençler daha farklı düşünüyor.”

Büyük antika mobilyalar artık eskisi kadar ilgi görmüyor.

Çünkü insanlar daha küçük evlerde yaşıyor.

Daha sık taşınıyor.

Ama vintage takılar, çantalar, şapkalar ve kıyafetler hiç olmadığı kadar rağbet görüyor.

Karen’in şu cümlesini not defterime yazdım:

“Yeni nesil geçmişi evine değil, üzerine giyiyor.”

Bu yalnızca estetik bir tercih değil.

Aynı zamanda sürdürülebilir tüketim anlayışının yükselişi.

Seri üretime karşı karakteri olan ürünlere yöneliş.

Belki de geleceğin lüksü artık yeni olmak değil, hikâyesi olmaktır.

Alışverişten çok insan biriktirdik

Biz de ailemiz için uzun uzun seçim yaptık.

Annem için zarif bir inci kolye…

Kız kardeşim için vintage bir hasır sepet çanta…

Eşim için zümrüt küpeler…

Evimiz için ise yılların izini taşıyan büyük bir antika ayna…

Karen her bir parçanın hikâyesini anlattı.

Nereden geldiğini…

Kimlerin kullandığını…

Neden özel olduğunu…

Sonra sıra pazarlığa geldi.

Gülümsedi.

“Hayat biraz pazarlık gibidir,” dedi.

“Eğer iki taraf da mutlu ayrılıyorsa doğru fiyat bulunmuştur.”

İyi bir tüccarın değil, iyi bir insanın sözüydü bu.

İnsanlar Buraya Alışveriş İçin Gelmiyor

Bir süre sonra dikkatimi ilginç bir ayrıntı çekti.

Kapı sürekli açılıyordu.

Ama gelenlerin çoğu alışveriş yapmıyordu.

Kimisi yalnızca “Merhaba Karen” demeye uğruyordu.

Kimisi eski bir fotoğraf getiriyordu.

Kimisi birkaç dakika sohbet edip çıkıyordu.

Karen hepsini ismiyle tanıyordu.

Bir anda anladım.

Secret Past yalnızca antika satan bir dükkân değildi.

Bir mahallenin hafızasıydı.

Bugün Amazon ürün teslim edebilir.

Yapay zeka tavsiye verebilir.

Ama samimiyet teslim edemez.

İnsan ilişkileri kuramaz.

Güven oluşturamaz.

İşte küçük işletmelerin büyük şirketlere karşı hâlâ sahip olduğu en önemli rekabet avantajı da bu.

Hayattan emekli olmamak

Sohbetimizin sonunda kendisine emekliliği sordum.

Hiç düşünmeden cevap verdi.

“İnsan çalışmayı bıraktığı gün yaşlanıyor.”

Sonra ekledi:

“Sabah kalkıp geleceğim bir yerimin olması bana yetiyor.”

“Bazen kazandığımdan fazlasını harcıyorum.”

“Ama önemli değil.”

“Buraya insanlar geliyor.”

“Konuşuyoruz.”

“Gülüyoruz.”

“Kendimi hâlâ faydalı hissediyorum.”

Ve son cümlesi belki de bütün yazının özeti oldu:

“Ben hayattan emekli olmak istemiyorum.”

İşte o anda fark ettim.

Amerika’nın gücü sadece sermayesinde değil.

Çalışmayı bir yük değil, hayatın doğal bir parçası gören milyonlarca insanında.

Yetmiş yaşında avukatlık yapan…

Seksen yaşında dükkânını açan…

Doksan yaşında çiftliğine giden insanlarında.

Türkiye için sessiz bir ders

Cuyahoga Falls’tan ayrılırken elimizde birkaç güzel hediye vardı.

Ama asıl kazancım farklıydı.

Karen Davies bana, başarılı bir işletmenin temelinde ürün değil, güven olduğunu bir kez daha gösterdi.

Teknoloji değişecek.

Yapay zeka gelişecek.

Perakende dönüşecek.

Ama insanların güven duyduğu, kendilerini değerli hissettikleri işletmeler var olmaya devam edecek.

Belki de bugün Türkiye’de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey yalnızca daha fazla yatırım, daha fazla teknoloji ya da daha fazla teşvik değildir.

Daha fazla Karen Davies.

İşini seven…

Bilgisini paylaşan…

Müşterisini ismiyle tanıyan…

Seksen yaşına gelse bile üretmekten vazgeçmeyen insanlar.

Kasabadan ayrılırken kendi kendime şu cümleyi not ettim:

Bir ülkeyi büyük yapan yalnızca milyar dolarlık şirketleri değildir. Küçük dükkânlarında güven inşa eden, çalışmayı hayatın anlamı hâline getiren ve her sabah kapısını aynı heyecanla açan insanlarıdır.

Karen Davies bana göre yalnızca başarılı bir antikacı değil.

Amerikan girişimcilik kültürünün sessiz ama son derece etkileyici yüzlerinden biridir.

AI Native yaklaşımı tam da bu zihinsel eşiği ifade ediyor. Yapay zekayı mevcut süreçlerin üzerine eklenen bir katman olarak görmek kurumlara geçici hız kazandırabilir. Ancak kalıcı rekabet avantajı için yapay zekanın iş modelinin, veri mimarisinin ve karar alma kültürünün doğal bir parçası hâline gelmesi gerekiyor.

Doğuş Teknoloji olarak bu süreci yalnızca teknolojik bir dönüşüm değil, kurumların değer üretme biçimini yeniden tanımlayan stratejik bir değişim olarak görüyoruz. Çünkü yapay zeka tek başına dönüşüm yaratmaz; güçlü veri mimarisi, güvenli altyapılar, doğru yetkinlikler, liderlik sahiplenmesi ve iş hedefleriyle uyumlu uygulama kültürüyle birleştiğinde gerçek etkiyi üretir.

Teknoloji ekibinin yeni rolü: Teknik çıktıdan stratejik değere

Bu yeni dönemde teknoloji profesyonellerinin başarı ölçütü değişiyor. Artık mesele yalnızca kaç satır kod yazıldığı, kaç uygulamanın devreye alındığı veya kaç sürecin otomatikleştirildiği değil. Asıl mesele geliştirilen çözümün iş hedefiyle nasıl bağ kurduğu, karar kalitesini nasıl artırdığı ve kurum mimarisi içinde nasıl ölçeklenebilir hâle geldiği.

Yapay zeka, yazılım geliştirmeden veri analizine kadar pek çok alanda hız kazandırıyor. Fakat hız tek başına strateji değil. Kod önerileri, test süreçleri, ilk içgörüler… Bunların hepsi değerli. Ancak asıl değer bu çıktılar doğru bir problem tanımıyla ve somut iş sonucuyla buluştuğunda ortaya çıkıyor.

Bu nedenle teknoloji ekiplerinin rolü de değişiyor. Artık yalnızca uygulayan ekipler değil, iş ihtiyacını anlayan, çözümü tasarlayan ve ortaya çıkacak değeri şekillendiren stratejik yapılara dönüşüyorlar. Tekrarlayan işlerin azalmasıyla birlikte muhakeme, mimari kararlar, güvenlik, önceliklendirme ve ürün vizyonu gibi daha kritik alanlarda insan katkısı öne çıkıyor. AI Native çağında teknik derinlik kadar iş sezgisi de belirleyici hâle geliyor.

Yazılım, veri, ürün, güvenlik ve iş ekipleri arasındaki iş birliği bu yüzden artık destekleyici bir unsur değil, rekabet avantajının temel koşullarından biri. Teknoloji organizasyonlarının başarısı teknik çıktıyı doğru kararlara ve iş sonuçlarına ne kadar iyi bağlayabildikleriyle ölçülecek.

Yeni ayrışma noktası: Yapay zekadan iş sonucu çıkarmak

AI Native dönemde fark yaratan temel yetkinlik teknik uzmanlığı iş bağlamıyla birlikte yorumlayabilmektir. Bir problemi kullanıcı deneyiminden veri akışına, sistem mimarisinden iş sonucuna kadar uçtan uca değerlendirebilen profesyoneller öne çıkacak. Domain bilgisi, veri okuryazarlığı ve önceliklendirme becerisinin teknik yetkinlikten bağımsız düşünülemeyeceği bir döneme giriyoruz.

Bu değişim özellikle genç profesyoneller için büyük bir fırsat. Bugün bir prototip hazırlamak ya da bir veri setinden ilk içgörüleri çıkarmak geçmişe kıyasla çok daha erişilebilir. Ancak belirleyici olan aracın kendisi değil, problemin nasıl yapılandırıldığı, çıktının nasıl sorgulandığı ve sonucun bir iş değerine nasıl bağlandığı.

Bu noktada prompt becerisi yalnızca doğru komut yazma pratiği olarak görülmemeli. İyi bir prompt aslında iyi bir düşünme biçimidir: Problemi çerçeveler, bağlamı netleştirir, varsayımları görünür kılar. Yapay zekadan alınan değeri belirleyen unsur yalnızca modelin gücü değil, insanın soruyu ne kadar doğru kurduğu ve çıktıyı ne kadar eleştirel değerlendirdiğidir.

Bu nedenle insan katkısı azalmak yerine daha stratejik bir noktaya taşınıyor. Yapay zeka hız, analiz ve üretim kapasitesi sunarken insan bağlamı kuruyor, önceliği belirliyor, çıktıyı değerlendiriyor ve teknolojiyi büyüme, verimlilik, müşteri deneyimi, risk yönetimi ve yeni iş modelleriyle ilişkilendiriyor. Geleceğin öne çıkan profilleri teknolojiyi kullananlar değil, onu iş sonucuna taşıyabilenler olacak.

AI Native olgunluk: İnsan, veri ve güven dengesi

AI Native dönüşümün temelinde üç şey var: insan, veri ve güven. İnsan, yapay zekanın ürettiği çıktıyı anlamlandırır ve iş hedefiyle ilişkilendirir. Veri, güçlü yapay zeka uygulamalarının yakıtıdır. Güven ise bu dönüşümün sürdürülebilir, sorumlu ve ölçeklenebilir biçimde ilerlemesini sağlar.

Kurumların bu dönemde başarılı olmasının yolu yapay zekayı yalnızca süreçlere entegre etmelerinden değil, bu teknolojiyi çalışma biçimlerine, karar alma mekanizmalarına ve değer üretme modellerine ne kadar doğru taşıyabildiklerinden geçecek.

Geleceğin öne çıkan kurumları yapay zekayı en çok kullananlar değil, insan, veri, süreç ve güven yaklaşımıyla onu organizasyonel yapılarına en iyi entegre edenler olacak. Rekabet avantajını da teknolojiyi sahiplenme hızından çok, bu dönüşümü stratejik bir çalışma modeline dönüştürme becerisi belirleyecek.

Bu dönüşüm yalnızca teknoloji ekiplerinin üstleneceği bir görev değil; liderlerin, genç profesyonellerin ve iş birimlerinin birlikte şekillendireceği yeni bir çalışma kültürüdür. Doğuş Teknoloji olarak AI Native yaklaşımı bugünün ihtiyaçlarına yanıt vermenin ötesinde, geleceğin teknoloji yetkinliklerini bugünden inşa etme sorumluluğu olarak görüyoruz.

Güven olmadan yapay zeka ölçeklenemez

Yapay zeka uygulamalarının kurum içinde yaygınlaşması veri güvenliğini dönüşümün merkezine yerleştiriyor. AI Native yapılarda veri yalnızca analiz edilen bir kaynak değil; karar alma süreçlerini, müşteri deneyimini, operasyonel verimliliği ve yeni iş modellerini besleyen stratejik bir varlık. Bu nedenle güvenli veri mimarisi, erişim yönetimi, regülasyon uyumu ve sorumlu yapay zeka kullanımı artık teknik ayrıntılar değil, ölçeklenebilir başarının ön koşullarıdır.

Sonuç açık: Yapay zeka çağında kazanmak, en yeni araca sahip olmakla değil, kurumu bu araçlarla daha akıllı düşünecek, daha güvenilir karar alacak ve daha yüksek iş değeri üretecek şekilde yeniden tasarlamakla mümkün olacak. AI Native olmak bir teknoloji tercihi değil; liderlik, kültür ve strateji meselesi artık.

Sadece tek çantayla nasıl seyahat edilir?

İyi bir çanta seçmekle başlayın. Sizin için doğru çanta, çoğu zaman seyahat tarzınıza ve kişisel tercihinize bağlıdır. Genellikle tek çantayla yapılacak seyahatlerde akla ilk sırt çantaları gelir. Çünkü ellerinizin serbest kalmasına izin vermesi büyük avantaj sağlar. 

Dezavantajı ise sırt çantalarının omuz ağrısına neden olabilmesi. Eğer daha az hareket gerektiren bir seyahate çıkıyorsanız kabin boy, tekerlekli bir valiz daha iyi bir seçenek olabilir. Tek çantayla seyahat için kabin bagajı seçerken dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da havayolu ölçü sınırlamalarına uygun olup olmadığı. 

Götüreceklerinizi seçerken acımasız olun

Birçok insan seyahatlerinde, yanlarında hiç kullanmadıkları bir sürü eşya taşırlar. Bunun en önemli nedeni kontrol kaygısıdır; ihtiyacınızın üç katı iç çamaşırı almak ya da “Belki lazım olur” diye gereksiz ekipman taşımak gibi. Özel bir seyahate çıkmıyorsanız (örneğin kendi ekipmanınızı getirmeniz gereken bir tüplü dalış gezisi gibi), muhtemelen düşündüğünüzden çok daha az eşya ile idare edebilirsiniz. Liste yaparken gerçekten neye ihtiyacınız olduğuna pragmatik şekilde yaklaşın ve ne kadar güzel olsalar da bazı seçeneklere gerçekten ihtiyacınız yok.

Birden fazla işe yarayan ya da birbiriyle kombinlenebilen ürünler seçin (kapsül gardırop burada çok işe yarar). Her gün için farklı bir kıyafete ihtiyacınız yok. Sadece gideceğiniz yerde kullanacağınız ve dönene kadar bitebilecek ürünleri de gittiğiniz yerde satın alabilirsiniz. 

Daha akıllı paketleyin

Ne kadar stratejik paketleme yaparsanız, çantanıza o kadar çok şey sığdırabilirsiniz. Yer kazanmanın bir yolu, kıyafetleri katlamak yerine rulo yapmaktır. Bu onları daha küçük ve daha kompakt hale getirir (aynı zamanda kırışıklıkları da azaltır). Kıyafet dışındaki eşyalar için (banyo malzemeleri, şarj cihazları ve kablolar gibi) çeşitli keseler ve kilitli poşetler kullanılabilir. Yolculukta ne giydiğiniz de önemli: daha kalın ve yer kaplayan parçaları (örneğin botlar veya kalın kazaklar gibi) uçuşta giymek çantada yer açar.

Kozmetik ve kişisel bakım için amaç, rutininizi yalnızca gerçekten gerekli ürünlerle sınırlamak ve büyük şişeleri seyahat boy kaplara aktarmaktır ya da doğrudan seyahat boy ürünleri tercih edebilirsiniz. Ayrıca her zaman çantanızın içine, varış noktasında günlük geziler için kullanmak üzere bir ufak çanta koymak da yararlı olabilir. 

7578 sayılı Kanun ile 1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni düzenleme kapsamında, daha önce 8 hafta olan doğum sonrası izin süresi 16 haftaya çıkarıldı. Böylece tekil gebeliklerde doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftalık izin hakkı tanındı. Çoğul gebeliklerde ise doğum öncesi izin süresi 10 hafta, doğum sonrası izin süresi 16 hafta olarak belirlenirken toplam izin süresi 26 haftaya yükseldi.

Öte yandan daha önce doktor onayıyla doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışılabilirken, yeni düzenlemeyle bu süre doğuma 2 hafta kalıncaya kadar uzatıldı. Kadın çalışanların bu dönemde çalıştıkları süreler ise doğum sonrası izin süresine eklenmeye devam edecek.

Yeni düzenleme ayrıca analık izin süresi sona ermiş olmasına rağmen 1 Nisan 2026 itibarıyla doğum tarihinden itibaren 24 haftalık süreyi henüz tamamlamamış kadın çalışanları da kapsıyor. Buna göre, 7578 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde talepte bulunan kadın çalışanlara 8 hafta ek analık izni verilecek.

Babalık izni

23 Nisan 2015 tarihinde yürürlüğe giren 6645 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen Ek 2. madde kapsamında babalık izni 5 gün olarak uygulanıyordu. Bu düzenleme öncesinde ise babalık iznine ilişkin yasal bir hak bulunmuyordu.

Yeni düzenlemeyle babalık izni süresinde de artışa gidildi. Buna göre babalık izni 5 günden 10 güne çıkarıldı.

Küresel enerji düzeni yeniden şekilleniyor

Orta Doğu'dan petrol ve gaz sevkiyatlarının neredeyse durma noktasına gelmesi ve fiyatların sıçraması, güç dengelerinde değişime yol açıyor. Körfez'den Amerika kıtasına kadar enerji üreticileri hakimiyetlerini korumak ya da artırmak için mücadele ederken, müşteriler bağımlılıklarını azaltmaya ve arz güvenliklerini sağlamlaştırmaya çalışıyor. Sonuç olarak enerji piyasası değişirken aynı zamanda enerji oyuncuları değişiyor.

Asya, Avrupa ve ithal enerjiye bağımlı diğer bölgelerdeki ülkelerin derin kırılganlığı, alternatif enerji kaynakları arayışını hızlandırıyor. Güney Kore ve Japonya gibi bazı yerlerde bu durum, kömür gibi daha kirletici yakıtların kullanımının artmasına yol açtı. Ancak daha uzun vadede, yalnızca dört yıl içinde yaşanan ikinci enerji şoku olan bu gelişme güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına ve nükleer enerjiye geçişi hızlandırabilir.

Londra merkezli enerji araştırma grubu Ember'den Daan Walter'a göre elektrikli batarya teknolojisi ve verimliliğindeki gelişmeler, bu dönüşümü Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinin yarattığı küresel enerji şokuna kıyasla daha uygulanabilir hale getiriyor. Örneğin birçok yerde elektrikli araçlar giderek daha erişilebilir fiyatlara sahip oluyor. Ayrıca nisan ayında, rüzgar ve güneş enerjisi ilk kez küresel ölçekte doğalgazdan daha fazla elektrik üretti. Walter, "Bu büyük bir dönüşüm. Beş yıl önce ancak rekabet edebilen teknolojiler, bugün neredeyse açık şekilde daha ucuz hale geldi" dedi. 

Dengeler değişti

Ayrıca yenilenebilir enerji yatırımları da daha cazip hale geldi artık yatırımın geri dönüşü 30 yıl yerine yaklaşık iki yıl içinde alınabiliyor. Üreticiler arasındaki ilişkiler de değişiyor. Savaş, Birleşik Arap Emirlikleri ile Suudi Arabistan arasındaki gerilimleri artırdı ve Emirliklerin OPEC Plus petrol kartelinden ayrılmasına yol açtı. Bu ayrılığın etkisi, bölgedeki petrol üretimi yeniden arttığında tam olarak hissedilecek. Ancak zayıflamış bir Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), petrol piyasalarındaki oynaklığı artırabilir. Bu ayrılık aynı zamanda Suudileri Rusya'ya daha da yakınlaştırdı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bu ay St. Petersburg'daki bir ekonomi forumunda Suudi Arabistan'ı "onur konuğu" olarak ağırladı.

ABD'den sonra dünyanın ikinci büyük ham petrol ve doğalgaz üreticisi olan Rusya, savaş sayesinde başka açılardan da güçlendi. Trump yönetimi, Rusya'ya uygulanan yaptırımları geçici olarak kaldırarak Moskova'nın ekonomik sıkıntılar yaşadığı bir dönemde petrol ihracatından elde ettiği kârları artırmasına olanak sağladı. Atlantik Okyanusu'nun diğer tarafında ise Brezilya, Venezuela, Kolombiya, Arjantin ve Guyana, dünyanın alternatif tedarikçilere yönelmesiyle petrol üretim kapasitelerini artırıyor.

Çin kazançlı çıktı

Enerji ağlarını genişletme ve çeşitlendirme çabaları savaş sona erdikten sonra da devam edecek ve yenilenebilir enerjide beklenen büyümeden en fazla fayda sağlamaya hazır ülke Çin. Çin rüzgar türbinleri, yüksek gerilim kabloları, transformatörler, güneş panelleri, bataryalar ve enerji akışlarını yöneten yazılımlar üretiminde dünyanın geri kalanının çok önünde bulunuyor. Diğer ülkelerin güvenilir enerji arzına sahip olmasını sağlamadaki artan rolü, Çin'in stratejik etkisini ve önemini de artırıyor.

Küresel enerji danışmanlık şirketi Wood Mackenzie'nin analistleri, "Çin açık ara kazanan gibi görünüyor" sonucuna vardı. Trump yönetiminin yenilenebilir enerji projelerini durdurmaya yönelik agresif politikaları ABD'nin bu küresel rekabetten fiilen çekildiği ve sanayi ile teknoloji alanındaki avantajı en büyük rakibine bıraktığı anlamına geliyor. Ekonomik avantajlar jeopolitik avantajlarla da pekişiyor. Savaş, ABD ile Avrupa'daki uzun süreli müttefikleri arasındaki ayrılığı derinleştirdi ve Çin'e uluslararası liderlik rolünü genişletmek için yeni bir fırsat sundu.

Güveni yeniden inşa etmek

Basra Körfezi'nden petrol, doğalgaz ve diğer yüklerin taşındığı tek deniz yolu olan Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin yeniden tamamen serbest hale gelip gelmeyeceği belirsiz. İran, uluslararası anlaşmaları ihlal edebilecek olsa da boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını gündeme getirdi. Böyle bir uygulama resmileşmese bile İran, istediği zaman ticareti aksatabileceğini gösterdi. Bu da riskleri ve maliyetleri artırıyor. Uluslararası Para Fonu'nun eski baş ekonomisti Maurice Obstfeld, "Boğazın, alıştığımız kesin serbest geçiş ortamına bir daha döneceğini sanmıyorum" dedi.

Benzer şekilde bölgedeki barış, istikrar ve artan refaha duyulan güven de sarsıldı. Obstfeld, "Körfez ekonomilerinin dinamizmi, gösterdikleri kırılganlık nedeniyle zarar görebilir" dedi ve bunun "İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırdığını" ekledi. İran, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer komşularına insansız hava araçları ve füzeler fırlattı. Katar'ın doğalgaz sahalarında meydana gelen hasar geniş çaplıydı ve sıvılaştırılmış doğalgaz ihracat kapasitesinin yüzde 17'sini etkiledi. Suudi Arabistan'da ise bir petrokimya tesisi bombalandı.

Kendisini küresel bir finans merkezi, ticaret merkezi ve turizm destinasyonu olarak konumlandıran Birleşik Arap Emirlikleri açısından bakıldığında, beş yıldızlı otellerine, veri merkezlerine ve bir nükleer tesise yönelik saldırılar ziyaretçileri ve yatırımcıları uzaklaştırabilir. ABD açısından ise Trump'ın İran'la savaşı tetikleme kararı ve kaotik politika yapım tarzı, Washington'ın küresel düzeni ve ticareti sürdürme konusundaki isteği ve kapasitesine olan güveni daha da zayıflattı.

"Ekonomi daha kırılgan hale gelecek"

Dünya Bankası ekonomistleri yılın başında verileri incelemeye başladıklarında hoş bir sürprizle karşılaşmışlardı. Bankanın baş ekonomisti Indermit Gill, "Ocak ve şubat arasında tahminlerimizi yukarı yönlü revize etmeyi düşünmeye başlamıştık çünkü görünüm çok iyiydi. Enflasyon düşüyordu, büyüme hızlanıyordu, ticaret darbeler almıştı ama ayakta kalmayı başarıyordu" ifadelerini kullandı. 

Artık durum farklı. Banka kısa süre önce ekonomik görünümünü aşağı yönlü revize etti. Küresel büyümenin 2025'teki yüzde 2,9 seviyesinden bu yıl yüzde 2,5'e düşmesini bekliyor. Enflasyon da yeniden yükselmeye başladı. ABD'de enflasyon üst üste üçüncü ay artarak mayıs ayında yıllık yüzde 4,2'ye ulaştı. Wall Street artık faiz indirimi beklemek yerine, ABD Merkez Bankası'nın bu yıl en az bir kez faiz artırmasını bekliyor. Geçen hafta Avrupa Merkez Bankası faizleri yüzde 2,25'e yükseltti. Banka, "Orta Doğu'daki savaş enflasyonist baskılar yaratıyor" açıklamasını yaptı.

Yüksek faiz oranlarının, zaten devasa kamu borçları biriktirmiş ve gelirlerinin giderek daha büyük bir bölümünü yalnızca faiz ödemelerine ayıran hem zengin hem de yoksul ülkeler üzerinde ciddi uzun vadeli etkileri bulunuyor. Hükümetler yüksek enerji fiyatlarıyla mücadele eden hane halklarına destek sağladıkça ve artan güvenlik tehditleriyle başa çıkmak için askerî bütçelerini yükselttikçe, bu bütçe baskıları daha da artacak. Krizden en ağır darbeyi alan Asya ekonomileri, İran savaşının etkilerinden ekonomilerini ve mali yapılarını kurtarmaya çalışırken Asya Kalkınma Bankası'na acil kredi başvurularında bulunmaya başladı. Gill, "Dünya ekonomisi daha gergin ve daha kırılgan hale gelecek" dedi. 

Akdeniz ve Asya mutfaklarından ilham alan yeni menü, mevsimselliği merkeze alan yaklaşımı, yerel üreticiye sadık ürünleri ile iyi yemeğin ana omurgasını zaten oluşturuyor. Ne var ki esas hamle bu ürünleri bir orkestra şefi gibi yüksek uyumla bir araya getirmek ve en iyi sonucu verecek şekilde pişirmek -Hakan Çabuk bunu son derece iyi yapan bir şef. 

Urla enginarının, zeytinyağı, baharatlar ve çok az parmesan ile ‘sous vide’ yöntemiyle 93 derecede iki buçuk saat piştiğinde aldığı hal, tabağın önünde şapka çıkaracak türden mesela. Türk mutfağında pek kullanılmayan, bu yüzden balıkçıların tutmaktan imtina ettiği aslan balığının bu menüde yer almasının getirdiği açılım ise sadece yeni bir lezzet değil, deniz canlılarının korunması için de önemli.

Zira son derece yırtıcı bu balık, diğerlerine rahat vermeyen bir tür. Onun mutfağa girmesi ise denizlerdeki popülasyonun dengesi için önemli sonuçlar doğurabilir. Rezene, kavun, çiğ badem ve zarif aquachile sos ile tatlandırılan “aslan balığı ceviche” başlangıç için es geçilmeyecek bir lezzette...

Şef Hakan Çabuk’un Frankie için hazırladığı “MediterrAssian” mutfağı deniz ürünleriyle sınırlı kalmıyor. Kuzu pirzoladan dana kaburgaya, Çabuk’un yorumuyla kırmızı etlere de yer verilmiş. Bodrum – Akdeniz rafineliğini, Frankie’nin çağdaş kimliğiyle ve kontrollü Asya dokunuşlarıyla birleştiren, gösterişten çok lezzete odaklanan Hakan Çabuk’un rakibi ise mekanın kendisi olabilir. Çünkü Frankie’nin terası başrolü yemeklerden kapabilecek güçte. Yemek sonrası müziğin artan ritmi, imza kokteyller ve manzarasıyla uzun yaz geceleri için iyi bir alternatif burası.  
 

ABD ve İran'ın duyurduğu ön anlaşma İran savaşındaki ateşkesi 60 gün uzatmakla kalmıyor. Ayrıca dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın açılmasını da öngörüyor. ABD Başkanı Donald Trump boğazın cuma günü itibariyle tamamen açılacağını öne sürdü. Analistler piyasalardaki aşırı olumlu havaya rağmen belirsizliklerin halen masada olduğunu aktarıyor. BCA Research'ün yatırımcı notunda, "Fiyatlarda anlamlı sayılabilecek bir düşüş beklemiyoruz. Jeopolitik riskler devam ederken stoklar büyük ölçüde boşalmış durumda. Ülkeler stratejik rezervlerini yerine koymakla kalmayıp daha büyük rezerv tutma çabasına girişebilir" değerlendirmesi yapıldı.

Ayrıca tarafların karşılıklı saldırılarında körfez bölgesindeki fosil enerji üretimi altyapısı da büyük hasar gördü. HSBC'nin araştırma notunda Hürmüz Boğazı'ndaki normalleşmenin en erken eylül sonunda görülebileceği vurgulandı. 

Yüksek enerji fiyatları Türkiye dahil dünya genelinde enflasyon endişelerini artırdı ve büyüme beklentilerini baltaladı. 

Türkiye'de akaryakıt fiyatları geriliyor

Petrol fiyatlarındaki geri çekilmenin ardından motorinin litre fiyatında gece yarısından itibaren 1 lira 23 kuruş indirim yapıldı.

İndirimin ardından motorinin litre fiyatı İstanbul'da 65,23 liraya, Ankara'da 66,35 liraya ve İzmir'de 66,63 liraya geriledi.

Benzin fiyatlarında ise herhangi bir değişiklik yapılmadı. Benzinin litre fiyatı İstanbul'da 63,03 lira, Ankara'da 63,99 lira ve İzmir'de 64,27 lira seviyesinde bulunuyor.

İsmet Saz ve Arda Türkmen gibi şeflerle de çalışan Alp Çekici, Bozcaada'daki işletmesinin ardından pandemi sonrası Caddebostan’daki Hani Restaurant’ı hayata geçirdi.

Hani artık Cadde’de Şef Alp Çekici’nin yorumlarıyla damakta iz bırakan mezelerinin, deniz ürünlerinin, ara sıcakların ve etlerinin lezzetiyle haklı bir şöhrete sahip. Örneğin, her gittiğinizde aynı çıtırlıkta ve lezzette tadacağınız patates cipsleri sadece Anadolu Yakası’nın değil, İstanbul’un en iyilerinden. Keza, kimyonlu, derotlu, taze soğan, domates ve biberle birlikte kavrularak hazırlanan yaprak ciğer de aynı şekilde şehrin bir numarası olmaya aday. Domates sosuyla servis edilen karidesli çıtır börek ise inanılmaz sıcak servisi ve diri duruşuyla doğal olarak hayranlık uyandırıyor.

Şef Çekici’nin “Sohbet Sofrası” olarak tanımladığı mutfağında favanın yeri ayrı. “Bir restoran favayı iyi yapıyorsa, orada yemek kalitesi yüksektir,” diyen Çekici, bu mezeyi annesinden öğrendiği tarife kendi yorumunu katarak hazırlıyor. Çilekli Ege otları, yazın ekşi elma, kışın ayvalı sunulan karides de Hani’ye özgü tatlardan. Sarımsakla soslandıktan sonra bal ve pikan ceviziyle finalize edilen hellim ise sıcaklar arasında yükselişe geçeceğini tahmin ettiğim lezzetlerden.

Menü ara sıra revize edilse de genel olarak mevsimselliğin dışında çok değişken bir mutfağı yok Hani’nin. Ancak, sürekli misafirlerine farklılık sunmak adına dört kişi ve üstünde özel gruplar için menüde olmayan her türlü sofrayı kurabiliyorlar. Yeter ki birkaç gün öncesinden bu talep iletilmiş olsun. Kaburga dolması, hamsili pilav, tuzda balık ya da herhangi bir yörenin menüsü... Belki de Uzak Doğu, Fransız ya da İspanyol mutfağına ilişkin bir sofra... Alp Çekici ve ekibi misafirleri için her türlü mutfağı en şeçkin örnekleriyle  kurgulayabiliyor. Kimi zaman canlı müzik performanslarının gerçekleştiği mekânda kapalı gruplar için DJ’li akşamlar da düzenleniyor.

Bahçeşehir Üniversitesi Gastronomi Bölümü’nde dersler veren ve danışmanlık yapan Alp Çekici kendini bir yemek sevdalısı olarak tanımlıyor. O yüzden Hani’de kullanılan malzemelerin çıtasını hep yüksek tutuyor. Karides İskenderun’dan, bebek kalamar ve ahtapot Babakale’den, otlar İzmir’den, tereyağı Malatya’daki mandıradan, pastırma Kastamonu’dan, zeytinyağı, peynir Geyikli’den, nar ekşisi ve salçalar Antakya’dan geliyor. Hazır ürünün kullanılmadığı Hani’de günlük alışveriş, sakatat, balık, turşu gibi ürünler ise bölgenin küçük esnafından temin ediliyor.

Yüksek gastronomi standartlarında hazırlanan lezzetlerin sürdürülebilirlik adına makul bir fiyatla sunulduğu Hani’de tatlı düşkünleri farklı bir deneyim yaşamaya hazırlıklı olsun. Örneğin,  geleneksel ikramlarda yemeğin sonunda sofrada kuvvetli bir aktör olarak görmeye alışkın olduğumuz ballı cevizli muz, Hani’de karşımıza tereyağlı shortbread bisküvilerin üstünde, karamelize edilmiş ve viskili-ballı bir sosla kıtır ceviz konularak İngiliz damak zevkine gönderme yaparak çıkıyor. Vişneli çikolatalı sufle ise zamanı da geldiğinden kayıtsız kalınamayacak tatlılardan.
 

Köyü özel kılan bir başka konu ise gastronomi kültürü. Sahil şeridindeki restoranlarda kaliteli deniz ürünlerini, Ahtapotçu Mehmet Usta’da tattığımız “gevreğik” gibi dağlardan toplanan yöresel otların yanı sıra bahçeden sofraya taşınan sebze ve meyvelerin hikâyeleştirdiği mezeleri ya da Kırin Dede Restaurant’ta  karşımıza çıkan Aydın Çine’nin ızgara yapılan köy peyniri gibi civardan lezzetleri deneyimleyebiliyorsunuz. Yine bir aile işletmesi olan Esinti Söğüt Restaurant’ta ise cips olarak kuruttukları biberleri çıtırdatırken, fikirden esinlenip kendi mutfağınıza da taşımayı düşünebilirsiniz. 

Kırım Tatarları, Yörük ve Rumlar’ın kültürleriyle harmanlanan Ege’nin güneybatı ucundaki bu köyü gastronomik açıdan ayrıştıran önemli etken, yörenin ailelerinin 200 yıldır toprağına bağlı kalarak işlemesi. Neredeyse hiç göç vermeyen köyde herkesin kendi bahçesi var ve mutfak hayatlarının merkezinde yer alıyor. Kime denk gelsen, küçük yaştan itibaren mutfağa girdiğini ve iyi yemek yaptığını anlatıyor. Belli ki, bu konu bir genetik mirasa dönüşünce, Söğüt Köyü, Bodrum, Marmaris, Fethiye gibi turizmin kalbinin attığı 5 yıldızlı otel ve restoranlara şef yetiştirir olmuş. 

İşte o şefler şimdi aileleriyle birlikte kendi yurtlarında restoran işletiyorlar. Dolayısıyla, yakınlardaki koyları dolaşmak için özel olarak kiralayacağınız tekneler de dahil, bu 5 yıldızlı gastronomi deneyimini gittiğiniz her yerde yaşıyorsunuz.

Söğüt’ün manzarası ise kıyıdan ve tepelerden ayrı güzel. Ancak tepelerde özellikle gün batımı hafızalara kazınacak bir renk şöleni sunuyor. Bu hoşluğu doyasıya yaşamak için bizim tercihimiz orta noktada olması nedeniyle denize de yakın sayılabilecek Söğüt Köyü’nün tek apart sitesi Saranda Garden’dı. 1700 m²’lik geniş bir araziye sahip Saranda Garden, Mimar Şemsa Kağnıcı’nın tüm estetik dokunuşunu gerek havuz kenarı ve bahçe peysajında, gerekse dairelerin dekorasyonunda yansıtıyor. Oturduğunuz balkondan dağlara ve denize bakıp huzura ererken, havuzdaki su sesine eşlik eden muz ağaçlarının sakin hışırtısı ayrı bir mutluluk kaynağı olabiliyor. 

Makine mühendisi eşi Hayrettin Kağnıcı’nın kendi tesislerinin altyapısını yaparken etraflarındaki yolların düzenlenmesine ön ayak olması ise şapka çıkarılacak bir konu. Zaten, karı koca Kağnıcılar, köyün dışından gelip yerleşen nadir yabancılardan olmalarına karşın, Söğüt gönüllüleri olarak, konumu itibarıyla “yolun sonu” şeklinde tanımlanan köyün bozulmadan medeniyetten nasibini alması için canla başla çalışıyorlar. Hatta topraksız tarım yaparak beldeye başka bir bakış açısı getirmeyi planlıyorlar. 

Sonbaharla birlikte longevity etkinliklerinin de düzenleneceği Saranda Garden’da konaklamak için sadece altı daire bulunuyor. Orası dışında, köyde yine az sayıdaki villalardan birini kiralayabilirsiniz. Daha da tepede konumlanmak isterseniz, sadece iki evi bulunan Kızılyer’deki Söğütköy İnzivası bir alternatif olabilir. Bu evler 40 adet yarım asırlık badem ağacı, zeytin ve keçiboynuzu ağaçları, yaban mersini, defne, mercanköşk, biberiye, lavanta, karabaş otu, aronya gibi tıbbi ve aromatik bitkilerin bulunduğu 1800 m² arazi içinde yer alıyor. Sahilde ise konaklamak için son derece şık ve keyifli pansiyonlar bulunuyor. 

Aslına bakarsanız, gerek geliş gidiş yolu, gerekse denize inen yolların engebeli olması nedeniyle Söğüt Köyü daha çok yatla gelen misafirlerin tadını çıkaracağı bir belde olarak da nitelendirilebilir.  Köyün ikon restoranı Manzara ağırlıklı olarak bu tarz misafirlerin rağbet ettiği,  tatil sezonunda aylar öncesinden rezervasyon yaptırmanız gereken, kendini gastronomi rehberlerinin özellikle dışında tutan ve tahmin edeceğiniz üzere Söğüt Köyü’nün manzarasını tüm ihtişamıyla sunan bir foodie tapınağı. Burada deniz böcekleri de et de yiyebilirsiniz. Manzara’nın menüsündeki salatalarda da yer aldığından, Söğüt bademinden bahsetmek isterim. Yağ oranı Datça bademine nazaran biraz daha düşük olan orta boydaki bu bademin hafif sütlü ve tatlımsı bir aroması var ve bence tadına doyum olmuyor. Köyün kült mekânlarından bir diğeri ise Manzara’nın aksine hemen kıyıda yer alıyor. Türkiye’den ve dünyadan iş, sanat, cemiyetten isimlerin uğrak noktası, restoran ve beach bar’a sahip Barba Saranda kendini bir “art space” olarak da tanımlıyor.

Söğüt Köyü, sizi enteresan biçimde sessiz lükse davet ederken, aynı zamanda doğayla bütünleşmenize aracılık ediyor. Keçiboynuzu ağacını ve mor yasemini ilk defa gördüğüm köy endemik olarak fazlasıyla lütufkâr. Bahçesindeki minik kurbağalarla şakalaştığımız apartımızdan çıktığımızda serbest dolaşan eşeklere denk gelmek, yüzdüğümüz koylardaki adacıklarda yine serbest dolaşan keçilere karşı kulaç atmak adeta bir öze dönüş gibiydi. Söğüt Köyü’ne karadan gelmesi belki hiç kolay değildi ama doğrusu onu bırakıp gitmek de kolay olmadı.

Bir başka zaman yolculuğu otelin foodie’lere hediyesi TUZZ Karaköy’de yaşanıyor. Şef Ahmet Demir Özkal’ın İstanbul’un köklü meze kültüründen beslenen mutfağını kıyı coğrafyasının zarif dokunuşlarıyla çağdaş bir dilde birleştirdiği restoranda mezeler, ara sıcaklar ve ana yemekler Ege’den Akdeniz’e uzanan bir mavi tur attırmadan sizi bırakmıyor.

A.Demir Özkal, Türkiye’nin ilk yat kulübü Marmaris Kumlubükü Yat Kulübü’nü 1981 yılında kuran Ahmet Özkal, namıdiğer Hollandalı Ahmet’in oğlu. Öncesinde Hollanda’da restoran işleten Ahmet Özkal’ın Türkiye’ye yerleşince açtığı restoranda Akdeniz, Fransız ve Çin mutfağının başarılı örneklerinin servis edilmesi, kendisi artık hayatta olmasa dahi, burayı başından beri Avrupa jet setinin uğrak noktası kılıyor. 

Şef A. Demir Özkal’ın çocukluğu ve gençliği mutfakta, hem Türkiye’den hem de dünyadan önemli isimleri ağırlayarak geçiyor. Ancak Şef Demir Özkal’ın Hollanda’dan ona şef diploması aldıran mutfak aşkında sadece babasının payı yok. Yat kulübünün mutfağında bir zamanlar gördüğümüz babasının ilk eşi olan annesi Diano Zoto ile İstanbul Cankurtaran’da “Karışma Sen” restoranını ana oğul birlikte işlettiler. Dayısı Kasım Zoto ise, İstanbul’un tarihi mahallesi Ahırkapı’ya 90’lı yıllardan itibaren turistik kimlik kazandıran, restorasyon çalışmalarıyla semtin kültürel dokusunu koruyarak silüetine çeki düzen veren, otel ve restoranlar açarak, Hıdırellez şenlikleri düzenleyerek burayı hareketlendiren değerli bir isim. Zaten Şef Demir’in anneannesi de Divan Pastanesi’nin ilk pastacılarından Mina Hanım, dedesi ise Boğaz’da “Trianon” restoranını kuran Ramiz Zoto.

Kariyerinde Hollanda dışında, Doğuş Group bünyesinde üst segment restoran projelerinde gördüğümüz Demir Özkal, The Stay Oteller Grubu’nda Executive Chef ve mutfak koordinatörü olarak edindiği deneyimi artık TUZZ Karaköy’de özgün bir mutfak anlatısına dönüştürmüş durumda. 

TUZZ Karaköy’de tabaklar yalnızca tariflerden ibaret değil; her biri bir karakter, bir hatıra, bir iz taşıyor. Kimi zaman annesinin yaptığı yemekleri değiştirerek, kimi zaman da anneannesinin tatlı tariflerine sadık kalarak balık ve ocak başı kültürünü bir araya getiren çok çekici bir menü oluşturmuş Demir Özkal. Ette sadece kuzu bulabileceğiniz TUZZ’da yağlı karalar, kebaplar tek atımlık. Ciğer ise mutlaka tadılması gereken paylaşımlık tatlardan. 

Ancak, TUZZ deniz ürünleri ve mezeler söz konusu olduğunda farklı bir heyecan yaşatıyor. Örneğin, “Nerede nasıl dokunacağımı biliyorum” diyen Şef Demir Özkal’ın füme taraması imza bir lezzet. Mevsimselliği önemseyen şefin menüsünde kendisinin yaptığı keçi tereyağından yoğurdun üstünde servis edilen çağlalı mezesine denk geldiğim için kendimi şanslı sayıyorum. Bildiğimiz humusa ise tatlı ekşi dengesini mango salatasıyla vermiş. Saatlerce karamalize edilen, ocaktan alındıktan sonra fırınlanan Bombay pilaki de mutlaka denenmesi gereken lezzetlerden. Santorini cacık ismini verdiği kuru cacık ise tempura deniz börülcesi ve bulunduğumuz dönemde erik tadı veren avokadonun birlikteliğiyle damağınızda keyifli bir iz bırakıyor. 

Tadım soframızda geçit yapan Bodrum mandalinası, kırmızı soğan turşusu, kapari ve lime’ın suyunda yüzen taze Akya carpaccio, büyüklerimizin İstanbul’unda bolca tüketilen, sonrasında ne yazık ki adı duyulmaz olsa da son yıllarda İstanbul’u yeniden şereflendiren torikten yapılan kırmızı soğanlı lakerda, lime soslu mevsim karidesi ve somon pastırma da damağımızda mühürlendi. 

Tatlıda kaymaklı Maraş dondurmasıyla servis edilen çikolatalı sıcak cookie meraklılarını mest edecek türden olsa da, benim favorim Şef Demir Özkal’ın halasının tarifi olan kızarmış un helvasıydı. Doğrusu, hafif şekerli ve altı tavada kızartılmış bu helva müthiş bir final. 

Mutfağını teknik ustalıktan çok hisle kurduğunu belirten Şef Demir Özkal, lezzetin yalnızca damakta değil, paylaşılan anlarda, kurulan bağlarda ve aynı sofrada geçirilen zamanda anlam bulduğunu düşünüyor. 

Hakikaten, sofrayı kiminle paylaştığınız yemeğin ötesine geçen bir histir. Şef Demir Özkal’ın TUZZ Karaköy’de köklerinden beslenen mutfağı size yüzde yüz bir lezzet tatmini sağlarken, her takdimini bir hikâyeyle taçlandırması ve bu hikâyelerin sohbete dönüşmesi onu da sofranızdaki dost meclisine dahil ediyor. 

Aynı duygular Khai Hotel Bodrum’un TUZZ’unda da yakalanacak. Ateşin, paylaşımın ve modern Akdeniz ruhunun etrafında şekillenen Bodrum’daki TUZZ’un sezonu açtığının müjdesini verelim. Sonbahardan ilkbahara önemli müzisyenlerin sahne aldığı Khai Karaköy’deki Asa Khai Jazz Bar ise Eylül’e kadar mola verecek; onu da meraklıları için duyurmuş olalım.

Kim ne verdi, kim ne aldı? Jüri gerçekten bağımsız mıydı? Hangi kriterler uygulandı? Kazananlar gerçekten en iyiler miydi, yoksa ilişkiler mi öne çıktı?

Özellikle bizim coğrafyada ödül mekanizmalarının zaman zaman liyakati ödüllendirmekten çok görünürlük ve ilişki yönetiminin bir parçasına dönüşebildiğini gördüğümüz için bu tür organizasyonlara her zaman belli bir mesafeyle yaklaşırım.

Ancak bazı sektörlerde mesele ödüllerden çok daha büyüktür.

Zeytin ve zeytinyağı bunların başında gelir. Çünkü zeytinyağı yalnızca bir tarım ürünü değildir.

Sağlıktır.

Gastronomidir.

Kırsal kalkınmadır.

İhracattır.

Turizmdir.

Kültürdür.

Akdeniz medeniyetinin yaşayan hafızasıdır.

Doğru yönetildiğinde ise bir ülkenin en güçlü yumuşak güç araçlarından biridir.

Bu nedenle İstanbul’da düzenlenen OLIVE ISTANBUL IOC & IOOC 2026 organizasyonunu yalnızca bir kalite yarışması olarak görmedim.

Burada aslında çok daha büyük bir soru tartışılıyor: Türkiye dünya zeytinyağı ekonomisinde gerçekten hak ettiği yerde mi?

Üretimde deviz, markada hâlâ yolun başındayız

Türkiye bugün dünyanın en büyük zeytin ve zeytinyağı üreticilerinden biri.

Son yirmi yılda zeytin ağacı varlığımız yaklaşık 90 milyondan 205 milyonun üzerine çıktı. Bazı yıllarda 400 bin ton seviyesine yaklaşan zeytinyağı üretimimizle İspanya’nın ardından dünyanın en büyük üreticileri arasında yer alıyoruz. Sofralık zeytinde ise küresel liderlerden biriyiz.

Bu rakamlar etkileyici.

Ancak zeytinyağı sektöründe gerçek güç yalnızca üretim miktarıyla ölçülmez. Asıl güç, tüketicinin zihninde oluşturduğunuz algıdır.

İspanya dünyanın en büyük üreticisi.

İtalya dünyanın en büyük hikâye anlatıcısı.

Yunanistan kalite algısını korumayı başardı.

Tunus sessiz ama kararlı biçimde premium segmentte yükseliyor.

Türkiye ise hâlâ çoğu zaman yüksek kaliteli yağı görece düşük katma değerle satan ülke görüntüsünden tam anlamıyla çıkabilmiş değil.

Sorunumuz üretim değil. Sorunumuz markalaşma. Sorunumuz kaliteyi sürdürülebilir biçimde küresel değere dönüştürememek.

Neden İtalya bizden daha fazla kazanıyor?

Bu soru yıllardır aklımı kurcalıyor.

İtalya’nın toplam üretimi birçok yıl Türkiye’nin gerisinde kalabiliyor.

Ancak dünya tüketicisinin gözünde İtalyan zeytinyağı hâlâ premium kaliteyle özdeşleşmiş durumda.

Çünkü İtalya yalnızca yağ satmıyor.

Bir yaşam tarzı satıyor.

Bir kültür satıyor.

Bir mutfak satıyor.

Bir tarih satıyor.

Bir Akdeniz hikâyesi satıyor.

Toskana’nın tepelerini satıyor.

Şeflerini satıyor.

Restoranlarını satıyor.

Şişenin içine yalnızca zeytinyağı koymuyor; bir medeniyet anlatısı yerleştiriyor.

Bugün küresel ekonomide en yüksek katma değeri yaratan şey de tam olarak budur.

Ürünün kendisi değil.

Ürünün temsil ettiği hikâye.

Bu nedenle dünya raflarında bazen aynı kalitedeki bir yağın İtalyan etiketi taşıdığı için daha yüksek fiyatla satıldığını görüyoruz.

Mesele kalite kadar algı yönetimidir.

İstanbul’un yeni iddiası

Bu yıl beşincisi düzenlenen OLIVE ISTANBUL IOC & IOOC tam da bu nedenle önem taşıyor.

Organizasyona 23 ülkeden 421 natürel sızma zeytinyağı katıldı. 304 ürün ödül aldı. Sofralık zeytin kategorisinde ise 7 ülkeden 58 ürün yarıştı.

Bu rakamlar sektörün ne kadar uluslararası bir rekabet alanına dönüştüğünü gösteriyor.

Ancak bence daha önemli olan organizasyonun arkasındaki vizyon.

Uzun yıllardır sektörün içinde bulunan ve kalite odaklı yaklaşımıyla tanınan Dr. Abidin Tatlı’nın savunduğu temel fikir aslında oldukça basit:

Kalite tesadüfen oluşmaz.

Bilim gerekir.

Eğitim gerekir.

Standart gerekir.

Disiplin gerekir.

Sürekli gelişim gerekir.

Tüketici güveni gerekir.

Dr. Tatlı’nın sohbetimizde vurguladığı gibi, kaliteli zeytinyağı üretmek bir sonuç değil, disiplinli bir sürecin ürünüdür.

Bu yaklaşım yalnızca üreticilere değil, sektörün tüm paydaşlarına yol gösteren önemli bir perspektif sunuyor.

Çünkü dünya artık yalnızca “natürel sızma” etiketine bakmıyor.

Tüketici artık ürünün hikâyesini, kökenini, izlenebilirliğini, karbon ayak izini ve sürdürülebilirliğini de sorguluyor.

Dünyaca tanınan zeytinyağı sommelieri ve gastronomi yazarı Aynur Tattersall da premium segmentte başarının yalnızca duyusal kaliteyle değil; güven, tutarlılık ve hikâye ile mümkün olduğunun altını çiziyor.

Yeni nesil üreticiler umut veriyor

Son yıllarda Türkiye’nin farklı bölgelerinde dikkat çekici bir dönüşüm yaşanıyor.

Urla’da, Milas’ta, Ayvalık’ta, Aydın’da, Çanakkale’de, Hatay’da, Mardin’de.

Artık yalnızca yağ üreten değil, zeytinyağını anlayan yeni bir üretici kuşağı ortaya çıkıyor.

Fenolik değerleri takip eden.

Duyusal analiz yaptıran.

Erken hasat disiplinine önem veren.

İzlenebilirlik sağlayan.

Tek çiftlik modeline yönelen.

Uluslararası yarışmaları takip eden.

Bu dönüşüm geleceğe dair umut veriyor.

Türkiye’nin asıl avantajı da burada yatıyor.

Çünkü dünyanın çok az ülkesinde Türkiye kadar zengin bir genetik çeşitlilik bulunuyor.

Memecik.

Ayvalık.

Gemlik.

Domat.

Uslu.

Edremit.

Halhalı.

Nizip Yağlık.

Kilis Yağlık.

Bu çeşitlerin her biri başlı başına bir marka hikâyesine dönüşebilecek potansiyele sahip.

Tunus geliyor, Fas geliyor

Akdeniz’deki rekabet artık çok daha sert.

Bu yılki yarışmada Tunus’un performansı özellikle dikkat çekiciydi.

60 katılımdan 45 ödül. Bu tesadüf değil.

Tunus artık yalnızca dökme yağ satan ülke olmak istemiyor.

Premium segmentte güçlü bir oyuncu olmayı hedefliyor.

Fas da benzer bir yükseliş içinde.

İspanya ise yalnızca üretimde değil; araştırma geliştirme, lojistik, kooperatifçilik, sulama teknolojileri, finansman ve küresel dağıtım ağlarında da üstünlüğünü sürdürüyor.

Yani rekabet artık yalnızca bahçede yaşanmıyor.

Laboratuvarda yaşanıyor.

Marka yönetiminde yaşanıyor.

Veri analizinde yaşanıyor.

Perakende raflarında yaşanıyor.

Dijital pazarlamada yaşanıyor.

Zeytinyağı artık jeopolitik bir ürün

Dünya nüfusu yaşlanıyor.

Sağlıklı yaşam ekonomisi büyüyor.

Akdeniz diyeti daha fazla kabul görüyor.

Fonksiyonel gıda pazarı hızla genişliyor.

Uzun yaşam ve koruyucu sağlık eğilimleri güçleniyor.

Bu gelişmeler zeytinyağını sıradan bir mutfak ürünü olmaktan çıkarıyor.

Bugün premium zeytinyağı aynı zamanda sağlık ekonomisinin bir parçası.

Wellness sektörünün bir parçası.

Gastronomi turizminin bir parçası.

Ulusal marka stratejisinin bir parçası.

Bu nedenle önümüzdeki yıllarda zeytinyağı yalnızca tarım politikalarının değil, ticaret, turizm, sağlık ve dış politika stratejilerinin de konusu haline gelecek.

Türkiye burada önemli bir avantaja sahip.

Ancak bu avantaj yalnızca daha fazla üretim yaparak değerlendirilemez.

Kaliteyi, markayı ve güveni birlikte üretmek gerekiyor.

İstanbul gerçekten bir zeytinyağı Davos'u olabilir mi?

Bence olabilir.

Ama bunun için ödül törenlerinin ötesine geçmek gerekiyor.

Davos yalnızca ödül dağıttığı için Davos olmadı.

Dünya ekonomisinin karar vericilerini bir araya getirdiği için Davos oldu.

CERAWeek enerji sektörünün referans platformu haline geldiyse bunun nedeni yalnızca konferans düzenlemesi değil; sektörün geleceğini şekillendiren aktörleri aynı masada buluşturmasıdır.

İstanbul da aynı hedefi koyabilir.

Üreticiler.

Şefler.

Perakendeciler.

Akademisyenler.

Yatırımcılar.

Teknoloji şirketleri.

Finans kuruluşları.

Lojistik firmaları.

Uluslararası alıcılar.

Her yıl İstanbul’da buluşabilir.

Yeni teknolojiler burada tanıtılabilir.

Yeni yatırımlar burada konuşulabilir.

Yeni iş birlikleri burada kurulabilir.

Türkiye’nin tarihsel mirası, gastronomik gücü, üretim kapasitesi ve jeostratejik konumu buna fazlasıyla uygundur.

Mesele yağ değil, medeniyet satabilmek

Türkiye’nin önündeki mesele artık daha fazla zeytinyağı üretmek değil.

Daha fazla değer üretmek.

Daha fazla güven üretmek.

Daha güçlü markalar yaratmak.

Daha etkili hikâyeler anlatmak.

İspanya litre satıyor.

İtalya hikâye satıyor.

Türkiye ise artık zeytin medeniyetini satmayı öğrenmek zorunda.

Çünkü Ayvalık’tan Milas’a, Urla’dan Hatay’a, Gemlik’ten Mardin’e uzanan sekiz bin yıllık bir kültürden söz ediyoruz.

Bu yalnızca ekonomik bir değer değil.

Stratejik bir değerdir.

Kültürel bir değerdir.

Jeopolitik bir değerdir.

Eğer OLIVE ISTANBUL ve benzeri organizasyonlar kalite, bilim, şeffaflık ve uluslararası standartlar çizgisinde ilerlemeyi başarırsa Türkiye yalnızca büyük bir üretici olmayacaktır.

Aynı zamanda dünya premium zeytinyağı ekonomisinin yönünü belirleyen ülkelerden biri haline gelebilecektir.

Çünkü mesele yalnızca ödül almak değildir.

Mesele dünyanın Türk zeytinyağına güven duymasıdır.

Türkiye’nin bu tür zirvelere öncülük etmesi yalnızca zeytinyağının tanıtımı açısından değil; kalite kültürünün yerleşmesi, markalaşmanın güçlenmesi ve uluslararası güvenin inşa edilmesi açısından da büyük önem taşıyor.

Ancak bunun sürdürülebilir olması için organizasyonların şeffaf, bağımsız, bilimsel ve kapsayıcı bir anlayışla yönetilmesi gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, gerçek bir Davos ruhuna ihtiyaç var.

Rekabetin olduğu kadar iş birliğinin de teşvik edildiği, üreticinin olduğu kadar yatırımcının, şefin, akademisyenin ve uluslararası alıcının da kendisini ait hissettiği bir platform…

Böyle bir vizyon hayata geçirilebilirse bunun faydası yalnızca birkaç madalya veya ödülle sınırlı kalmayacaktır.

Türk zeytinyağının dünyanın önde gelen restoranlarına, otel zincirlerine, gurme marketlerine, özel perakende ağlarına ve seçkin mutfaklarına daha güçlü biçimde girmesine katkı sağlayacaktır.

Daha fazla ihracat.

Daha yüksek katma değer.

Daha güçlü markalar.

Daha fazla uluslararası görünürlük.

Daha yüksek üretici geliri.

Ve en önemlisi, Türk zeytinyağının hak ettiği itibara kavuşması.

O zaman İstanbul yalnızca bir yarışmanın ev sahibi olmayacaktır.

Dünya zeytin ve zeytinyağı sektörünün geleceğinin tartışıldığı, yeni yatırımların şekillendiği, teknolojilerin tanıtıldığı, iş birliklerinin kurulduğu gerçek bir küresel merkez haline gelecektir.

Çünkü geleceğin kazananları en çok üretenler değil; en çok güven verenler, en güçlü markaları yaratanlar ve hikâyesini dünyaya en iyi anlatanlar olacaktır.

Hızlı teslimat sektörünün kök saldığı Hindistan’da ise 10 dakikada teslim edilen taze yemek hizmeti sunan bir şirket yatırımcıların ilgisini çekiyor. Çöken bir kripto para girişiminde birlikte çalışan üç eski iş arkadaşı tarafından kurulan Swish, taze hazırlanmış yemekleri 10 dakika içinde teslim eden bir uygulama. Başlangıçta Aniket Shah, Ujjwal Sukheja ve Saran S. tarafından kendi kaynaklarıyla finanse edilen girişim, şu ana kadar toplam 54 milyon dolar yatırım aldı. Bunun 38 milyon dolarlık kısmı, Mart ayında ABD merkezli Bain Capital Ventures ve Londra merkezli Hara Global Capital liderliğinde gerçekleşen Seri B yatırım turundan geldi. Bu yatırım turu şirketin değerini 139 milyon dolar olarak belirledi.

Yapay zeka her yerde

Listede yer alan genç girişimciler, özel kurumsal araçlar ve otonom ajanlar geliştirmek için yapay zekayı kullanıyor. Verimliliği artırmak amacıyla Finnlay Morcombe ve Oliver Farnill, 2023 yılında Melbourne merkezli Fluency’yi kurdu. Girişim, bir şirketin iş akışındaki tekrar eden görevleri tespit edip bunları yapay zeka yardımıyla otomatikleştirebilen tak-çalıştır yazılımlar geliştirdi.

Japonya’da ise Yuki Noro, inşaat şirketlerinin verimliliğini artırmak ve iş gücü ihtiyacını azaltmak amacıyla Akari’yi kurdu. Şirket, inşaat yönetiminden statik hesaplamalara, fatura işlemlerinden yapı yönetmelikleriyle ilgili soruların yanıtlanmasına kadar pek çok süreci yöneten bulut tabanlı yapay zeka yazılımları geliştiriyor. Tokyo merkezli şirket, ocak ayında Mitsubishi Electric’ten 100 milyar yen değerleme üzerinden 5 milyar yen (31 milyon dolar) yatırım aldı. Bu yılın listeye giren isimleri ayrıca oyun deneyimini, dil öğrenimini ve akıllı giyilebilir teknolojileri geliştirmek için de yapay zekadan yararlanıyor.

Rong Sijia, küçük bir USB cihazı geliştiren Action&Link’in kurucu ortaklarından biri. Bu cihaz, akıllı telefon uygulamasıyla eşleştirildiğinde oyuncunun bedenini PC ve Nintendo Switch oyunları için bir kontrol cihazına dönüştürüyor. Bir diğer isim olan RJ Gan Confidein girişiminin kurucu ortaklarından. Şirket, teknoloji destekli bir dua yüzüğü geliştiriyor. NFC tabanlı cihaz bir akıllı telefona dokundurulduğunda, Hristiyan kullanıcılara ruh hallerine uygun ayetler sunuyor.

Yeni nesil araştırmalar

Forbes2un 300 kişilik listesi, girişimcilerin yanı sıra değişen piyasalarda yol almaya çalışan girişim sermayedarlarını, keşif yolundaki bilim insanlarını, gıda israfı gibi sorunlarla mücadele eden sosyal girişimcileri ve küresel sahnede parlayan sanatçıları ve sporcuları kapsayan 10 kategoriyi içeriyor. Toplam 19 araştırmacı ve bilim insanı, 2026 Forbes 30 altı 30 Asya listesine girdi. Bu sayı, Sağlık ve Bilim kategorisinin üçte ikisini oluşturuyor. Araştırma konuları, malzeme biliminden yapay zekaya kadar uzanıyor ve özellikle büyük dil modellerinin (LLM) daha iyi eğitilmesi ile model halüsinasyonlarının azaltılmasına odaklanıyor.

Listeye giren isimlerden biri olan Hikari Okita, DNA ve RNA’nın daha dayanıklı bir versiyonu olan ancak benzer genetik depolama özelliklerine sahip kseno-nükleik asit (XNA) üzerine araştırmalar yürütüyor. XNA, yapay yaşamın geliştirilmesine ve kökenlerinin dört milyar yıl öncesine kadar araştırılmasına yardımcı olabilir. Güney Koreli MIT doktora adayı Eugene Park ise manyetik malzemelerin, geleneksel silikon elektroniğinin ötesinde geleceğin düşük enerji tüketimli bilgi işlem teknolojilerini nasıl mümkün kılabileceğini araştırıyor. Park, geçen yıl Caltech Trailblazers Sempozyumu’na katıldı ve Material Research Society’den Graduate Student Gold Award ödülünü aldı.

Yükselen yetenekler

Kortlardan podyumlara uzanan bu yılki liste, spor ve yaratıcılık alanlarında da büyük bir yetenek çeşitliliği sunuyor. Alexandra Eala, geçen yıl Kadınlar Tenis Birliği (WTA) dünya sıralamasında ilk 50’ye girerek Filipinler’de tenise olan ilgiyi artıran hızla yükselen bir tenis yıldızı. 20 yaşındaki sporcunun kariyeri son dönemde birçok ilke sahne oldu: 2025’te iki ilk 10 oyuncusunu mağlup eden ilk Filipinli kadın oldu (Miami Open, ocak); bir WTA turnuva finaline yükselen ilk Filipinli oldu (Eastbourne International, haziran); ve Grand Slam ana tablo tekler maçını kazanan ilk Filipinli kadın unvanını aldı (ABD Açık, ağustos).

Öte yandan 25 yaşındaki model Bhavitha Mandava, 2024 ortalarında New York metrosunda bir modellik ajansı tarafından keşfedilmesinden bu yana önemli bir başarı hikayesi yazdı. Fransız moda devi Chanel’in sanat yönetmeni Matthieu Blazy’nin ilham perisi olarak aralık ayında Chanel’in Métiers d’Art koleksiyonunun açılışını yapan ilk Hintli model oldu. Mart ayında Chanel marka elçisi olarak atandı ve mayıs ayında New York’taki Met Gala’da ilk kez boy gösterdi. Mandava ve Eala, bireysel başarılarının ötesinde, elde ettikleri başarının kültürel etkisinin de farkında. Yeni nesil genç Asyalılara ilham verme güçleri, onlara listemizde hak edilmiş bir yer kazandırdı. 

2026 yılı 30 altı 30 Asya listesi yaklaşık 4 bin aday arasından seçildi. Adaylar, Forbes Asya'nın bölge genelindeki muhabir ve editör ekipleri tarafından değerlendirildi ve farklı sektörlerden uzmanlar ile 30 altı 30 mezunlarından oluşan bir jüri tarafından incelendi.

Nihai listede Asya-Pasifik bölgesinden 18 ülke ve bölge temsil ediliyor. En fazla isme sahip ülke 78 kişiyle Hindistan olurken, onu 46 kişiyle Çin, 38 kişiyle Avustralya ve 32 kişiyle Japonya takip ediyor. Endonezya, Singapur ve Güney Kore’nin ise 18’er temsilcisi bulunuyor. Listedekilerin yaklaşık dörtte biri kadınlardan oluşuyor ve ortalama yaş 26. Bu yılın grubu, bölgenin en deneyimli yatırımcılarından toplamda 1 milyar dolarlık yatırım toplamayı başardı.

Forbes Türkiye 2026 30 Altı 30 için başvurusu için tıklayın

BRIQ Architects’te görev yapan mimar Peter Bur Andersen, kentin sürdürülebilirlik vizyonunun merkezinde yer alıyor. Andersen’a göre Kopenhag’ın temel stratejisi, kaynak ve araziyi tüketen kontrolsüz kent yayılımını reddetmek. Bunun yerine şehir, mevcut alanları yeniden değerlendirerek daha kompakt ve verimli yaşam ve kamusal alanlar üretmeyi hedefliyor. Örneğin eski bir mühimmat deposu; kafe, otel lobisi ve ticari alanların bir arada bulunduğu çok işlevli bir yapıya dönüştürülebiliyor.

Andersen bu yaklaşımı tek cümleyle özetliyor: “Daha az kaynakla daha çok iş yapmak.” Ona göre bu fikir ilk bakışta radikal görünse de pratikte karşılığını veriyor.

Sürdürülebilirlikte yeni yaklaşım: Turizm ve mimarinin kesişimi

Andersen, sürdürülebilirlik ile turizmi birleştiren yeni nesil tasarım anlayışının öncülerinden biri olarak görülüyor. Bu yaklaşım; suyu geri dönüştüren otellerden kentsel tarım projelerine, mantar üretim tesislerinden çok işlevli mimari tasarımlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.

Otellerde “Mars teknolojisi” ile su tasarrufu

Kopenhag’daki Bryggen Guldsmeden Oteli, bu yaklaşımın en dikkat çekici örneklerinden biri. Otelde kullanılan Orbital Systems duş teknolojisi, NASA’nın Mars görevleri için geliştirdiği kapalı devre su geri dönüşüm sisteminden ilham alıyor.

Sistem, duş sırasında kullanılan suyu sürekli filtreleyip yeniden kullanarak tüketimi %60 ila %90 oranında azaltıyor. Geleneksel duşlara benzeyen bu sistemde kullanıcılar su sıcaklığını ve akışını özel bir kontrol paneli üzerinden yönetiyor.

Şehir için su tasarrufu kritik bir konu. Kopenhag’ın 2040 yılına kadar ciddi su kıtlığı riskiyle karşı karşıya kalabileceği öngörülüyor. Bu nedenle otellerdeki bu tür teknolojiler stratejik önem taşıyor.

Kentsel tarımda sıfır atık modeli: Funga Farm

Şehrin sürdürülebilirlik yaklaşımı yalnızca mimariyle sınırlı değil. Funga Farm adlı kentsel mikoloji tesisi, gıda üretiminde atık kavramını neredeyse ortadan kaldıran bir model uyguluyor.

Yılda on binlerce kilogram istiridye mantarı ve tıbbi mantar üreten tesis, bunu son derece düşük su tüketimiyle gerçekleştiriyor. Üretim sürecinde tarımsal yan ürünler—buğday kepeği ve talaş gibi—yeniden değerlendirilerek mantar yetiştiriciliğinde kullanılıyor.

Kullanım sonrası kalan organik materyaller ise kompost haline getirilerek kentsel bahçelere gönderiliyor. Ürünler, Kopenhag’daki üst düzey restoranlarda da servis ediliyor.

Endüstriyel alanların kültür merkezine dönüşümü

Kopenhag’ın sürdürülebilirlik yaklaşımı kamu yapılarında da kendini gösteriyor. Helsingør’deki Kulturværftet (Kültür Tersanesi), eski bir tersanenin kültür merkezine dönüştürülmesiyle oluşturulmuş bir proje.

Yıllık yüz binlerce ziyaretçi ağırlayan merkezde enerji verimliliği, LED aydınlatma kullanımı ve elektrikli ulaşım sistemleri ön planda. Tesis ayrıca kısa mesafeli iş seyahatlerinde tren veya araç paylaşımını zorunlu tutan politikalar uyguluyor.

Gıda tedarikinde ise uçakla taşınan ürünlerden kaçınılıyor ve sürdürülebilirlik kriterlerini karşılamayan tedarikçilerle çalışılmıyor.

Nordhavn’da yeni kent modeli

Nordhavn’daki kentsel planlama ise Kopenhag’ın genel stratejisinin en önemli parçalarından biri. Şehir, geçmişteki banliyöleşme modelini tersine çevirerek daha yoğun ve sürdürülebilir yaşam alanları oluşturmayı hedefliyor.

Konut sıkıntısına rağmen, çözüm daha geniş değil; daha verimli yaşam alanları üretmek. Ortalama konut büyüklüğünün küçültülmesi ve kamusal alanların “evin uzantısı” haline getirilmesi bu yaklaşımın temelini oluşturuyor.

Bu modelde:

• Eski endüstriyel yapılar yıkılmak yerine yeniden işlevlendiriliyor
• Konut, ofis ve ticari alanlar aynı yapıda birleştiriliyor
• Ortak alanlar 24 saat aktif kullanım sağlayacak şekilde tasarlanıyor

Böylece şehirde “örtüşen kullanım ekonomisi” oluşturularak kaynak verimliliği artırılıyor.

Kopenhag modeli: Teknolojiden çok sistem tasarımı

Uzmanlara göre Kopenhag’ın başarısı yalnızca teknolojik çözümlerden değil, toplumsal davranışı yönlendiren bütüncül bir şehir planlamasından kaynaklanıyor. Amaç, sürdürülebilirliği bireysel tercihlerden çıkarıp günlük yaşamın doğal bir parçası haline getirmek.

Şehirde bir otelde kalırken su tasarrufu sistemini, bir restoranda sürdürülebilir menüyü, sokakta ise paylaşımlı ulaşım ve kentsel bahçeleri deneyimlemek mümkün.

Sonuç olarak Kopenhag modeli, kaynakları sınırlı bir dünyada kentlerin nasıl yeniden tasarlanabileceğine dair güçlü bir örnek sunuyor: Daha az tüketerek daha fazla yaşam üretmek.

“Con Te Partirò”nun bugün artık yalnızca bir şarkı değil, kolektif bir hafıza parçasına dönüştüğünü söylediğimizde ise Bocelli, yıllar sonra aynı eseri seslendirmenin en büyük farkının yaşam deneyimi olduğunu belirtiyor. Şarkının özünün değişmediğini özellikle vurgularken, zaman ilerledikçe müziğin yalnızca derinleştiğini ve bugün onu söylerken çok daha fazla insanın duygusunu taşıdığını hissettiğini dile getiriyor.

Sahneye çıkma motivasyonunu anlattığında ise yaklaşımı daha da sadeleşiyor. Her performanstan önce kendine aynı soruyu sorduğunu söylüyor: “Bu an neden özel?” Ona göre bu sorunun cevabı her defasında aynı; çünkü müzik, yaşayan ve nefes alan bir varlık gibi seyirciyle birlikte yeniden doğuyor. Bu görünmez bağ, her konseri benzersiz kılıyor ve sahneyi korkutucu bir yer olmaktan çıkarıp minnettarlık hissi yaratan bir alana dönüştürüyor.

Müziğin evrenselliği üzerine konuşurken Türk müziğine de değinen Bocelli, her kültürün kendine özgü bir ruh taşıdığını ifade ediyor. Türk müziğinde özellikle melodik zenginlik ve duygusal yoğunluğun kendisini etkilediğini söylüyor. İstanbul için ise yalnızca bir şehir tanımını kabul etmiyor; onu daha çok bir hafıza olarak görüyor. Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olmasının şehre olağanüstü bir derinlik kazandırdığını düşünüyor. İstanbul’da sahne almayı ise sadece bir konser değil, aynı zamanda kültürel bir diyaloğun parçası olmak olarak tanımlıyor; şehri Doğu ile Batı arasında bir köprüden çok daha fazlası, güçlü bir duygu geçiş alanı olarak konumlandırıyor. İstanbul seyircisini ise müziği gerçekten yaşayan, dikkatle dinleyen ve duyguyu sahnede birebir hisseden bir kitle olarak tarif ediyor.

Romanza’ya dönüp baktığında geriye bırakmak istediği şeyin teknik başarılar listesi değil, bir his olduğunu söylüyor. Onun için en büyük anlam, insanların müziği zor zamanlarında bir teselli olarak hissedebilmesi. Bu nedenle müzik, onun gözünde bir tür duygusal sığınak; asıl miras da tam olarak bu teselli duygusu.

Söyleşinin sonunda genç haline ne söylemek isteyeceği sorulduğunda ise cevabı son derece yalın: “Korkma ve sabırlı ol, çünkü senin kırılgan sandığın şey aslında en büyük gücün olacak.”

Ve tüm bu anlatının sonunda hikâye, başladığı yere geri dönüyor: sese, sahneye ve zamana direnen bir duyguya. Andrea Bocelli, müzik tarihine damga vuran Romanza’nın 30. yılına özel hazırlanan “Romanza 30th Anniversary World Tour” kapsamında yeniden dünya sahnelerine çıkarken, bu yolculuğun en güçlü duraklarından biri İstanbul olacak. 30 Mayıs 2026 akşamı Beşiktaş Tüpraş Stadyumu’nda gerçekleşecek konser, NTRteam ve Mticket iş birliğiyle, yalnızca bir performans değil; Romanza’nın üç on yılı aşan duygusal mirasına sahnede verilmiş canlı ve zamansız bir karşılık olarak konumlanıyor.

Belediyenin yöresel lezzetleri bir araya getirdiği bedestende kadın kooperatiflerinin emeğini değere dönüştüren Hanımeli Yöresel markasında kargı tulumu bulmak mümkün. Bedestenin bir diğer güzel tarafı 27 ülkeye ihracat yapan ve özellikle süt reçeliyle uluslararası bir şöhret yakalayan Ganik’in de burada bir şubesinin bulunması. 1953’te kurulan ve üçüncü kuşağın daha da büyüttüğü Ganik’in süt reçelleri dünyada ve Türkiye’de BigChefs gibi restoranlarda Iced Spanish Latte’lerin olmazsa olmazı, pek çok pastanın ve kupun sosu aynı zamanda. Çorum’un İskilip ilçesine özgü, coğrafi işaret tescilli, bölgenin kaya tuzu ve bağlarından elde edilen üzüm sirkesiyle yapılan kıtır yapıdaki İskilip turşusu da bedestendeki Yakamoz’dan temin edilebiliyor.

Şimdi sizi daha fazla merakta bırakmadan gastronominin Çorumlu kare aslarını sıralamaya devam ediyorum. 

Sungurlu beyaz üzümü- ki Ayağıbüyük Köyü killi şist ve kum taşlı yapısıyla bu çok özel üzümün varlığını sürdürebildiği nadir yerlerden biri. Anadolu’nun unutulmuş miras üzümlerinden ve yok olmak üzereyken yeniden keşfedilen “Sungurlu beyazı” için coğrafi işaret tescili girişimleri de başlamış. 

Dünyaca ünlü Michelin yıldızlı şeflerin ilkbahar menülerinde en çok yer verdiği lüks imza malzemelerden kuzu göbeği mantarı (morel). Topraksı tadı, gözenekli yapısı sayesinde sosları çok iyi emmesi ve etsi dokusu bu mantarı yüksek gastronomi dünyasının vazgeçilmezi kılıyor.

Ve menevcer (yabani kuşkonmaz). Vahşi, biraz da otsul bir lezzeti olan menevcerin kısa süreliğine ulaşılabilir olması ve doğadan toplanmasındaki zorluk, onu havyar veya trüf mantarı gibi "nadir ve değerli" bir malzeme kılıyor. Fine dining ve haute cuisine için  "baharın müjdecisi" olduğundan en prestijli sebzelerden sayılan menevcer, mevsimselliğin, şeflerin teknik becerisinin ve tabak sunumunda zarafetin önemli sembollerinden. 

Çorum’da gastronominin olmazsa olmazı zeytinyağının da alası var! İç Anadolu ile Karadeniz geçiş ikliminin yarattığı özel mikroklima sayesinde Yukarızeytin ve Aşağızeytin köylerinde Kızılırmak havzasındaki derin vadilerde yüzyıllardır var olan yabani (delice) zeytin düşük asitli, yüksek polifenollü ve aromatik yapısıyla haute cuisine restoranlarının dahi "yerel teruar" ürün olarak menülerine eklemek isteyeceği türden butik bir değer. 

Ve hemen aklıma gelen diğerleri: Kapari, Oğuzlar cevizi, Mecitözü balı, Alaca mor soğanı, Osmancık pirinci… 

Osmancık pirinci dedik ama Çorum’a özgü, 12-14 saatte pişirildiği için oldukça zahmetli ve  coğrafi işaretli İskilip dolması ancak Akçeltik pirinci kullanılarak yapılabiliyor. En az 500 yıllık bir geçmişi olan bu düğün yemeğinde kazanın dibindeki soğan ve et pişerken üstteki sacayağına yerleştirilen “Ca” isimli bez torbanın içerisindeki pirinç buharla demleniyor. Bol karabiber ekilmiş ve soğan sayesinde bulgur rengini almış pilavın üstüne et konularak servis ediliyor. Yanında ise yine İskilip’e özgü sirkeli cacık ikram ediliyor. Bu cacığın içine tuz ile birlikte az miktarda şeker de ilave edildiğini öğrendim. Dürüstçe, bu iki tabak müthiş bir ikili!

Çorum’un küçükbaş hayvancılıkta önemli bir şehir olduğunu hatırlatarak, deneyimlediğim iki adresi tavsiye edebilirim. Biri 1945’ten bugüne Çorum’un meşhur tandır kebabını dededen toruna dört kuşaktır yapan Kebapçı Zade, diğeri de 1958’de kurulan ve sadece kuzu yiyebileceğiniz et lokantası Hasan Zahir.

Ancak şunu da rahatlıkla söyleyebilirim, Veli Paşa Hanı’ndaki Çorum Belediyesi Sosyal Tesisi’nde Çorum'a özgü kıymalı su böreği ve cevizli beyaz baklava dahil yöresel pek çok yemeği en doğru tarife göre hazırlanmış haliyle deneyimleyebilirsiniz. Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, sadece kendi tesislerinde değil, şehrin tüm lokantalarındaki yöresel yemeklerde aynı lezzetin yakalanabilmesi için esnafa ve halka gastronomi eğitimleri verdiklerini belirtiyor. 

Şehirdeki beş yıldızlı otel ve kaliteli servis sunan restoranların sayısını artırarak, gastronomi ve turizm eğitimleriyle iyi bir “foodie” şehri olmak yolunda ilerleyen Çorum, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Alanı başvuru sürecini de resmen başlattı. UNESCO Başvuru Stratejik Danışmanı Yasemin Cerit Doğan, yöresel yemek araştırmacısı-gastronomi yazarı Adnan Şahin, Hitit Üniversitesi’nden akademisyenler, turizm temsilcileri, esnaf grupları, ilçe belediyeleri ve kamu kurumlarının Çorum Belediyesi ile el ele yürüttüğü çalışmalar uluslararası gastronomi organizasyonlarıyla da vücut buluyor. Örneğin, 4-7 Haziran 2026’da dünyanın farklı ülkelerinden açık ateş pişirme ustaları Çorum’da buluşacak. İspanya, İtalya, Brezilya, İngiltere, ABD ve Türkiye’nin gastronomi şehirlerinden ünlü şeflerin pişirme tekniklerini konuşturacağı etkinlikler için Çorum Barajı’na kuşbakışı bakan özel bir arazide ateş ocağı çukurları hazırlanmış durumda. Sonrasında Çorum ekim ayında İspanya’nın San Sebastián kentinde düzenlenecek dünyanın en önemli gastronomi fuarlarından San Sebastián Gastronomika’ya katılarak uluslararası tanıtım çalışmalarını sürdürecek.

Yolcu yolunda gerek diyor, Çorum’a UNESCO kervanında sürdürülebilir bir gelecek diliyorum.

Ancak artık yeni bir yıkım çağının içindeyiz.

Bu kez hedef doğrudan insan değil; insanlığın ortak yaşam zemini olan doğa.

Ormanların bilinçli şekilde yok edilmesi, nehirlerin zehirlenmesi, denizlerin plastik çöplüğüne dönüştürülmesi, milyonlarca canlının yaşam alanlarının ortadan kaldırılması, zeytinliklerin, tarım arazilerinin, mercan resiflerinin ve yağmur ormanlarının kısa vadeli rant uğruna geri dönülmez biçimde tahrip edilmesi artık sıradan çevre ihlalleri olarak görülemez.

Çünkü doğaya karşı işlenen bazı suçların etkisi savaşlardan bile daha uzun sürüyor.

Bir şehir on yılda yeniden inşa edilebilir. Ama yok edilen bir ekosistem bazen yüzlerce yılda geri dönmüyor. Bazı türler sonsuza kadar kayboluyor. Toprak ölüyor. Yeraltı suları tükeniyor. İklim dengesi bozuluyor.

Bu nedenle artık yeni bir kavramı çok daha ciddi biçimde tartışmak zorundayız:

“Doğa kırımı” — Yeni yüzyılın sessiz suçu

“Ecocide” yani doğa kırımı, yalnızca çevreye zarar vermek değil; yaşamın sürdürülebilirliğini sistematik biçimde yok etmektir.

Bugün iklim krizinin, kuraklığın, gıda güvensizliğinin ve kitlesel göçlerin arkasında çoğu zaman kontrolsüz çevresel yıkım bulunuyor.

Bu artık romantik çevrecilik meselesi değil; küresel güvenlik, ekonomi ve medeniyet meselesidir.

Atmosfer ortak. Denizler ortak. İklim ortak.

Felaketin sınırı yok.

Dünyadaki en çarpıcı doğa kırımı örnekleri

Bugün dünyada yaşanan bazı çevresel yıkımlar artık klasik çevre sorunu boyutunu aşmış durumda.

Amazon Ormanları – Brezilya

Dünyanın “akciğeri” olarak görülen Amazon yağmur ormanlarının önemli bölümü:

* madencilik,
* tarım lobileri,
* kaçak ağaç kesimi,
* büyük ölçekli hayvancılık faaliyetleri
    nedeniyle yok ediliyor.

Bu yalnızca Brezilya’nın değil, küresel iklim sisteminin sorunu.

Aral Gölü – Orta Asya

Sovyet dönemindeki yanlış tarım politikaları nedeniyle dünyanın en büyük iç göllerinden biri olan Aral Gölü neredeyse tamamen kurudu.

Ortaya çıkan sonuç:

* çölleşme,
* sağlık krizleri,
* tarımsal çöküş,
* kitlesel yoksulluk oldu.

İnsan eliyle yaratılmış en büyük ekolojik felaketlerden biri olarak görülüyor.

Nijer Deltası – Nijerya

Petrol sızıntıları ve kontrolsüz enerji faaliyetleri nedeniyle:

* nehirler,
* tarım alanları,
* balıkçılık ekosistemi
    büyük ölçüde tahrip edildi.

Yerel halk onlarca yıldır ağır sağlık ve geçim sorunları yaşıyor.

Endonezya ve Güneydoğu Asya

Palm yağı üretimi uğruna milyonlarca hektar tropikal orman yok edildi.
Orangutanlar gibi birçok tür yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

Türkiye’de yaşanan doğa kırımı örnekleri

Türkiye de bu risklerden bağımsız değil.

Kaz Dağları

Madencilik faaliyetleri uğruna geniş orman alanlarının tahribi uzun süre kamuoyunda büyük tepki yarattı.

Sorun yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değildi:

* su havzaları,
* biyolojik çeşitlilik,
* yerel yaşam düzeni
    tehlikeye girdi.

Marmara Denizi ve Müsilaj

Marmara’da yaşanan müsilaj felaketi, plansız sanayileşme ile deniz ekosisteminin nasıl çökebileceğini gösterdi.

Bu yalnızca çevre sorunu değil;
balıkçılık, turizm, halk sağlığı ve ekonomi sorunu haline geldi.

Akdeniz ve Ege Orman Yangınları

İklim değişikliğiyle birleşen:

* kontrolsüz yapılaşma,
* yetersiz planlama,
* ihmaller
    Türkiye’nin orman varlığını ciddi biçimde tehdit ediyor.

Zeytinliklerin ve tarım alanlarının baskı altına girmesi

Enerji, madencilik ve imar baskısı nedeniyle:

* zeytinlikler,
* meralar,
* verimli tarım alanları
    giderek daha kırılgan hale geliyor.

Oysa gıda güvenliği çağında toprağı kaybetmek, geleceği kaybetmek anlamına geliyor.

Ekolojik kalkınma modeli neden hayati?

1. yüzyılın kalkınma modeli:
    “önce büyü, çevreyi sonra düşün”
    mantığına dayanıyordu.

Bugün bunun sürdürülemez olduğu açık biçimde ortaya çıktı.

Yeni dönemde gerçek kalkınma:

* doğayı yok ederek değil,
* doğayla uyumlu üretim yaparak,
* suyu koruyarak,
* toprağı yaşatarak,
* yenilenebilir enerjiye yatırım yaparak,
* döngüsel ekonomiyi geliştirerek
    mümkün olacak.

Çünkü artık çevreyi korumak büyümeye engel değil; tam tersine uzun vadeli ekonomik güvenliğin temel şartı.

Ekolojik çöküş yaşayan bir ülkenin:

* tarımı,
* turizmi,
* sağlığı,
* enerji sistemi,
* şehir yaşamı
    zamanla sürdürülemez hale gelir.

Yasemin Bal ve Türkiye’de yükselen hukuki farkındalık

Bu kavramın Türkiye’de en güçlü savunucularından biri hukukçu Yasemin Bal.

Bal uzun süredir doğaya karşı büyük ölçekli tahribatların yalnızca çevre hukuku kapsamında değil, insanlığa karşı suç perspektifiyle değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Çünkü klasik para cezaları çoğu zaman büyük şirketler için yalnızca “işletme maliyeti” haline geliyor.

Oysa mesele yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değil;
yaşam alanlarının,
su kaynaklarının,
biyolojik çeşitliliğin,
hatta insanlığın ortak geleceğinin yok edilmesi.

Ne yapılmalı?

Türkiye ve dünya artık çevreyi “ikincil mesele” olarak görmekten vazgeçmek zorunda.

Atılması gereken temel adımlar açık:

Ecocide uluslararası suç kapsamına alınmalı

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetki alanına doğa kırımı da dahil edilmeli.

Çevre cezaları caydırıcı hale getirilmeli

Şirketlerin kolayca göze alabileceği sembolik cezalar yeterli değil.

Zeytinlikler, su havzaları ve tarım alanları stratejik varlık sayılmalı

Kısa vadeli rant yerine uzun vadeli ulusal güvenlik perspektifi benimsenmeli.

Ekolojik etki analizleri bağımsız yapılmalı

Siyasi ve ticari baskılardan bağımsız bilimsel denetim şart.

Yerel halk karar süreçlerine dahil edilmeli

Doğayı korumanın en etkili yolu, bölge insanını sürecin parçası yapmaktır.

Eğitim sistemi ekolojik bilinç üretmeli

Çevre duyarlılığı yalnızca aktivistlerin değil toplumun ortak refleksi haline gelmeli.

Geleceğin en büyük hukuk ve vicdan mücadelesi

1. yüzyıl büyük ihtimalle yalnızca enerji savaşlarının, ticaret savaşlarının veya teknoloji rekabetinin değil; aynı zamanda doğayı koruma mücadelesinin de yüzyılı olacak.

Çünkü mesele artık sadece “yeşil politika” değil.

Mesele:

* suya erişim,
* temiz havaya erişim,
* sağlıklı toprağa erişim,
* güvenli gıdaya erişim,
* yaşanabilir şehirler,
* iklim güvenliği,
* ve nihayetinde medeniyetin sürdürülebilirliği.

Belki de gelecek kuşaklar bizim çağımıza dönüp şu soruyu soracak:

“İnsanlar birbirlerini öldürmenin suç olduğunu anlamıştı da, gezegeni öldürmenin neden ağır suç sayılması bu kadar gecikti?”

Şeytan Marka Giyer 2 ile lüks tüketimde deneyim dönemi

"Sürdürülebilirlik Hedefleri 2030" başlıklı ilk panelde, Avrupa İklim Paktı Elçisi ve Łazarski Üniversitesi Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Agnieszka Oleksyn-Wajda ile H&M Doğu Avrupa Bölgesi Sürdürülebilirlik ve Kurumsal İlişkiler Müdürü Piotr Oksza- Łapicki yan yana oturdu.

Şirketin 2030 hedeflerine giden yolda nerede durduğu, neyin eksik kaldığı ve neyin hâlâ havada asılı olduğu konuşuldu. Ardından sahne "Malzemeler ve İnovasyon" paneline geçti. H&M Grup Döngüsel İnovasyon Laboratuvarı Başkanı Martin Ekenbark, koleksiyondan bir ceketi sahneye getirdiğinde somut bir rakam verdi: "Bu ceketin astarı yüzde 100 tarımsal atıktan üretilen BioFleax'ten yapılmış. Kaplama malzemesi pişirme yağından elde edilen bir deri alternatifi. Geleneksel yöntemle üretseniz, ham petrol bağımlılığını yüzde 80 azaltmış oluyorsunuz." Etkinlikte BioFleax'in yanı sıra Ecowell ve hidroponik pamuk gibi malzemeler de sergilendi. Bunların bir kısmı mevcut Stella McCartney H&M koleksiyonunda da kullanılıyor.

Aynı panele, H&M'in inovasyon finansmanından beslenen Myco Renew'un kurucusu ve CEO'su Tomasz Mierzwa da çıktı. Mierzwa'nın mantar bazlı malzeme teknolojisi geliştiren girişimi, bu yılki H&M Foundation Global Change Awards'ta ilk 20 finalist arasına girmişti. H&M Foundation'ın bu programı, şirketin sürdürülebilirlik bütçesinin bir kısmını erken aşama girişimlere yönlendirdiği kanallardan biri.

Koleksiyon, geri dönüştürülmüş içerik, organik pamuk, Responsible Wool Standard sertifikalı yün ve endüstriyel mısır ile geri dönüştürülmüş bitkisel yağdan üretilen kaplama malzemeleri kullanıyor. Koleksiyondaki bilekliklerin tamamı yüzde 100 geri dönüştürülmüş metalden üretilmiş. 2004'te Karl Lagerfeld ile başlayan H&M tasarımcı iş birlikleri geleneğinin ikinci halkası, 2005'te Stella McCartney olmuştu. Yirmi yıl sonra aynı ikili yeniden bir araya geldi. Bu kez sürdürülebilirlik gündemin merkezinde.

Bilanço yeşile dönüyor

H&M'in açıklanan 2025 yılı rakamları, sürdürülebilirliğin en azından kâğıt üzerinde kârlılıkla yan yana yürüyebildiğini gösteriyor. Yerel para birimlerinde satışlar yüzde 2 büyüdü ve İsveç kronu bazında net satışlar 228,3 milyar SEK'e (yaklaşık 21,7 milyar euroya) ulaştı. Faaliyet marjı yüzde 7,4'ten yüzde 8,1'e yükseldi. Dördüncü çeyrekte faaliyet kârı yüzde 38 artışla yaklaşık 600 milyon euroya çıktı, faaliyet marjı yüzde 10,7'ye ulaştı. Böylece şirket, uzun süredir hedeflediği yüzde 10 eşiği ilk kez aşmış oldu. Daha az üretip daha kârlı satma stratejisi, en azından bilanço düzeyinde, çalışıyor görünüyor. Sürdürülebilirlik cephesinde de rakamlar iddialı.

Kapsam 3 CO2 emisyonları (tedarik zincirinden kaynaklanan ve toplam karbon ayak izinin aslan payını oluşturan emisyonlar) 2019'a göre yüzde 34,6 azaltılmış. Bir yıl önce bu rakam yüzde 24,4'tü. Artık kullanılan malzemelerin yüzde 91'i geri dönüştürülmüş veya sürdürülebilir kaynaklı. Geri dönüştürülmüş materyal oranı tek başına yüzde 32'ye ulaşarak şirketin 2025 hedefi olan yüzde 30'u aştı. Şirketin kendi operasyonlarında kullanılan elektriğin yüzde 95'i yenilenebilir enerjiden. Karbon salınımını azaltma ve malzeme inovasyonu alanlarında 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) yatırım yapılmış. Łapicki bu tabloyu sahnede şöyle özetledi: "2019'da belirlediğimiz hedeflere ulaşırken aynı zamanda kârlılığı artırdığımızı gösterebildik. Sürdürülebilir olabilen ve iyi bir iş yapabilen bir şirketin yaşayan örneğiyiz."

2030 hedefleri

H&M'in 2030 taahhüt listesi iddialı. Sera gazı emisyonlarını yüzde 56 azaltmak, malzemelerin tamamını sürdürülebilir kaynaklı yapmak, geri dönüştürülmüş malzeme oranını yüzde 50'ye çıkarmak. Hedeflerin tamamı Bilim Temelli Hedefler İnisiyatifi onaylı. Bazı kalemlerde şirket hedefe yakın. Örneğin malzemelerin yüzde 91'i zaten sürdürülebilir kaynaklı, yenilenebilir elektrik kullanımı yüzde 95'te. Ama asıl ağır kalem olan kapsam 3 emisyonlarında. Şu ana kadar yüzde 34,6 azalma sağlanmış, hedefe ulaşmak için dört yılda yaklaşık 21 puanlık ek düşüş gerekiyor. Bu hedeflerin faturası ne kadar, sorusu Varşova'da biraz havada kaldı. Łapicki'ye doğrudan sorulduğunda "Neyin yatırım olduğunu tanımlamak bile zor" dedi. Resmi rapora bakıldığında, 2025'te değer zincirinin karbonsuzlaştırılması ve malzeme inovasyonuna yaklaşık 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) ayrılmış. Bu da 21,7 milyar euroluk bir operasyonda cironun yüzde 1,5'inden az demek.

Statista’nın verilerine göre Çin ve Bangladeş'in ardından Türkiye, H&M'in ürün tedarik ettiği üçüncü büyük ülke. Şirket, kamuya açık tedarikçi listesi üzerinden yapılan bağımsız analizlere göre Türkiye'deki yaklaşık 115 fabrikadan özellikle jarse, denim ve triko kategorilerinde üretim yaptırıyor. Ama Türkiye'nin H&M için anlamı bir tedarik havuzundan ibaret değil. Şirketin aynı anda üç farklı rolü üstlendiği coğrafyalardan biri Türkiye. Onlarca mağazayla bir perakende pazarı, 100’den fazla fabrikayla bir üretim üssü ve Avrupa üretim ofisiyle bir bölgesel yönetim merkezi… Bangladeş sadece üretim yapıyor, Almanya sadece satıyor. Türkiye her iki tarafta da ağırlıklı. Bu ağırlık artmak üzere. H&M, artan gümrük tarifeleri ve jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle üretimini yakın coğrafyalara kaydırma planını hızlandırdı. CEO Daniel Ervér, son 18 ayda tedarikçi ağını yeniden yapılandırdıklarını açıkladı. Avrupa pazarı için Türkiye, Mısır, Ürdün ve Fas öne çıkan ülkeler. Trende duyarlı koleksiyonların Türkiye ve Doğu Avrupa'ya kaydırılması, teslimat sürelerini haftalar düzeyinde kısaltıyor. Uzakdoğu'dan gemiyle 4–6 hafta süren teslimat, Türkiye'den karayoluyla günlere iniyor. Nearshoring denilen bu strateji, Türkiye'deki sipariş hacmini artırma potansiyeli taşıyor. Ama bu fırsatın bir bedeli var. H&M, tedarikçilerine sürdürülebilirlik standartları da dayatıyor. Kapsam 3 emisyonlarının yüzde 34,6 azaltılması, fabrikalardaki enerji dönüşümü olmadan mümkün değil. H&M'in küresel raporuna göre tedarik zincirindeki yerinde kömürlü kazan sayısı 2022'deki 118'den 2025 üçüncü çeyrek itibarıyla 10'a düşmüş. Bu, Türkiye dahil tüm tedarik ülkelerinde önemli bir dönüşümün başladığını gösteriyor. Ama dönüşümün maliyeti büyük ölçüde tedarikçilerin omuzlarında. Yenilenebilir enerjiye geçiş yatırımı, sertifikasyon süreçleri, altyapı yenileme...

H&M'in rakamları tek başına anlamlı olmayabilir. Resmin tamamını görmek için sektörün diğer devlerine bakmak gerekiyor. En büyük rakip Inditex (Zara'nın ana şirketi), 2025 mali yılı raporunda Kapsam 3 emisyonlarını 2018 baz yılına göre yalnızca yüzde 7 azalttığını açıkladı. Inditex'in 2030 hedefi ise yüzde 51 azaltma. Öte yandan Inditex malzeme dönüşümünde de agresif bir yol izliyor. Liflerinin yüzde 88'i düşük etkili kaynaklardan, yüzde 47'si geri dönüştürülmüş. Yelpazenin diğer ucunda ise Shein duruyor. Şirketin toplam emisyonları 2022–2023 arasında yüzde 81 arttı, 2024'te de yüzde 23'lük bir artış daha geldi. Shein'in 2030 hedefi yalnızca yüzde 25 azaltma. Kısacası H&M, Inditex ile Shein arasındaki bu geniş spektrumda emisyon azaltımında görece ileri bir noktada duruyor.

Türkiye'deki tablo da bu büyük resimden bağımsız değil. Global Fashion Agenda (GFA), 2025 sonunda Türkiye'de döngüsel tekstil sisteminin geliştirilmesini desteklemek için Circular Fashion Partnership: Türkiye girişimini duyurdu. Sektörün yerel oyuncuları da harekete geçiyor. İpekyol sürdürülebilir hammadde dönüşümüne odaklanırken Damat Tween geri dönüştürülmüş lif kullanımını operasyonlarına dahil ediyor. Lüks segmentte Beymen, Reborn projesiyle 2025 yılında 10 binden fazla ürünü yeni sahipleriyle buluşturdu. Döngüsel moda platformu Nivo ise Gebze'deki 5 bin metrekareden büyük Yenileme Merkezi'nde ayda 150 bin ürünü yeniden dolaşıma sokuyor. Girişim, 2021'den bu yana 40'tan fazla marka partneriyle birlikte 3 milyondan fazla ürünü döngüsel ekonomiye kazandırdı.

"Eskiden sizden nefret ederdik"

Łapicki, panelde bu denklemi somutlaştıran bir anekdot aktardı. 2005'te Türkiye'deki bir üretim ortağını ziyaret ettiğini, fabrika sahibinin "Eskiden sizden nefret ederdik" dediğini anlattı. "Bizden karşılamamızı istediğiniz standartlar vardı, yaşanabilir ücretler, etik çalışma koşulları, yeşil enerji... Endişeliydik, karşılayamayacağımızdan korkuyorduk. Ama sizinle çalışmaya başladık, daha fazla sipariş almaya başladık. Ve bir noktada fark ettik ki diğer markalar da sırf H&M tedarikçisi olduğumuz için bize geliyordu."

Łapicki bu hikayeyi 2005'te duyduğunu ve aynı yılın Stella McCartney ile ilk iş birliğinin yapıldığı yıl olduğunu ekledi. Hikaye, hem H&M'in tedarikçi standartlarını yukarı çekme gücüne hem de Türk üreticilerin uyum kapasitesine işaret ediyor. Şirketin tedarikçileriyle ortalama ilişki süresi dokuz yıl, 800 fabrikasının yüzde 40'ıyla on yılı aşkın süredir çalışıyor. Bu uzun süreli ortaklıklar birlikte evrilme sürecine işaret ediyor ama maliyet paylaşımının dengesine dair soru işaretleri hala duruyor.

Bu bağlamda Yargıtay’ın yakın tarihli ve basına yansıyan kararı, tercümanın çeviri esere yaptığı fikrî katkının korunma ölçütleri bakımından dikkat çekici ve emsal niteliğinde değerlendirmeler içermektedir. Anılan uyuşmazlığın çıkış noktası şudur: Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos’un “Meu Pé de Laranja Lima” adlı eseri, çevirmen Aydın Emeç tarafından “Şeker Portakalı” başlığıyla Türkçeye kazandırılmış ve eser bu başlıkla tanınmış hale gelmiştir. Can Yayınları tarafından uzun yıllar boyunca Aydın Emeç’in çevirisiyle 130 baskı yapılmış; ancak yayınevi daha sonra eseri farklı bir çevirmenle yeniden yayımlamasına rağmen, kamuoyunda yerleşik olan “Şeker Portakalı” başlığını kullanmaya devam etmiştir. Çevirmen Aydın Emeç’in oğlu ve varisi Ali Selim Emeç, özgün bir şekilde oluşturulan başlığın bu kullanımına karşı telif haklarına dayanarak tazminat davası açmıştır. İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, eser adının bağımsız bir yaratıcı katkı oluşturmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişse de, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin haberlere konu olan hükmü, ilgili kararları bozarak dosyada tazminat yönünden değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle dosyayı yeniden ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Yargıtay’ın anılan kararında, Şeker Portakalı başlığının orijinal Portekizce eserin birebir tercümesi olmadığı, “Meu Pé de Laranja Lima” ifadesinin kelime anlamı itibarıyla “Benim Tatlı Portakal Ağacım” şeklinde karşılanabileceği; buna karşılık çevirmenin, metni yalnızca Türkçeye aktarmakla yetinmeyip, eserin ruhunu yansıtan, akılda kalıcı ve orijinalinde bulunmayan Şeker Portakalı başlığını kurgulayarak kişisel yaratıcı katkısını ortaya koyduğu belirtilmiştir. Bu değerlendirme, FSEK m. 6 kapsamında yaratıcı çabanın ürünü olan tercümelerin, kaynak eserden ayrışan ve korunması gereken eser niteliğini teyit etmekte olup ilgili karar, eser adlarının ayırt edici olmaları hâlinde ayrıca korunabileceğini düzenleyen FSEK m. 83 hükmüyle^[1] de uyum içindedir.

Edebiyat çevirilerinde başlık seçimleri somut örneklerle incelendiğinde, kültürel ve yaratıcı tercihlerin telif hukuku bakımından taşıdığı önem daha açık biçimde ortaya çıkmaktadır. Örneğin Jane Austen’ın Pride and Prejudice adlı eseri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Hasan Âli Yücel Klasikler dizisinde “Gurur ve Önyargı”, Can Yayınları’nın tercümesinde ise “Aşk ve Gurur” başlığıyla yayımlanmıştır. Bu kapsamda, ilk örnekte kaynak metnin adının birebir çevirisi yoluna gidilmişken, Can Yayınları tercümesinde ise romanının içeriği ve duygusal tonu dikkate alınarak eserin ruhunu yansıtan bir başlık tercih edilmiştir.

Her ne kadar bazı haberlerde Şeker Portakalı başlığının durumuyla benzer bulunsa da, aslında J. D. Salinger’ın “The Catcher in the Rye” adlı romanının Türkçede uzun yıllar “Çavdar Tarlasında Çocuklar” başlığından ziyade “Gönülçelen” adıyla bilinmesi, eserin ilk çevirisinin Adnan Benk tarafından İngilizce aslından değil, tam tercümesi “kalp yakalayıcı / yakalayan anlamına gelen “L’Attrape-Cœurs” başlıklı Fransızca çeviriden yapılmış olmasından kaynaklanmaktadır.

Bazı çeviri ifadeler ise, kaynak eseri aşarak başlı başına edebî değer kazanabilmektedir. Shakespeare’in Hamlet oyunundaki “To be or not to be” tiradı, Sabahattin Eyüboğlu tarafından “Var olmak mı, yok olmak mı, bütün sorun bu!” şeklinde görece lafzına yakın bir biçimde çevrilmişken; Can Yücel’in “Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?” çevirisi, oyunun sınırlarını aşarak farklı bağlamlarda sıkça atıf yapılan, tek başına ikonik bir ifade hâline gelmiştir. Bu tür çeviriler, tercümanın yaratıcılığının esere ek bir değer kattığını açıkça göstermektedir.

Benzer bir durum, Harry Potter serisinin Türkiye’de Sevin Okyay ve Kutlukhan Kutlu tarafından yapılan çevirilerinde de gözlemlenmektedir. Kaynak eserdeki kurgusal terimler için üretilen horcrux - hortkuluk, howler - çığırtkan, dementor - ruh emici, boggart – böcürt, pensieve – düşünseli, auror – seherbaz gibi karşılıklar, yalnızca çeviri değil hedef dilde yeni bir edebî evren inşası niteliği taşımaktadır.

Sonuç olarak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin Şeker Portakalı kararı, çeviri eserlerde yaratıcı katkının fikrî mülkiyet hukuku kapsamında nasıl değerlendirileceğine ilişkin önemli bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Karar, başlık gibi eserin adını oluşturan unsurların da özgünlük barındırmaları hâlinde telif koruması kapsamında ele alınabileceğini açık biçimde vurgulamaktadır. Bu yönüyle söz konusu içtihat, hem akademik tartışmalar hem de uygulama bakımından çeviri eserler hukukunda yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Madde 83: (1) Bir eserin ad ve alâmetleri ile çoğaltılmış nüshaların şekilleri iltibasa meydan verebilecek surette diğer bir eserde veya çoğaltılmış nüshalarında kullanılamaz. (2) 1'inci fıkra hükmü umumen kullanılan ve ayırt edici bir vasfı bulunmayan, ad, alâmet ve dış şekiller hakkında uygulanmaz.

Masaüstü işlem platformu: Atlas

Etkinlikte duyurulan ürünlerden biri masaüstü işlem platformu "Atlas" oldu. Bugüne kadar mobil hizmet veren şirket, Atlas ile masaüstü işlemlere adım attı. Platformda modüler çalışma alanı, gelişmiş grafik araçları ve tek ekrandan emir ile pozisyon yönetimi özellikleri yer alıyor. İlk etapta Borsa İstanbul ve Amerikan borsaları için kullanıma açılan platform, kullanıcılara ücretsiz olarak sunulacak ve önümüzdeki 100 gün boyunca çeşitli güncellemeler alacak.

Avrupa borsaları ve VİOP işlemleri

Forbes Türkiye'nin 2025 yılındaki Girişim listesinde yer alan Midas, yeni dönemde Avrupa borsalarını da erişime açacağını duyurdu. Sisteme ilk olarak Almanya borsası eklenirken; Hollanda, Fransa ve İtalya piyasalarının daha sonraki aşamalarda platforma dahil edileceği belirtildi.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) işlemlerinin ise haziran ayında kullanıma açılacağı açıklandı. VİOP ürünü hisse, endeks, döviz ve kıymetli maden kontratlarını kapsayacak. Paylaşılan verilere göre şirket, son 6 ayda türev ürünlerde 50 binden fazla kullanıcıya hizmet verdi ve platformdaki opsiyon işlem hacmi 1 milyar doları aştı.

DeFi çözümü ve yapay zeka entegrasyonu

Kripto tarafında tanıtılan merkeziyetsiz finans (DeFi) ürünüyle, kullanıcıların ayrı cüzdan veya şifre (seed phrase) oluşturmasına, ağ ve köprü işlemleriyle uğraşmasına gerek kalmadan varlıklara ulaşabilmesi hedefleniyor.

Platforma eklenen yapay zeka destekli "Piyasa Rehberi" ise küresel ve yerel piyasalardaki gelişmeleri gün boyunca analiz edecek. Rehber, hisse sayfalarında özetler sunarak önemli gelişmelerde yatırımcılara anlık bildirim gönderecek.

Açıklanan resmi verilere göre yaklaşık 4 milyon kullanıcıya ulaşan şirket, son bir yılda 120 milyona yakın emre aracılık etti. Şirketin aylık işlem hacmi ise 20 milyar dolar seviyesine yaklaştı.

Etkinlikte değerlendirmelerde bulunan Midas Kurucu ve CEO’su Egem Eraslan, yeni ürünlerin yatırım deneyimini daha kapsamlı hale getirme yolunda önemli bir aşama olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Tanıttığımız ürünler, Midas’ın yatırım deneyimini daha kapsamlı ve erişilebilir hale getirme yolculuğunda önemli bir dönüm noktası. Yatırım dünyasının sınırlarını ortadan kaldırarak, kullanıcılarımızı yatırım fırsatlarıyla buluşturmayı amaçlıyoruz. Geliştirdiğimiz bu yeni ürünlerle yatırımın geleceğini bugünden erişilebilir kılmaya devam edeceğiz."

Midas Unicorn olmaya çok yaklaştı

DenizBank’ın hocaların hocası Devrim Erbil’i mayıs ayında da bırakmadığını görüyoruz. Banka bu sefer kendi evinde Galeri Deniz’de, üstadın Ayasofya, Galata Kulesi, Haydarpaşa Garı gibi İstanbul’a tutkuyla tepeden baktığı resimlerini ve daha önce hiçbir yerde sergilenmemiş eserlerini “Ters Yüz İmgeler-Sanata İyi Bakın!” seçkisi altında topluyor.

Geçtiğimiz yıl DenizBank Genel Müdür Yardımcısı ve Hukuk Başmüşaviri sorumluluğunu üstlenen ressam Akın Ekici ise aynı sergi kapsamında eserleriyle Galeri Deniz’in salonunda hocasıyla buluşuyor.

Koleksiyonerlerin yakından takip ettiği son yılların en üretken ressamlarından Akın Ekici’nin tuvalle yetinmeyip, batikten mozaiğe ve hatta heykele uzanan seçkisini Devrim Erbil’in de katıldığı serginin açılışında görme şansı bulduk. Hocası Devrim Erbil’in sanat yolculuğunda bakış açısını şekillendirdiğini, özellikle soyutlama alanında düşünme ve üretme biçimini derinleştirdiğini söyleyen Ekici’nin Türk bayraklarını dalgalandırdığı farklı boyut ve tondaki iki tablosu ise açılışta salonun favori çekim alanlarıydı. Bense güllerin sadece kokusuna değil, güç ve zarafeti birlikte yansıtmalarına da hayran olduğumdan sanatçının “Güllerin İçinden” tablosunu ayrı bir içime çektim.  

Devrim Erbil’in kendisine has çizimini seramiğe yansıttığı, Aylin ve Sebahattin Gündoğdu ile birlikte oluşturduğu “Galata Bakış”ta ise kanımca sadece benim gözüm kalmamıştır.

17 Mayıs 2026 tarihine kadar DenizBank’ın kültür sanat mekânı Galeri Deniz’de ziyaret edilebilecek serginin küratörlüğünü ise reklamcı, kreatif direktör, akademisyen-yazar Prof. Dr. Uğur Batı üstleniyor. Gerçek ve imge kavramlarını zıtlıklar ve dönüşümler üzerinden ele alan bu özel seçki tahminim o ki yine sanatseverleri mutlu edecek.

DenizBank, mayıs ayının ortasından sonra ise İzmir’e yelken açacak ve Ovoo Art by Körpi tarafından düzenlenen 3. IAAF İzmir Sanat Fuarı’nda sanatı ve genç sanatçıları destekleyecek. Genel Müdür Recep Baştuğ’dan işittiğimiz üzere de sanatı uygarlığın ve ilerlemenin kriteri olarak gördüklerinden, daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağlamayı sürdürecekler.

Güneş, gazın yerini alabilecek ölçekte

Güneş enerjisinin ulaştığı ölçeği somut bir örnekle anlatan Dunlop, 2025’teki üretimin, Hürmüz Boğazı’ndan taşınan tüm LNG’ye eşdeğer gazla çalışan elektrik üretimini ikame edebilecek seviyeye geldiğini belirtti.

Maliyet devrimi ve batarya etkisi

Bu hızlı büyümenin arkasında iki temel faktörün öne çıktığını söyleyen Dunlop, güneş fotovoltaik maliyetlerinin 2010’dan bu yana yaklaşık yüzde 90 gerilediğine dikkat çekti. Bu düşüşün, güneşi pek çok ülkede en ucuz yeni elektrik üretim kaynağı haline getirdiğini ifade etti.

Ayrıca batarya depolama teknolojilerindeki ilerlemenin de kritik rol oynadığını belirten Dunlop, küresel depolama kapasitesinin 2025’te yüzde 40 artarak enerji teknolojileri içinde en hızlı büyüyen alan olduğunu söyledi.

Dağıtık üretimle tabana yayılıyor

Çatı tipi ve dağıtık güneş sistemlerinin yaygınlaşması, enerji üretimini daha geniş bir kullanıcı kitlesine açtı. Dunlop’a göre bu gelişme, farklı ekonomik ve piyasa koşullarına sahip ülkelerde güneş enerjisinin hızlı büyümesini destekliyor.

Enerji dönüşümünün ana itici gücü

Güneş enerjisinin enerji dönüşümünde merkezi bir rol üstlendiğini belirten Dunlop, bu kaynak sayesinde fosil yakıtlardan kaynaklanan maliyet baskılarının azaldığını ve ciddi tasarruf sağlandığını ifade etti.

Yenilenebilirler kömürü geride bıraktı

Küresel ölçekte önemli bir eşiğin aşıldığını söyleyen Dunlop, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretiminde ilk kez kömürü geçtiğini vurguladı. Kömürün payının tarihsel olarak ilk kez üçte birin altına gerilediğini belirten Dunlop, bu değişimin artık bir hedef değil, gerçekleşmiş bir dönüşüm olduğuna işaret etti.

Güneş enerjisinin tek başına yüzde 30 büyüyerek yeni elektrik üretiminin büyük kısmını oluşturduğunu dile getiren Dunlop, fosil yakıtların elektrik sektöründeki hakimiyetinin zayıfladığını söyledi.

Şebeke altyapısı en büyük engel

Öte yandan, büyümenin önündeki temel sorunlara da dikkat çeken Dunlop, en kritik darboğazın şebeke altyapısı olduğunu belirtti. Birçok yenilenebilir enerji projesinin bağlantı kısıtları nedeniyle devreye alınamadığını ifade etti.

Finansman ve izin süreçleri yavaşlatıyor

Şebeke sorunlarının yanı sıra izin süreçlerinin yavaş ilerlemesi ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde yüksek finansman maliyetlerinin yatırım hızını sınırladığını söyleyen Dunlop, bu engellerin aşılmasının küresel enerji dönüşümü açısından hayati olduğunu vurguladı.

“Yön belli, önemli olan kimsenin geride kalmaması”

Dunlop, teknolojinin hazır, yatırım iştahının güçlü olduğunu ancak altyapı ve düzenleyici çerçevenin aynı hızda ilerlemediğini belirterek, bundan sonraki sürecin kapsayıcı olması gerektiğini ifade etti. Enerji dönüşümünde ivmenin açık olduğunu söyleyen Dunlop, hiçbir ülkenin bu sürecin dışında kalmaması gerektiğinin altını çizdi.

24 yaşındaki sporcu, son olarak WTA 1000 düzeyindeki Madrid Açık turnuvasına katıldı. Sönmez bu önemli organizasyonda üçüncü tura kadar çıkma başarısı gösterdi. Elde ettiği bu başarılı performans, sıralamadaki yükselişinde büyük rol oynadı.

Forbes Türkiye 30 Altı 30 listesi açıklandı

Türk tenisinde kadınlar kategorisindeki en iyi derece rekoru Çağla Büyükakçay'da bulunuyor. Büyükakçay, 2016 yılının eylül ayında dünya 60'ıncısı olmuştu. Sönmez'in bu son çıkışı, ülke tenisinde son yılların en dikkat çekici gelişmesi olarak görülüyor.

Toprak kort sezonu hedefleri

Bu yıl Avustralya Açık başta olmak üzere önemli turnuvalarda başarılı sonuçlar alan milli raket, geçen ay sıralamada 12 basamak birden yükseldi. Sönmez, yarın ana tabloda mücadele edeceği WTA 1000 düzeyindeki Roma Açık öncesinde açıklamalarda bulundu.

Toprak kort sezonunun geçen yıla göre daha iyi geçtiğini belirten Sönmez, "Toprak sezonu geçen seneye göre daha güzel geçiyor. Benim için daha verimli oldu. Daha fazla maç oynadım." dedi.

Geçen seneye kıyasla toprağa hazırlanmak için daha fazla şans bulduğunu anlatan genç raket, "Bence biraz daha tecrübeliyim. O yüzden şu an her şey yolunda. Güzel geçiyor. Umarım Roma da güzel geçecek." değerlendirmesini yaptı.

Toprak kortun vücudu yıpratan bir zemin olduğuna dikkat çeken Sönmez, "O yüzden sağlıklı kalabilmek istiyorum. İlk hedefim bu. Diğer hedefim de mümkün olduğunca Roland Garros'a gelene kadar da bol maç yapmak. Ne kadar çok maç yaparsam toprakta o kadar iyi." diye konuştu.

Turnuvalardaki tecrübe ve yeni hedefler

Sönmez, geçen sene Roland Garros'ta ilk turda, Roma'da ise elemelerin ilk turunda yenildiğini hatırlattı. Milli tenisçi, "Bu sene ana tablo oynuyorum. Umuyorum yani kortta keyif aldığım, eğlendiğim, biraz daha üstüne koyabildiğim, önceki maçlarımdan tecrübe çıkarıp daha iyi oynayabildiğim bir turnuva serisi geçirmek istiyorum." ifadelerini kullandı.

Roma Açık'ta ilk 10 ve ilk 20'deki oyuncularla aynı ortamda bulunmanın iyi bir tecrübe olduğunu aktaran Sönmez, "Artık her turnuvada onlarla beraberim. Eskisi kadar bu bana garip gelmiyor. Bu seviyedeki oyuncularla aynı ortamı paylaşmak güzel bir tecrübe oluyor." yorumunu yaptı.

Toprak sezonundan sonra başlayacak çim sezonu hakkında da konuşan Sönmez, Wimbledon'ın en sevdiği grand slam olduğunu vurguladı. Başarılı raket, "Çimde oynamayı seviyorum. Wimbledon'un o büyülü havasını çok seviyorum. O yüzden toprak sezonunun sonrası için de heyecanlıyım." dedi.

Ekip desteği ve sıralama takibi

Sönmez, toprak sezonunu güzel ve sağlıklı geçirmeyi ilk hedefi olarak belirlediğini sözlerine ekledi. Yoğun turnuva programıyla nasıl başa çıktığı sorulan sporcu, başarısında takımının büyük payı olduğunu belirtti.

Çok güzel bir takıma sahip olduğunu dile getiren Sönmez, "Ailem, sevdiklerim, hepsi hayatımda olduğu için çok şanslıyım. Şu an Avrupa'da olduğumuz için Türkiye'ye daha yakınım. Kültürel olarak da biraz daha benzediğimiz bir yerdeyim. Onların etkisi oluyor bence." ifadelerini kullandı.

Takımındaki sinerjinin kendisine çok yardımcı olduğunu belirten milli sporcu, "Benimle beraber bütün zorlukları da güzellikleri de yaşıyorlar. Her zaman beni öncelik olarak koyuyorlar. Bence bu süreçte takımım, ailem ve sevdiklerimin desteği bana en çok yardımcı olan şey." değerlendirmesinde bulundu.

Dünya sıralamasında 65'inci sıraya yükselmesini de değerlendiren Sönmez, sıralamayı bizzat takip etmediğini söyledi. Genç raket, "Genelde takımımdan birisi bana söylüyor. Bu hafta sıralaman şu olmuş diye ya da sosyal medyadan görüyorum." diye konuştu.

Sıralamayı sürekli takip etmenin yıpratıcı olduğunu anlatan Sönmez, "Onu düzenli bir şekilde takip etmek de bence biraz yıpratıcı, yorucu. O yüzden onu yapmamaya çalışıyorum." yorumunu yaptı.

Sıralamada yükselmenin kendisini yine de olumlu etkilediğini belirten başarılı tenisçi, "Tenis seviyemin gelişiyor olduğunu hissetmek kortta beni pozitif yönde etkiliyor. Hem fiziksel olarak hem de mental olarak böyle daha hazır hissediyorum kendimi bir sonraki seviyeye." dedi.

Artık tarım, yalnızca üretmek değil; yönetmek, korumak, işlemek ve markalamaktır.

Enginarın gerçek hikâyesi: Ekosistem kurmadan değer yaratılmaz

Enginar dalından koparıldığı anda zaman işlemeye başlar.
Bir ürünün kaderi, tarladan sonra belirlenir.

Bu nedenle başarı şu zinciri kurabilmektir:

Yetiştirme → Hasat → Soğutma → Depolama → Lojistik → Marka → Deneyim → Satış

Bu zinciri eksiksiz kuramayan ülkeler üretse bile kazanamaz. Kurabilenler ise ürünlerini premium segmente taşır, hikâyeye dönüştürür.Urla’nın en büyük avantajı burada ortaya çıkıyor:
Enginar tek başına değil. Yanında zeytinyağı var. Şarap var. Antik Klazomenai’den bugüne uzanan bir tarih var. Ege’nin ışığı, rüzgârı, toprağı var.

Bugün Toskana nasıl bir yaşam tarzı markasıysa, Urla daha özgün, daha derin ve daha hikâyesi güçlü bir marka olma potansiyeline sahip.

Ve artık bu hikâye yazılıyor.

Urla Enginar Festivali: Bir üründen bir medeniyet anlatısına

Bu dönüşümün en görünür sahnesi: Urla Enginar Festivali.

1–2 Mayıs 2026’da gerçekleşen festival, sezona güçlü bir açılış yapıyor. Ama bu yalnızca bir festival değil. Bu, Urla’nın dünyaya açılan vitrini.

“Uluslararası Gastronomi Yolculuğu” oturumu bu yılın en dikkat çekici buluşmalarından biri. Aynı sahnede farklı coğrafyaların mutfakları buluşuyor:

⁠Thanyarat Santichatsak
⁠Mine Özmen
⁠Maria Ekmekçioğlu
⁠Handan Kaygusuzer
⁠Manolis Chiras
⁠Moderatör: Aynur Tattersall

Bu isimlerin her biri kendi mutfak hafızasını sahneye taşıyor.
Enginar; Tayland mutfağında hafif, dengeli ve aromatik bir forma bürünüyor. Anadolu’da köklerine dönüyor. Ege’de zeytinyağıyla zarifleşiyor. Yunan adalarının dokunuşuyla denizle buluşuyor.

Sadece anlatılmıyor—uygulanıyor.
Oturum sonrası yapılan canlı pişirimlerde enginarın çok katmanlı yapısı gözler önüne seriliyor. Zeytinyağıyla kurduğu ilişki, şarapla yakaladığı denge, farklı tekniklerle ulaştığı evrensel dil…

Bu sahnede bir ürün değil, bir kültür konuşuyor.

Yerel liderlik: Sürekliliğin sessiz gücü

Bu başarının arkasında güçlü bir yerel irade var.

Belediye Başkanı Selçuk Balkan bu vizyonu şu sözlerle özetliyor:

“Urla’yı sadece bir festivalle değil, üretimden gastronomiye uzanan bütüncül bir değer zinciriyle dünyaya açıyoruz. Enginar bu hikâyenin merkezinde.”

Yardımcısı Oya Atilla ise yaklaşımı daha da somutlaştırıyor:

“Biz yalnızca etkinlik düzenlemiyoruz; üreticiyi, şefi, turizmi ve markayı aynı çatı altında buluşturan bir ekosistem kuruyoruz.”

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle de güçlenen bu yapı, Türkiye’de nadir görülen bir süreklilik örneği sunuyor. 12 yıldır kesintisiz düzenleniyor.

Bu hikâyenin gerçek sahipleri

Ama bu hikâye sadece sahnedeki isimlerden ibaret değil.

Sabahın ilk ışığında tarlaya giren üretici,
ürünü özenle işleyen çiftçi,
onu menüsüne taşıyan restoranlar,
yaratıcılıkla dönüştüren şefler,
ve bu hikâyeyi dünyaya anlatan herkes…

Gerçek değer burada üretiliyor.

Bir ürün ancak bu kadar geniş bir ekosistemle marka olur.

Urla için stratejik yol haritası 

• ⁠Urla Enginar Akademisi kurulmalı

Bu akademi yalnızca bir eğitim kurumu değil, bir “mükemmeliyet merkezi” olmalı.
Tarım tekniklerinden gastronomi inovasyonuna, marka yönetiminden ihracata kadar tüm süreçler burada öğretilmeli.
Uluslararası şefler ve akademisyenlerle iş birlikleri kurulmalı.

• ⁠Entegre Tarım, Depolama ve Soğuk Zincir Üssü kurulmalı

Hasat sonrası kayıplar minimize edilmeden rekabet mümkün değil.
Modern soğutma, akıllı paketleme ve hızlı dağıtım altyapısı şart.
Urla, Ege’nin tarım lojistik merkezi olabilir.

• ⁠“Urla” markası tek çatı altında yönetilmeli

Enginar, şarap, zeytinyağı ve gastronomi tek bir marka stratejisiyle dünyaya sunulmalı.
Coğrafi işaret, kalite standardı ve premium konumlandırma birlikte ilerlemeli.

• ⁠Gastronomi diplomasisi kurumsallaştırılmalı

Michelin yıldızlı şeflerle iş birlikleri, büyükelçilik etkinlikleri, uluslararası festivallerle entegrasyon sağlanmalı.
Urla mutfağı dünya sahnesine taşınmalı.

• ⁠Deneyim odaklı turizm geliştirilmeli

Hasat deneyimleri, şef atölyeleri, bağ rotaları, zeytinyağı tadımları entegre edilmeli.
Urla bir “gastronomi destinasyonu” olarak konumlanmalı.

• ⁠Dijital marka ve ihracat stratejisi kurulmalı

E-ticaret, dijital hikâye anlatımı ve küresel pazarlama stratejileri devreye alınmalı.
Urla markası global tüketiciyle doğrudan buluşmalı.

Urla’nın elindeki sessiz güç

Mesele artık çok net:
Enginarı sadece yetiştirmek yetmez.
Onu korumak, geliştirmek, anlatmak ve dünyaya sunmak gerekiyor.

Urla bunu başardığında:
Sakız enginarı bir sebze olmaktan çıkar.
Stratejik bir marka olur.
Bir destinasyon olur.
Bir kalkınma modeli olur.

Ve Türkiye’nin dünyaya sunduğu en rafine, en zarif ve en güçlü hikâyelerden biri haline gelir. Diğer marka hikayelerini de beslemeye devam eder.

Bir şirket sözcüsü Euronews Business'a yaptığı değerlendirmede, yerel yoğunluk, küresel uygunluk, turizm ve inovasyonu birleştirdiği için fiziksel mağazalarını test edecekleri yer olarak Barselona'yı seçtiklerini ifade etti.

Geleneksel bir banka şubesi olmayacak

Revolut, mağazanın tam yerini veya tesiste sunmayı planladığı kesin hizmetleri henüz açıklamadı. Ancak şirket, mekanın hiçbir şekilde geleneksel bir banka şubesi olmayacağını, bunun yerine yüksek görünürlüğe sahip ve sürükleyici bir alan olacağını bildirdi.

Şirket yönetimi, fiziksel bir varlığın müşterilerle güven oluşturmaya yardımcı olabileceğini ekledi. Projenin henüz erken aşamalarında olduğu ve açılış takviminin inşaatın ilerlemesine bağlı olacağı kaydedildi. Yetkililer projeyi yakında tamamlamak istediklerini ancak mağazanın bu yıl açılıp açılmayacağını teyit edemediklerini dile getirdi.

Kârlılıkta rekor seviyeler görüldü

Nikolay Storonsky ve Vlad Yatsenko tarafından 2015 yılında dijital bir uygulama olarak kurulan Revolut, bugün çoklu para birimi hesapları ve anında para transferleri sunuyor. Krediler gibi bankacılık hizmetlerine de genişleyen şirket, kısa süre önce 2025 yılı için rekor finansal sonuçlar bildirdi. Artan müşteri ücretleri ve kredi ürünlerindeki güçlü büyümenin etkisiyle gelirler yüzde 46, vergi öncesi kâr ise yüzde 57 oranında yükseldi. Şirketin kredi portföyü de yıl boyunca yüzde 120 artış gösterdi.

Kurucu ortak ve CEO Nik Storonsky son kazanç raporuna ilişkin yaptığı değerlendirmede, 2025'in bir başka dönüm noktası yılı olduğunu söyledi. Storonsky, büyümenin bir sonraki aşaması için temel sağlayan, uygun ölçekte kârlı, çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir işletme inşa ettiklerini kaydetti.

Küresel genişleme ve Türkiye adımı

Firma, küresel stratejisinin bir parçası olarak birden fazla ülkede bankacılık lisansı peşinde koşuyor. Bu yıl İngiltere bankacılık statüsünü güvence altına alan şirket, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde de onay almayı hedefliyor. Küresel büyüme vizyonu doğrultusunda yeni pazarları test eden şirket, geçtiğimiz günlerde Türkiye için de dikkat çekici bir adım attı. 

Revolut, Türkiye pazarına giriş sürecinin ilk aşaması olarak mobil uygulamasını erişime açtı. Uygulama Türkiye'de şimdilik aktif olarak kullanılmasa da kullanıcıların bir bekleme listesine girmesine olanak tanınıyor.

Dünya çapında yaklaşık 70 milyon müşteriye hizmet veren Revolut, Avrupa genelinde halihazırda güçlü bir varlık kurdu. Şirket verilerine göre Fransa, İspanya ve Polonya en güçlü pazarlar arasında yer alıyor. Bu ülkelerde yetişkinlerin yüzde 30'undan fazlasının son üç yıl içinde hesap açtığı ifade ediliyor. Revolut'un 2026 görünümünde, önümüzdeki beş yıl içinde 10 milyar sterlin (11,6 milyar euro) değerindeki yatırım planına bağlı kalındığı vurgulandı. Şirket 2027 yılının ortalarına kadar 100 milyon müşteriye ulaşmayı bekliyor.

Halka arz planları yakından izleniyor

Yatırımcılar Revolut'un ilk halka arz planlarını yakından takip ediyor. Financial Times geçen hafta, Revolut'un borsa listelemesinde 200 milyar dolara (170 milyar euro) kadar bir değerleme hedeflediğini yazdı. Bu muhtemel halka arzın 2028'den önce planlanmadığı aktarıldı.

Şirket ayrıca Barselona'daki yeni bir ofis de dahil olmak üzere İspanya'daki varlığını genişletme planlarını duyurdu. Bölgede 2028 yılına kadar 300 kişiyi işe alarak toplam personel sayısını 1.000 civarına çıkarmayı hedefliyor. Yıl sonuna kadar Madrid'de de yeni bir ofis açılması ve 2028'e kadar 500 kişinin daha istihdam edilmesi planlanıyor.

Zihinsel - bedensel huzurun yakalanabildiği, zamanın yavaşlatılabildiği Grandma’s Wonderland, gerçekten de bir büyükannenin bilgeliğinin neticesinde şekillenmiş. Kurucusu Serpil Akbayır sihirli elleriyle ilk çam ağaçlarını diktiğinden beri geçen 30 yıl içinde daha önce çayır, çimenden başka bir şey bulunmayan bu topraklar şimdilerde 257 meyve ağacı, bin 300 kök asma, bin 257 çam ağacı, bin 505 kök ot ve peyzaj bitkisi, çamın haricinde 273 farklı türde ağaç -ki buna ilk kez adını duyduğum ve meyvesi dillere destan kaymak ağacı da dahil- 86 bin metrekarelik bir cennet. Zamanla eklenen taş ev ve göletlerin yanı sıra meyve bahçesi, bostan ve üzüm bağları da bu eskinin yalnız topraklarını adeta resimlik bir tabloya dönüştürmüş. At, inek, tavuk, horoz, ördek, kaz ve sülünlerin katılımı ise tam bir çiftlik hayatı yaratmış. Bir farkla, buradaki hayvanların hiçbiri insanların beslenmesini karşılamak amacıyla çiftlikte tutulmuyor. Onlar da çiftliğin sakini. Sahiplenilmiş kedi ve köpekler ise şen şakrak etrafta... Zaten son beş yıldır 15 odalı oteli de bulunan Grandma’s Wonderland’in tüm odalarında evcil hayvanlarınızla konaklayabiliyorsunuz.

Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı kapsamında konaklama tesislerinin çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik ilkelerine tam uyumunu belgeleyen en kapsamlı ve ileri düzey bir belge olan üçüncü aşama sertifikasına sahip çiftlikte, hem insanlar hem hayvanlar ve bitkiler mutlu mesut yaşıyor. 

Annesinin ve babasının mirasını büyüterek devam ettiren Özgün Akbayır’a “Doğanın Kızı” demek hiç de abartılı olmaz. Her an, içinden çeşitli otların fışkırdığı bir sepetle etrafta dolaşırken görebileceğiniz Özgün Akbayır’ın sürdürülebilir bir yaşam döngüsü kurma ideali “The Barn” restoranla da hayata geçmiş durumda. Michelin Yıldızlı Nordik çiftlik restoranlarında tecrübesini artırdıktan sonra Özgün Akbayır’ın hayaline ortak olan Şef Buğra Özdemir, geçen yıl “Michelin Yeşil Yıldız”ı kapısına asan The Barn’da ekibiyle birlikte sürdürülebilir, abartısız ama hep sürprizlerle dolu bir mutfak yaratmış. Örneğin, sos şefi Volkan Özkur’un yenilmediği düşünülen otlardan yapılmış sorbesi ve pasta şefi Zeynep Taşçı’nın tatlı literatürüne altın harflerle yazılacak peynir helvası tartı başıma gelen en güzel şeylerdendi.

Özgün Akbayır, “Burası yıllar önce şehirli bir ailenin toprakla tekrar bağ kurmak için inşa ettiği bir çiftlikti ve zaman içinde bunu paylaşma fikri oluştu. Daha önce atımız için inşa ettiğimiz taş bina ise onu kaybetmemizin ardından anısını yaşatabileceğimiz The Barn’a mekân oldu” diyor ve sözlerini sürdürüyor: “Burada ağırlıklı olarak çiftliğimizde hasat edilen ürünleri kullanıyoruz. Eksiklerimiz komşu tarlalardan tamamlanıyor, fazlalarımız ise hiç ziyan edilmeden yemlere, yakacağa veya toprağa geri kazandırılıyor. Yetiştirdiğimiz ürünleri böceklerden korumak için pestisit yerine acı biber, kalsiyum için yumurta kabuğu kullanıyoruz. Enerji kaynağımız ise güneş. Ailemizin kadınları tohumdan, topraktan, hasattan, işletmeden sorumlu; babamsa teknik işlerden ve arılardan.”

Tarladan sofraya, mevsimsel, sıfır atık, doğaya saygılı bir gastronomi deneyimi sunan The Barn’ın mutfağını şu sözlerle özetliyor Akbayır: “Mutfağa giren sebze ve meyveleri bahçemizde ata tohumlarından yetiştiriyor, işlemeden az önce topraktan ayırıyoruz. Et ve süt ürünleri Trakya bölgesinin meralarından, deniz ürünleri Silivri Limanı’ndan, bitki çayları bahçemizdeki aromatik otlardan geliyor. Menümüz ise bahçenin ve bölgenin sunduklarına göre değişiyor.”

Kaldığım birkaç gün içinde havanın yağmurdan doluya, güneşten buluta dalgalanması sayesinde dört mevsimi birden yaşadığım Grandma’s Wonderland’in her köşesi ayrı keyifli. Ben de duruma göre kah içerideki ve verandadaki şöminelerin başında, kah göletlerin ve havuzun başındaki konforlu koltuklarda ve tabii ki The Barn’da havanın bu değişken ruh halinin tadını çıkardım. 

Bir de her fırsatta Grandma’s Wonderland’in herbalisti olmasının yanı sıra deneyim direktörlüğünü de yürüten Fields Aromatherapy’nin kurucusu Büşra Baysura rehberliğinde çiftliğin dört bir tarafını bitkileri ve ağaçları daha yakından tanımak için dolaştım. Cabernet Sauvignon ve Merlot bağlarının böceklenmeye karşı koruyuculuğunu üstlenen Isparta güllerinin zarafet yüklü fedakarlığını duymak onlara olan hayranlığımı daha da artırdı. Bir önceki gün yatağımda bulduğum Fields gül hidrosolünün ise o güllerden damıtıldığını öğrendim. Kaliteli bir uyku için gülün frekansını ve rahatlatıcı etkisini bu yastık spreyi sayesinde bizzat yaşadığımı söyleyebilirim. 

Büşra Baysura, “Tıbbi bitkilerimizle sürekli denemeler yapıyoruz. Örneğin pekmezlerimizi ıtır, reyhan ve Arnavut biberiyle infüze ederek aromatik forma getiriyoruz” diyor ve devam ediyor: “Tıbbi bitkilerimizi yemeklerin içeriğinde, botanik kokteylerimizde infüze ederek ve süslemede kullanıyoruz. Bunun yanı sıra Fields Aromatherapy ile Cabernet Sauvignon ve Merlot üzümlerimizin prosesinden çıkan üzüm çekirdeklerini ileri dönüşümle vücut ovma kremi, üzüm çekirdeği yağı, spa yastığı gibi aromaterapi ve wellness ürünlerine dönüştürüyoruz. Bunu da ‘Zero Waste Harvest for Wellness’ çatısında satışa sunuyoruz.”

Grandma’s Wonderland’in bir diğer yıldızı ise The Cave SPA. Danışmanlığını Türkiye’nin en önemli SPA merkezlerini kuran Şeyma Pulat’ın yaptığı ve Homemade Aromaterapi ürünlerinin kullanıldığı SPA’da iki masaj gurusu; İlham Hammadine ve Onur Alağaş misafirlerine ruhsal ve bedensel rahatlama sağlıyor.

Burada tercih ettiğiniz bir vücut masajının yanı sıra yüz masajı da almanızı şiddetle tavsiye ederim. Yakov Gershkovich’in geliştirdiği yüz kaslarını toparlayan “Heykelsi Yüz Germe”metodunun uygulanmasıyla cildimde fark edilir ışıltı yakalamam bir yana, adeta astral seyahate de çıktım. Bu da açıkçası Grandma’s Wonderland’te “Back to Earth” adını verdikleri bir dizi etkinliğin altında yer alan yoga, meditasyon ve sanat terapisi aracılığıyla doğayla bağ kurma deneyimlerine ilgi duymamı tetikledi.
 

Rapora göre 2025’te yenilenebilir enerji kaynakları ilk kez küresel elektrik üretiminin yüzde 33,8’ini karşıladı. Böylece temiz enerji, tarihsel olarak ilk kez kömürün üretim payını geride bırakmış oldu.

Güneş enerjisinde rekor büyüme

Güneş enerjisi, geçen yıl küresel temiz enerji artışının ana itici gücü oldu. Üretim yüzde 30 yükselerek son sekiz yılın en hızlı büyümesini kaydetti. Bu yükselişle birlikte güneşin toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 8,7 seviyesine çıktı.

Rüzgar ve güneş birlikte değerlendirildiğinde, küresel elektrik talebindeki artışın neredeyse tamamını karşıladı. Özellikle güneş enerjisi, tek başına talep artışının yaklaşık dörtte üçünü üstlendi ve fosil yakıt kaynaklı üretim artışını sınırladı.

Türkiye’de güneş enerjisinde güçlü sıçrama

Türkiye, güneşten elektrik üretimini en fazla artıran ülkeler arasında 7. sırada yer aldı. Bu performansıyla küresel dönüşümde önemli bir oyuncu haline geldi.

Sıralamada Çin ilk sırayı alırken ABD ikinci, Hindistan üçüncü oldu. Brezilya, Pakistan ve Almanya bu ülkeleri takip etti. Türkiye’nin ardından İtalya gelirken, Fransa ve Hollanda da ilk 10’daki diğer ülkeler oldu.

Türkiye’nin yenilenebilir enerji payı dünya ortalamasını aştı

2025 yılında Türkiye, elektrik üretiminin yüzde 22’sini rüzgar ve güneşten sağladı. Bu oran, dünya ortalaması olan yüzde 17’nin üzerinde gerçekleşti.

Son iki yılda güneş enerjisinin Türkiye’nin elektrik üretimindeki payı da iki katına çıkarak yüzde 10,5 seviyesine ulaştı.

Hidroelektrikte gerileme ve doğal gaz etkisi

Her ne kadar rüzgar ve güneş üretimi artış gösterse de hidroelektrik üretimindeki düşüş, Türkiye’de fosil yakıt kullanımını artırdı. Küresel ölçekte hidroelektrik üretimi sabit kalırken, Türkiye 18 teravatsaatlik düşüşle Brezilya’nın ardından en büyük gerileme yaşayan ikinci ülke oldu.

Bu açık büyük ölçüde doğal gaz santralleriyle kapatıldı. Bunun sonucunda yıllık bazda yaklaşık 1,8 milyar dolarlık ek doğal gaz ithalatı oluştu.

Türkiye bölgesel enerji dönüşümünde öne çıkıyor

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, Türkiye’nin güneş ve rüzgar yatırımlarıyla çevresindeki birçok ülkeye göre daha ileri bir noktada bulunduğunu belirtti. Alparslan’a göre Türkiye, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya için önemli bir dönüşüm örneği haline gelmiş durumda.

Ayrıca Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacak olmasının, temiz enerji alanındaki liderlik rolünü güçlendirebileceği ifade edildi.

Güneş ve rüzgar enerjisinin stratejik önemi artıyor

Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de güneş ve rüzgar kaynakları yalnızca üretim artışı değil, aynı zamanda enerji güvenliği açısından da kritik bir konuma geliyor.

Bu kaynakların daha hızlı yaygınlaşması halinde, hidroelektrikteki dalgalanmaların dengelenebileceği ve fosil yakıt ithalatına olan bağımlılığın azalabileceği vurgulanıyor.

SPX CEO’su Barış Andırınlı, 10K yarışlarının son yıllarda spor etkinliğinin ötesinde, şehir deneyimiyle birlikte anılan organizasyonlara dönüştüğünü belirtti. Andırınlı, İstanbul’daki etkinliğin de benzer bir yapıyla kurgulandığını ifade etti. Etkinlik kapsamında 5K ve 10K koşularının yanı sıra 4x400 metre bayrak yarışı da düzenlenecek. Organizasyonda ayrıca müzik ve farklı yan etkinliklerin yer alacağı bilgisi paylaşıldı.

SPX Etkinlikler Koordinatörü ve Saucony IST 10K Yarış Direktörü Osman Argat, etkinliğin Türkiye’de atletizm pistlerine olan ilgiyi artırmayı hedeflediğini belirterek, koşu sporuyla ilgilenen geniş bir kitlenin pist deneyimiyle daha sınırlı temas ettiğini ifade etti. Argat, organizasyonun bu alanda farkındalık oluşturmayı amaçladığını söyledi.

Osman Argat, organizasyonun 10K, 5K ve 4x400 metre bayrak yarışı formatında düzenleneceğini belirtti. Yarışın Kenan Onuk Atletizm Pisti’nden başlayarak sahil hattına uzanacağını ve tekrar pistte tamamlanacağını ifade etti.

Etkinlik kapsamında düzenlenecek bayrak yarışında takımların iki kadın ve iki erkek sporcudan oluşacağı, her sporcunun 400 metre koşarak bayrağı devredeceği aktarıldı.

Argat ayrıca 10K ve 5K parkurlarının World Athletics akreditasyonuna sahip olduğunu belirtti. Parkurun pistten başlayıp Orhangazi Şehir Parkı sahil hattı üzerinden ilerleyerek tekrar pistte tamamlanacağı bilgisi paylaşıldı. Etkinlik alanında gün boyunca farklı aktivitelerin de yer almasının planlandığı ifade edildi.

900 milyon dolar yatırım

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesi bu değişimi yansıtıyor ve kıtanın startup ekosisteminin nereye gittiğine dair sinyaller veriyor. Bazı şirketler operasyonlarını ABD’ye taşımış olsa da çoğunluk yeni sermaye akışı sayesinde kendi ülkelerinde büyümeye ve üretmeye devam ediyor. Bu yılın listesinde yer alanlar toplamda 900 milyon dolardan fazla yatırım topladı. Bu geçen yıla göre 100 milyon dolar artış anlamına geliyor ve ışıkla çalışan daha ucuz yarı iletken çipler üretmekten, yapay zeka çağında işe alım süreçlerini değiştirmeye kadar uzanan girişimler kurdular.

2026 Avrupa 30 Altı listesinde en iyi fonlanan şirketlerden bazıları arasında, 2024’te 24 ve 26 yaşlarındaki kız kardeşler Chloe ve Olivia Ferro tarafından kurulan tele-tıp girişimi SheMed bulunuyor. Platform, kadınları sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla ve kilo kaybı dışındaki nedenler için (örneğin PCOS veya menopoz öncesi belirtileri hafifletmek için) GLP-1 reçeteleriyle buluşturuyor. Toplamda 75 milyon dolarlık yatırım alan şirket, Ekim 2025’te 1 milyar dolar değerleme üzerinden 50 milyon dolarlık Seri A turunu kapattı. Fon yarışında onları yakından takip edenler ise Peec.ai’nin kurucu ortakları 29 yaşındaki Marius Meiners ve 27 yaşındaki Daniel Drabo. İşletmelerin ürünlerinin yapay zeka sohbet botları tarafından konuşulup konuşulmadığını ve bu konuşmaların olumlu olup olmadığını anlamalarına yardımcı olan bir pazarlama platformu geliştiriyorlar. İkili, Singular ve Avrupa mezunlarından Harry Stebbings’in 20VC’si gibi yatırımcılardan 29 milyon dolar topladı.

Üç Türk girişimci listede

Bu yılki listede üç Türk girişimci yer alıyor. Sanat & Kültür kategorisinde birlikte kurdukları TH Störte ile Halil Kalmaz ve Tolga Öztürk de listede. 2017 yılında Almanya, Emden’deki bir bar olan Luwaak ile yola çıkan Kalmaz ve Öztürk, sıfırdan kurdukları işletmeyi yaklaşık 100 kişiye istihdam sağlayan, birden fazla lokasyona sahip bir yeme-içme grubuna dönüştürdü. 2023 yılında Groningen’de açtıkları İtalyan restoranı Castelluccio ile uluslararası genişlemeye adım attılar ve Emden’de, gelecekte ölçeklendirilmesi planlanan süper gıdalar ve özel kahve konsepti Berries & Beans’i hayata geçirdiler. Grup şu anda üç lokasyona ulaşmış durumda ve 2025 yılında yaklaşık 3,5 milyon dolar gelir elde etti. İkili şu an da 29 yaşında.

Yapay Zeka kategorisinde ise Almanya, Münih’te yaşayan Batuhan Yumurtacı yer alıyor. Dronlar modern savaşın seyrini değiştiriyor ancak bunlara karşı savunma yapmak maliyetli olabilir. Münih Teknik Üniversitesi’nde makine mühendisliği, havacılık ve bilgisayar bilimleri okuduktan sonra Yumurtacı, bu durumu değiştirebileceğine inandı. Yumurtacı’nın kurduğu Tytan Technologies adlı girişim, düşman dronları tespit edip izleyebilen ve bunları düşürmek için topçu ateşini yönlendirebilen yapay zeka destekli karşı dron sistemleri geliştiriyor, hem de normal maliyetin çok altında bir fiyata. 29 yaşındkai Yumurtacı, “Geleneksel çözümlerden 100 kata kadar daha ucuz” diyor. Tytan'ın sistemleri, tamamen yeni bir kurulum gerektirmeden mevcut hava savunma araçlarına entegre edilebiliyor, bu da orduların bu sistemi benimsemesini kolaylaştırıyor. Tytan, yaklaşık 49 milyon dolarlık fon topladı ve halihazırda Alman ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri ile yakın işbirliği içinde çalışıyor.

Çoğu iş modelleri için yapay zeka kullanıyor

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesindeki her kategoride, kurucular iş modellerini güçlendirmek için yapay zeka kullanıyor. Ancak her zaman açıkça görünür şekillerde değil. Örneğin, Cellcraft’ın kurucu ortaklarından 29 yaşındaki Clarisse Beurrier, şirketlerin tanklarda hayvan hücreleri büyüterek market raflarındaki burger, sosis veya köfte gibi et ürünlerinin yerini alabilecek alternatifler üretmelerine yardımcı olmak için yapay zeka kullanıyor. Ya da Novogaia’nın kurucu ortakları 28 yaşındaki Tess Bevers ve 27 yaşındaki David Kubanek, mantarlardan yeni ilaçlar keşfetmek için yapay zekadan yararlanıyor.

Bu liste oluşturulurken yalnızca finansman ve yapay zeka inovasyonu değil, sosyal medya takipçi sayıları da dikkate alındı. Bu yılın listesindekeiler TikTok, Instagram ve YouTube’da toplamda 291 milyondan fazla takipçiye sahip. Bu alanda zirvede, viral sokak dansı videolarıyla 75 milyon takipçiye ulaşan 25 yaşındaki Alman içerik üreticisi Noel Robinson yer alıyor.

Kadın sporlarından elde edilen gelirin bu yıl küresel olarak 3 milyar dolara ulaşması bekleniyor ve bu ekosistemi büyüten isimlerden biri de rugby yıldızı Ellie Kildunne. 2025’te BBC’nin Yılın Spor Kişiliği ödülünde ikinci oldu (birinci ise golf efsanesi Rory McIlroy idi). Bu başarı, 2025 Dünya Kupası şampiyonluğu ve 2024 Dünya Rugby Kadınlar 15’ler Yılın Oyuncusu seçilmesinin ardından geldi. Saha dışında ise Red Roses takım arkadaşıyla birlikte “Rugby Rodeo” adlı bir Spotify podcast’i sunuyor, adına bir Barbie üretildi ve geçen hafta bir kitap yayımladı.

Genç olmak zor ama bir avantaj

Forbes’a konuşan 26 yaşındaki Kildunne, “Kadın rugby’sinin ve kadın sporlarının hızlı yükselişiyle birlikte, bu sınırları ilk kıracak birilerinin olması gerekiyor. Hikayemi anlatmak ve okuyan birinin kendini yalnız hissetmemesini sağlamak istiyorum” dedi. Bu duygu, genç kurucular, küresel yıldızlar ve değişim yaratan birçok kişi tarafından paylaşılıyor: İş dünyasında genç olmak zor olabilir ancak aynı zamanda bir avantajdır. 29 yaşındaki moda tasarımcısı Sinead Gorey şöyle diyor: “İnsanlar sizi gerektiği kadar ciddiye almıyor. Ama bu da kendinizi daha fazla kanıtlama isteği yaratıyor.” Tasarımları Lady Gaga ve Sabrina Carpenter gibi isimler tarafından giyildi. 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesini belirlemek için Forbes editörleri, oyuncu Lashana Lynch, Instadeep CEO’su Karim Beguir ve medya girişimcisi Steven Bartlett ile Synthesia kurucu ortağı Victor Riparbelli gibi uzman jüri üyeleriyle birlikte 10 binden fazla adayı değerlendirdi. Her aday etki, finansal güç ve yenilik açısından incelendi.

Rakamlarla 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesi

• Listedeki girişimlerin topladığı, toplam yatırım 900 milyon doların üzerinde.
• Ortalama yaş bu yıl da 27 olarak sabit kaldı. En genç isim ise Eğlence kategorisinde yer alan 15 yaşındaki oyuncu Alfie Williams.
• Listenin yüzde 35’i kadın, yüzde 64’ü erkek ve yüzde 1’i ise kendini non-binary olarak tanımlıyor.
• Listenin yüzde 76’sı Z kuşağı. Listenin dörtte üçünden fazlası 1997 ve sonrası doğumlu Z kuşağından. Geçen yıl bu oran yüzde 44’tü.
• Listede yer alanların yüzde 74’ü bir şirketin kurucusu veya ortak kurucusu.
• Listeye girenlerin en çok yaşadığı şehirler sırasıyla; Londra, Zürih, Berlin ve Paris.  Berlin ve Paris eşit sayıda temsilciye sahip, Münih ise ilk beşe giriyor.
• Bu yılın listesinde yer alanların toplam takipçi sayısı 291 milyonu aşıyor. Zirvede ise tek başına 75 milyon takipçiye sahip Alman içerik üreticisi Noel Robinson bulunuyor.

Mevsimsel, yerel ve zamana direnen tarifleri hiçbir abartıya kaçmadan bugünün damak zevkiyle Söğütlü’de sunan Deniz Şahin, daha bir yıl dolmadan burayı bir müdavim lokantası kılmayı başarmış bile. Benim gittiğim akşam “Zengin Mutfağı” oyununu yeniden sahnelemeye başlayarak tiyatro seyircisinin yüzünü güldüren  Şener Şen oradaydı. Meğer üstad mekanın ciddi bir müdavimiymiş. Ona hak vermemek mümkün değil, çünkü Söğütlü’de tattığım klasik mezeler, zeytinyağlılar, pide ve etler kendini geleneksel bir şef olarak tanımlayan Deniz Şahin’in dokunuşunu damağınızda fazlasıyla hissettiriyor.

Burada zeytinyağlı kayısılı kerevize özel bir parantez açmak istiyorum. Kök kereviz, kuru kayısı, taze soğan ve portakal suyunun bileşimi sonrasında sayıklanacak bir lezzet ortaya çıkarmış. Bal kabağının yanı sıra, kabak çekirdeği, sarımsak, soğan, limon, acı yağ da içeren isli yoğurtlu bal kabağı da daha önce denemediğim bir soğuk başlangıç olduğundan notlarımın arasında yer aldı. Ya o kaşıkta midye salma… Yok böyle bir lezzet!

Kendini bir gar meyhanesi olarak da tanımlayan Söğütlü’nün yıldızlarından biri de tereyağlı dana ciğeri. Bir dahaki degüstasyonda ona daha geniş bir yer ayırmakta kararlıyım.

Türk yemeklerinin iyi bir temsilcisi olan Söğütlü Lokanta’da ülkemizin farklı şehirlerini onurlandıran tadım etkinlikleri düzenleniyor ve bu etkinliklerde o şehirlerin yöresel tatları resmigeçit yapıyor. Önümüzdeki günlerde Erzincan’a özgü planlanan tadım masasının yoğun bir talep gördüğünü ve çoktan dolduğunu öğrendim. 

Öncesinde işlenen şehir mutfaklarından Tokat’ın ise Şef Deniz Şahin ve Anadolu mutfağına ömrünü adamış eşi Anadolu Halk Mutfağı Derneği kurucularından Adnan Şahin için memleketleri olması hasebiyle ayrı bir yeri var. Bu yüzden sıra kıymalı kuru Tokat biberi dolmasının tadımına geldiğinde bana eşlik eden Adnan Şahin’in sözlerini not alıyorum. Geçtiğimiz yıl bu biberden iki bin adet zor yaptırdığını söylüyor. Bu kısıtlılığın temelinde Tokat biberinin hem gölgede hem de güneşte kurutulmasını gerektiren meşakkatli süreci ve ticari düşünülmediğinden herkesin kendisine yetecek kadar ürün ekmesi yatıyor. 

Meğer Tokat’a has bu biber 2000’lerin başında İspanya Barselona’da keşfedip İstanbul’a kilolarca taşıdığım, iri tuz ekilmiş kızartmasına doyum olmayan küçük biberlerle aynı cinsmiş. Ancak “Padron” biberi bizim topraklarımızda küçük kızartmalık boylarının yanı sıra  dolma yapılabilecek irilikte mahsül de veriyor ve dört boğumlu olan bildiğimiz dolmalık biberlerin aksine üç boğumlu gövdesiyle ve hiç kabuğu olmamasıyla farkını gösteriyor. İşte bu kıymetli biberden 2’sini yeme mutluluğuna erdim desem, sizi çok kıskandırmış olmam, değil mi? Adnan Şahin’in önümüzdeki yıl için üç bin adet yaptırmayı hedeflediğinin müjdesini de  “foodie”lere vermekten mutluluk duyuyorum. 

Söğütlü Lokanta, Anadolu Yakası’nda en iyi küşlemeyi yiyebileceğiniz adreslerden biri. 

Dana etli, domates, biber ve baharatla lezzetlendirilmiş pide ve dana-kuzu kıymadan soğanın yanı sıra sarımsak ve biberin ilave edildiği lahmacun da bunca çeşidi bu lezzet çıtasında aynı çatının altında bulduğum için beni hayrete düşürmedi değil. Hatta diyebilirim ki bu konudaki tüm önyargılarımı kırdı.

Buna göre tarla içi sistemlerde damla sulama, yağmurlama, mikro yağmurlama ve yüzey altı damla sulama sistemleri desteklenecek. Mekanik büyük sistemlerde center pivot/lineer sulama sistemleri ile tamburlu sulama sistemleri hibe kapsamına alındı. Yenilenebilir enerji ve teknoloji odaklı sistemlerde ise güneş enerjili sulama (sulama sistemleri+panel) ile akıllı sulama/otomasyon sistemleri (sensör, kontrol, uzaktan yönetim) desteklenecek.

Hibe desteği kapsamındaki yatırım konuları belirlendi

Başvuru sahibi ile il müdürlüğü arasında hibe sözleşmesinin imzalanmasından sonra alımı yapılan makine, ekipman ve malzemelerin 75 gün içinde tarlada montajı tamamlanacak. Başvuru sahibinin, Bakanlık kayıt sistemlerine kayıtlı olması şartı aranacak. Ayrıca ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl boyunca kayıtlı olma halinin devam etmesi gerekecek.

Kabul edilen başvurularda, hibe sözleşmesinde belirlenen hibeye esas proje tutarının, KDV dahil yüzde 50'si ile yüzde 70'ine kadar değişen oranlarda hibe desteği verilecek. Tasarruflu tarımsal sulama sistemlerine yönelik yatırımlar kapsamında kullanılacak bütçenin en az yüzde 20'si kadın ve genç girişimciler tarafından gerçekleştirilecek yatırımlar için kullanılacak. Birinci derece tarımsal amaçlı örgütler, kadınlar ve gençler tarafından gerçekleştirilen başvurular öncelikli olarak değerlendirilecek.

Hibeye esas proje tutarı ve destekleme oranları netleşti

Konu bazında verilecek hibe oranları tarla içi damla sulama sistemleri ile tarla içi yağmurlama sulama sistemleri için yüzde 50 olarak açıklandı. Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemleri, center pivot/lineer sulama sistemleri, tamburlu sulama sistemleri ile güneş enerjili sulama için bu oran yüzde 60 olacak. Tarla içi yüzey altı damla sulama ve akıllı sulama/otomasyon sistemleri için ise yüzde 70 hibe uygulanacak.

Tarımsal açıdan yer altı sularının yetersiz seviyede ve su kısıtı olduğunun tespit edildiği havzalarda yapılacak başvurularda tüm konular için yüzde 70 hibe desteği sağlanacak. Hibeye esas proje tutarı 10 milyon lirayı geçemeyecek. Satın alma bedelinin 10 milyon lira miktarını aşması halinde, aşan kısım faydalanıcı tarafından ayni katkı olarak karşılanacak.

Projelerin yetkili ziraat mühendisleri tarafından hazırlanması zorunluluğu bulunuyor. Başvurular, uygulama rehberinde belirtilen tarihler arasında ve başvuru dosyası içeriğine uygun şekilde yapılacak. Program kapsamında başvuruların yapıldığı her il için tahsis edilen ödenek miktarı kadar başvuruya hibe desteği sağlanacak. Değerlendirme nihai kararı söz konusu ödenek esas alınarak verilecek.

Son başvuru tarihi mesai bitimine kadar teslim edilen başvurular, 30 gün içinde il proje yürütme birimi tarafından incelenerek değerlendirilecek. Onaylanan asıl ve varsa yedek başvuru listeleri, 5 gün süresince il müdürlüğü internet sitesinde ve duyuru panolarında ilan edilecek. Başvuru sahiplerine ayrıca yazılı tebligat yapılmayacak. Türk lirası olarak verilecek hibe desteği ödemeleri, bütçenin ilgili harcama kaleminden tahsis edilerek karşılanacak. Yapılan tüm işlemler, Bakanlık tarafından denetlenecek.

Geri kazanım oranında artış

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş ise Türkiye’nin sıfır atık yaklaşımının geldiği noktaya ilişkin değerlendirmesinde, “Sıfır Atık Hareketi bugün 193 ülkede karşılık bulan küresel bir yapıya dönüştü. Bu süreç yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik bir paradigma değişimini ifade ediyor.

Kaynakların daha verimli kullanılması ve atık yönetiminin ekonomik değere dönüştürülmesi açısından Türkiye önemli bir model sunuyor” dedi. Toplantıda paylaşılan verilere göre, Türkiye’de geri kazanım oranı 2017’de yüzde 13 seviyesindeyken 2025 itibarıyla yüzde 37,5’in üzerine çıktı. Aynı dönemde 90 milyon tonun üzerinde atık ekonomiye kazandırıldı. Depozito iade sistemi kapsamında ise Sakarya’da 7 milyon adedin üzerinde içecek ambalajı toplandığı belirtildi. Sistemin yıl sonuna kadar ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.

COP31 süreciyle bağlantı

Samed Ağırbaş, çalışmaların COP31 süreciyle bağlantılı olarak farklı ülkelerde de sürdürüldüğünü belirtti. Bu kapsamda, kamu dışı aktörlerin sürece katılımını artırmaya yönelik çalışmalar yürütüldüğü ifade edildi. Sakarya çalıştayıyla birlikte yerel ölçekte belirlenen hedeflerin, ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik gündemiyle uyumlu şekilde ilerletilmesi planlanıyor.

Sakarya’da öncelik: Kaynak yönetimi

Çalıştayda yapılan değerlendirmelerde, Sakarya’nın tarım, sanayi ve turizm potansiyeline rağmen atık yönetimi altyapısı, artan nüfus ve kaynak kullanımı gibi alanlarda geliştirilmesi gereken başlıklar bulunduğuna dikkat çekildi. Bu çerçevede belirlenen öncelikler arasında kaynağında ayrıştırma sistemlerinin yaygınlaştırılması, enerji verimliliği yatırımları, atıktan enerji üretimi ve su kaynaklarının korunması yer aldı.

Kamu ve akademi sürece dahil

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan ise, geri kazanım oranındaki artışın atık yönetimi politikalarının etkisini gösterdiğini belirtti. Depozito iade sisteminin yaygınlaşmasının yeni bir aşamaya işaret ettiğini ifade etti. Sakarya Büyükşehir Belediyesi ve Sakarya Valiliği temsilcileri ise yerel düzeyde yürütülen çalışmaların özellikle atıkların ekonomiye kazandırılması ve doğal kaynakların korunmasına odaklandığını vurguladı. Akademi tarafında ise Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ile birlikte üniversitelerin, kampüs ölçeğinde sürdürülebilirlik ve atık yönetimi uygulamaları geliştirdiği aktarıldı.

Millenyum problemleri ve insani denklemler: Gifted

Bu derin ikilemi anlamak için sinemanın güçlü anlatımına, Fox Searchlight Pictures tarafından hayata geçirilen ve yönetmen koltuğunda Marc Webb’in oturduğu 2017 yapımı Gifted (Deha) filmine bakmak istedim. Film, yedi yaşındaki Mary Adler’ın hikayesini anlatarak liderlik hakkında güçlü bir ders sunuyor. Mary, matematikteki en zor yedi sorudan biri olan Millenyum Problemlerini birkaç saniyede çözebilecek kadar akıllı.

Filmde esas sorun bu dehayı nasıl kontrol edecekleriyle başlıyor. Bir yanda Mary’yi sadece dünya mirasına katkıda bulunacak bir "enstrüman" olarak gören anneanne Evelyn var. Evelyn, iyi bir sonuç almak için tek başına çalışmak ve duyguları işe karıştırmadan çok çaba göstermek gerektiğini düşünüyor. Diğer yanda ise Mary’nin normal bir çocukluk geçirmesini, sosyal bir ekosistemde nefes almasını isteyen dayı Frank. Bugün teknoloji devlerinden moda evlerine kadar her yerde aynı savaş yaşanıyor: Yeteneği bir "kaynak" gibi tüketmek mi, yoksa bir "ekosistem" gibi beslemek mi?

Bu ekosistemi lüks dünyasında en çok yaşatan kişi Brunello Cucinelli’dir. 1953’te doğan İtalyan iş insanı, 1978’de renkli kaşmir kazaklar yapmak üzere yola çıkmış ve kendi markasını İtalya’daki Umbria bölgesinde, Orta Çağ’dan kalma Solomeo köyünde kurmuştur. Cucinelli, "İnsancıl Kapitalizm" fikrini sadece şirketin bir kuralı olarak değil, bir yaşam tarzı olarak kabul eder.

Solomeo’daki fabrikasında akşam saat 17.30 olduğunda ışıklar söner ve tüm dijital iletişim durur. Cucinelli bunu iyi bilir. Bir zanaatkâr ailesiyle aynı masada oturup yemek yemiyorsa, kitap okuyup hayal kurmuyorsa, dünyayı şaşırtan bir kaşmir ortaya çıkaramaz. Onun başarısı, Frank’in Gifted filmindeki duruşunun iş dünyasındaki karşılığıdır: İnsanın onurunu ve ruhsal alanını korursanız, marka zaten ölümsüzleşir.

Dehanın vicdanla olan ritmi ve dansı sanat ve tasarım tarihinde de izlenebilir. 17. yüzyıl Hollanda Altın Çağı'nın dahi ressamı Johannes Vermeer (1632-1675), tüm ömrü boyunca sadece 36 tablo üretmiştir. Vermeer günlük hayattaki basit anları çizdi. Uzun süre ışığın değişmesini izledi. Vermeer resim yaparken hep sabırlı kaldı. Bugün İnci Küpeli Kız’ın o zamansız bakışını görebiliyorsak, bu Vermeer’in bir "seri üretim" kölesi olmamasındandır.

Bu fikir, 20. yüzyıl ortasında tasarımı kökten değiştiren Amerikalı çift Charles ve Ray Eames'in yaklaşımıyla modernleşti. Kaliforniya’da Eames Office sadece mobilya üreten bir yer değildi. Eames Office aynı zamanda bir merak laboratuvarıydı. Eames’ler, iyi bir tasarım için tasarımla oyun oynamak gerektiğini söyledi. Onlar için başarı, kaç tane koltuk sattıklarıyla ilgili olmadı. Onlar, insanlar bir koltuğa oturduklarında ne kadar rahat hissettiklerine ve o koltukla ne kadar bir ömür geçirmek istediklerine baktılar. Tasarımda oyunbazlık kavramı bu şekilde ortaya çıktı ve günümüzde hala Eames tasarımlarının peşinde olmamızın, onları sadece bir obje değil bir devrin temsilcisi ve eşyanın dehası olarak görmemizin sebebi de budur. Mary’nin, en karmaşık denklemleri okul bahçesinde arkadaşlarıyla oyun oynarken çözmesi gibi; gerçek deha "oyun" alanında çiçek açar.

Marc Benioff ve Salesforce: Ohana kültürüyle başarı

Teknoloji dünyasında bu "oyun ve aile" dengesine en güçlü itiraz Salesforce’un kurucusu Marc Benioff’tan geldi. Benioff, Hawaii’de birbirine akraba olmasa da yakın duran, kimseyi arkada bırakmayan ve hep birlikte hareket eden “geniş aile” ya da “Ohana” kavramını şirketin merkezine aldı.

Salesforce’da Ohana kültürü, 1-1-1 Modeli ile başlar. Şirkette zamanın, teknolojinin ve paranın yüzde birini topluma verirler. Benioff, çalışanlara zeka ile, para dışında güzel işler de yapılabileceğini anlatır. Benioff, çalışanlarına dehalarının sadece kâr için değil, iyilik için bir araç olduğunu hissettirir. Frank’in Mary’ye "sıradanlığın içindeki mucizeyi" öğretmesi gibi, Ohana kültürü de çalışanlara savunmasız olma alanı açarak yüksek performansı kognitif bir sürdürülebilirliğe dönüştürür.

Gelecek için en önemli şeyler vicdan ve dayanıklılık olacak.

Dünya Ekonomik Forumu’nun Future of Jobs Report 2025 raporu, liderlik tarzının artık kalıcı olarak değiştiğini söylüyor. Rapora göre, yapay zeka teknik beceriler alanında öne çıksa da liderleri diğerlerinden ayıran en önemli yetkinlikler arasında analitik düşünme yüzde 69, duygusal dayanıklılık, esneklik ve çeviklik yüzde 67, liderlik ve sosyal etki ise yüzde 61 olarak öne çıkıyor.

Rapor, 2030’da çalışanların sahip olması gereken ana becerilerin yüzde 44 oranında değişeceğini söylüyor. Bu büyük dönüşüm dalgasında liderin asıl görevi, yeteneği sadece mevcut verimliliği için "operasyonel bir meta" olarak kullanmak değil; onun yeni çağa uyum sağlamasını destekleyecek bir "öğrenme ve mentörlük" ekosistemi inşa etmektir. 

Gifted zihinlere mentorluk: Bir liderlik uygulama rehberi

Bu yaklaşımı ekibinizde denemek isterseniz, kendinize üç soruluk bir "Vicdan ve Strateji Testi" yapabilirsiniz:

1. Görünmezlik Testi: "Ekibimdeki en yetenekli kişi yarın istifa etse, en çok kaybettiğim onun teslim edeceği işler mi olur yoksa onun varlığının kültüre kattığı derinlik mi?"
2. Psikolojik Güven Testi: "Ekibimdeki bir deha, çözümünü henüz bulamadığı bir sorunu veya yaptığı stratejik bir hatayı bana çekinmeden anlatabiliyor mu, yoksa bunu bir 'yetersizlik' olarak algılamamdan mı korkuyor?"
3. Miras Testi: "Bu hikaye bittiğinde, insanlar sayıları mı hatırlayacak yoksa insanlara açtığım kendini bulma yolunu mu fark edecek?"

Yazımın başında sorduğum soruya geri dönmek istiyorum: Başarı ne pahasına?

Bir lider olarak dünyanın en kârlı şirketini yönetebilirsiniz. Bununla beraber ekipteki zeki insanların hem merakını hem de insani yanlarını kaybetmelerine yol açıyorsanız, buna başarı denemez. Bu, tarihteki en pahalı iflas olur.

Gifted filminin finalinde Mary hem ileri matematik dersleri alıyor hem de akranlarıyla parkta oyun oynuyor. Bence iyi bir lider doğru kararlar verir ve vicdanını kaybetmez. Unutmayın; rakamlar yalan söyler bununla beraber sönmüş bir gözdeki o kayıp ışığın yalanı yoktur. Başarı hikayeniz bittiğinde, sadece birkaç sayı mı kalacak, yoksa insanların minnetle andığı bir vicdan mı?

Kendi imparatorluğunuzu kurarken, yanınızdakilerin ruhlarını sadece birer araç olarak gören bir 'Evelyn' mi olacaksınız, yoksa onların içindeki potansiyeli özgürleştiren bir 'Frank' mi? Kararınız, sadece sizin değil, insanlığın geleceğini belirleyecek.

Uzak Doğu’da Pekin’den Tokyo’ya, Hong Kong’dan Bangkok’a uzanan şeflik serüveninin ardından Fatih Tutak’ın GALLADA’yla antik İpek Yolu mutfağının lezzetlerinden ilham aldığını görüyoruz. Bu ilham Türkiye’den Orta Asya’ya, beraberinde Çin’e uzanan bir hattı çiziyor ve kültürel mutfak geleneklerini tabaklarımıza yenilikçi dokunuşlarla getiriyor. 

İstanbul’un Karaköy’deki tarihi yolcu terminali binasının yerinde konumlanan The Peninsula İstanbul’un çatısındaki GALLADA’da degüstasyona hemen üst katındaki Topside Bar’da başlamak adetten. Tekne, gemi ve feribotlardan alınan anı niteliğindeki objelerle zenginleştirilmiş bu küçük bar Zeynep Fadıllıoğlu tarafından eski ve büyük bir yattan ilhamla tasarlanmış. Ahşap duvarları, kapıları, Boğaz manzarası ve üst düzey servisiyle bence sessiz lüksün İstanbul’daki en iyi temsilcilerinden.

Sonrasında GALLADA’ya geçildiğinde ise Fatih Tutak’ın şef direktörlüğünde ve Taylan Yücel’in şefliğinde hazırlanan menüden ister à la carte isterse tadım menüsü seçilebiliyor. Bizim tercihimiz “Journey” olarak adlandırılan menü oldu. 

Bu menüde servis kömür ızgarasında pişirilmiş patatesli pide ve tütsülenmiş kemik ilikli tereyağı ile başladı. Bu başlangıç bize doğrusu unutulmaz ve de tarif edilemez lezzette bir tereyağı deneyimi yaşattı. Ardından asma yaprağı, yeşilliklerle ‘Urla’ enginar salatası tabağı ve hemen peşinden orkinos tartar, hardal dondurması, Oscietra havyar, bıldırcın yumurtası tabağı geldi de dikkatimiz o muazzam tereyağından önümüzdeki lezzetlere kaydı. 

Aynı tabakta bir üçleme olarak sunulan buharda ıstakozlu mantı, Kagoşima wagyu sığır etli mantı ve buharda kuzu göbeği mantarlı mantı ise koşulsuz teslim olunacak türdeydi. Kırlangıç balığı şiş kebabın ardından gelen kuzu şaşlık kebap ise şimdiye kadar deneyimlediklerim arasında hafızamdan silinmeyecek bir iz bıraktı. Sarımsaklı tereyağında buharda körpe brokolini GALLADA’nın rafine mutfağına çok iyi bir örnekti. Manda kaymağı dondurmalı, boz fıstık ile son derece hafif bir tatlı olan GALLADA baklavayı ise coğrafi işaretli tatlımıza getirilmiş lezzetli bir yorum olarak gördüğümü söylemeliyim. 

Özenle seçilen mevsimsel ve yerel malzemelerde Doğu ile Batı’nın buluştuğu GALLADA menüsünü sadece Türk - Asya mutfağı olarak tanımlamanın biraz eksik kalacağını düşünüyorum. Çünkü her tabak, Fatih Tutak’ın dünyaca kabul gören araştırmacı şefliğinin bir yansıması ve sunumlarıyla da tablo gibi duran eserlere dönüşüyor. 

Biz mutfağın hemen önündeki masaya oturma şansı bulduk. Ondan mıdır, bilmem; hayatımda gördüğüm en hızlı servisi aldık.

Cozy, 40 yıllık bir Etiler villasında konumlanıyor. İsmiyle müsemma, sıcak atmosferi, rafine lezzetleriyle şehrin ritmine uyum sağlayan geniş bir mekân. Ancak masaların birbirinden epey mesafeli olması ve mükemmel ayarlanmış ışıklandırma sayesinde mekânın tümünü bulunduğunuz yerden ibaret sayabilirsiniz. Ben bunu bir tiyatro gösterisinde ışığın diğer alanlar için kısılıp kahramana ya da sahneye odaklanmasına benzettim açıkçası. Masalar arası bu mesafeyi de bulunduğunuz masaya odaklanmanızı sağlayan ışıklandırmayı da çok sevdim. Özellikle sosyalleşmek istediğinizde elbette dip dibe masalar ayrı keyiflidir ama Cozy’deki konumlandırma, masanın etrafında toplandığınız dostlarınıza odaklanma konforu veriyor. 

Konforu sadece mekânda değil menüde de yaşıyorsunuz. Şef Hüseyin Kılıç’ın liderliğinde hazırlanan menüde de “comfort food” yaklaşımı öne çıkıyor. 

Akşam yemeği menüsünün en çok sevilen tabakları arasında fırın pancar carpaccio, karides & avokado tostada, odun fırınından çıkan pizzalar ve pideler, odun ateşinde pişmiş deniz ürünleri, mevsim sebzelerle hazırlanan tabaklar ve imza tatlılar yer alıyor. Cozy mutfağının karakterini yansıtan menü sık aralıklarla güncellenerek taze ve dinamik bir içerik sunuyor.

Biz pizza ve pidelere girmesek de yine kendi yaptıkları pappardelle’yi denemeden edemedik. Porcini tereyağı, mantar püresi ve mascarponeli bu büyük, geniş makarnayı özellikle kusursuz kesmediklerini belirttiler; ne var ki, lezzette kusursuzdu.

Kış sebzeleri ve narenciyeden oluşan mücver kroket damağımızda dengeli bir tat bırakırken, galeta unu kullanılmadan 28 ayrı baharatla lezzetlendirilen ve Chipotle mayonez ile servis edilen Çıtır Popcorn Tavuk bizi adeta kanatlandırdı. Tortilla, soğan turşusu, lime, kişniş patlıcan salsa ile servis edilen dana kaburga ise, ardından deneyeceğimiz yanık tiramisu sundae ve kadayıfa sarılı muhallebiye damağımızı hazırladı. 

Cozy’de menüden verdiğim örneklerden veganları da mutlu edecek pek çok seçenek bulunduğunu tahmin etmişsinizdir. Mücver kroket, spring  roll, poke ve vegan bowl gibi vegan, vejetaryen ve glütensiz alternatifler bunu mümkün kılıyor. Yanı sıra öğle ya da akşam yemeğinde paylaşmaya uygun doyurucu seçenekler sunan Cozy, hafif, dengeli ve iyi hissettiren tabaklar tercih edenler için  de doğru adreslerden biri.

Yüce’ye göre günümüz küresel iş dünyasında hukuk liderlerinin rolü yalnızca risk yönetimi ile sınırlı değil. “Uluslararası şirketlerde hukuk liderliği artık stratejik karar alma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Regülasyon ortamındaki hızlı değişim, şirketlerin büyüme stratejilerinde hukuki perspektifin daha erken aşamalarda devreye girmesini gerektiriyor,” diyor.

ALJ Holding ve Toyota Türkiye bünyesinde yürüttüğü görevler kapsamında Yüce, Avrupa, Birleşik Krallık ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı coğrafyalarda faaliyet gösteren organizasyonların operasyonlarında görev aldı. Yeni pazarlara giriş süreçleri, uluslararası şirket yapılanmalarının kurulması ve farklı ülkelerdeki regülasyon süreçlerinin yönetilmesi gibi alanlarda yürütülen projelerde stratejik katkılar sağladı.

Bu süreçte kamu kurumları, düzenleyici otoriteler ve sektör paydaşları ile yürütülen ilişkilerin geliştirilmesi ve şirketlerin faaliyet gösterdikleri pazarlarda sürdürülebilir kurumsal yapıların oluşturulması çalışmalarında da yer aldı. Çok paydaşlı projelerde hukuki liderlik sağlayan Yüce, farklı ülkelerde faaliyet gösteren ekiplerle çalışarak çok kültürlü iş ortamlarında yöneticilik deneyimi kazandı.

Uluslararası hukuk ve kurumsal yönetim alanındaki çalışmalarıyla dikkat çeken Yüce, farklı dönemlerde Legal 500 tarafından “Best Chief Legal Counsel” kategorisinde takdir edilen isimler arasında yer aldı. Bu tür uluslararası tanınırlıklar, Yüce’nin kurumsal hukuk ve stratejik liderlik alanındaki etkisini ortaya koyan önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor.

Küresel mobilite sektörü, teknolojik dönüşüm ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda önemli bir değişim sürecinden geçiyor. Yüce, bu dönüşümün aynı zamanda regülasyon alanında da yeni yaklaşımlar gerektirdiğini belirtiyor: “Mobilite sektörü yalnızca teknolojik değil aynı zamanda hukuki ve regülasyonel dönüşümün de merkezinde yer alıyor. Bu nedenle şirketlerin stratejik karar alma süreçlerinde hukuk liderliğinin rolü giderek daha kritik hale geliyor.” Uluslararası şirketlerde yürüttüğü çalışmalar ve farklı ülkelerde edindiği deneyimle Mirac Uçankale Yüce, küresel organizasyonlarda Türk profesyonellerin artan etkisini temsil eden liderler arasında gösteriliyor.

Davranış modellerini yakından etkileyen bu içerik ve iş modelleri dünya çapında tartışmaları bir adım öne taşımaya başlamış durumda. Tartışma artık “çocuklardan veri toplanabilir mi?” sorusunun öte çocuklara yönelik profillemenin sınırları, yaş doğrulamanın nasıl yapılacağı ve platform tasarımının doğrudan denetim konusu olup olmayacağı noktasında. Başka bir ifadeyle, düzenleyici otoriteler artık yalnızca gizlilik metinlerine değil, iş modelinin kendisine bakmak durumunda kalıyor. 

Küresel eğilim: Artık rıza mekanizması yeterli değil, tasarım ve içerik sorgulanıyor

Birleşik Krallık Veri Koruma Otoritesi, yakın zamanda Reddit’e 14,47 milyon sterlin ceza verdi. Gerekçe yalnızca yaş doğrulama eksikliği değildi. Asıl sorun, çocuklara yönelik risklerin yeterince analiz edilmemiş olması ve platform tasarımının bu riskleri azaltacak şekilde kurgulanmamış olmasıydı. 

Kullanıcının beyan ettiği yaşa güvenmek artık yeterli değil. Bu yaklaşım, çocuk verilerinin korunmasında yeni bir döneme işaret ediyor: Sadece “13 yaş altı yasaktır” demek yeterli sayılmıyor. Platformların varsayılan gizlilik ayarlarını yüksek tutması, konum verilerini kapalı tutması ve çocukları davranışsal olarak yönlendirebilecek tasarım tekniklerinden kaçınması bekleniyor.

Benzer bir eğilim Çin’de de görülüyor. Çin Veri Koruma Otoritesi, 14 yaş altındaki çocuklara ait verileri işleyen tüm şirketlere yıllık raporlama zorunluluğu getirdi. Şirketler artık yalnızca iç denetim yapmakla kalmayacak, sonuçları otoriteye bildirmek zorunda olacak. Bu adım, çocuk verilerinin ayrı bir politika alanı olarak ele alındığını gösteriyor.

ABD’de ise Federal Ticaret Komisyonu, yaş doğrulama teknolojilerinin önemini vurgulayan bir politika açıklaması yayımladı. ABD modeli Avrupa kadar katı olmasa da ebeveyn onayı ve yanıltıcı uygulamalar konusunda yaptırımlar artıyor. Yaş doğrulama artık küresel ölçekte düzenleyici gündemin merkezine yerleşiyor.

Türkiye’deki gelişmeler: 15 yaş sınırı ve sosyal ağ sağlayıcılara yeni yükümlülükler

Türkiye’de halihazırda için çocuklara özgü ayrı bir veri koruma düzenlemesi bulunmuyor. Ancak hem düzenleme hem de uygulama alanında önemli sinyaller var. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, geçtiğimiz günlerde TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında re’sen inceleme başlattığını duyurdu. Aynı dönemde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, çocuk kullanıcıların yoğun olduğu bazı canlı yayın uygulamalarına erişim engeli getirdi. Bu gelişmeler, çocuk verilerinin artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor. 

Küresel eğilim dikkate alındığında, Türkiye’de de çocuk verilerine ilişkin daha somut adımların gündeme gelmesi beklenirken, geçtiğimiz günlerde bu konu ile ilgili önemli bir adım atıldı. Meclise sunulan torba kanun değişikliği teklifi kapsamında 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yaymlann Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da yapılması öngörülen değişiklikler ile dijital ekosistemin tamamında çocukların güvenliğini merkeze alan bütüncül bir koruma hedefleniyor. 

Bu doğrultuda Teklifte, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ sağlayıcı tarafından hizmet sunulamaması ve gerekli yaş doğrulama tedbirlerinin uygulanması, 15 yaş üstü çocuklar için ise yetişkinlerden ayrıştırılmış güvenli hizmet sunumu zorunluluğu getirilmesi gibi yaş sınırı ile ilgili önemli düzenlemeler var. Oyun sağlayıcı ve dağıtıcıların da kanun kapsamına alınmaları söz konusu. Yine dikkat çeken bir başka konu içeriklerin ön denetiminin sağlanması amacıyla risk değerlendirilmesi yapılması ve bunun bildirilmesi ile etkin bir denetim mekanizması geliştirilmesi öngörülüyor. 

Teklifte ayrıca platform tasarımlarını da doğrudan etkileyecek birtakım tedbirler öngörülüyor. Sosyal ağ sağlayıcılara ve oyun dağıtıcılara, ebeveynlerin çocukların kullanım sürelerini izleyebileceği ve kısıtlayabileceği, hesap ayarlarını yönetebileceği ve çevrim içi satın almalar için ebeveyn rızası gerekliliği gibi bir takım kontrol araçları sunulması ve oyunların yaş kriterlerine göre derecelendirilmesi gibi yükümlülükler düzenleniyor. Söz konusu yükümlülüklere aykırılık halinde idari para cezaları ve özellikle bazı para cezalarının ciro bazında düzenlenmesi yanında internet trafiği bant genişliğinin daraltılması ilişkin karar alınması gibi caydırıcı yaptırımlar gündemde. 

Çocuğun üstün yararının korunması

Çocuk verileri ve çocuklara yönelik platformların sorumlulukları neden farklı ele alınmalı? Öncelikle çocukluk döneminde oluşan dijital izler uzun vadeli bir risk yaratıyor. Sosyal medya paylaşımları, oyun içi davranışlar ve uygulama kullanımı üzerinden oluşan veri profilleri, ilerleyen yıllarda eğitim, istihdam ve sosyal itibar üzerinde etkili olabiliyor. Çocuklar ise bu uzun vadeli sonuçları öngörebilecek bilişsel olgunluğa her zaman sahip değiller.

İkinci olarak, algoritmalar çocukları daha kolay etkileyebiliyor. Davranışsal reklamcılık, öneri sistemleri ve “sonsuz kaydırma” gibi tasarım teknikleri yetişkinleri dahi yönlendirebilirken, gelişim sürecindeki çocuklar için bu etki çok daha güçlüdür. Bu nedenle mesele yalnızca veri gizliliği değil; davranışsal yönlendirme ve dijital güvenliktir, ayrıca uzun vadede toplumun korunması ve güvenliğidir.

Üçüncü ve belki de en kritik nokta, verilerin işlenmesi için verilen rızanın niteliğidir. Veri koruma hukukunun temel varsayımı, bireyin bilinçli tercih yapabilmesidir. Ancak çocukların uzun ve karmaşık kullanım koşullarını anlaması ve sonuçlarını değerlendirmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu nedenle artık yalnızca rıza metninin varlığı değil, gerçek koruma düzeyi aranmaktadır.

Büyük paradoks: Daha fazla koruma için daha fazla veri mi gerekli?

Yaş doğrulama konusundaki artan beklenti beraberinde önemli bir çelişki yaratıyor. Gerçekten etkili bir yaş doğrulama için kimlik doğrulama sistemleri, yapay zeka tabanlı yaş tahmini veya biyometrik analiz gibi yöntemler gündeme geliyor. Ancak bu yöntemler daha fazla veri işlenmesini gerektiriyor.

Oysa veri hukukunun temel ilkelerinden biri, yalnızca gerekli olan kadar veri işlenmesidir. Çocuğu korumak için daha fazla veri toplamak ne kadar meşru? Bu soru, önümüzdeki yıllarda veri koruma ve yapay zeka düzenlemelerinin kesişim noktasında en hararetli tartışmalardan biri olacak. Şüphesiz teknolojik önlemlerin yanında, anlamlı yaptırım ve cezaların uygulanması yanında ön denetim mekanizmalarının getirilmesi hukuka aykırı olarak çocukların yararını gözetmeden iş yapmanın ve iş modelini oluşturmanın engelini oluşturacak. 

Özetle, çocuk kullanıcı kitlesine sahip ya da onları hedefleyen dijital platformlar için dönem değişiyor. Artık yalnızca uzun bir gizlilik politikası yayımlamak ya da yaş sınırı koymak yeterli olmayacak zira beklenti ve planlanan düzenlemeler, ürün tasarımının baştan itibaren çocukların yüksek yararını gözetilmesini ön sıraya alıyor.

Türkiye bu dönüşümün erken aşamasında olabilir, ancak son gelişmeler yakın zamanda düzenleyici değişiklikler olacağının da habercisi. Küresel trend ise artık açık: Çocuk kullanıcıya sahip her platform, iş modelini yeniden gözden geçirmek zorunda kalacak. Çünkü dijital ekonominin geleceğinde güven ve çocuğun üstün yararı, en az veri kadar değerli.

Aynı dönemde şirketin vergi öncesi kârı 1,36 milyar TL seviyesine ulaştı. Finansal rapor verilerine göre şirketin 2025 yılı hasılatı 2.939.691.769 TL oldu. Şirketin brüt karı ise 1.346.447.809 TL olarak kayıtlara geçti.

Konsolide bilançoya göre şirketin 2025 yılı sonu itibarıyla toplam varlıkları 20.338.615.605 TL'ye yükseldi. Galata Wind'in dönem net karı ise 845.427.565 TL olarak gerçekleşti.

Üretim kapasitesi ve yeni projeler

Sürdürülebilir bir gelecek için temiz enerji üretimine odaklanan Galata Wind, Türkiye’nin en verimli bölgelerinde faaliyet gösteriyor. Şirketin portföyünde halihazırda üç rüzgâr ve iki güneş enerjisi santrali bulunuyor.

Şirket bünyesinde Bandırma'da 35 adet Vestas, Taşpınar'da 16 adet Nordex ve Mersin'de 26 adet Vestas marka olmak üzere toplam 77 adet rüzgar türbini yer alıyor.

Mersin RES kapasite artışı ve Taşpınar Hibrit GES projesinin tamamlanmasıyla şirket büyümeye devam ediyor. Bu yatırımların da etkisiyle Galata Wind 2025 yılı sonu itibarıyla 354,2 MW kurulu güce ulaştı.

İklim koşulları ve devreye alınan ek kapasiteler elektrik üretimini olumlu etkiledi. Şirketin üretimi geçen yıla kıyasla yüzde 8,7 oranında artış gösterdi. Bu dönemde rüzgârda 826.845 MWh, güneşte ise 54.092 MWh üretim yapıldı. Böylece toplam elektrik üretimi 880.937 MWh seviyesine çıktı.

Avrupa yatırımları hız kazanıyor

Galata Wind CEO’su Burak Kuyan, sürdürülebilir enerjide küresel oyuncu olma hedefiyle 2025 yılında önemli yatırımları başarıyla hayata geçirdiklerini belirtti. Kuyan, büyüme stratejilerinin önemli bir ayağını da yurt dışı yatırımların oluşturduğunu söyledi.

Burak Kuyan, 300 MW’lık yurt dışı yatırım hedefleri çerçevesinde Avrupa'da adımlar attıklarını aktardı. Bu kapsamda Almanya ve İtalya’da güneş enerjisi projeleri için çeşitli anlaşmalar imzaladıklarını ifade etti.

Kesinleşen ve görüşmeleri devam eden projelerle birlikte şirketin Avrupa’daki portföyü genişledi. Toplam kapasite 72 MW güneş enerjisi (PV) ve 60 MW batarya enerji depolama sistemi (BESS) olmak üzere 132 MW’a ulaştı.

Şirket, gerçekleştirdiği elektrik üretimiyle enerji arzına katkı sağlarken karbon salımlarının azaltılmasına da destek oluyor. Burak Kuyan, 2030 yılına kadar operasyonel net sıfır taahhüdü ve karbon ayak izi azaltım hedefleri doğrultusunda yapılandıklarını vurguladı. Kuyan, mevcut portföylerinin yıllık yaklaşık 490.000 ton karbon salımını önlediği bilgisini paylaştı.

Gelecek hedefleri ve depolamalı santraller

Galata Wind operasyonel mükemmellik, teknoloji odaklı büyüme ve iklim hedefleriyle uyumlu stratejik yatırımları önceliklendiriyor. Şirket toplam kurulu kapasitesini kısa vadede 576,8 MW’a, orta vadede ise 1.000 MW’ın üzerine çıkarmayı hedefliyor.

Sektördeki gelişmeleri yakından izleyen şirket kapasite artışlarına ve yeni şirket satın alımlarına odaklanıyor. Şirket proje geliştirmelerini yatırım kriterlerine uygun büyüme fırsatları çerçevesinde titizlikle değerlendiriyor.

Galata Wind CEO'su, 2026 yılı önceliklerini dört temel başlık altında topladıklarını ifade etti. Bu başlıkların yatırım teslimatları ve seçici büyüme, esneklik ve operasyonel mükemmellik, finansal disiplin ile sürdürülebilirlik ve uyum altyapısı olduğunu belirtti.

Burak Kuyan, proje seçiciliği, bağlantı uygunluğu ve depolama ile esneklik perspektifiyle operasyonları sürdürdüklerini kaydetti. Bu kapsamda önümüzdeki dönemde Alapınar RES’in kurulumu ile Şah RES ek kapasite artışına odaklanacaklarını dile getirdi.

Şirket 2024 yılında 300 MW Depolamalı RES ve 110 MW Depolamalı GES olmak üzere toplam 410 MW’lık yatırım için ön lisans almıştı. Kuyan, bu yatırımlarla şebeke istikrarını desteklemeyi ve yenilenebilir üretimin piyasa entegrasyonunu güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi. Ayrıca operasyonel esnekliklerini artırmayı amaçladıklarını sözlerine ekledi.

Sadece yenilenebilir enerjiye yatırım yapma taahhüdüyle kalmayan Galata Wind, enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına kararlılıkla katkıda bulunmayı sürdürüyor. Şirket, çevreye duyarlı, güvenilir ve sürdürülebilir bir iş modeliyle geleceğin enerji sistemine değer katmayı hedefliyor.

Sinema ve televizyon dünyasındaki rolleriyle tanınan oyuncu İnanç Konukçu, Hayat İşte'de Editör Adem karakteriyle izleyici karşısına çıkıyor. Konukçu sahnede toplumun farklı katmanlarını temsil eden çok sayıda figürü canlandırıyor. Bu yönüyle oyun, geniş bir izleyici profiline temas edebilen güçlü bir anlatı dili kuruyor.

Oyunun yazarı ve yönetmeni Şirin Aktemur, “baba” figürünün varlığı ve yokluğu üzerinden; insan kişiliğinin psikolojik ve felsefi katmanlarını incelikle ele alıyor. Metin, bireysel travmalarla toplumsal yapılar arasındaki görünmez bağları sahneye taşıyarak, izleyicide kalıcı bir düşünsel etki bırakmayı hedefliyor.

Prodüksiyonunu 007 ajans’ın kurucu başkanı Zuhal Karadeniz’in üstlendiği “Hayat İşte” analog sanat ve dijital dünyayı birleştirerek disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınmış; tiyatroyu yalnızca sahnede kalan bir deneyim olmaktan çıkarıp, kültürel dolaşıma açık bir yatırım alanı olarak konumlandırıyor. Proje, turne potansiyeli, kurumsal gösterimlere uygun yapısı ve sosyal etki odaklı içeriğiyle uzun vadeli bir kültür yatırımı vadediyor.

2 Mart’ta Kadıköy Baba Sahne’de prömiyer yapmaya hazırlanan oyun; kültür-sanat alanında sürdürülebilir projelere yatırım yapmak isteyen markalar ve kurumlar için güçlü bir iş birliği zemini sunuyor.

Forbes'un gerçek zamanlı dolar milyarderi listesine göre 180 milyar dolar servetiyle Fransa'nın en zengin iş insanı olan Arnault, geçtiğimiz Nisan ayında CEO ve Yönetim Kurulu Başkanlığı görevleri için yaş sınırını ikinci kez uzatarak 85'e çekmişti. Kurumsal Avrupa'da uzun süredir dillendirilen "Arnault'nun yerine kim geçecek?" sorusu, hissedarların açıklamalarında ilk kez bu kadar yüksek sesle bir risk unsuru olarak tanımlandı.

Yatırımcılar şeffaflık istiyor: "Plan kapalı kutu"

LSEG verilerine göre LVMH'nin en büyük 12. hissedarı konumundaki Deutsche Bank iştiraki DWS'in hisse senedi portföy yöneticisi Stefan Bauknecht, mevcut durumu eleştirerek, "Halefiyet planlaması şu an itibarıyla belirsiz ve kapalı kutu görünüyor. Daha fazla şeffaflık ve işlerin nasıl ilerleyeceğine dair somut bir plan istiyoruz" ifadelerini kullandı.

Şirketin hissedarlarından Paris merkezli Edmond de Rothschild'in Avrupa Fon Yöneticisi Ariane Hayate ise sorunun zamanla boyut değiştirdiğine dikkat çekti. Hayate, "On yıl önce halefiyet acil bir sorun değildi. Ancak bugün bir risk faktörü haline geldi ve bu durum şirket üzerinde bir yönetişim iskontosuna (değer düşüklüğüne) yol açıyor" değerlendirmesinde bulundu.

LVMH, konuya ilişkin sorulara verdiği yanıtta, yöneticiler için halefiyet planlarının halka açık olmadığını ancak Arnault'nun rolüne özel bir atıfta bulunmaksızın "bu planların elbette var olduğunu" belirtmekle yetindi. Şirket, planların açıklanmasa da hem orta vadeli stratejileri hem de "ani gelişebilecek olaylar" senaryosunu kapsadığını vurguladı.

"Arnault'nun kafası da net değil"

Yatırımcılar, yaş sınırının 85'e çekilmesini Arnault'nun karar vermek için zaman kazanma hamlesi olarak yorumluyor. LVMH yatırımcılarından Mawer Investment Management yöneticisi Paul Moroz, "Muhtemelen netlik sağlayamıyorlar çünkü Arnault'nun kendi kafasında da netlik yok. Gerçekleşene kadar ne olacağını bilemezsiniz, ancak işlerin sorunsuz yürüme ihtimali muhtemelen düşük" şeklinde konuştu.

Arnault ise konuyu gündeminin ön sıralarına almadığını her fırsatta belli ediyor. Aralık ayında CNBC'ye verdiği demeçte, "Benimle 10 yıl sonra tekrar konuşun, size daha kesin bir cevap verebilirim" diyen Arnault, "Her ailede olduğu gibi bir noktada halefiyet olur ama umarım tenis kortunda kafama bir top yemezsem bu 10 yılı tamamlarım" esprisiyle konuyu geçiştirmişti.

Reuters'ın görüştüğü, altısı LVMH hissedarı olan yedi kurumsal yatırımcının tamamı şirketin planları hakkında hiçbir fikirleri olmadığını belirtti. Yatırımcılardan dördü bu durumu "sorunlu" olarak nitelendirdi. Stefan Bauknecht, "Örneğin hızlıca devreye girip Arnault'nun mirasını güvence altına alacak bir 'idareciler grubu' gibi herhangi bir acil durum planından haberdar değilim. Bu tür mekanizmalar eksik" dedi.

Bazı yatırımcılar konuyu şirketle konuşmanın "tabu" olduğunu ifade ederken, Berenberg analisti Nick Anderson piyasanın bu konuyu daha fazla incelemeye başladığını ancak henüz hisse fiyatlarında bir "halefiyet iskontosu" görülmediğini belirtti.

"Saatli bomba" uyarısı: 5 kardeş, 1 koltuk

Piyasa, Arnault'nun yerine "neyin" geçeceğinden ziyade "kimin" geçeceğine odaklanmış durumda. 2022 yılında yapılan bir yeniden yapılandırma ile Arnault'nun beş çocuğu (Delphine, Antoine, Alexandre, Frederic ve Jean) için her biri yüzde 20 hisseye sahip "Agache Commandite SAS" adlı yeni bir tüzel kişilik oluşturuldu. Bu birim, Arnault görevden ayrıldığında kontrol zincirinin tepesindeki holding olan Agache SCA'nın yönetimini devralacak.

Şirket bildirimlerine göre, Kaşmir Giyen Kurt lakaplı Arnault özel bir talimat bırakmazsa, mirasçıları kararları üç kişilik çoğunlukla alacak.

Kurumsal yönetişim uzmanı ve Kedge Business School profesörü Eric Pichet, bu yapıyı "saatli bomba" olarak nitelendirdi. Pichet, "İkinci nesilde her zaman gerginlikler olur. Ve beş kişi olduğunuzda, bundan kaçınmak imkansızdır" uyarısında bulundu. LVMH ise holding seviyesinde yaşanabilecek bir kilitlenme riskinin "mevcut olmadığını" savunuyor.

Geçen Nisan ayında Arnault'nun görev süresini uzatan karar çoğunlukla desteklense de, varlık yönetim şirketi Baillie Gifford "halefiyet planlarıyla ilgili ayrıntılı açıklama eksikliği" nedeniyle çekimser kalmış, büyük yatırımcı Allianz GI ise karara karşı oy kullanmıştı.

Başvuru kriterleri ve değerlendirme Süreci

Yeni dönem araştırmamıza, Türkiye’de kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçen girişimler dahil olabilir. Henüz değerlemesi milyar doları aşmamış (unicorn olmamış) şirketlerin kabul edileceği araştırmada sıralama; şirketlerin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro bilgileri ışığında hesaplanacak özel bir endeks puanına göre belirlenecektir.

Endeks puanı hesaplanırken kullanılacak olan şirketinizin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro gibi hassas finansal bilgileri, Forbes Türkiye tarafından gizli tutulacak, yayınlanmayacak ve kamuoyu ile paylaşılmayacaktır.

Başvuru takvimi

Girişim ekosistemindeki yerinizi tescillemek ve görünürlüğünüzü artırmak için yanıtlarınızı en geç 15 Şubat 2026 tarihine kadar iletmenizi rica ederiz.

Başvuru yanıtlarınızla birlikte, şirketin kurucu ve yöneticilerinin yüksek çözünürlükte (min. 1MB) güncel bir fotoğrafını da ekizilocak@forbes.com.tr e-mail adresine göndermenizi önemle rica ederiz.

Başvuru linki

Geçen yılın raporu bize ne gösterdi?

Girişimcilik dünyasının nabzını tutan araştırmamızın 2025 sonuçları, Türk girişimlerinin potansiyelini bir kez daha gözler önüne serdi. Geçtiğimiz yıl listeye giren 50 şirketin toplam değerlemesi 4 milyar dolara ulaşırken, bu girişimler toplamda 788 milyon dolar yatırım aldı ve 7 bin 362 kişiye istihdam sağladı.

Türkiye'nin en başarılı girişimleri 2025 

Colendi, Dgpays, Midas, Sipay ve Param gibi devlerin zirveyi paylaştığı, fintekten oyun sektörüne kadar ekosistemin en güçlü oyuncularının yer aldığı bu prestijli ligde, 2026’nın yıldızları arasında yerinizi almak için şimdi sıra sizde. Midas geçen yıl aldığı yatırımla unicorn (değerlemesi 1 milyar dolara ulaşan start-up) olmaya çok yaklaştı.

2026 için bu “neden”, gezginleri daha serin iklimlere, yeniden keşfedilen şehirlere ve bizzat birer destinasyon haline gelen otellere yönlendiriyor. Ezon, bariz olanlardan uzaklaşma yaşandığını söylüyor: “Mesele bağ kurmak. Doğayla, yerel kültürle ve kendinle; Instagram’da fazlasıyla paylaşılmamış yerlerde.”

İşte uzmanlara göre 2026 için öne çıkan rotalar:

'Serin tatiller' ve sessiz güç merkezleri

Gezginler “gözde” destinasyonları bildiklerini düşünüyorsa, bir kez daha düşünmeliler. Pusula kuzeyi gösteriyor  ve şaşırtıcı biçimde, lüks turizmle pek tanınmayan bir ABD şehrini.

Finlandiya

Plajı unutun; serin tatil dönemi başladı. Seyahat danışmanı Deborah Gellis, üst segment gezginlerin sıcak hava dalgaları yerine İskandinavya’yı, özellikle Finlandiya’nın Göller Bölgesi’ni tercih ettiğini söylüyor. Oyunun kurallarını değiştiren yer olarak Kotona Manor’ı işaret ediyor. “Gezginler daha serin iklim kaçamaklarına yöneldikçe İskandinavya popülerlikte patlama yaşıyor” diye açıklıyor. Gellis, 11 odalı bu yeni tesisin, bağımsız süitleri ve göl manzarasını çerçevelemek üzere tasarlanmış dairesel ana yapısıyla safari tarzı bir inziva olduğunu belirtiyor. Yalnızlık, tasarım ve doğa sunuyor: Bilinçli tüketicinin tam da istediği şey.

Milano

Milano, Lake Como’ya giderken uğranan bir aktarma noktası olma imajını geride bırakıyor. Embark danışmanı Marguerite Scully, “Yıllar içinde bu şehir avrupa’nın sessiz güç merkezine dönüştü” diyor. Salone del Mobile’ın küresel etkisi ve Rocco Forte ile Rosewood gibi büyük markaların yeni yatırımları sayesinde şehir artık başlı başına bir destinasyon. Scully, altyapı ve kültüre akan sermayenin Milano’yu Avrupa’nın en çok talep gören şehir merkezlerinden biri haline getirdiğini söylüyor.

Philadelphia

Danışman Janel Carnero, buranın 2026’nın “gözde destinasyonu” olduğunu ve bunun kültür ile konaklamaya yapılan on yıllık yatırımların sonucu olduğunu söylüyor. “Yemek sahnesi geleneksel ününün ötesine geçerek daha iddialı konseptlerle tanınır hale geldi” diyor. Comcast Center’daki Four Seasons’ın öncülük ettiği yeni butik otel dalgasıyla Carnero, müşterilerine özel müze erişimi ve küratörlü gastronomi turlarını birleştiren uzun konaklamalar ayarlıyor.

En iyi oteller

2026’nın en iyi yeni otelleri sadece uyunacak yerler değil. Başlı başına birer destinasyonlar.

Chateau la Commaraine (Burgonya, Fransa)

Burgonya yıllardır şaraba sahipti ama buna denk bir otel altyapısı yoktu. Seyahat uzmanı Bridget Cohn’a göre Chateau la Commaraine bunu değiştiriyor. Pommard Premier Cru şarap bölgesinde yer alan bu otel, bölgenin uzun süredir beklediği çapa niteliğinde. Cohn, burayı Royal Champagne Hotel & Spa ile karşılaştırıyor: o kadar iyi bir tesis ki, “başlı başına bir destinasyon olacak, bu otelde keyif sürmek için fazladan bir güne ihtiyaç duyuluyor” diyor.

La Réserve Firenze (Floransa, İtalya)

Floransa yeni Paris mi? Danışman Diedra Pyle rekabetin kızıştığını düşünüyor. Onun tercihi, sadece altı tane daire tarzı konaklama sunan butik La Réserve Firenze. Alanın kısıtlı olduğu bir şehirde, Pyle’a göre bu köklü marka nadir bulunan bir şey sunuyor: Genişlik ve mahremiyet.

Four Seasons Caye Chapel (Belize)

Burası Karayipler’in beklediği özel bir tatil köyü. Embark seyahat danışmanı Julie Shifrin, Four Seasons Caye Chapel’in bölgede beş yıldızlı özel ada resortu açısından büyük bir boşluğu doldurduğunu söylüyor. 104 okyanus kıyısı konaklama kapasitesiyle (genellikle Bora Bora’ya uçmayı gerektiren o çok aranan su üstü bungalovlar dahil) bir balayı hayali sunuyor.

Kruvaziyerler

Kruvaziyer sektörü hızla yat konseptine yöneliyor; daha küçük tekneler, daha uzun konaklamalar ve daha fazla esneklik.

Orient Express Yachts

Seyahat uzmanı Mandy McKaskle, yeni Orient Express yatının “kara temelli bir konaklama anlayışını uyarlamak yerine özellikle deniz için tasarlandığını” söylüyor. Sadece 110 misafir taşıyan yat, bir kayıt stüdyosuna ve özel kiralama hissi veren rotalara sahip. 

Ritz-Carlton Yacht Collection

Lüks seyahat danışmanı Anne Scully, denize resort odaklı bir yaklaşım getiren Luminara’yı öne çıkarıyor. 226 süitiyle, genellikle kara temelli otelleri tercih edenlere hitap ediyor. Asıl cazibe ise rota. Scully, Luminara’nın klişeleşmiş güzergahları bırakıp Asya, Mauritius ve Andamanlar gibi büyük gemilerin gidemediği ya da gitmek istemediği yerlere sefer yaptığını belirtiyor.

Four Seasons Yacht Collection

Embark Beyond’dan seyahat danışmanı Jason Squatriglia, Four Seasons I’e olan talebin “hayatında gördüğü hiçbir şeye benzemediğini” söylüyor. Marka sadakati çılgınlığı körüklüyor; müşteriler 1:1 misafir-personel oranı ve devasa süitler için sabırsızlanıyor. Mart 2026’da hizmete girecek ancak heyecan şimdiden büyüyor.

Embark neden daha dokuz ay sonra gerçekleşecek tatillerden bahsediyor? Çünkü lüks seyahat dünyasında rezervasyonlar şimdiden tamamen dolu. Gezginler takvim yaprağının dönmesini beklerse, hayatlarının tatilinin çoktan tükenmiş olduğunu görebilirler.

Kurul, “Elektronik Sürpriz Kutusu”, “Gizemli Takı Kavanozu 20 Adet Bijuteri Set”, “Sürpriz Kutu Doğal Taş”, “Sürpriz Kozmetik Kutusu” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutu satışlarında, satışı yapılan kutunun içeriğine ilişkin herhangi bir bilgilendirme ve açıklama yapılmadığını, gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin tüketicilerin normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönelmelerine neden olabileceğini değerlendirerek söz konusu uygulamaların Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu sonucuna vardı ve anılan reklamlar hakkında durdurma cezası uygulanmasına karar verdi.

Kurul, “Sürpriz Forma Paketi Gizemli Forma Şansına Ne Çıkarsa (Avrupa Takımları)” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutuların da benzer şekilde haksız ticari uygulama niteliği taşıdığı, tüketicileri yanıltıcı olduğu ve dürüst rekabet ilkelerine aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle bu reklamlara da durdurma cezası verdi.

Bir diğer kararında ise Kurul, kutudan çıkabilecek robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu ile kulaklık ve hoparlör görsellerinin kullanıldığını, ayrıca “indirimin bitmesine kalan süre, bu fırsatı kaçırmayın” başlığı altında sahte bir geri sayım sayacına yer verildiğini tespit etti. Kurul, kararında kutulardan çıkabilecek ürünlere ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin tüketicilerin açık şekilde bilgilendirilmediğini, sahte sayaç yoluyla tüketicilerin acele karar vermeye zorlandığını belirtti. Ürünlerin gerçekten çıkma ihtimaline dair hiçbir bilgi sunulmaması ve yapay bir zaman baskısı oluşturulması nedeniyle söz konusu ticari uygulama haksız ve yanıltıcı bulundu. Bu kapsamda ilgili içeriklerin kaldırılmasına, kaldırılmaması halinde ise erişimin engellenmesine karar verildi.

Kurul, söz konusu kararlarında “elektronik”, “kozmetik”, “doğal taş” gibi genel kategoriler belirtilerek satışa sunulan gizemli kutuların yanı sıra, genel kategoriden daha da özelleştirilen “Avrupa takımları forması” gibi ifadelerin de yeterli bilgilendirme ve açıklama sağlamadığını değerlendirdi. Ayrıca Kurul, gizemli kutudan çıkabilecek ürünlerin robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu, kulaklık veya hoparlör gibi ürünler olması halinde, tüketicilerin bu ürünlerin çıkma oranları hakkında açıkça bilgilendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Kurul, gizemli kutuların tüketicileri normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönlendirebildiğini, mesafeli satışa konu mal veya hizmetin içeriğine ilişkin belirsizlik yarattığını ve bu nedenle gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin reklam yoluyla haksız ticari uygulama oluşturduğunu değerlendirdi.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) “doğruluk ve dürüstlük” başlıklı 7. maddesinin 5. fıkrasının a bendine göre reklamların, “malın; yapısı, bileşimi, tedariki, faydası, riski, aksesuarları, üretim yöntemi ve tarihi, amaca uygunluğu, kullanım şekli, kullanım ömrü ve alanları, teknik özellikleri, verim ve performansı, miktarı, menşei, çevreye etkisi gibi özellikleri” hakkında tüketiciyi doğrudan veya dolaylı olarak yanıltabilecek ifade veya görüntüler içermemesi gerekiyor. Gizemli kutulara ilişkin reklamlarda kutu içerisinden çıkacak ürünlere dair genel bilgi verilse dahi, kutudan çıkabilecek ürünler arasında ekonomik değer ve fayda bakımından orantısızlık bulunması ya da ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin açıklamaya yer verilmemesi halinde, bu reklamların Yönetmelik’in 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ortalama tüketicinin algılama düzeyi ve reklamın tüketici üzerindeki olası etkisi dikkate alınarak hazırlanmadığı değerlendiriliyor. Reklam Kurulu’nun bu kararları doğrultusunda, aynı ürünlerin farklı renk ve konseptlerinin gizemli kutuya dahil edilmesi durumunda, kutudan çıkacak ürünlere ilişkin bilgi verilmesi ve herhangi bir ürünün diğerlerine kıyasla orantısız şekilde baskın olmaması halinde söz konusu reklamların Kanun ve Yönetmelik’e uygun olabileceği ifade ediliyor.

Söz konusu kararlara ilişkin Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan duyuruda da, bu ürünlerin satışının yapıldığı e-ticaret platformlarına, ilgili ürünlerin satışının engellenmesine yönelik önleyici tedbirler alınması konusunda uyarı gönderildiği bildirildi. Bu gelişmeler, Kurul’un gizemli kutuların içeriğine ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin bilgilendirme içermeyen tanıtımları Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı bulduğunu ve gizemli kutu olarak pazarlanan ürünlere yönelik sıkı denetimini sürdüreceğini ortaya koyuyor.

"Müşterilerin favorisi"

Yatırım yoluyla göç sektörünü inceleyen 2025 Yatırım Göçü Yönetici Anketi, Portekiz altın vize programının, “yıllardır süren gecikmelere ve binlerce dosyadan oluşan birikmeye rağmen, firmaların neredeyse yüzde 25’inin bu programı müşterilerinin favorisi olarak gördüğünü” ortaya koydu. Buna kıyasla Yunanistan'ın altın vize programı satışların yüzde 8’ini oluşturdu. İtalya’nın altın vize programı ve Yeni Zelanda’nın aktif yatırımcı vizesi de 2025 boyunca popülerlikte büyük artışlar yaşadı. Anket, mevcut vatandaşlık yasasında yapılacak değişikliklerin sonucuna bağlı olmak kaydıyla, Portekiz’in 2026’da da en çok satılan program olmasının beklendiğini gösteriyor.

Neden Portekiz'i seçiyorlar?

Son beş yılda Portekiz, uygun fiyatlı sağlık hizmetleri, harika iklimi ve yabancı emekliler için avantajlı vergi sistemi sayesinde çok sayıda göçmeni kendine çekti. Ekonomi de iyi durumda; The Economist, kısa süre önce Portekiz’i 2025’in “Yılın Ekonomisi” ilan etti. Bu unvan, dünyanın en gelişmiş 36 ülkesinin analiz edilmesi sonucunda verildi. EuroNews’un aktardığına göre bu değerlendirme; enflasyon, gayrisafi yurt içi hasıla, istihdam ve piyasa verileri gibi ekonomik göstergelere dayanıyor.

Bu cazibe, Portekiz’i evi yapmak isteyenlerin sayısına da yansıyor. Portekiz Entegrasyon, Göç ve İltica Ajansı’na (AIMA) göre 2019’dan bu yana Portekiz’deki yabancı nüfus neredeyse üç katına çıkarak 1,6 milyona ulaştı ve bu rakam toplam nüfusun yaklaşık yüzde 15’ini temsil ediyor. Portekiz ayrıca göçmenlerin ülkeye gelmesi ve oturum alması için oldukça erişilebilir üç yol sunuyor. D7 vizesi, çok düşük pasif gelir şartı nedeniyle emekliler için iyi bir seçenek. Diğerleri dijital göçebe vizeleriyle geliyor. Bazıları ise Portekiz altın vize programı aracılığıyla ülkeye yerleşiyor. Portekiz'in altın vizesine yönelik Google aramaları, son bir yılda neredeyse yüzde 200 arttı. Bu artış; ABD ve Birleşik Krallık’ta hissedilen siyasi belirsizliklerden, özellikle Birleşik Krallık’ta bütçede servetle ilgili vergiler ve yerleşik olmayanlara yönelik daha sıkı kurallar beklentisinden kaynaklandı.

Yunanistan'ın artan popülaritesi

Ancak bazı göçmenler için Yunanistan giderek daha cazip hale geliyor. Ülke kıyı şeridi, yüzlerce ada ve yılda 300 günden fazla güneşli hava sunarken, tüm bunları uygun maliyet ve yüksek yaşam kalitesiyle birleştiriyor. International Living’in 2026 Yıllık Küresel Emeklilik Endeksi, 35 yıllık tarihinde ilk kez Yunanistan’ı birinci sıraya yerleştirdi. Bunun nedeni olarak “uygun yaşam tarzı, mükemmel özel sağlık hizmetleri, erişilebilir vize seçenekleri ve kıskanılacak Akdeniz iklimi” gösterildi. Aynı endekste Portekiz dördüncü sırada yer aldı.

International Living’in Küresel Çeşitlendirme uzmanı Ted Baumann şunları söylüyor: “Genel olarak bakıldığında, altın vize seçenekleri söz konusu olduğunda Yunanistan’ın sadece yeni Portekiz olduğunu değil belki de ondan bile daha iyi olduğunu söyleyebilirim.”

Yunanistan altın vize programı, yenileme gerektiren mülkler veya konut baskısının daha düşük olduğu bölgelerde yaklaşık 300 bin dolar tutarındaki bir yatırımla başlıyor; Mykonos veya Santorini gibi talep gören bölgelerde ya da 120 metrekarenin üzerindeki mülklerde ise bu tutar 930 bin ABD dolarına kadar çıkıyor. Yunanistan’da asgari kalış şartı bulunmuyor. Buna karşılık Portekiz'in altın vize programı, yaklaşık 558 bin ABD doları tutarındaki bir yatırımla oturum hakkı sağlıyor ve Yunanistan’da olduğu gibi 29 Schengen ülkesinde serbest dolaşım imkanı sunuyor. Altın vize sahiplerinin ve aile üyelerinin Portekiz’de yılda yalnızca yedi gün kalmaları yeterli oluyor.

Air France

Air France’ın en yeni La Première süitlerinde yolcular Avrupa lüksünün tadını çıkarabilir. Buna ünlü şefler Dominique Crenn ve Daniel Boulud’un dünya çapında yemekleri, Jacquemus’un pamuk pijamaları ve şık mahremiyet perdeleri dahil. Yeni La Première kabini, nisan ayında Boeing 777-300ER uçaklarında tanıtıldı ve tüm filonun 2026 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor. Yenilenmiş kabinler, Paris-Los Angeles ve New York-Singapur arasında belirli uçuşlarda mevcut.

Lufthansa

Lufthansa’nın yeni Allegris first class’ına adım attığınızda, üç süitten oluşan dört koltukluk özel bir kabinle karşılaşıyorsunuz (orta bölüm iki kişilik ‘Suite Plus’). Özelleştirme burada önemli bir değer; soğutmalı ve ısıtmalı koltuk kontrollerinden ortam aydınlatması seçeneklerine kadar her şey bir iPad aracılığıyla yapılandırılabiliyor. Lufthansa, yeni Allegris first class’ı Münih merkezli Airbus A350-900 filosunda sunuyor ve gelecek aylarda daha fazla uçak devreye girecek.

Japan Airlines

Japan Airlines’ın en yeni first class’ı, yaklaşık 160 cm yüksekliğinde bir kapıya sahip ve geniş bir süite açılıyor. Önceki versiyonuna göre yüzde 100’den fazla daha fazla alan sunuyor. Aslında, iki ek yolcu (her biri kendi emniyet kemeriyle) ana yolcuya katılabiliyor. Hem first hem de business class yolcular, sağlanan Sony kulaklıklarla, Bluetooth ile veya sektörde bir ilk olarak entegre baş dayanağı hoparlörleriyle ses dinlemeyi seçebiliyor. İlk uzun menzilli A350, 2024’te hizmete girdi ve ABD-Tokyo dahil uluslararası rotalarda havayolunun altın standardı haline gelmek üzere.

Yakında yenilikleri sunacaklar

2026 ve sonrasında, bazı havayolları da uzun zamandır beklenen first class koltuklarını tanıtacak. Dünyanın en uzun uçuşu veya nispeten kısa bir Atlantik geçişi olsun, bu havayollarının uluslararası lüks için çıtayı yükseltmesi dört gözle bekleniyor:.

Singapore Airlines

Singapore, çift katlı Airbus A380’lerinde zaten en çok arzu edilen first class süitlerinden birine sahip ancak havayolu ayrıca 800 milyon dolardan fazla bir kabin yenileme projesi kapsamında yeni bir koltuğu tanıtacak. Bu Airbus A350 ile New York-Singapur gibi kritik ultra-uzun menzilli rotalara first class eklemek anlamına geliyor. Tanıtımının 2026’da yapılması bekleniyor.

British Airways

İngiltere’nin bayrak taşıyıcı havayolu, Airbus A380 ve gelecekteki Boeing 777-9 uçaklarında yeni bir first class kabini sunacak. Yeni özellikler arasında daha geniş ve uzun koltuk, 80 santimetrelik bir eğlence ekranı, birlikte yemek yeme alanları ve kapanabilir mahremiyet kapıları yer alıyor. Tanıtım 2026 ortasında yapılacak.

Cathay Pacific

Hong Kong merkezli Cathay Pacific, yaklaşan Boeing 777-9 uçaklarıyla bir sonraki nesil first class’ını tanıtacak. Şu an çok fazla detay bilinmese de havayolunun yeni business class Aria Suites’ine benzerse, 2027’de piyasaya çıktığında rafine bir rezidans lüksü sunması bekleniyor.

Qantas

2027’de Qantas’ın dünyanın en uzun rotalarında uçmaya başlaması bekleniyor; Sydney ve Melbourne’den New York, Paris ve Londra’ya. Airbus A350-1000ULR’lerde gerçekleştirilecek bu kesintisiz uçuşlar, Project Sunrise adıyla anılıyor ve altı süitten oluşan özel bir first class kabini sunacak; her süitte ayrı oturma ve yatma alanı bulunacak.

Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry Dolan’ın konuşmasında vurguladığı gibi, 30 Altı 30 listesi 14 yılda bir girişimcilik ve inovasyon hareketine dönüştü. Listede yer alan isimlerden 20’den fazlası dolar milyarderi oldu. (Marc Zuckerberg hariç, o listeye eklenmeden önce de öyleydi.) 

Girişimcilikten sanata, spordan bilime birçok farklı alanda başarılarıyla öne çıkan 30 Altı 30, Forbes Türkiye Kurucu Ortağı Ayşe Burçak Güven’in ödül gecesinde yaptığı konuşmada altını çizdiği gibi Türkiye’de gelecek nesle umudu temsil ediyor: “Bu liste, sadece başarıları parlatan bir liste değil. Bu sadece bir ödül teslimi de değil, bir neslin kendinden sonraki nesle kalpten verdiği bir güven mektubu… Bir kuşaktan ötekine emanet edilen bir bayrak olduğunu düşünüyorum.” 

Kobil Group ana sponsorluğunda gerçekleşen ödül törenine QNB Türkiye, Agrotech, Pernod Ricard, CVK Park Bosphorus Hotel, Dreamland, Tezmarin, Voltify, Les Benjamins, Nişantaşı Üniversitesi, Taktik İletişim ve Nora Mice da sponsor olarak destek verdi. Gecenin sonunda ödüllü gençler Bodoslama grubunun canlı performansıyla eğlenceli dakikalar yaşadı.

10 bin kişilik global topluluk

Forbes Türkiye 30 Altı 30 Ödül gecesine katılmak için San Francisco’dan İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan, konuşmasında ilk kez 14 yıl önce yayımlanan listenin ortaya çıkışını ve anlamını anlattı: “30 Altı 30 Zirvesi, Forbes gazeteciliğinin temel sloganı olan girişimci kapitalizmin bir kutlaması. Dünya genelinde 30 yaş altı topluluğunun 10 binden fazla üyesi var. Öncelikle, bu bir onur nişanesi. Elbette, gelecekteki başarıyı garantilemiyor ancak bu girişimlerin kurucularının potansiyel yatırımcılar ve nitelikli yeni çalışanlarla görüşmelerine yardımcı oluyor.”

İyi ki varsın Zehra

Fiba Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Özyeğin, Vakıfbank ve Milli Takım formasıyla Avrupa ve dünya şampiyonluklarında imzası olan Zehra Güneş’e ödül verdi. Özyeğin konuşmasında, “Zehra, bizlere inanılmaz ilham veren, bizleri mutlu eden, ülkesini en iyi şekilde temsil eden biri ve tabii tüm gençlik için bir ilham kaynağı. Kızlarım bu gece seninle aynı sahneyi paylaştığım için beni çok kıskanıyor. Zehra’nın hikayesini gençler duydukça, senin ilham verici hikayende seni rol model seçerek çok daha heyecanlı ve kendilerine hedef koyma noktasında daha da iddialı olacaklar. İyi ki varsın” dedi.

Geleceğimiz parlak

Turcas Petrol Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, sağlıklı atıştırmalık BAHS markasını yaratan iki kardeş Baran ve Sarp Kala’ya ödüllerini verdi. Aksoy, gecede şöyle konuştu: “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ederim dünya çapındaki listenin Türkiye’deki yansıması çok önemli. Bu vesileyle annelere teşekkür etmek istiyorum, en iyi hocalara en iyi okullara ulaştırabilmek için gece gündüz çalıştılar. Bu gençler de onun karşılığını verdi. Türkiye’nin geleceğini çok daha parlak görüyorum.” 

Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır

Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi İstanbul Ofisi Başkan Yardımcısı Bekir Polat, yapay zeka destekli yatırım modeli geliştiren yatırımcı Oğulcan Lider Kara’ya ödülünü sundu. Polat ödülü şu sözlerle takdim etti: “Gençleri ve girişimcileri yakaladığımızda Honda Motor’un kurucusunun ‘Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır’ sözüne referans vermeyi seviyorum. Başarısızlığı göze alan, cesur ve disiplinli bir gayret eninde sonunda başarıya götürüyor. Bu çerçevede Oğulcan’a bu ödülü vermek benim için gurur verici.”

Güçlü ses

Dreamland Ticaret ve Yatırım Danışmanlığı Kurucusu Deniz Tüzüner, iklim aktivisti Seren Anaçoğlu’na ödülünü sundu. Tüzüner, geceye dair “Geleceği şekillendiren ve bu gece ödül alan 30 yaş altındaki tüm gençleri tebrik ediyorum. İklim değişikliği konusunda güçlü sesini ulusal ve uluslararası arenaya taşıyan Seren Anaçoğlu’nu tebrik ediyorum” dedi.

Geleceğin milyarderi

Kobil Group Kurucusu ve CEO’su İsmet Koyun, Spektra Games’in kurucusu 24 yaşındaki Kadir Danışman’a ödülünü verdi. Koyun, “Gencimizi tebrik etmek isterim çünkü 40 milyon insana ulaşmak kolay değil. Bugün bu sayıya ulaşan yakında 150 milyona erişir, geleceğin milyarderi olur. Bugün dünyanın haline bakacak olursak bizim jenerasyon başaramadı. Tek umudum gençlik, bu dünyaya daha iyi sahip çıkarlar diye umuyorum. Biz bir teknoloji platformu geliştirdik ve gençlere yerine göre maddi destek veriyoruz, en önemlisi teknoloji desteği sağlıyoruz” yorumunu yaptı.

Motivasyon kaynağı

Tarım teknolojilerinde çalışan Smart SprayeX/PRO’yu geliştiren Berkay Koçak, ödülünü Agrotech CTO’su Yusuf Aslantürk ve Agrotech Yönetim Kurulu Başkan Danışmanı Gülbin Güldal’dan aldı. Güldal, törende “Dünyanın sürdürülebilirliği adına tarımı desteklemeye devam edeceğiz, genç kardeşimizi de başarılarından dolayı tebrik ediyorum” derken Yusuf Aslantürk de “Genç arkadaşlarımı görünce inanılmaz motive oldum. Umarım arkalarından gelecek arkadaşlarımıza da ışık olurlar” dedi.

İcat etmek

Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık, ödülünü verdiği girişimci Umutcan Sürücü’yü “Umutcan ismi gibi geleceğimizin umudu. Seni yürekten kutluyorum. Edison’un güzel bir lafı var ‘İnsanların ihtiyaçlarını tespit ettim sonra icat ettim’ diyor, Umutcan da bir ihtiyacı tespit etmiş imkansızlıklar içinde icat etmiş. Tebrik ediyoruz. Ülkemizin geleceği siz gençlere bağlı ve umudumuz sizlersiniz. İnşallah bu çalışmalarınızı ticarileştirir, globalleştirirsiniz ve Forbes Türkiye de buna vesile olur. Burçak Hanımı ve bütün çalışanlarını da gönülden tebrik ediyorum” sözleriyle kutladı.

Tebrikler

Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, From Your Eyes ve ABD’deki NeuroVision AI Tech sistemleri geliştiren Zülal Tannur’a ödül verdi: “Kurucumuz Fehmi Yıldız adına faaliyet gösteren vakıfla Türkiye’nin sosyal ihtiyaçlarına elimizden geldiğince destek veriyoruz. Hatay depreminde de elimizden geldiğince yardımcı olduk. Ekipten çıkan projeyle WeWalk adında akıllı bastonla oradaki gençlere destek çıktık. Zülal ile de yolumuz bölgede kesişti. Seni çok tebrik ediyorum, çok daha da başarılı olacağını inanıyorum.” 

Hayallerden vazgeçmek yok

Harvard’ın liseliler arası ekonomi makalesi yarışmasında birincilik kazanan Cemil Türk’e ödülünü Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi verdi. Türk’ü “Kardeşimizin hikayesini dinlediğimde çok heyecanlandım. Bir anda 17 yaşıma döndüm, o yaşta çok hayallerimiz vardı. Ben hayallerimden vazgeçmedim. Bu kardeşimin de vazgeçmeyeceğini göreceğim. Forbes Türkiye de umuyorum sizleri takip etmeye ve gururla sunmaya devam eder. Önünüz açık, hayal kurmaya devam edin ve asla mücadeleden vazgeçmeyin” diyerek tebrik etti. 

Sihirli ses

Akfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Pelin Akın Özalp, Türk popunun yeni kuşağını sahneye taşıyan Selin Geçit’e ödülünü takdim ederken “Sesinin sihri hepimizi olduğu yerden çıkartıyor. İstanbul Anadolu yakasında yeni projemiz Terminal Kadıköy’de çok güzel bir performans sanatları merkezi yaptık, seni oraya da bekleriz” diyerek kutladı. 

Tenisin yıldızı

Tenis dünyasında Türkiye’nin yükselen değeri Zeynep Sönmez’e ödülünü QNB Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Aras verdi: “Ben de tenis oynuyorum. 48 yaşımda başladım, bugün 71 yaşımdayım ve Zeynep’in onda biri kadar oynayamıyorumdur. Tebrik ediyorum.”

Çıtayı yukarı taşıyın

Genç girişimci Tunga Bayrak ödülünü Ege Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı’dan aldı. Kabadayı, Bayrak’ı tebrik ederken “Bugün bu sahneye davet edilmeniz başarının ilk adımı, bu gece vizyonerliğiniz ve cesaretiniz ödüllendiriliyor. Dilerim bu gece ödül alan tüm genç kardeşlerimiz önümüzdeki dönemde çıtalarını daha yukarıya doğru çıkaracak” dedi.

Pozitif bakış

Mobilite alanında çalışan girişimci Çağan Koyun’a ödülü Nuh Çimento, Panora GYO, Lider Faktoring, Denge Varlık Yönetim Kurulu Üyesi Aclan Acar takdim etti: “Ödül alan bütün gençleri kutluyorum. Bu gece umudum daha da arttı. Ben hayata pozitif bakan bir insanım, bu gece pozitif bakışım katlandı.” 

Müzik iyileştirir

Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir, Türkiye’de hip-hop kültürünün önemli temsilcilerinden Motive adıyla bilinen Tolga Can Serbes’e ödül verdi. Özdemir, “Ne varsa gençlerde var. Biz bir yandan Türkiye’nin mühendis kızlarını destekliyoruz bir yandan Limak Filarmoni ile genç müzisyenleri destekliyoruz. Müzik iyileştirir, birleştirir; bizi biz yapan en önemli ortak noktamız… Umuyorum bir gün orkestramızla da beraber sizi dinleme fırsatı buluruz” diyerek kutladı.

Yeni jenerasyon bizden çok daha iyi

Yeditepe Üniversitesi Nöroşirurji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Türe, AGON Biyoteknoloji şirketinin kurucularından Aleyna Yıldız’a ödülünü verirken “Mesleğimle ilgili gelişme başarmış bir arkadaşa bu ödülü vermek benim için büyük bir onur. Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum. Çalışmalarınızı yakından takip edeceğim. Gençlerin, yeni jenerasyonun bizden çok daha iyi olduğuna ben bir hoca olarak şahidim” dedi. 

İlham 

Rönesans Holding Yönetim Kurulu Başkanı İpek Ilıcak Kayaalp, gecede ödül verdiği genç kadınları destekleyen ‘Turkishe’ girişiminin kurucusu Asiye Bahar Tabanlı’yı “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum, çok güzel bir gece… Asiye’nin hikayesi beni çok etkiledi çünkü gerçekten birçok kadına alan açabilmiş, kendinden çok daha büyük bir oluşumu hayata geçirebilmiş ilham verici bir genç” sözleriyle kutladı.

Umut verici bir gece

QNB Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Ömür Tan, PM Biomaterials’ın kurucusu Büşra Köksal’a ödülünü takdim etti: “Umut verici bir gece. QNB Türkiye olarak 10 yıl önce kurduğumuz “Minik Eller Büyük Hayaller” platformuyla 4-14 yaş arasındaki 700 bin çocuğumuzun geleceğe hazırlanması için destek olmaya çalıştık. Umuyorum ki 10 yıl sonra bu çocuklarımız bu sahnede dünyayı şekillendirir hepimize umut verirler. Büşra’nın girişimi Avrupa’nın önde gelen birçok kurumu tarafından gelecek vadeden bir yatırım olarak kabul ediliyor; hem üretim yapıyor hem çevreye destek oluyor o yüzden çok tebrik ediyorum.”

Gerçek hikayelerle dolu

Yapay zeka şirketi Novus’un kurucu ortağı Vorga Can, ödülünü WSI Londra Ülke Direktörü Hande Ocak Başev’in elinden aldı. Başev, “Bu kadar çok yönlü, anlamlı ve gerçek hikayelerle dolu organizasyon için teşekkür ediyorum. Yapay zeka herkesin gündeminde ama Vorga gibi beş yıl boyunca bu alanda çalışan ve bunu insani değerleri de merkezde tutarak yapan çok az, çok tebrik ediyorum” dedi.

Bir sanatçıdan diğerine…

Türkiye’nin en genç piyanistlerinden Nehir Özzengin’e ödülünü sanatçı müzisyen Emir Can İğrek “32 yaşındayım, bu ödülü iki yılla kaçırıyorum. Nehir’in önünde çok güzel yıllar var. Eminim çok güzel şeyler yapacak. Bir ağabey olarak bir tavsiyem olacak, halkın sıkıntılarına sırt çevirmeyen bir sanatçı olmak çok kritik, umarım Nehir bu yolda ilerler” sözleriyle verdi. 

Gurur kaynağı

CVK Park Bosphorus Hotel İstanbul Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin, girişimci Hasan Burak Demir’e ödül verirken “Böylesine anlamlı bir akşama ev sahipliği yapmanın büyük gururunu yaşıyoruz. Burak çok önemli bir iş yaptı, hem şirketini büyütüp uluslararası bir alana terfi etti hem de ülkemizi gururlandırdı” dedi.

Yüzde 100 etki

Letven Capital Kurucusu ve CEO’su Kamil Kılıç, Orbina AI’ın kurucusu Dilara Kaplan’a ödülünü verdi: “30 altı 30 listesi Türkiye için çok önemli bir hareket, bir mihenk taşı. Forbes 30 Altı 30 dünya listesine girenlerin sonrasında yüzde 89 başarı oranı var umuyorum ülkemizde yüzde 100 etki yaratırlar.”

Dünya devleri ile rekabet

Kozmetik alanında çalışan The Purest Solutions’ın kurucu ortaklarından Hazal Evliyaoğlu, gecede ödülünü Pernod Ricard Afrika ve Orta Doğu CEO’su Selçuk Tümay’dan aldı. Tümay: “Burada ülkemizin geleceğinde bize ümit veren ve ilham olan sevgili gençlerimizle olmak bizler için büyük bir mutluluk ve onur. Hazal’ı dünya devlerinin domine ettiği bir sektörde söz sahibi olduğu, çok güçlü bir marka yarattığı ve sosyal sorumluk projeleriyle rakiplerinden ayrıştırarak önemli bir yere geldiği için tebrik ediyorum” dedi.

Harvard ve Yale kürsülerinden birincilikle dönen genç bilim insanları… Enkaz altındaki yaşam belirtilerini tespit ederek kriz teknolojilerinde yeni bir sayfa açan bir sistemin kurucusu… NBA parkelerinde Türkiye’yi temsil eden bir pivot; WTA kortlarında hızla yükselen bir tenis yıldızı… Ve Times Meydanı’nın dev ekranlarından dünyaya seslenen genç bir müzisyen…Forbes Türkiye için ‘30 Altı 30’ gelecekte Türkiye’yi şekillendirecek kuşağın öncü bir panoraması. Türkiye’nin geleceğini kodlayan bu isimler, ödüllerini alırken sahnede yalnızca gençler yoktu; ülkenin dönüşümüne yön vermiş, her biri kendi alanında ‘ekol’ kabul edilen duayenler de Forbes Türkiye sahnesindeydi. 

ABD’den ödül töreni için İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan’ın da vurguladığı gibi Forbes ve uluslararası partnerleri, Brezilya’dan Belçika’ya, Botsvana’dan Bangkok’a dünyanın ‘30 Altı 30’ buluşmaları düzenliyor. İstanbul’un da  bu küresel ağdaki yerini almasından duydukları memnuniyeti dile getiren Dolan, konuşmasının devamında hareketi doğuran motivasyonu da paylaştı. 14 yıl önce Forbes’un baş editörü Randall Lane’in kafasında şekillenen bu fikrin, yalnızca başarılı gençleri vitrine çıkarmaktan ibaret olmadığını belirterek...

Lane, genç yaşta birkaç dergi kurmuş bir girişimci olarak, risk almanın ne demek olduğunu çok iyi biliyordu; onun hayali, benzer cesareti taşıyan insanların birbirini güçlendirdiği gerçek bir topluluk yaratmaktı. Bugün o hayalin ortakları dünya sahnesinin değiştirici aktörleri artık. Listede kimler yoktu ki… Facebook kurucusu Mark Zuckerberg; Spotify’ın arkasındaki isim Daniel Ek; ByteDance/TikTok’un yaratıcısı Zhang Yiming; ChatGPT’nin ardındaki OpenAI’ın CEO’su Sam Altman… Sanat alanında Bruno Mars, Miley Cyrus, Taylor Swift, Megan Thee Stallion… Ve spor alanında milyonlara ilham veren LeBron James, Steph Curry, Naomi Osaka… 

Sırada 2026 listesi var. Türkiye’yi ve kendi alanlarını akılcı, gerçek çözümlerle dönüştürmeye aday; fikrini somut bir ürüne, araştırmasını uygulanabilir bir çözüme, sahnesini ise ölçülebilir bir etkiye dönüştüren her genç için bu platform açık. ‘30 Altı 30’, gençlere verilen bir ödül olmanın ötesinde; önümüzdeki yılların başarı öykülerinin birlikte yazılacağı, her edisyonla daha da güçlenecek olan bir ekosistem artık.

Seren Anaçoğlu

22 • İklim Aktivisti

Seren Anaçoğlu’nun iklim aktivizmine giden yolunun ilk kıvılcımı, aile büyüklerinden aldığı tasarruf bilinci ve çocukluk merakıydı. Ortaokulda bilim dergilerinde yenilenebilir enerji yazılarını okurken sürdürülebilirlik çalışmalarının yetersizliğini hissediyor; içten içe bir sorumluluk duyuyordu. Balıkesir’den Kabataş Erkek Lisesi’ni kazanıp İstanbul’a geldiğinde bu duygu somutlaştı. Şehrin yoğunluğu, hava kirliliği ve su krizine dair haberler onu harekete geçirdi; okulda su israfını ve plastik tüketimini azaltan projeler yürüttü. Bu çalışmalar, Avrupa Komisyonu tarafından seçilen en genç iklim elçisi olmasını sağladı ve daha lisedeyken Brüksel’de diplomatik toplantılara katıldı. Üniversitede hukuk okurken iklim krizinin çevresel olduğu kadar ciddi bir insan hakları meselesi olduğunu fark etti. Bu kesişim onu kadın - çocuk hakları, çevre ve enerji hukuku alanlarında çalışmaya yönlendirdi. Bugün ise Dr. Jane Goodall’ın kurduğu Roots & Shoots Derneği’nin Türkiye danışma kurulunda yer alıyor.

Aktivizmin duygusal yükü olduğunu kabul ediyor; zaman zaman umudunu yitirse de şirketler, milletvekilleri ve politika yapıcılarla yürüttüğü görüşmelerin değişimi mümkün kıldığına inanıyor. Change.org’daki kampanyaları yüzbinlerce imza topladı. Ona göre mücadele kolektif: “Bir kişinin bir kişiye aktardığı şey bile milyonları birleştirebilir.” Gelecek hedefi net: İklim, çevre ve enerji hukukunda güçlü bir avukat olmak ve bir gün karar verici pozisyonlara gelerek Türkiye’nin iklim politikasını dönüştürmek. En büyük motivasyonu ise çocukken ekrandan izlediği Jane Goodall’ın bugün gerçek bir rol modele dönüşmesiyle güçlenen inancı: “Dünyanın daha iyi bir yer olacağına dair umudum var ve bu umutla çalışıyorum.”

Yağmur Aydemir

26 • Kurucu, Kami

Türkiye’nin hızla büyüyen dijital hikaye ve çizgi roman platformlarından birinin arkasında genç bir girişimci var: Yağmur Aydemir. Henüz Türk-Alman Üniversitesi’nde öğrenciyken geliştirdiği ilk versiyon Çizgi Studio (bugünkü adıyla Kami), daha reklam yapılmadan ilk ayında 1 milyon gösterime ulaşınca yatırım kapısını araladı. Bugün Kami, dört yılda 2 milyondan fazla kullanıcıya ve 350 bini aşkın içeriğe sahip bir yaratıcı platformuna dönüşmüş durumda. Aydemir bu işe kişisel bir hevesle değil, toplumsal bir boşluğu fark ederek başlamış. Türkiye’de anonim hikaye hesaplarının milyonlarca kişi tarafından takip edildiğini gördüğünde “okumak ve üretmek isteyen ama görünürlük bulamayan” geniş bir topluluk olduğunu fark ederek... Bu farkındalık, bir kullanıcıdan gelen mesajla daha da derinleşmiş; okul öncesi öğretmeni olmayı hayal eden bir üyesi, Kami’de yazdığı hikayelerden kazandığı gelirle sınav kitaplarını almış, ardından sınavı kazanarak mesleğine kavuşmuş.

Aydemir işe başladığında yazılım bilmiyordu, ekip kuracak sermayesi de yoktu; bu yüzden önce kendini geliştirdi, Kami’nin ilk sürümünü kendi yazdı. Platformu bugün “okunabilir içerikler için YouTube” diye tanımlıyor. Aydemir, bu yıl 500 Global ve Creators HQ’nun ortak hızlandırma programına kabul edildi. Hedefi MENA bölgesine açılarak kullanıcı sayısını 50 milyonun üzerine taşımak ve içerik üreticileri için daha güçlü bir ekosistem kurmak. Kendini “hırslı ve hedef odaklı” diye tanımlıyor; risk almaktan çekinmiyor. Tek kurucu olmanın zorluklarını yaşasa da vazgeçmemeyi bir prensip haline getirmiş: “Düşersem kalkamam sanırdım. Yardım istemekten hep çekindim. Ama hayat beni konfor alanımdan çıkardı. Şimdi Kami’yi büyütmek için pek çok yolu deneyebildiğimi görüyorum.”

Arif Bayır

22 • Kurucu & CEO, Revor Tech

Arif Bayır için teknoloji, doğrudan insan hayatına temas eden bir sorumluluk alanı. Bir yandan İstanbul Bilgi Üniversitesi Mekatronik Mühendisliği bölümüne devam eden Bayır, diğer yandan afet yönetimi ve sağlık teknolojilerine odaklanan Revor Tech’in de kurucusu. Bayır, girişimcilik yolculuğunun 16 yaşında başladığını söylüyor. 2021’de kurduğu Revor Tech’in yönünü ise Şubat 2023’te yaşanan Hatay depremi belirlemiş. 2024’te ürünlerini tanıttıkları bir etkinlik sırasında standı ziyaret eden bir kadının gözyaşlarına hâkim olamayıp boynuna sarıldığı anı ise şöyle anlatıyor: “Bana baktı ve şunu sordu ‘Geçen sene niye yoktunuz?’ 

Şirketin ilk ürünü Proteo Pack, ultra geniş bant radar ve yapay zeka kullanarak enkaz altındaki kişilerin kalp atışlarını tespit eden bir sistem. Ürün, AFAD, İBB Arama Kurtarma ve ilgili devlet kurumlarının test süreçlerinden geçti. Revor Tech’in ikinci ürünü Revor Care, kamera ya da giyilebilir bir cihaza ihtiyaç duymadan yaşlı bireyler, Alzheimer hastaları ve engelliler için düşme tespiti yapabilen bir sistem olarak geliştirilmiş; hastaneler ve bakım evlerinde pilot uygulamalarla test edilmiş. Ani düşmeleri algılayarak kurum yetkililerine ya da aile bireylerine anlık müdahale imkânı sunan bu teknoloji, bakım süreçlerine yeni bir güvenlik katmanı ekliyor.

Bayır, şirketin Avrupa’ya açılma süreci için farklı ülkelerden davetler aldığını belirtirken Türkiye’de geliştirdiği teknolojileri kullanan 200’ün üzerinde kurumla iş birliği içinde olduğunu söylüyor.

Tunga Bayrak

22 • Kurucu Ortak, Freya

Tunga Bayrak için yapay zeka, yeni bir iletişim biçimi. Yüzme alanında elde ettiği derecelerden nörosimbolik sistemlere, kuantum topluluğu başkanlığından girişimciliğe uzanan bir kariyer çizgisi var.  Pennsylvania Üniversitesi’nde aldığı Bilgisayar bilimi eğitimi sırasında yapay zeka alanında yoğunlaşarak Wharton’da yan dal yaptı, ekibini MIT’te hackathonlara götürdü. 

Girişimcilik tarafında önce üniversite başvuru metinleri üreten bir yapay zeka uygulaması geliştirdi. GPT-3 ve Manim’i birleştirerek metinden videoya matematik anlatan bir sistem geliştirdi; bu süreçte oluşturduğu ses altyapısı ise Tomas Nepala ile birlikte kurduğu Freya’nın temelini oluşturdu. Freya, finans ve sigorta sektörleri başta olmak üzere ABD, Avrupa ve Türkiye’de kurumlar tarafından kullanılan hiper-gerçekçi sesli yapay zeka ajanları geliştiriyor. Bayrak’ın bu proje için çıkış motivasyonu ise kişisel: Geçirdiği omuz ameliyatı sonrası bankalarla ve sigorta şirketiyle yaşadığı iletişim sorunları. Hedefi ise bir kurumu arayan kullanıcının insan ya da yapay zeka fark etmeksizin hızlı, doğal ve yorucu olmayan bir diyalogla çözüm alabilmesi. Freya’yı öne çıkaran iki eksen var. İlki, Türkçe’ye özel eğitilmiş modelleriyle doğal konuşmayı ve doğru anlamayı önceleyen (transformer) tabanlı yapısı. İkincisi ise güvenilirlik: Sistem devreye alınmadan önce binlerce simülasyonla testlerinin yapılıyor olması. 

Freya’nın kısa sürede 30 milyon dolarlık değerlemeye ulaşması, Bayrak’ın erken yaşta edindiği birikimlerin sonucu. Vizyonu ise net: Yapay zeka destekli müşteri hizmetlerinde küresel ölçekte standart belirleyen bir platform kurmak. Ancak ona göre asıl eşik, yapay zekanın kullanıcının niyetini ve duygusunu doğru okuyabildiği an geçilecek.

Dilara Bostancıoğlu

26 • Kurucu, Teamfluencer

Henüz Kabataş Lisesi’ndeyken sosyal medyanın yalnızca bir eğlence alanı olmadığını fark eden Dilara Bostancıoğlu, “Bu dünyanın kodlarını ben yazacağım” diyerek kendi yolunu çizdi.  Bugün 500 binden fazla içerik üreticisini buluşturan Teamfluencer’ın temelinde genç yaşta edindiği bu farkındalık var. 2010’ların sonunda markalar ile influencer’lar arasındaki iletişimi inceleyen Bostancıoğlu, veriye dayalı bir sistem kurmaya karar verdi. “Klişeler değil veriler konuşacak” yaklaşımı, Teamfluencer’ı bir pazarlama aracından çok ölçülebilir sonuç üreten bir teknoloji şirketine dönüştürdü. Henüz 18 yaşındayken Pepsi ile yaptığı ilk satış ise girişimin fikir aşamasından gerçek bir iş modeline geçişinin dönüm noktası.

Boğaziçi Üniversitesi’nde aldığı akademik altyapıyı girişimcilik vizyonuyla birleştiren Bostancıoğlu, aynı yıllarda Boğaziçi Yelken Takımı’nda yer aldı. “Yelken bana rüzgarı değil yönü okumayı öğretti” diyen genç girişimci, 2021’de anonim şirkete dönüşen Teamfluencer’ı büyütürken 2024’te Nevzat Aydın’dan 3 milyon dolar değerleme üzerinden yatırım aldı. Bugün Teamfluencer, Nike’tan Amazon’a küresel markalarla çalışan, yapay zeka tabanlı kampanya yönetimi sunan bir teknoloji platformu. “Biz trendlere tepki veren değil, trendleri önden okuyan bir şirketiz” diyor Bostancıoğlu. ABD pazarına açılan Teamfluencer ekibinin yüzde 80’inin kadınlardan oluşması ise onun fırsat eşitliğine odaklanan liderlik anlayışının somut bir göstergesi.

Vorga Can

29 • Kurucu Ortak, Novus

Vorga Can, yapay zeka, sosyoloji ve felsefe kesişiminde çalışan genç bir teknoloji girişimcisi. Can, Koç Üniversitesi’nde Sosyoloji ve Uluslararası İlişkiler okudu. Ardından Forbes Türkiye’de muhabirlik yaptı. Medya deneyimini Aposto’nun kurucu ekibine katılarak ve yayın yönetmenliği görevini üstlenerek devam ettirdi. Bugün ise bu yolculuk, şirketlerin yapay zekayla dönüşümünü sağlayan teknolojilere uzanıyor. Can’ın 2020’de Egehan Asad ile birlikte kurduğu Novus, Boston ve İstanbul merkezli bir yapay zeka girişimi. QNB, Acıbadem ve Adecco Group gibi kurumlara çağrı merkezi, finans ve sigorta alanlarında yapay zeka ajanları geliştiriyor. AutoContent, 360Sales, FinGenius ve InsurQ&A gibi ürünleriyle işletmelerin içerik üretimi ve veri analizine destek veren çözümler sunuyor.

Kuruluş sonrası MIT Sandbox ve Google for Startups’a kabul edilen Novus, Startup Wise Guys, Venture Lane, Inveo Ventures ve Vestel Ventures gibi yatırımcılarla büyüdü. Son olarak Vestel Ventures liderliğinde 14 milyon dolar değerleme üzerinden 1,5 milyon dolar yatırım alarak küresel ölçeğini hızlandırdı. Can, Novus’un geliştirdiği yapıları “yapay zeka ajanlarının orkestrasyonu” olarak tanımlıyor: “Her alan yapay zeka, yapay zeka ajanları ve bu orkestrasyonlarla kolaylaştırılabilir.” Kendisini “disiplinli ama sezgisel çalışan” biri olarak tanımlayan Vorga Can için teknoloji, sadece verimlilik aracı değil, insan odaklı bir düşünme biçimi.

Kadir Danışman

24 • Kurucu, Spektra Games

Bitlis Tatvan’daki küçük bir internet kafe… Üç arkadaş saatlerdir oyun oynuyor. Tam o sırada 14 yaşındaki Kadir Danışman, masadaki sessizliği bozan o soruyu soruyor: “Neden kendi oyunumuzu yapmıyoruz?” Bu cümle, birkaç ay süren araştırmaların ve uykusuz gecelerin de başlangıcı. Sonunda hazırladıkları oyun 350 bin indirmeye ulaşıyor. Danışman “O zamanlar oyun sektörü bir iş olarak görülmüyordu” diyor. Ama o dönem elde ettikleri gelir, ailelerine bunun gerçek bir ‘iş’ olabileceğini göstermek için yeterli olmuş.

Beş yıl sonra yani 19 yaşındayken, tam bursla kazandığı Koç Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü mezun olmadan bıraktı. “Okulda harcadığım vaktin bana geri dönüşü ile kendi işime harcadığım vaktin farkını görünce karar vermek zor olmadı” diyor. Şu ana kadar haklı görünüyor: 2020’de kurduğu Spektra Games, 3,5 yıl içinde 40 milyondan fazla oyuncuya ulaştı.

İlk yıllarda hiç yatırım almadan, kazandıkları her kuruşu bir sonraki projeye aktararak büyüdüler. “Bilgisayar alırken bile on kez düşünüyorduk” diyor. Bu sınırlı kaynaklar, ekibin reflekslerini keskinleştirmiş: “Bizim için önemli olan şey hızdı. Highway Racer Pro’yu üç yılda yapsaydık, piyasanın artık o oyuna ihtiyacı kalmayacaktı. On kişilik bir ekiple bir yılda tamamladık.” 

Highway Racer Pro, 2024’te ABD’de en çok indirilen mobil yarış oyunu oldu. 2025’te ise 45 ülkede “Racing” kategorisinde 1 numaraya yükseldi. Bugün Spektra Games, globalde bu türde faaliyet gösteren birkaç bağımsız stüdyodan biri. Şirketin değerlemesi 20 milyon dolara ulaşmış durumda. Danışman kendisini hâlâ “başarılı” olarak tanımlamıyor. Türkiye’den dünyaya iş üretmeyi umursuyor. “En zeki öğrenciler bu alana girmek istiyor. Biz de o potansiyelin doğru yönlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz.”

Hasan Burak Demir

27 • Kurucu, Feraset

Yapay zeka devriminde herkes teknolojiyi konuşuyor. “Ama biz onu insanın gündelik hayatına nasıl sokabileceğimizi düşündük” diyor Feraset’in kurucusu Hasan Burak Demir. Şirketin adını, İngilizce isimlere inat “Feraset” koymuş. “Güzel de oldu, dikkat çekti” diyor. Feraset, şu anda Türkiye’nin önde gelen yapay zeka mobil app şirketlerinden biri ama Demir’in ilk başarılı işi değil. 

Robert Kolej’den sonra Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun olan Demir, henüz 23 yaşındayken kurucularından olduğu Zerosum Games’i, dünya devi Zynga’ya satarak Türkiye’nin en genç teknoloji ihracatçılarından biri olmuştu. Feraset ile mobil oyun alanındaki deneyimini yeni bir boyuta taşıdı. “Feraset’i kurarken hedefimiz karmaşık sistemleri sade bir kullanıcı deneyimine dönüştürmekti” diyor. İki kişilik bir çekirdek ekiple kurulan Feraset, 2025’te Play Ventures ve 500 Startups’tan 4,5 milyon dolarlık yatırım aldı.. Şu anda 40 kişilik bir ekibe ulaşan şirketin Müzik.ai, Livensa, Hexa ve Aura gibi popüler yapay zeka tabanlı uygulamaları kısa sürede 40 milyona yakın kullanıcıya ulaştı.

Demir, bu büyümenin ardındaki enerjiyi hep aynı motivasyonla açıklıyor: Son kullanıcıya odaklanmak. Eğitim hayatı boyunca hep derece yapma hırsı olduğunu anlatırken bu hırsı hâlâ kaybetmediğini belli ediyor. “Türkiye’de doğup büyüdüm, Amerika’ya gitmek gibi bir hedefim hiç olmadı. Burada neler yapabilirim, buradaki yetenekleri nasıl değerlendirebiliriz, beni asıl heyecanlandıran bu. İlk şirketimi de burada kurdum, ikincisini de” diyor.

Hazal Evliyaoğlu

29 • Kurucu Ortak, The Purest Solutions

Hazal Evliyaoğlu’nun kariyerinde mühendislikten cilt sağlığına uzanan bilinçli bir dönüşüm var. Evliyaoğlu, Kocaeli Üniversitesi Endüstri Mühendisliği’nden ilk yüzde 10’da mezun oldu; bölüm asistanlığı yaptı, IEEE (Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) koordinatörlüğünü üstlendi ve bir dönem Yıldız Teknik Üniversitesi’nde eğitim aldı. Ardından Münih’e taşınıp TUM’da (Münih Teknik Üniversitesi) Sürdürülebilir Kaynak Yönetimi yüksek lisansını tamamladı. Bugün kozmetik şirketi The Purest Solutions’ın global operasyonunu Münih’ten yönetiyor.

Markanın ortaya çıkışı ise kişisel bir noktadan başlıyor. Hazal Evliyaoğlu, kendi cilt sorunlarına çözüm ararken ağabeyi Alim Ozan Evliyaoğlu ile 2020’de The Purest Solutions’ı kurmuş. Hedeflerini ise şöyle özetliyor: “Gereksiz vaatlerin değil, gerçekten işe yarayan içeriklerin olduğu bir marka yaratmak.” Bu nedenle şeffaflık politikalarını kuruldukları gün belirleyerek her yeni ürünün formülünü lansmanla birlikte kamuya açık paylaşmışlar. Kullanıcı geri bildirimleri ise yalnızca pazarlama için değil Ar-Ge’nin tam merkezinde konumlanıyor.

Evliyaoğlu’nun sürdürülebilirlik yaklaşımı, marka kültürüne yön verenler arasında. Türkiye’nin ilk plastiksiz kargo sistemlerinden birini hayata geçirdiler. Ürün bittikten sonra ambalajın atılmak yerine yeniden doldurulmasını sağlayan refill sistemini ise tamamen kendi kaynaklarıyla geliştirmişler. Bugün The Purest Solutions, 50’den fazla ülkede satılan bir cilt bakım markasına dönüşmüş durumda. Evliyaoğlu kararlarını sezgiye değil veriye ve kullanıcıya dayandırıyor. Ona göre başarının formülü açık: Bilimsel içerik, şeffaf iletişim ve sürdürülebilir üretim.

Selin Geçit

27 • Sanatçı

Herkes onu “Yalancı Bahar” yorumuyla tanıdı. Sertab Erener ile aynı sahneyi paylaştı. UEFA Champions Fest sahnesine çıktı.  Kariyerindeki en önemli gelişmelerden biri de 2022’de “Enemies” düetiyle Times Square’in göbeğinde yer alan ilk Türk kadın sanatçı ünvanını kazanması oldu.z

Selin Geçit, kendini bildiğinden beri sahneyi seviyor. Henüz dört yaşındayken müziğe olan yatkınlığını fark eden babasının “Şimdi taşlar yerine oturuyor” dediğini söylüyor. Çocukluk yılları tiyatrolarla, müzikallerle ve kesintisiz bir çalışma disipliniyle şekillenerek adım adım profesyonelliğe dönüştü. Bu tercihler, onu Londra’daki BIMM Universitesi’nde ‘yaratıcı müzisyenlik’ programıyla buluşturdu.

Geçit’in müzikal tarzı tek bir kategoriye sığmıyor. Pop, indie ve R&B ritimlerinin arasında özgürce dolaşıyor; tek bir durakta kalmak hiç ona göre değil. Bu devinim, yaşam tarzına da sirayet etmiş. Yıllardır farklı ülkeler arasında gidip geldiği için hiçbir yere tam anlamıyla ait hissedememek, başlangıçta onu tedirgin etmiş. Fakat sonra bu duyguyu kendi hikayesinin ham maddesi olarak görmeyi başardı. Şarkılarındaki çeşitlilik, bu aidiyetsizlik hissinin bir yansıması. 

Seslendirdiği şarkıların sözleri çoğunlukla kendisinin. Bestelerin yapımında yer alıp kliplerin kreatif dünyasını bizzat kuruyor. Temposu sıkı ama ritim değişiyor. Bazen 25 gününü stüdyoda geçirecek kadar yoğun, bazı dönemlerde de kendini dinlemek için es veriyor. Bu iniş çıkışlar ona göre yaratıcı sürecin doğal akışı. Gelecek planlarını yalnızca Türkiye’ye değil global sahneye göre kuruyor. En büyük hayali, Miley Cyrus ya da Steve Wonder gibi isimlerle çalışmak.

Zehra Güneş

26 • Sporcu

Zehra Güneş’e göre sahadaki rekabet kadar hayattaki direnç de önemli. “Bütün gün çalışıp anne olan kadının da, tüm gün çocuk bakan kadının da mücadelesi kıymetli. Biz sadece daha görünür olan taraftayız” derken, milli formayı giydiğinde aklından geçen cümleyi de ekliyor: “Türk kadını olduğunu unutma; mücadele senin ruhunda var.” Çocukluğunda uzaya gitme hayalleri kuran Güneş, 12 yaşında VakıfBank altyapısındaydı; bugün ise kulübün kaptanı. Voleybola başladığı ilk günü anlatırken hâlâ heyecanlanıyor: “VakıfBank A Takımı’yla çıktığım ilk antrenmanı unutamıyorum, Ay’da yürüyormuş gibi hissetmiştim.”

Başarılarının merkezinde kendi potansiyeli üzerine bitmeyen soruları var. “Neyi daha iyi yapabilirim, nerede tökezledim, nasıl kazandım, neden kaybettim?” sorularını yalnızca antrenörleriyle değil, takım arkadaşlarıyla ve psikoloğuyla da konuşuyor. Ona göre başarı, takım oyununu saha dışına taşıyabilmekten geçiyor. Ailesinin desteği ise çok kıymetli. Çocukluğunda imkanlar sınırlı olmasına karşın annesi her gün üç vasıta değiştirerek onu antrenmanlara götürerek baskı kurmadan yalnızca güven vermiş. Bugün hâlâ her maçında, tribünde aynı kararlılıkla yanında. Zehra için disiplin ve tutku birbirinden ayrılmıyor. Paris Olimpiyatları öncesi ameliyat olması gerektiğinde, kadrodan çıkacağının bilinciyle günde sekiz saat tedavi gördüğü dönemi hatırlıyor. UNICEF Çocuk Hakları Savunucusu olarak da yoğun bir takvim yürütüyor; boş zamanlarında film izleyip kitap okuyor.  Gelecek hedefi: Kulübüyle tüm kulvarlarda kupa kaldırmak ve 2028 Los Angeles Olimpiyatları’nda kürsüye çıkmak.

Baran Kala - Sarp Kala

27 • Kurucu Ortaklar, BAHS

Baran ve Sarp Kala, kendi hayatlarında yaşadıkları “sağlıklı ve pratik besine erişim” sorunundan yola çıkarak BAHS markasına imza atan iki kardeş. İlk ürünleri bir protein bar olsa da asıl yolculuk, öğün tozu Ar-Ge’siyle şekillenmiş. İki kardeşin girişimcilikle tanışması ise pandemiden önce, bambaşka bir teknoloji girişimine dayanıyor. Bugün o deneyimindeki hatalarının onları daha planlı, daha dayanıklı iki kurucuya dönüştürdüğünü anlatıyorlar.

Sarp, HEC Lausanne mezunu; yurt dışında eğitimin en büyük katkısının vizyon kazanmak olduğunu düşünüyor. Baran ise Sorbonne’daki eğitimini yarıda bırakıp Türkiye’ye dönmüş. 2021 yılında kurulan BAHS aynı zamanda bir kardeşlik düzeni: Baran stratejiyi çizerken Sarp operasyonu yönetiyor; biri eksik kaldığında diğeri tamamlıyor. Diğer kurucu ortaklar Hüseyin Şimşek ve Akın Özpınar da hâlâ ekibin içinde ve ikili için bu kolektif bilinç çok anlamlı. Baran’ın bu konuda kısa bir cevabı var: “Bir start-up için fikir mi, ekip mi derseniz… Ekip derim.”

BAHS, “sağlıklı yaşam bir trend değil, kültür” yaklaşımıyla ilerliyor. İkili, vegan ve glutensiz ürünleri, bu kavramlar henüz bu denli yaygınlaşmadan önce piyasaya sürdü. Sarp, “O zaman veganizm çok dar bir pazar olarak görülüyordu” diyor. Sürdürülebilirlik şirketin ticari stratejisinden çok kurucuların kişisel prensibi; içeriklerden fiyatlamaya, Ar-Ge’den dağıtıma kadar bütün kararları bu çizgide alıyorlar. Önlerinde Avrupa’da kaliteyle, Orta Doğu ve Asya’da pratik çözümlerle büyüyen bir yol var. Hedefleri 2028’de 80 milyon dolar ciroyu aşmak. Hızlı gidiyorlar ve iş dışında bile işten uzaklaşmıyorlar. Baran’ın tek cümlesi bu durumu özetliyor: “Tatillerden nefret ederim; yaptığım iş beni yormuyor, aksine dinlendiriyor.”

Dilara Kaplan

29 • Kurucu Ortak, Orbina

Dilara Kaplan, gündüz kurumsal projelerde çalışıyor; akşamları ise maaşıyla fonladığı iki ‘junior’ yazılımcıyla kendi yapay zeka modelini inşa ediyordu. Bugün şirketi Orbina, Google, Microsoft ve AWS’ten toplam 1 milyon dolarlık bulut hibesi alan; Allianz, DenizBank, Kiwi ve Aslı Bisiklet gibi markaların müşteri deneyimini yöneten bir teknoloji platformuna dönüştü.

Kaplan çocukluğunda sessiz olduğunu ama çok iyi gözlem yaptığını belirtiyor. Balıkesir Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler okurken Bandırma’da dört yıl boyunca binlerce genci buluşturan etkinlikler organize etti; topluluk yönetiminin dinamiklerini o yıllarda öğrendi. Mezuniyet sonrası Bilişim Vadisi ve Yıldız Teknopark’ta teknik projelerde görev aldı; teknolojinin altyapısını ve disiplini burada edindi. Orbina ilk kurulduğunda bir içerik platformuydu. Ancak markalarla yapılan testler, gerçek ihtiyacın başka bir yerde olduğunu gösterdi. Kaplan ve ekibi binlerce Türkçe veriyi işleyerek modeller eğitti ve Türkçe konuşabilen yapay zeka ajanları geliştirdi. Bu pivot, Orbina’nın kaderini değiştirdi. Bugün şirket, müşteri deneyimini birkaç dakika içinde çözüp yöneten yapay zeka modelleriyle çalışıyor. Kaplan, tüm bu süreç boyunca kişisel olarak büyük risk aldı. 2023 sonunda bir girişim sermayesinden 100 bin dolarlık borç alarak ekibini kurdu; aylarca maaş almadan çalıştı. Şimdi ise şirket, aynı tutara yaklaşan aylık tekrarlayan gelir seviyesine geldi. Orbina’nın 15 kişilik bir ekibi bulunuyor ve Kaplan’ın en büyük hedeflerinden biri şirketinde  kadın mühendis sayısını artırmak.

Oğulcan Lider Kara

27 • Danışman, Corpera Consulting

Erken yaşta para kaybetmek çoğu insan için caydırıcı olabilir. Lider Kara için tam tersi geçerli. Kara’nın finans piyasalarına ilgisi bir İnternet forumunda rastladığı yatırım stratejileriyle başladı. Liseye giderken dayısının yatırım hesabında işlem yaparak deneyim kazandı. “O yaşta para kaybetmek, bir stratejinin sınırlarını öğrenmenin en hızlı yoluydu” diyor. Finansal sistemin rakamların ötesinde insan davranışıyla şekillendiğini o zamanlar kavradığını anlatıyor.

İstanbul Üniversitesi’nde Amerikan Kültür ve Edebiyatı eğitiminin ardından Koç Üniversitesi’nde işletme yüksek lisansı yapan Kara, Yale Üniversitesi’nin düzenlediği ‘Global Stock Trading Competition’ yarışmasına katıldı. Bu yarışmada, üst üste iki yıl dünya birincisi oldu. İlk senesinde agresif, yüksek hacimli bir al-sat stratejisi izlemiş. İkinci seferde tam tersi, uzun vadeli ve temkinli... İki farklı stratejiyle birincilik kazanmak yatırım dünyasına bakışını netleştirmiş: “Yatırımda en büyük avantaj, belirli bir kalıba saplanmamak. Piyasayı kendi doğasında okumak.” Kara, sosyal medya, haber siteleri ve finansal forumlardan gelen veriyi tarayıp finansal araçlar hakkındaki kullanıcı eğilimlerini ölçüyor ve skorluyor. Sonra bu skoru fiyat hareketleri ve volatilite ile karşılaştırıp aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakıyor.

Ona göre “Yapay zeka insanların veriye ulaşımını hızlandırıyor ama muhakeme ve tahmin yürütme hâlâ insanın alanı. Piyasalar doğası gereği insan davranışını yansıtıyor.” Elde ettiği birincilikler sonrasında Oğulcan Lider Kara’ya yatırım bankacılığı alandaki pozisyonlar için “headhunter”lar ulaşmış. ABD’den gelen teklifleri geri çeviren Kara, bireysel yatırımcıların da kurumsal seviyedeki gelişmiş analiz araçlarına erişebilmesini hedeflediklerini söylüyor. Amaçlarının yatırımcıya yalnızca mali tabloları değil, büyüme trendlerini, sektör karşılaştırmalarını ve makro bağlamı birlikte değerlendirebileceği bütüncül bir analiz imkanı sunmak olduğunu vurguluyor. “Birinci olduktan sonra hep ‘Şimdi ne var?’ diye sordum kendime” diyor. “Sanırım beni çalışmaya iten şey, hep bir sonrakini merak etmek!”

Berk Keklik

25 • İçerik Üreticisi

Sosyal medyanın hızla yeni şöhretler yarattığı bir dönemde, mizahını kendi anlatı evrenine dönüştürerek öne çıktı. Kısa videoların anlık tüketildiği bir dünyada üretimini gözlem ve karakter inşası üzerine kurması onu farklı kılan özellikler arasında. Bu hikayenin temeli ise lise yıllarında sahneye çıktığı tiyatro günlerine ait; ileride yaratacağı karakterlerin dili ve tonu da tam burada şekillendi. Bugün Keklik, sosyal medyada 4,6 milyon takipçisiyle kendi jenerasyonunun en güçlü dijital anlatıcılarından biri.

Metroda çektiği “Duraktan Durağa” serisi, geniş kitlelerle kurduğu bağın ilk ciddi adımıydı. Gündelik hayatın küçük anlarını yeniden kurma becerisi, bu projeyle belirginleşti. Üretim sürecinin çıkışını ise şu cümlesi özetliyor: “Fikirler aklıma zaten her yerde geliyor, çünkü Türkiye’deyiz, malzeme bol.” Keklik, dijital dünyanın teorik tarafını daha iyi kavramak için Bahçeşehir Üniversitesi’nde reklamcılık okumaya başladığını anlatıyor. Böylece sahada kurduğu pratik yaratım diline bir de akademik çerçeve ekliyor. Öğretmen bir anne ve eski milli güreşçi bir babaya sahip olması, disiplin ve dayanıklılık açısından güçlü bir arka plan sağlamış.

Yaratıcılığını korumak için zaman zaman bilinçli olarak sade rutinine dönüyor; böylece yeni fikirlerin filizlenmesi için kendine alan açıyor. Tanınırlığın getirdiği değişimler ise onu giderek daha çok ailesine ve kendi iç sesine yaklaştırıyor. Geleceğe dair hayali net: Kısa videoların hızına rağmen kalıcı işler üretmek ve yarattığı her karakter için ayrı bir film çekerek dijitalden sinema uzanan güçlü bir dünya kurmak.

Berkay Koçak

28 • kurucu, Bridgesoft

Bridgesoft’un kurucusu Berkay Koçak, “Bir yazılım bilgisi nasıl optimize ediliyorsa tarımda da kaynak aynı hassasiyetle kullanılmalı” diyor ve ekliyor: “Bizim yaptığımız yalnızca doğru yere ilaç atmak değil; yanlışın sistemden kalkmasını sağlamak.” Yedi yaşında bilgisayar kodlarıyla tanışan Koçak, Yeditepe Üniversitesi’ndeki Bilgisayar Mühendisliği eğitiminin ardından, bir Alman teknoloji şirketinde çalışırken Türkiye’deki tarım süreçlerinin hâlâ büyük ölçüde geleneksel kararlarla yürütüldüğünü fark etti. Bu gözlem, onu teknolojiyi verimliliğe dönüştürecek yolları aramaya itti. Böylece 2021’de yapay zeka ve sensör teknolojisini tarlalara taşıyan Bridgesoft’u kurdu. Şirketin geliştirdiği Smart SprayX/PRO sistemi, traktörlere monte edilen kamera modülleriyle tarlayı milisaniyeler içinde tarıyor; bitkiyi yabancı ottan ayırıyor ve yalnızca gerekli alanlara ilaçlama yapıyor. Böylece kimyasal tüketimi yüzde 90 azalırken su ve yakıt tasarrufu sağlanıyor. Sistem, bulut tabanlı analiz altyapısıyla çalışıyor. Çiftçiler topladıkları verileri çevrimiçi panelden izleyebiliyor, ürün türüne ve toprak yapısına göre ilaçlama aralıklarını ayarlayabiliyor. Yazılım her sezonun yeni verileriyle kendini yeniden eğitiyor.

Bridgesoft, TAGEM (Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) işbirliğiyle Türkiye’nin farklı bölgelerinde pilot uygulamalar yürütülüyor. İngiltere’de de yeşil tarım fonlarından ve saha erişim ağlarından yararlanan şirket, “Smart SprayX” ve “Smart FertiX” adını verdiği akıllı ilaçlama ve sıvı gübreleme sistemleriyle büyüyor. Hedef, Avrupa pazarında yerli üretimle rekabet eden çevreci tarım teknolojilerini yaygınlaştırmak. Koçak’a göre “Yapay zekayı masa başından sahaya indirdiğinizde, teknolojiyle doğa arasında yeni bir dil kuruluyor.”

Çağan Koyun

21 • Kurucu, Spark

Çağan Koyun, 20 yaşında Spark SuperApp’i kurarak e‑mobilite alanında Türkiye’nin ilk kurumsal elektrikli taşıt tanıma çözümünü geliştirdi; milyonlarca kullanıcıya ulaştı. O, kendini sadece girişimci değil “vizyoner” olarak tanımlıyor; çünkü onun için üretmek bugünü değil, geleceği hedeflemek demek. Bu bakış açısını ise lise yıllarında kurduğu FRC robotik takımında, ardından Teknofest’in elektrikli ve otonom araç yarışmalarında kazanmış. Koyun, erken yaşta kurduğu AI-TT (Artificial Intelligence Technologies) takımıyla araç algılama, makine öğrenimi ve otonomi teknolojileri üzerinde çalıştı; elektrikli araçlardan insansız hava araçlarına uzanan bir teknik altyapı edindi.

Bu birikim, üniversiteye başladığında Spark’ın doğmasına yol açtı. Spark, elektrikli araç kullanıcılarına şarj istasyonlarını, rota planlamayı, yol yardım ve sigorta hizmetlerini tek noktadan sunan bir mobilite super app’i. Elektrikli araç sayısının hızla arttığı dönemde regülasyonları, kullanıcı davranışlarını ve sektör boşluklarını analiz ederek yola çıkan Koyun, uygulamayı Avrupa’da 575 bin şarj istasyonuna entegre edebilen bir noktaya taşıdı. Koyun bugün Spark’ı farklı platformlara entegre ederek büyütmeyi hedefliyor.

Genç yaşta girişimcilik ekosisteminin zorluklarını da yakından tanımış. “Ucuz iş gücü, kullanışlı beyin” muamelesinin yaygın olduğunu söylüyor. En büyük kırılma noktası ise yanlış yatırımcı deneyiminden sonra, teknoloji dünyasında 40 yıllık geçmişi olan İsmet Koyun ile yollarının kesişmesi olmuş. Onu “kurtlar sofrasında bir omurga” olarak tanımlıyor. Bu ortaklık, Spark’ın küresel entegrasyonlarını da hızlandırdı. Çağan Koyun için başarı, hızlı büyüme değil; değer üreten, sürdürülebilir bir yol açmak.

Büşra Köksal

25 • Kurucu, PM Biomaterials

Bilime duyduğu çocukluk merakı ve azmi sayesinde Büşra Köksal, 20’li yaşlarında petrokimya sektörünü dönüştürmeye çalışan genç bir sanayici oldu. Hayali akademisyenlikti; ancak bir akademisyeninin yönlendirmesiyle başvurduğu Hamdi Ulukaya Girişimi, hayatının kırılma anıydı. New York’ta aldığı eğitim ve Chobani fabrikasında gördükleri ona yeni bir hedef çizdi: “Benim malzemem de bir gün bu üretim hatlarında olmalı.” 

Bugün kurucusu olduğu Plastic Move ve PM Biomaterials, atık nişastadan üretilen, mevcut polimerlerle yüzde 60’a kadar karışabilen biyobazlı ve geri dönüştürülebilir bir “joker malzeme” geliştiriyor. Ama Köksal’ın farkı sadece malzeme üretmek değil; şeffaflığı iş modelinin merkezine koyması. ‘Greenwashing’e izin vermiyor, markalara doğru beyan zorunluluğu getiriyor. Türkiye’de genç ve kadın bir üretim girişimcisi olmanın mental zorluklarını da saklamıyor; yine de ülkenin potansiyeline güveniyor: “Türkiye, sopayı dikseniz yeşerecek kadar bereketli.” Bugün büyük kimya şirketleriyle masaya oturan Köksal’ın 30 yaşından önce en büyük hedefi geliştirdiği malzemeyi petrokimya tesislerine sokmak. “Eğer o tesislere girersek yaptığımız etki tüm dünyayı sarar.” Köksal için başarı kariyerden çok daha derin bir şey: “Başarı, hayal ettiğin karakter olabilmek.”

Motive

25 • Müzisyen

Motive, gerçek adıyla Tolga Can Serbes, 11 yaşında duyduğu bir şarkıda kendi duygularını bulduğunda müziğin hayatındaki yerini keşfetti. Onun için rap, bir iletişim biçiminden çok onu harekete geçiren içsel bir güç. Rap müzisyeni Tepki ile tanıştıktan sonra MOB Entertainment’a dahil olması ve “Çekmece Flow” ile sahneye çıkması, bu serüvenin ilk adımıydı. 2020’de yayımladığı “Makaveli” albümüyle dikkatleri çekti; 2022’de çıkan “22” isimli albümü Spotify Top 10 listesinde altıncı sıraya kadar yükselerek geniş kitlelerin beğenisini kazandı. Baskıyı bir yük olarak değil, bir “benzin” gibi kullanıyor; temsil ettiği kitlenin de ona sorumluluk değil, motivasyon gücü verdiğini belirtiyor.

Motive’nin üretim disiplininin de kendine göre kuralları var: Bir şarkıya ikinci kez oturduğunda finali hissedemiyorsa o şarkı bitmiyor. Stüdyo onun için bir süreklilik alanı; istikrarla geri dönmeyi, uzun uzun çalışmayı seviyor. Hikayeyi kurarken de her parçanın kendi dilini seçmesine izin veriyor. Ona göre karmaşık bir ritim mi yoksa sade bir anlatım mı gerekeceğini belirleyense şarkının kendisi. Bugün geldiği noktayı sürpriz olarak görmüyor; “10’lu yaşlarımda kurduğum hayaller, şu an gerçeklerim oldu” sözü ise başarısındaki uzun vadeli bir vizyonun yansıması.

Defne Özcan

17 • Pilot Adayı

Türkiye’de solo uçuş gerçekleştiren en genç kadın pilot adayı olan Defne Özcan, mühendislerin arasında büyüyen genç bir kız. Tam da bu nedenle “Mühendis olacağım” farkındalığına sahip. Ancak lisede katıldığı online mühendislik programlarında iki nokta onu hayal kırıklığına uğratmış; ekran başındaki kız sayısının neredeyse yok denecek kadar az olması ve yaşatılan “buraya ait değilsin” hissi. Böylece Özcan var olan eşitsizliği görünür kılmaya karar verdi. Önce sosyal medya üzerinden “Aklım Havada” adını verdiği bir inisiyatif başlattı; ancak paylaşımların sınırlı kaldığını görünce daha güçlü bir adım gerektiğini hissetti. Bu iş için pilotluğu seçme nedenini ise şöyle açıklıyor: Havacılık hâlâ dünyanın en erkek egemen alanlarından biri ve bu alanda bir ilki başarırsam mesajım çok daha geniş kitlelere ulaşmış olacaktı.”

Özcan, 15 yaşında sportif havacılık eğitimine başladı. Teorik eğitimlerin ardından Ultralight Pilot Lisansı (UPL) sürecine dahil oldu ve 19’uncu saatinde solo uçuş yapma yetkinliğini kazandı. Sabahın altısında kalkıp akşama dek yoğun uçuşlarla geçen bir süreç… Cumhuriyet Bayramı’ndan iki gün önce tek başına havalandı ve böylece Türkiye’nin en genç solo uçuş yapan kadını oldu. Ardından gelen medya ilgisi ise tahmin ettiğinden büyüktü. Altı ay sonra bir sürpriz daha yaşadı: Time dergisinin “Yılın Kızları” listesine seçildiğini öğrendi. Time ve LEGO iş birliğinde hikayesinin “legolaştırılması” ise onu dünya çapında görünür kıldı. Bugün temel hedefi, makine mühendisliği. Erkek egemen alanlarda cesaret kırıcı sözler duyduğunu ancak bunun onu etkilemediğini söylüyor: “Tanımadığım insanların ne düşündüğü önemli değil; ben amacımı biliyorum.”

Furkan Öztürk

29 • Bilim İnsanı

Furkan Öztürk, bilime yeni adım atan gençlere şu tavsiyeyi veriyor: “Nev-i şahsına münhasır bireyler olsunlar. İlgi ve tercihlerini kendileri belirlesinler. Çevrenin kendilerini sıradanlaştırmasına karşı dirensinler.” Kendi yolculuğu da böyle başladı. 2014’te üniversite sınavında Türkiye 37’ncisi olmasına rağmen farklı bir bölüme değil, Bilkent Fizik’e yönelme kararı tartışma yaratmıştı. Lisans yıllarında Indiana Üniversitesi, ETH Zürih ve Harvard’da staj yaptı; yoğun madde fiziği üzerine araştırmalar yürüttü ve ilk makalesi American Physical Society dergisinde yayımlandı. 

Harvard’dan gelen davetle 2018’de doktoraya başladı. Üç yıl atom, molekül ve optik fiziği çalıştıktan sonra yönünü yaşamın başlangıcı araştırmalarına çevirdi. Dimitar Sasselov’la yürüttüğü tez çalışmasında, canlılardaki moleküler yönlülük sorununa 175 yıldır aranan açıklamayı getirerek homokiralite problemini yeni bir fizik–kimya–jeoloji çerçevesinde ele aldı. Doğal manyetik minerallerle RNA öncüsünün tek ayna görüntüsünü üretmeyi başaran deney dizisi Science tarafından “çığır açıcı” olarak duyuruldu; Nobel ödüllü Jack Szostak araştırmayı alanın en makul çözümü olarak değerlendirdi. Harvard’ın Goldhaber Ödülü’nü kazandı.

Cambridge King’s College’de yürüttüğü bir yıllık bağımsız çalışmaların ardından, 2025’te 28 yaşındayken Caltech’e profesör olarak atandı ve yaşamın başlangıcı ile yaşayan sistemlerin fiziğine odaklanan Öztürk Lab’i kurdu. Laboratuvarında erken Dünya koşullarının kimyasal süreçlerini, karmaşık doğal sistemlerin fizik ilkelerini ve biyolojik organizasyonun sınırlarını araştırıyor. Los Angeles’ta yaşayan Öztürk; bilim kadar sanat, klasik müzik, koşu, jiu-jitsu ve seyahatle ilgileniyor. Kendi tarzını ise tek cümleyle özetliyor: “Yönlendirilmekten pek hoşlanmam; yanlış bile olsa o yanlışı kendim yapmayı, başkasının yönlendirmesiyle yaptığım doğruya tercih ederim.”

Nehir Özzengin

20 • Piyanist, Besteci

Piyanonun başına geçtiğinde henüz dört yaşındaydı. Nota okumayı bilmeden tuşlara bastığı o ilk ders öğretmeninin dikkatini çekmeye yetmiş. Yaşar Üniversitesi’nde başladığı piyano eğitimine, 15 yaşında tam puanla kabul edildiği dünyanın en saygın konservatuvarlarından Almanya’daki Karlsruhe Müzik Üniversitesi Piyano Bölümü’nde devam ediyor.

Bugüne kadar aralarında İtalya, Belçika, Sırbistan, Lüksemburg ve Slovenya’nın da bulunduğu ülkelerde düzenlenen yarışmalardan 14 uluslararası ödülle dönen genç sanatçı, “Umuda Haykırış” adlı eserini hastalıklarla mücadele eden çocuklara adadı. O süreç, sanatın kişisel bir ifade olmaktan çıkıp toplumsal bir sese dönüşebileceğini fark ettiği dönüm noktası oldu. “Yaratımın belirli bir zamanı yok” diyor. “Sabahın sessizliği ya da akşamın dinginliği... İlham, ritmini bulduğunda geliyor.” Bazen bir film sahnesi, bazen doğanın hareketi, bazen bir çocuğun sesi yeni bir eserin başlangıcı. Klasik altyapısını folk, blues ve Türk ezgileriyle harmanlayarak özgün bir ses kuruyor. Yoğun prova ve konser dönemlerinde kısa yürüyüşler, dengeli beslenme, nefes çalışmaları olmazsa olmazlarından. “Beden ve zihin uyumu olmadan sahneye çıkmam” diyenlerden. Akbank’ın 75’nci yılı için bestelediği proje, müzikal olgunluğunu gösteren en özel işlerinden biri oldu: “Bir kurumun hafızasıyla kendi sesimin birleştiği andı” diyor. Kız çocuklarına da bir mesajı var: “Kimsenin size sınır çizemeyeceğini unutmayın”.

Toprak Razgatlıoğlu

29 • Motosiklet yarışçısı

Üç kez Dünya Superbike Şampiyonu olan Toprak Razgatlıoğlu için her yarış bir hayat dersi gibi. “Düşsen de kalkmayı, kaybetsen de yeniden başlamayı öğreniyorsun. En önemlisi, kazandığın zaman mütevazı kalmayı.” Toprak Razgatlıoğlu’nun motor sporlarına başlaması, Sakarya’da babasının atölyesinde küçük bir 50 cc motosikletle yaptığı ilk denemelere dayanıyor. Onu hem bu spora hem de pist kültürüne erken yaşta taşıyan “Tek Teker Arif” olarak tanınan babasının gösterileri. Razgatlıoğlu, babasının dünya şampiyonluğu hayalini gerçekleştirerek Superbike’ta üç kez zirveye çıktı. 2015’te Avrupa Superstock 600 şampiyonluğu ve 2021’de ilk dünya şampiyonluğunu kazandı. 2024’te BMW ile “imkânsız” görülen şartlarda yeniden zirveye, şampiyonluğa ulaştı ve MotoGP kapısı ona açıldı. Razgatlıoğlu’na göre en büyük destekçileri ailesi, Kenan Sofuoğlu’nun rehberliği ve Red Bull ekibiyle uzun yıllara dayanan iş birliği...

Günlük rutininde erken başlayan antrenmanlar, fiziksel olduğu kadar zihinsel dayanıklılığı da kapsıyor. Yarış dışı zamanlarda denge antrenmanları, simülasyon çalışmaları yapıyor. Piste çıktığında ise tüm stres kayboluyor. MotoGP’de ilk hedefi adaptasyon; orta vadede podyumlar ve şampiyonluk mücadelesi. Türkiye gibi motor sporlarının sınırlı görünürlükte olduğu bir ülkeden dünya zirvesine çıkmanın sorumluluğunu duyuyor ve genç sporcular için bir yol açmak ve Türk bayrağını her pistte temsil etmeye devam etmek istiyor. Razgatlıoğlu’nun bu spordan öğrendiği üç temel değer var; sabır, azim ve mütevazılık. Ona göre gerçek başarı, pistte olduğu kadar karakterde de çizgisini koruyabilmek.

Zeynep Sönmez

23 • Sporcu

Topun sesiyle yankılanan, zamanla gerçekte kendine karşı oynanan bir mücadele… Zeynep Sönmez’in tenis kariyeri, altı yaşında bir oyun alanında başladı.  Her gün biraz daha hızlı koşmak ve biraz daha isabetli vurmak isteği, bugün de onu sahaya çıkaran temel motivasyon. İlk Grand Slam maçında onu en çok etkileyen şey kortun büyüklüğü değil, sessizliği olmuş; kalabalığın ortasında kendi iç sesini duyduğu an.

Kariyerinde unutamadığı diğer anlar arasında 2023 Roland Garros ön elemelerinde üç maç kazanıp Grand Slam ana tablosuna adım atması ile 2024’de gelen ilk WTA şampiyonluğu var. Yine de en önemli dönüm noktalarının kayıplardan sonra geldiğini söylüyor; çünkü her yenilgi ona sabrın önemini göstermiş. WTA sıralamasında 69’uncu basamağa yükselmesi ise yalnızca bir kilometre taşı değil, kendisine “buraya aitim” dediği bir eşik. O, bundan sonrası için rakamlar kadar yolculuğun kendisine de odaklanıyor: İlk 50 hedefi, Grand Slam’lerde ikinci hafta hayali ve bunların ötesinde insan olarak büyüdüğünü hissedeceği bir kariyer.

Kort dışında genç sporculara yol gösterme isteği, spor psikolojisine duyduğu merak ve zihinsel dayanıklılığa dair yaptığı okumalar yolunu çiziyor.  Türkiye’de tenisin çok yaygın olmadığı bir ortamda ilerlemek, çoğu zaman yalnızlıkla baş etmeyi gerektirmiş, fakat o yalnızlığı zamanla içsel bir güç kaynağına dönüştürmüş durumda: “En zoru, inananların az olduğu bir yerde inanmaya devam etmekti. Bazen korttan çok yalnızlıkla mücadele ettim. Ama o yalnızlık beni olgunlaştırdı. Bir noktada anladım ki insanın inancı dış desteğe değil, iç huzuruna dayanmalı.”

Umutcan Sürücü

25 • THY, Uzman Yardımcısı

Umutcan Sürücü, hukuk mezunu olmasına rağmen kariyerini teknolojiye ve havacılığa doğru şekillendiren genç bir ekip lideri. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okurken girişimciliğe yöneldi ve ilk başarısı, Teknofest’te geliştirdiği valiz hasar tespit projesiyle kazandığı Türkiye birinciliği oldu. Bu başarı ona havacılıkta yeni bir kapı açtı. Hatay Depremi’nde havalimanlarının kapanmasıyla yaşanan krizleri izlerken aklında kritik bir soru belirdi: “Uçaklar ani bir kapanmada nereye yönlendiriliyor?” İstanbul Havalimanı’nın artacak uçuş trafiğini düşününce, bunun sistematik bir çözüme ihtiyaç duyduğunu fark etti.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın yarışmasına ekibiyle katıldı; proje Türkiye üçüncüsü oldu. Asıl dönüm noktası ise Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO), Birleşmiş Milletler nezdindeki inovasyon yarışmasıydı. Belgelerin kaybolduğu, vize krizlerinin yaşandığı, ekibin dört farklı ülkede olduğu zorlu bir süreç... Ancak Sürücü’nün deyimiyle onları bir arada tutan “inanmak”tı. Sonuç: Yeditepe Üniversitesi’nin yapay zeka tabanlı hava trafik sistemi projesine birincilik ödülü geldi ve Türkiye bu yarışmada ilk kez dereceye girmiş oldu. Projeleri, meteorolojik krizlerde uçakların hangi havalimanına yönlendirileceğini yapay zekayla saniyeler içinde öneren bir sistem. Bugün hâlâ telefonla çözülen kapasite kontrollerini otomatikleştirerek trafik sıkışıklığını, yakıt kaybını ve riskleri azaltıyor. Tam otonom değil; nihai karar insanda kalıyor. “Artacak uçuş ve drone trafiği için bu artık zorunluluk olacak” diyor. Sürücü’nün hedefi net: Projeyi bir - iki yıl içinde Türkiye’de hayata geçirmek ve ardından dünya havalimanlarına taşımak.

Alperen Şengün

23 • Sporcu

Alperen Şengün, iyi bir basketbolcu olmanın gerektirdiği pek çok niteliği tek bir profilde topluyor. Karar verme hızının yüksekliği, post oyunundaki sezgisi ve pas zamanlamasındaki doğal ritmi, onu hücum akışında belirleyici bir rolde.

Şengün’ün basketbola yönelmesi, kardeşini izlerken hissettiği merakla başladı. Bandırma Kırmızı’daki ilk profesyonel sezonu gelişimin temel taşını oluşturdu. Ardından Beşiktaş’ta gösterdiği performans hem Türkiye liginde hem de uluslararası çevrelerde dikkat çekti. Bu çıkış, onu 2021 NBA Draftı’nda 16’ncı sıradan Houston Rockets’a taşıdı. Şengün’ün oyunu, klasik pivot tanımını esneten bir yapıya sahip. Post bölgesinde çözüm üretebilen; aynı pozisyondan oyun kurucu rolüne geçebilen; temas altında dengesini kaybetmeyen bir ‘uzun’ o. Takım arkadaşlarını besleyen pas açıları, alan yaratma becerisi ve oyunu okuma hızı onu en iyilerden biri yapıyor.

2025’te NBA All-Star seçilmesi ve A Milli Takım ile EuroBasket’te gümüş madalya kazanması, kariyerinde hem bireysel hem kolektif anlamda yeni bir eşik. Bir dönem “Baby Jokić” benzetmeleri yapılsa da Şengün son yıllarda oyun stilini o etiketten bağımsızlaştıran, kendi temposunu ve karakterini oluşturan bir çizgide. Houston Rockets’ın yeniden yapılanma döneminde üstlendiği rol de bu dönüşümün parçası. Takımın hücum düzeninde yalnızca fiziksel bir hedef değil; pas trafiğinin başladığı, hücum seçimlerinin şekillendiği bir merkez o.

Asiye Bahar Tabanlı

25 • Kurucu, Turkishe

Köyceğiz’de büyüyen Asiye Bahar Tabanlı, Türk-Alman Üniversitesi’nde Moleküler Biyoloji okurken genç kadınların sesinin daha gür çıkması gerektiğini fark etti. 18 – 25 yaş arası genç kadınlar için eğitim, mentorluk ve liderlik programları sunan bir dayanışma alanı yaratmak istedi. Böylece Turkishe doğdu. Kısa sürede 20 bini aşkın genç kadına ulaşan girişim, şehir bazlı temsilciliklerle büyüyen bir topluluğa dönüştü. Eğitim programları, mentörlük desteği ve geniş profesyonel ağı ve kurum iş birlikleri sayesinde binlerce genç kadının hayatına dokunuyor. Amiral gemisi etkinlikleri “Var Mısın Zirvesi”, her yıl yüzlerce genç kadını rol model liderler, girişimciler ve uzmanlarla bir araya getiriyor.

Adımları test etmek, olasılıkları görmek, işe yarayanı büyütmek… Asiye Bahar Tabanlı’nın karar alma süreci, satranç disiplininin etkilerini taşıyor. “Denemek başarısızlık değil, öğrenme biçimi” diyenlerden. Tabanlı’nın liderlik anlayışı hiyerarşiden yana değil, alan açmaya dayalı: “İyi fikir uygun zeminde çoğalır” inancında. Zorlandığı dönemlerde olumsuz dış seslerin kendi iç sesine dönüşmemesi için güçlü bir mücadeleye giriştiğini söylüyor. Bu süreci görünür kılmak için de “Yapabilirsin” adını verdiği podcast’i başlattı. “Çünkü herkesin hayatında ‘Yapamazsın’ diyen sesler çok fazla. “Kirke’nin Adası” adını verdiği podcast serisi ise bir “kız kardeşlik alanı” ve genç kadınlar için genç kadınlarla birlikte tasarlıyor.

Zülal Tannur

24 • Kurucu, NeuroVision / FromYourEyes

Zülal Tannur bilgisayarla 4,5 yaşında tanıştı; görme oranı yüzde 5’in altındaydı ama ekranda seçebildiği her nesne, onun için bir veri, bir hipotez, bir keşif alanıydı. Çocukluk merakı bugün nörobilim, bilişsel bilim ve yapay zekanın kesişiminde ilerleyen bir akademik yolculuğa dönüştü. Boğaziçi Üniversitesi’ndeki PDR eğitiminin ardından University of Arizona’da sinirbilim ve bilişsel bilim okuyan Tannur, “dünyanın ilk görme engelli nörobilimcilerinden biri olma” hedefiyle çalışıyor.

Liseden itibaren robotik ve yapay zeka topluluklarında aktif olan Tannur, farklı Ar-Ge ekiplerinde liderlik yaptı; Anadolu’da çocuklara bilim setleriyle eğitim verdi. 18 yaşında Microsoft tarafından “teknolojiye yön veren kadın lider” seçildi. Şirketin Türkiye’de lokalize ettiği ilk yapay zeka projelerinde görev aldı, görme engelliler için teknoloji elçisi olarak yetiştirildi ve bir Microsoft partnerinde 59 ülkenin kullanıcı programlarını yönetti. 2023’te FromYourEyes’ı, 2024’te Silicon Valley merkezli NeuroVision’ı kurdu. İki girişim aynı vizyonun farklı damarları: FromYourEyes kapsayıcı teknolojiler geliştirirken, NeuroVision araç ve makine görüş sistemlerine odaklanıyor. Bugün NeuroVision’ın gerçek zamanlı analiz yapan SDK’leri Togg araçlarında çalışıyor; Büyütech ve Ulaştırma Bakanlığı ile yürütülen projelerde Türkiye’nin ulaşım altyapısına entegre ediliyor. Şirketin büyümesinde iki kritik adım var: Microsoft’un sağladığı ilk yatırım ve NVIDIA’nın Inception programıyla başlayan teknik ortaklık. NVIDIA’nın kurucu ortağı Chris Malachowsky, Tannur’un birebir mentoru; gönüllü NVIDIA mühendisleri de şirketin öğrenme hattını besliyor. NeuroVision bugün 25 milyondan fazla görsel ve bin 500 kategoride, 4 milisaniyelik işlem süresiyle yüzde 98 doğruluk sağlayan bir altyapıya sahip. Piyasa değerlemesi 15 milyon dolar seviyesinde. Temposu sabah 04.30’da başlayan Tannur, beş yıl içinde yatırımcı koltuğunda oturmayı hedefliyor: Doğru teknolojiye inanan genç kuruculara destek olmak için.

Cemil Türk

18 • Öğrenci

Coğrafya kader olmak zorunda mı? Cemil Türk’e göre değil. “Yeterince ısrarcı olursak, masaya getirdiğimiz fikirle yerimizi biz belirleriz.” düşüncesine sahip. Mardin doğumlu, Kabataş Erkek Lisesi son sınıf öğrencisi olan Türk, gönderdiği makaleyle Harvard’ın High School International Economics Essay Competition yarışmasını kazanan ilk Türk lise öğrencisi oldu. “Orta Gelirli Ülkelerde Tüketim Vergisine Geçişin Ekonomik Etkileri” başlıklı makalesinde kuşağının ortak kaygısını merkeze aldı; vergiler, ekonomik adalet ve karar alma süreçleri. Harvard’a başvurma motivasyonunu ise oldukça sade anlatıyor: “Türkiye’de hangi arkadaşımla sohbet etsem ekonomi konuşuyoruz.”

Ekonomiyle birlikte felsefe ve diplomasi alanlarına da ilgi duyan Türk, Uluslararası Felsefe Olimpiyatı’nda da Türkiye birincisi olarak milli takımdaydı. Avrupa Gençlik Parlamentosu kapsamında dört ülkede komite başkanlığı yürüttü; uluslararası tartışma kültürünü sahada öğrenerek deneyim kazandı. Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı bir konuşmanın milyonlara ulaşması, Türkiye’nin dört bir yanından gençlerin ona yazmasına vesile olmuş. Türk bu ilgiyi “bizim kuşağın potansiyelinin tercümesi” olarak görüyor. Küresel organizasyonlarda genç bir ses olmanın güçlüklerini gülümseyerek aktarıyor. Yaşının yarattığı önyargılara, kulislerde sorulan “Katılımcı mısın, yoksa birinin çocuğu mu?” sorularına alışkın.

Düşünce dünyasını, aşırı katı kuralların büyümeyi; aşırı serbestliğin ise gezegeni tahrip ettiğini savunan bir denge anlayışı şekillendiriyor. İklim ve ekonomi ilişkisine bakışı da bu orta yolun üzerinde yükseliyor; ülkeler arası adil vergilendirme, sürdürülebilirlik ve ekonomik canlılık arasında gerçekçi bir denge. Gelecek hedefi ise uluslararası platformlarda Türkiye’yi temsil etmek. Samantha Power’dan ilham alıyor; iyi bir eğitimden sonra Birleşmiş Milletler veya Avrupa kurumlarında küresel politika üretmek istediğini söylüyor. Liseli bir genç olarak bir panelde Macron’la aynı oturumda yer almak, ona göre tam olarak hedefinin değil ama kararlılığının somut bir yansıması.

Aleyna Yıldız

27 • Kurucu Ortak, Agon Biotechnology

Aleyna Yıldız’ın girişimcilik hikayesi, üniversitenin ikinci sınıfında duyduğu “Sorunu tespit edemediğimiz için birçok hayatı kaybediyoruz” cümlesiyle başladı. O farkındalık, bugün patentli mikrobiyal erken uyarı biyosensör platformuna dönüşen fikrin ilk adımı. Türkiye’nin ilk elektrokimyasal biyosensör üretim altyapısında yer almak ise bu yolculuğun hızlandığı başarılardan biri.

Dokuz Eylül Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği mezunu olan Yıldız, 2023’te Cambridge Üniversitesi Maxwell Center’daki Impulse Programme’a seçildi; Almanya’daki Bayreuth Üniversitesi’nde Erasmus kapsamında malzeme bilimi alanında burslu çalıştı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde Moleküler Tıp yüksek lisansına devam ediyor. Kurucusu olduğu Agon Biotechnology ise biyoalgılama teknolojileri ve ilaç geliştirme alanlarında faaliyet gösteriyor. 2019’da üniversite öğrencilerinin oluşturduğu multidisipliner bir ekip olarak başlayan yapı, 2021’de TÜBİTAK 1512 Tekno girişim desteğiyle DEPARK bünyesinde şirketleşti. Burada geliştirilen BioPotentia platformu, gıda ürünlerinde ve sağlık alanında toksinleri 90 saniyede tespit ediyor. Tüm çalışmaları şu gerçeği unutmadan yaptığını belirtiyor: “Bilim sahaya inmeli yoksa eksik kalır.”

TÜBİTAK’tan ve Teknofest’ten aldığı ödüller, ona göre bilime inanan gençler için açılan kapılar. Yaşamda dengesini iş ve özel hayat ayrımıyla değil, aynı vizyonu paylaşan ekip ruhuyla kurmuş. Günleri laboratuvar, üretim alanı ve saha toplantıları arasında geçiyor; akşamları ise kısa yürüyüşlerle. Onu ileri taşıyan asıl motivasyonun ise geliştirdikleri bir teknolojinin başka bir ülkede bir hayat kurtardığını duymak olduğunu söylüyor.

MAYA

2 • Robot Akademisyen

Bu yıl Forbes 30 Altı 30 listesinin en genç finalisti olan Maya’nın öğrencilere bir iyi bir de kötü haberi var. Evet, artık kopya çekmek neredeyse imkansız hale geldi. Ancak güzel haber, buna zaten gerek de kalmayacak. Çünkü söz konusu eğitim olduğunda Maya oldukça marifetli. Yapay zekaya dair karmaşık konuları herkesin anlayacağı şekilde anlatan dijital bir eğitmen o. Türkiye’nin ilk “akademisyen” unvanına sahip insansı robotu olan Akademisyen Maya, Arı Bilgi Teknolojileri Akademisi tarafından Ankara Üniversitesi Teknokent iş birliğiyle geliştirildi.

Maya, eğitimde kişiselleştirilmiş öğrenme sistemlerinin yerli bir örneği. Öğrencilerin hızını, ilgi alanlarını ve bilgi düzeyini analiz ediyor; her birine özel bir öğrenme akışı oluşturuyor. Gerektiğinde konuyu tekrar edip öğrencinin hızına uyum sağlıyor. Arı Bilgi ekibi onu bir yardımcıdan çok, sınıfın aktif bir parçası olarak tanımlıyor. Kod yazımı ve algoritma konularında örnekler sunabiliyor, hafızasında tuttuğu bilgilerle önceki derslere dönebiliyor. Derse birlikte girdiği eğitmen meşgulse bile Maya’ya soru yöneltmek mümkün, yaş ve bilgi seviyesine göre uygun yanıtlar veriyor. Böylece öğrenme kesintisiz hale gelirken öğrencilerde merak duygusu canlı kalıyor. Maya, akademik kadrolarda görev alacak yeni nesil robot eğitimcilerin öncüsü. Artık eğitimde yeni bir dönem başladı: Tahtanın yerini ekran, tebeşirin yerini kod aldı derken kürsüde de artık Maya var.

Metodoloji: Forbes Türkiye’nin 30 Altı 30 listesi çok aşamalı, veriye dayalı olan ve titizlikle yürütülen bir değerlendirme sürecinin ürünü. Yaklaşık 500 başvuru, Forbes Türkiye editörlerinin özenli değerlendirmesiyle önce 60 kişilik bir kısa listeye indirildi. Ardından Forbes Türkiye ekibi ve Forbes yazarlarından oluşan jüri, adayları etki, ölçeklenebilirlik, yenilikçilik, sürdürülebilirlik ve sosyal fayda gibi kriterlerle değerlendirerek nihai 30 ismi belirledi. Bu aşamada listeye yalnızca başvuru yapanlar değil; Forbes Türkiye editörlerinin yıl boyunca yürüttüğü taramalar, akademik araştırmalar ve bağımsız referans kontrolleriyle tespit edilen, ancak başvuru yapmamış güçlü adaylar da dahil edildi. Böylece ortaya, bireysel başarı kadar potansiyeli, etkisi ve yaratılan dönüşümü esas alan, çok katmanlı bir seçki çıkarıldı. Sıralama soyadına göre alfabetik olarak düzenlendi.

Forbes Türkiye 30 Altı 30 ödülleri sahiplerini buldu

Yapay zeka devriminin ön saflarındalar

Kapsamlı değişime rağmen, öncü bir girişimci olmanın gerekleri sabit kalıyor: hayal gücü, zeka ve bolca azim. Bu yılki Forbes 30 altı 30 listesindeki isimler bu özelliklere fazlasıyla sahip ve bunları geleceği şekillendirmek için kullanıyorlar. Şimdi, bir yapay zeka devriminin ortasında, onlar bu dönüşümün ön saflarında yer alıyor. Yeni sınıf, makine öğrenimini kullanarak robot astronotlar geliştirmekten herkesin dahi bir kodlayıcı veya usta bir sanatçı olmasını sağlayacak güçlü araçlar yaratmaya kadar pek çok şey yapıyor.

20 sektörden 600 genç

Listeyi oluşturmak için Forbes muhabirleri güvenilir haber kaynaklarını, sağlam ilişkilerini ve bağımsız uzmanları kullanıyor. Bu yılın jürileri arasında pop yıldızı Olivia Rodrigo, oyuncu Yara Shahidi, milyarder girişimci Palmer Luckey, Forbes’un AI50 listesine göre girişimci May Habib ve basketbolcu Kyle Kuzma yer alıyor. 10 binden fazla aday; etkileri, finansalları ve ölçeklenme potansiyelleri açısından değerlendirildi. Sonuçta hem kültürü hem ekonomileri etkileyen 20 sektörden 600 genç lider belirlendi.

 Bu yılki listenin yüzde 70'ini Z kuşağı üyeleri oluşturuyor ve bu milenyum kuşağının yer aldığı son liste. 2026 listesinin yüzde 41'ini kadınlar, yüzde 58'ini erkekler, yüzde 1'ini ise non-binary bireyler oluşturuyor.

1,5 milyar dolar değerlemeye sahip Decagon’un kurucusu Jesse Zhang’i ele alalım. Duolingo ve ClassPass gibi markaları için müşteri hizmetleri görevlerini yerine getirebilen yapay zeka ajanları satmak amacıyla yatırımcılardan 255 milyon dolar topladı. Zhang şöyle diyor: “Ne zaman büyük bir teknolojik dönüşüm olsa, pek çok şirket için kapılar açılır. Ama harika fikirlerin sayısı genelde çok azdır. Bir kurucu olarak göreviniz bunların hangileri olduğunu bulmaya çalışmak.”

Eğlence dünyasındaki isimler de girişimci olduklarını kanıtlıyor. 29 yaşındaki Claudia Sulewski, YouTube kanalını bu yıl yaklaşık 15 milyon dolar gelir elde eden bir vücut bakım markasına dönüştürdü. 25 yaşındaki Alex Warren, sosyal medya içerik kolektifi Hype House’daki rolünü dünya çapında 5 milyardan fazla dinlenmeye ulaşan (Ordinary) bir hit şarkıya ve ABD’de bir arena turnesine dönüştürdü. 

Forbes’un yayımladığı 15 30 altı 30 listesi boyunca, bu liste bugünün genç liderleri için bir başarı ölçütüne dönüştü. Bu listeye girenler, en büyük yatırımcılar tarafından destekleniyor. Bu yıl listedekiler toplamda 3,8 milyar dolardan fazla yatırım topladı. Listedeki gençlerin toplamda 200 milyon sosyal medya takipçisi var ve dünyayı değiştirecek fikirler üretmeye devam ediyorlar.

Listedeki Türk isimler

Forbes ABD 30 altı 30 listesini Spor, Müzik, Medya, Yapay Zeka, Finans, Sosyal Medya, Perakende & e-ticaret, Enerji & Yeşil Teknoloji, İmalat & Sanayi, Sağlık, Sanat & Tasarım, Hollywood & Eğlence, Eğitim, Sosyal Etki, Ulaşım & Havacılık, Oyunlar, Yiyecek & İçecek, Bilim, Pazarlama & Reklam, Risk Sermayesi başlıkları altında 20 kategoride yayınlıyor. Bu yıl kategorilerde dört Türk genç yer aldı. 

Selin Kocalar

Bu yıl Yapay Zeka kategorisinde Karun Kaushik ile birlikte Delve’i kuran 21 yaşındaki Selin Kocalar da kurucu ortağıyla birlikte listede. Selin Kocalar ve Karun Kaushik, 2023 yılında MIT'nin bir yurt odasında Delve'yi kurdu. İlk fikir, kliniklerde not almayı otomatikleştirmek için yapay zeka tabanlı bir tıbbi yazılım geliştirmekti ancak daha sonra yapay zeka da uyumluluğun ne kadar karmaşık olduğunu fark ettiler. Yön değiştirmeye karar verdiler ve bugün Delve, yapay zeka kodlama şirketi Lovable dahil olmak üzere yaklaşık 500 şirkete uyumluluğu otomatikleştirerek hem zamandan hem de paradan tasarruf etmelerine yardımcı oluyor. 

Startup, Insight Partners liderliğinde 300 milyon dolar değerleme ile 32 milyon dolarlık bir finansman turunu tamamladı. Delve'i kurmadan önce Kocalar, MIT ve Stanford'da araştırmalar yaptı, 20 yaşında 8 makale yayınladı ve lise öğrencisiyken Uluslararası Uzay İstasyonu'na bir deney gönderdi.

Selene Sarı

Enerji & Yeşil Teknoloji kategorisinde ise iki Türk isim var. Bunlardan biri 29 yaşındaki Selene Sarı. Klima sistemlerinde temel sorun, maliyetli ve yüksek enerji kullanımı gerektiren değişiklikler yapmadan daha derin hava filtrasyonu elde etmenin yolunu bulmak oldukça zor. Selene Sarı, “akustik aglomerasyon” adlı bir çözümle Vox Aeris şirketini kurdu. Bu çözümde, tozlu hava akımına belirli ses dalgaları uygulanarak ince parçacıkların çarpışması ve kümelenmesi sağlanıyor, böylece hava akışını kısıtlamadan fiziksel hava filtreleri tarafından daha kolay yakalanıyorlar. Türkiye’den doğan Sarı, UCLA'da havacılık ve uzay mühendisliği okuduktan sonra Imperial College London ve Royal College of Art'ta yüksek lisans yaptı. Tezi, Vox Aeris'in temelini oluşturdu.

Ali Sarılgan

Sarı ile birlikte enerji kategorisinde yer alan diğer isim de 29 yaşındaki Ali Sarılgan. Sarılgan’ın şirketi TrueMeter, yapay zeka ile enerji kullanımını yönetiyor. Şirket, herhangi bir işletmenin elektrik faturalarını otomatik olarak yüzde 10-15 oranında düşürebileceğini ve yüzde 28 daha yüksek bir yenilenebilir enerji karışımına geçirebileceğini iddia ediyor. Hedef, fiziksel mağazaları olan işletmelerin elektrik faturalarını ödemek için varsayılan yöntem haline gelmek ve aynı zamanda ABD'nin karbon emisyonlarını azaltmak. TrueMeter'ı kurmadan önce, Türkiye’de büyüyen Sarılan Stanford'da lisans ve yüksek lisans derecelerini tamamladı. ABD’deki öğrenciliği öncesinde ailesinin çiftliğine elektrik sağlamak için güneş panellerini kendi elleriyle kurdu. Şirket 5,5 milyon dolarlık yatırım aldı.

Can Uncu

Sağlık kategorisinde de Asepha’yı Eunice Wu ile birlikte kuran 25 yaşındaki Can Uncu yer alıyor. Yazılım şirketini kurmadan önce Wu eczacıydı. Günlerinin çoğunu ilaçları karıştırmak ve hastalara tavsiyelerde bulunmak yerine sıkıcı veri girişi ve idari işlerle uğraşarak geçirmekten bıkmıştı. 2023 yılında Can Uncu ile birlikte Asepha'yı kurdu. Bu şirket, yapay zeka yazılımının el yazısı reçeteleri işleyebilmesini, tıbbi kodları doğrulayabilmesini ve faksları (ABD’de eczanelerde hala yaygın olarak kullanılan) işleyebilmesini sağlıyor. Toronto merkezli Asepha, ayrıca yeniden stok doldurma işlemlerini gerçekleştirmek, teslim alma bildirimleri göndermek ve hasta sorularını daha ustaca yönlendirmek için yapay zeka destekli bir telefon sistemi de sunuyor. Startup, 4 milyon dolardan fazla fon topladı.

Aday olmasının ya da aday gösterilmesinin ardından seçkin bir jüri tarafından 30 Altı 30 listesine girmeye hak kazanan gençlere ödüllerini Türkiye’nin ekonomik, kültürel ve yaratıcı alanlarından duayen isimler takdim etti. 

Gecede ödüller; Fiba Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Özyeğin, Turcas Petrol Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık, Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir, Yeditepe Üniversitesi Nöroşirurji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Türe, Kobil Group Kurucu CEO’su İsmet Koyun, Forbes Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Burçak Çelik, Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı Ayşe Burçak Güven, Rönesans Holding Yönetim Kurulu Başkanı İpek Ilıcak Kayaalp, Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi, QNB Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Aras, Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, Akfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Pelin Akın Özalp, Ege Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı, T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi İstanbul Ofisi Başkan Yardımcısı Bekir Polat, Nuh Çimento–Panora GYO–Lider Faktoring–Denge Varlık Yönetim Kurulu Üyesi Aclan Acar, CVK Park Bosphorus Hotel İstanbul Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin, Agrotech CTO’su Yusuf Aslantürk ve Agrotech Yönetim Kurulu Başkanı Danışmanı Gülbin Güldal, sanatçı Emir Can İğrek, QNB Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Ömür Tan, Pernod Ricard Afrika ve Ortadoğu CEO’su Selçuk Tümay, Dreamland Ticaret ve Yatırım Danışmanlığı Kurucusu Deniz Tüzüner, Letven Capital Kurucusu ve CEO’su Kamil Kılıç, WSI Ülke Direktörü Hande Ocak Başev ile Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara tarafından takdim edildi.

Ödül töreninde konuşan Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı Ayşe Burçak Güven, “Bugün yalnızca başarıları değil, gençliğin cesaretini, ışığını ve dünyayı değiştirme gücünü kutluyoruz. Gençler kaderlerini yazarken insanlığa bırakacakları izi de belirler. Bizlerin görevi, gençlerin gücünü buluşturacak bir zemin yaratmaktır. Forbes Türkiye’nin 30 Altı 30 listesiyle onurlandırdığı genç liderler, sadece bir başarı toplamı değil; geleceği kuracak genç liderlerin platformudur. Bu ödüller, bir heykelcikten çok daha fazlası. Bir kuşağın diğerine sessizce devrettiği bir güven bayrağı. Bu gece gençlere destek vermek için burada olan tüm değerli isimlerin varlığı ise çok güçlü bir mesaj taşıyor: ‘Sizin yolunuza inanıyoruz.’ Bizim en büyük dileğimiz, bu emaneti gururla taşıyan genç liderlerimizin, zamanı geldiğinde aynı güveni kendilerinden sonrakilere devretmesidir” dedi. 

Forbes 30 Altı 30 listesi küresel bir fenomene dönüştü

Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan ise 30 Altı 30 listesinin 14 yıllık geçmişini anlattığı sunumunda, listede yer alan isimlerin içine girdikleri küresel ağ sayesinde çok daha güçlü liderler olarak iş dünyasında yer aldığını söyledi. Kerry A. Dolan, 30 Altı 30 listesinin global ölçekteki önemine dikkat çekerek sözlerine şöyle devam etti:

 “2011’den bu yana Forbes’un 30 Altı 30 listesi küresel bir fenomene dönüştü ve bugün burada gerçekleşen bu etkinlik de bu listenin gücünün bir başka göstergesi. Forbes Türkiye, Arjantin’den Afrika’ya, Avustralya’ya kadar 50’den fazla Forbes dergisi yayımlayan uluslararası partner ağının önemli bir parçası. Bu edisyonların tüm listelerini topladığımızda, dünya genelinde 10 bini aşkın genç liderden oluşan güçlü bir “30 Altı 30” topluluğu ortaya çıkıyor. Forbes ve küresel ortaklarımız sayesinde Brezilya’dan Belçika’ya, Botsvana’dan Bangkok’a kadar birçok şehirde buluşmalar gerçekleştirdik. Bugün İstanbul’da Türkiye’nin de bu küresel ağın bir parçası olmasını sağladığınız için sizleri tebrik ediyorum. Forbes’un 108 yıllık girişimci ruhunu yansıtan 30 Altı 30 listesi, son 14 yılda inovasyon ve yaratıcılığın dünya çapında bir hareketine dönüştü. Forbes Türkiye’nin bu yılki listesinde yer alan tüm genç liderleri içtenlikle kutluyorum. Dünya, sizin gibi fark yaratma cesaretine sahip insanlar sayesinde daha iyi bir yer haline geliyor.”

30 Altı 30 listesinde kimler var?

Teknolojiyi insan hayatına temas eden bir sorumluluk alanı olarak gören ve 17 yaşında hayata geçirdiği Look Market ile yüz binlerce kişiye ulaşan pazar yeri kurduktan sonra yönünü afet teknolojilerine çeviren ve geliştirdiği sistemle enkaz altındaki insanların kalp atışlarını tespit eden Arif Bayır, sağlıklı yaşamı ulaşılabilir kılmak amacıyla kurdukları BAHS ile doğal içerikli atıştırmalıkları ve öğün alternatiflerini odağına alan Baran ve Sarp Kala kardeşler, Hatay depremi sırasında hava sahası kapanınca geliştirdiği ‘Yönlendirme ve Destek Sistemi’ ile kriz anlarında uçuş trafiğini yönlendirmek için çözümler sunarak adından söz ettiren Umutcan Sürücü, Türkiye’nin ilk elektrokimyasal biyosensör üretim altyapısını kuran AGON Biyoteknoloji şirketinin kurucularından Aleyna Yıldız ödül alan isimler arasında yer aldı. 

Sıfır sermayeyle kurduğu Spektra Games ile üç yılda dünya çapında 40 milyondan fazla oyuncuya ulaşan Kadir Danışman, Türkiye’de solo uçuş yapan en genç kadın pilot olarak havacılık tarihine geçen Defne Özcan, proteinlerin ve amino asitlerin ‘neden sol elli’ olduklarını açıklayan teorisiyle bilimin yönünü değiştiren ve yaşamın kimyasal kökenine ışık tutan çalışmaları önemli bilim dergilerinde referans gösterilen Furkan Öztürk, kadınların potansiyelini güçlendiren bir dayanışma ekosistemi yaratan ve genç kadınların kişisel ve profesyonel gelişimini destekleyen ‘Turkishe’ adlı girişimi kuran Asiye Bahar Tabanlı da 2025 30 Altı 30 listesinin dikkat çeken isimleri oldu. 

Yapay görme sistemleri ve hiper-gerçekçi ses altyapısı sağlayan girişimlerle dikkat çektiler

Henüz 17 yaşında ve Kabataş Erkek Lisesi öğrencisi olan, Harvard’ın liseliler arası ekonomi makalesi yarışmasında birincilik kazanan Cemil Türk, görme yetisini kaybettikten sonra dünyayı yeniden tanımlamayı seçen, Türkiye’de kurduğu FROM YOUR EYES ve ABD’deki NeuroVision AI Tech ile biyolojik görmeyi taklit eden yapay görme sistemleri geliştiren Zülal Tannur, şirketi Freya ile işletmelerin kendi yapay zeka telefon ajanlarını güvenli şekilde tasarlayıp test etmesini sağlayan, hiper-gerçekçi bir ses altyapısı sunan Tunga Bayrak, Yale Üniversitesi’nin yatırım yarışmasında iki yıl üst üste dünya birincisi olarak finans dünyasının dikkatini çeken kıdemli danışman olarak çalışırken, geliştirdiği yapay zeka destekli yatırım modeliyle test süreçlerinde yüzde 90 başarı oranına ulaşan Oğulcan Lider Kara da Türkiye’nin genç liderleri olarak Forbes 30 Altı 30’da ödüllerini aldı. 

Geçen yıl kurduğu ‘Spark SuperApp’ ile e-mobilite alanında kısa sürede fark yaratan ve girişimiyle Türkiye’deki bütün elektrikli otomobil şarj istasyonlarına  MiniApp üzerinden erişim sağlayan Çağan Koyun, kurucusu olduğu Teamfluencer ile 500 binden fazla içerik üreticisini, sayıları bini bulan global markayla aynı ekosistemde buluşturmayı başaran Dilara Bostancıoğlu, oyun kodlarından küresel teknoloji ekosistemine uzanan yolculuğunda, ‘genç yaşta da dünyayı değiştirebileceğini’ kanıtlayan Hasan Burak Demir, kurucusu olduğu Bridgesoft ile tarımda yapay zeka kullanarak pestisit kullanımını yüzde 90, sıvı gübre tüketimini yüzde 50 azaltan Smart SprayeX/PRO’yu geliştiren Berkay Koçak 30 Altı 30 listesine girerek başarılarını bir kez daha kanıtlamış oldu. 

Kurucusu olduğu PM Biomaterials ile karbon-negatif biyopolimerler üreterek, sürdürülebilir ambalaj ve malzeme dünyasına yeni bir sayfa açan Büşra Köksal, 100 milyon doların üzerinde değerlemeye ulaşan The Purest Solutions’ın kurucu ortaklarından Hazal Evliyaoğlu, 2019’dan bu yana Youth For Climate Türkiye Direktörü olarak gençlerin iklim politikalarında söz sahibi olduğu projelere liderlik eden, Avrupa Komisyonu tarafından ‘Avrupa’nın En Genç İklim Elçilerinden’ biri seçilen Seren Anaçoğlu, kurduğu "Orbina AI" ile Türkiye’nin ilk yerli dil modellerini geliştiren Dilara Kaplan, 2020’de kurucu ortağı olduğu Novus ile Boston ve İstanbul merkezli bir AI şirketi yaratan, MIT Sandbox desteğiyle geliştirilen Novus Writer ile Amerika’da AI 100 listesine giren Vorga Can da ödül alan isimlerdendi.

Spor, sanat ve eğlence dünyasının genç yetenekleri de ödüllerini aldı

Vakıfbank ve Milli Takım formasıyla Avrupa ve dünya şampiyonluklarında imzası olan Zehra Güneş, tenis dünyasında Türkiye’nin yükselen değeri Zeynep Sönmez, NBA’de ‘All-Star seviyesine’ ulaşma yolunda ilerleyen ilk Türk pivot olarak tarihe geçmeye hazırlanan Alperen Şengün ile motosiklet sporunda Avrupa pistlerinden Dünya Şampiyonluğu’na uzanan yolculuğunda, Türkiye’nin adını altın harflerle yazdıran Toprak Razgatlıoğlu spor dünyasının ödül alan isimleri arasında yer aldı. 

Hip-hop kültürünün önemli temsilcilerinden Motive (Tolga Can Serbes), Aralık 2022’de “Enemies” düetiyle Times Square’e çıkan ilk Türk kadın sanatçı olan, sesi, tarzı ve uluslararası vizyonuyla Türk popunun yeni kuşağını sahneye taşıyan Selin Geçit, uluslararası başarılara imza atan ve Türkiye’nin en genç piyanistlerinden olan Nehir Özzengin müzik dalında ödül alan isimler oldu. 5 milyona yakın takipçisiyle fenomene dönüşen, dijital çağda mizahın dilini ‘Überküloz’ adıyla yansıtan Berk Keklik de 30 Altı 30 listesine girerek başarılarına bir yenisini daha ekledi. 

Türkiye’nin ilk akademisyen ünvanlı robotu Maya da +1 olarak 30 Altı 30 listesinde

Forbes Türkiye 30 Altı 30’un dikkat çeken ödüllerinden biri de akademisyen ünvanına sahip  robot Maya’nın oldu. Arı Bilgi Bilişim Teknolojileri Akademisi’nin geliştirdiği, Ankara Üniversitesi Teknokent’ten akademisyen ünvanı alan, Türkiye’nin dijital eğitim dönüşümünün sembolü Maya, ödül töreninin sonunda Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara ile olan diyaloğuyla geceye renk kattı. 

Forbes markasının doğduğu ABD’de 2011, Avrupa ve Asya’da 2016 yılından beri oluşturulan 30 Altı 30 listelerinde bugüne kadar Mark Zuckerberg, LeBron James, Malala Yousafzai, Miley Cyrus gibi pek çok isim yer aldı. 
 
Kobil Group ana sponsorluğunda gerçekleşen Forbes Türkiye 30 Altı 30- 2025 ödül töreninde QNB, Pernod Ricard, CVK Park Bosphorus Hotel, Dreamland, Tezmarin, Voltify, Les Benjamins, Nişantaşı Üniversitesi, Agrotech, Taktik İletişim ve Nora Mice sponsor olarak yer aldı. 

Forbes Türkiye 30 Altı 30- 2026 yılı listesi için buradan başvurabilirsiniz.  

Farklı sektörlerden şirketlerin üst düzey pazarlama yöneticilerinin bir araya geldiği toplantıda, yapay zekanın pazarlama dünyasındaki rolü ve liderlerin bu dönüşümde üstlenmesi gereken kritik sorumluluklar ele alındı. Son olarak, Forbes ve WSI iş birliğinin bu alandaki yol haritasına nasıl katkı sağlayabileceği tartışıldı. Bu buluşmada yapay zekayla birlikte pazarlamadaki paradigma değişimi üzerine fikir alışverişinde bulunulurken, şirketlerin organizasyon yapılarındaki dönüşüm ve liderlerin bu alandaki deneyimleri konuşuldu.

Yeni çağın eşiğinde

Ayşe Burçak Güven
Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı ve Kurucu Ortağı

Yapay zeka hepimizin hayatını kökten değiştiren, devrimsel bir dönemi temsil ediyor. Sadece teknolojiyle sınırlı değil, düşünme biçimimizi, iş yapış şekillerimizi ve toplumsal yapımızı dönüştürüyor. Üstelik bu değişim inanılmaz bir hızla gerçekleşiyor. İki ya da beş yıl sonrasına dair yaptığımız öngörüler, bazen altı ay içinde gerçeğe dönüşüyor.

Søren Kierkegaard’ın çok sevdiğim bir sözü vardır: “Hayat sadece geriye dönüp bakıldığında anlaşılabilir ama ileriye dönük yaşanabilir.” Genelde yaşadıklarımızı sonradan anlamlandırırız. Ancak yapay zekada durum farklı. Çünkü şu anda, tam da bu dönüşümün içindeyiz ve bunun farkındayız. Kimi zaman heyecan duyuyoruz, kimi zaman da ürküyoruz. İşlerimiz, rollerimiz, toplumsal düzen nereye evrilecek diye düşünüyoruz.

Ama biz bu dönüşümün önünde savrulmak yerine, dalganın gücünü kullanmak istiyoruz. Tıpkı sörf yapar gibi... Yapay zekayı bir tehdit değil, bir fırsat olarak görmek ve onunla birlikte yeni bir çağ inşa etmek istiyoruz. Yapay Zeka Yuvarlak Masa Toplantıları’nı yapmamızın nedeni de tam olarak bu. Bu toplantıyı dünyanın en büyük dijital danışmanlık şirketlerinden biri olan WSI ile birlikte düzenliyoruz. Forbes olarak biz, içeriğin gücüne çok inanıyoruz. Bugün bilgi bolluğu içinde en kıymetli şey, derinlik ve etkidir. Biz de her etkinliğimizde, gerçekten değer yaratan, sürdürülebilir ve ölçülebilir etkisi olan içerikler üretmeyi hedefliyoruz.

Bu anlayışla WSI ile birlikte, yıl sonunda Türkiye’nin ilk “Yapay Zeka Liderlik Endeksi”ni yayımlayacağız. Bu endeksi sadece yerel düzeyde değil küresel ölçekte de anlamlı kılmak istiyoruz. Bu endeks diğer ülkelerle kıyaslanabilir, gelişimimizi ölçebileceğimiz bir yapıda olacak. Endeksin metodolojisi ve etik denetimi Oxford Üniversitesi’nin Said Business School’u tarafından yürütülüyor. Bu toplantılar da sürecin önemli bir parçası. Çünkü biz medya olarak yalnızca anlatan değil dönüşümün içinde yer alan, onu belgeleyen ve yönlendiren bir rol üstleniyoruz.

“Yapay zeka korkulacak bir güç değil yön verilebilecek bir enerji. iş yapış biçimlerimizle birlikte düşünme ve karar alma süreçlerimizi de yeniden tanımlıyor. Bu dalganın önünde sürüklenmek yerine, o dalgayı yönlendirmeyi öğrenmemiz gerekiyor.” -Ayşe Burçak Güven

Organizasyon yapıları temelden değişiyor

Hande Ocak Başev
WSI İngiltere ve Türkiye Yönetici Ortağı 

Yapay zekanın iş dünyasında yarattığı fark, yalnızca işleri hızlandırmak ya da verimliliği artırmakla  tanımlanmıyor, işi tamamen değiştiriyor. Artık bir ürün sadece üretildiği anda değil, kullanıldığı süreçte de gelişiyor. Örneğin, Tesla araçları satıldıktan aylar sonra dahi sürekli güncellemelerle değer kazanıyor. Bu, bilgi eklendikçe ürünün kendisinin de evrildiği yeni bir ekonomik modelin işareti. Yapay zeka, iş yapış biçimlerimizi dönüştürürken, organizasyon yapılarımızı da temelden değiştiriyor. Eskiden Microsoft gibi teknoloji devlerinde beş - altı mühendise bir yönetici düşerken bugün bu sayı 10 kişiye kadar çıktı.

Orta kademe yöneticilik modeli yavaş yavaş ortadan kalkıyor; karar alma süreçleri yukarıdan aşağıya iniyor, hiyerarşik yapılar yerini ağ temelli, çevik yapılara bırakıyor. Bu dönüşüm, her liderin kendine şu soruları sormasını gerektiriyor: Ben hangi veriyi topluyorum? Bu veriyle ne yapabilirim? Ürünümü ya da hizmetimi bu değişimin içinde nasıl yeniden tanımlayabilirim?

Kesin olan şu: Organizasyonlar değişecek. Tahminim, önümüzdeki 10 - 15 yıl içinde orta kademe yönetim anlayışı tamamen farklılaşacak. Ardından da “super intelligent” sistemlerin dönemi başlayacak. Yeni liderlik modelinde ilginç bir değişim yaşıyoruz. Özellikle üretken yapay zekanın etkisiyle artık sadece fikirleri geliştiren değil, o fikirleri uygulayan hale geldik. Yapay zeka öyle iyi analizler yapıyor ki yöneticilerin karar alma hızı dünya genelinde 10 kat arttı. Çünkü yapay zeka, hızlı analiz yeteneği sayesinde karar süreçlerinde doğrudan bir ortak haline geldi.

Bugün bir kod yazıcısı, yapay zeka ajanları sayesinde iki kişinin yaptığı işi tek başına yapabiliyor. McKinsey ve Goldman Sachs’ın araştırmalarına göre 2030’a kadar ofis görevlerinin yüzde 70’i yapay zeka tarafından üstlenilecek. Bu noktada kritik soru şu: “Bir pazarlama lideri olarak, kontrol mekanizmam nerede başlıyor, nerede bitiyor? İnsan ve yapay zeka arasında sorumluluk paylaşımını nasıl yapacağım?” Bu sadece teknoloji değil, liderlik yetkinliği meselesi.

Rekabetin tanımı da değişiyor. Eskiden bir şirketin gücü ofis sayısı, çalışan sayısı, cirosu ya da üretim kapasitesiyle ölçülürdü. Artık bunlar önemli ama yeterli değil. Yeni dönemin gücü veri hakimiyetinde. Burada Türkiye’ye özgü bir zorluk da var. Biz hata yapmaktan çekiniyoruz, oysa Amerika’da hata “öğrenme deneyimi” olarak görülüyor. Yapay zeka gibi yeni gelişen bir alanda hata yapmak kaçınılmaz. Bu yüzden “deneme” hızımızı artırmamız gerekiyor.

Çünkü artık beklenmedik oyuncular da sahneye çıkabiliyor. Örneğin kimya şirketi BASF, geliştirdiği sensörlerle bir anda dünyanın en büyük tarım makinesi üreticilerinden John Deere’a rakip hale geldi. Yani bir sabah hiç tahmin etmediğiniz bir sektör, sizin rakibiniz olabilir. Bu yüzden her pazarlama liderinin şunu düşünmesi gerekiyor: Benim sektörümde veriyle kim, ne yapabilir?

Ürünler değişiyor, rekabet değişiyor, sektör ayrımları bulanıklaşıyor, organizasyon yapıları dönüşüyor. Dolayısıyla liderlerin bu konuda çok daha fazla bilgi sahibi olması şart. Dünya genelinde pazarlamacıların yapay zekayı benimseme oranı hızla artıyor. McKinsey’in araştırmasına göre son iki yılda adaptasyon oranı 18 puan yükseldi. En çok kullanılan araç hâlâ ChatGPT. Bu olumlu bir tablo ama aynı zamanda gösteriyor ki yapay zeka hâlâ daha çok hız ve kolaylık için kullanılıyor. Oysa asıl potansiyel, iş sonuçlarını kökten değiştirme gücünde.

Bugün şirketlerin yüzde 95’i, yapay zeka yatırımlarından beklediği getiriyi alamıyor. Bunun nedeni, “yapay zeka” dediğimiz alanın 258 farklı teknolojiye dayanması. Biz genellikle “generative AI” yani üretken yapay zeka kısmına odaklanıyoruz. Oysa bu yalnızca buzdağının görünen yüzü. Gerçek dönüşüm, analitik, öngörücü ve stratejik yapay zeka sistemleriyle mümkün olacak. Bu da liderlerin teknolojiye stratejik bir ortak olarak yaklaşmasını gerektiriyor.

Yeni dönem: Çoklu veri, otonomi ve üst akıl çağı

Bugün yapay zeka dendiğinde artık sadece üretken sistemlerden değil, çok daha gelişmiş, kendi kendine karar alabilen modellerden söz ediyoruz.

Bu dönüşümün dört temel başlığı var:

1. Multimodal AI – Çoklu veriyle anlam çıkarma

Yapay zekanın metin, ses, video ve görüntüyü birlikte analiz eden bir yapıya evrildiğini görüyoruz. 2023’te üretken YZ içinde yalnızca yüzde 1’lik bir paya sahip olan “multimodal” sistemlerin 2027’de yüzde 40’a ulaşması bekleniyor.

Bu sistemler, bir müşterinin markanız hakkında paylaştığı bir videodaki ses tonunu, yüz ifadesini ve görsel bağlamı aynı anda analiz edebiliyor. Böylece pazarlama yöneticileri için “gerçek duygusal durumu” tespit edebilme, yani çok boyutlu deneyim analizi dönemi başlıyor. Bu altyapı artık hazır; önümüzdeki iki yıl içinde aktif şekilde kullanılabilir hale gelecek.

2. Agentic AI – Otonom pazarlama sistemleri

McKinsey’nin pazarlamanın geleceği için en önemli trend olarak tanımladığı “Agentic AI”, insan müdahalesi olmadan karar alıp eyleme geçebilen özerk sistemleri ifade ediyor. Bugüne kadar kullandığımız dar yapay zeka sistemleri bir işi çok iyi yapıyordu; ancak tek bir alana sıkışıyordu. Özerk YZ ise geri bildirim veren ve sürekli öğrenen otonom bir model. Bu da pazarlama dünyasında uçtan uca otonom operasyonların önünü açıyor: Hedefi belirleyen, stratejiyi planlayan, uygulayan ve raporlayan sistemlerden bahsediyoruz. Bu yüzden her pazarlama liderinin, bu teknolojiyi anlaması ve süreçlerine nasıl entegre edeceğini bugünden planlaması gerekiyor.

3. Neuro-symbolic AI – Akıl yürüten sistemler

Yapay zekanın istatistiksel öğrenme kapasitesini, insan benzeri akıl yürütme yeteneğiyle birleştiren bu yeni yaklaşım, yapay genel zekaya giden yolda en büyük adım olarak görülüyor. Geleneksel sistemler sadece örneklerden öğrenirken nöro-sembolik YZ hem örneklerden öğreniyor hem de mantıksal kurallara ve istisnalara uyuyor. Yani tahmin yapmakla kalmıyor, gerekçesini de sunuyor, şeffaflığı artırıyor. Bu da özellikle pazarlamada güven ve etik perspektifinden büyük önem taşıyor.

4. Quantum AI – Hızın ötesinde bir zeka

Kuantum bilgisayarlar, 10 septrilyon ile klasik bilgisayarın 24 katı işlem kapasitesine sahip. 2024’te 1,42 milyar dolar büyüklüğe ulaşan kuantum yapay zeka pazarı, 2030’da 4,24 milyar dolara çıkacak. Bu teknoloji binlerce değişkenli optimizasyon problemini anında çözerek pazarlamada yatırım getirisini (ROI) ve hızını radikal biçimde artıracak. Karmaşık fiyatlama, hedefleme ve kampanya planlama gibi çok boyutlu karar süreçlerinde kuantum destekli YZ yeni bir devrim başlatacak.

“McKinsey ve Goldman Sachs’ın araştırmalarına göre 2030’a kadar ofis görevlerinin yüzde 70’i YZ tarafından üstlenilecek. Bu noktada kritik soru şu: Bir pazarlama lideri olarak, kontrol mekanizmam nerede başlıyor, nerede bitiyor?” -Hande Ocak Başev

İş, işin içinde öğreniliyor

Selvi Talipoğlu 
Hopi Pazarlama Direktörü 

Bu tarz etkinlikler, özellikle konunun uzmanları tarafından düzenlendiğinde sektörde neler olup bittiğini görmek açısından ufuk açıcı oluyor. Google, Hopi’nin hem bulut hem de yapay zeka partneri. Onlarla birlikte eğitim süreçlerinde ve aktif projelerde birebir çalışıyoruz. Bu sayede, neleri nasıl yapmamız gerektiğini, dünyada diğer şirketlerin benzer süreçleri nasıl yürüttüğünü yakından öğrenme fırsatı buluyoruz.

Hızlı öğrenmenin en etkili yolu bir projeye başlamak. Çünkü işe koyulduğunuzda doğal olarak tıkanma noktalarında araştırma yapmaya, dünyadaki örnekleri incelemeye, eğitim almaya yöneliyorsunuz. Biz de Hopi’de bu süreci hızlandırmak için bir “AI Board” kurduk. Pazarlama ve CTO ekiplerinin yanı sıra veri, CRM ve BI ekiplerinin de içinde yer aldığı bu YZ kurulu her ay toplanıyor. Projelerin hangi aşamada olduğunu değerlendiriyor, öncelikleri yeniden belirliyoruz. Çünkü her ay öncelikler değişiyor. Aslında en kritik adım, bir yerden başlamak. Başlayınca süreç sizi zaten araştırmaya, sormaya, öğrenmeye ve geliştirmeye doğru yönlendiriyor. İş, işin içinde öğreniliyor.

Geliştirici buluşmaları önemli

Aydın Sün 
Faselis Kurucu Ortağı ve CEO’su 

Teknoloji şirketi olduğumuz için yapay zeka gelişmelerini daha çok teknoloji sağlayıcılarının konferanslarından ve geliştirici buluşmalarından takip ediyoruz. Örneğin Amazon’un yıllık geliştirici konferanslarına düzenli olarak katılıyoruz. Bu etkinliklerde hem kendi teknolojilerini hem de sektördeki genel yönelimleri anlatıyorlar; ayrıca yapay zeka üzerine hazırlanmış birçok örnek vaka paylaşımı oluyor. Bizim açımızdan bu etkinlikler oldukça faydalı. Amazon, geliştirdikleri yapay zeka modelleriyle üretilen görsel, video ve ses içeriklerine kendi filigranlarını (watermark) ekleyeceklerini açıkladı.

Diğer taraftan Uluslararası İletişim Danışmanlığı Birliği’nin (ICCO), yayımladığı Varşova Prensipleri ile halkla ilişkiler ve pazarlama sektörlerinde yapay zeka kullanımına dair etik kodları tanımlamıştı. Biz de hem bu tür uluslararası prensipleri hem de teknoloji firmalarının yönelimlerini yakından takip ediyoruz. Şirket içinde zaten bir YZ ekibimiz var, ancak doğrudan bu tür tartışma platformlarında yer almak günceli görmek ve yaklaşımımızı geliştirmek açısından çok değerli oluyor.

Yenilikler globalden lokale daha verimli

Onur Yaprak 
Bayer Tüketici Sağlığı Türkiye Ülke Müdürü

Şirketimizde yapay zeka stratejisi global ölçekte şekilleniyor ve ardından yerel uygulamalara indirgeniyor. Bu konuda hem finansal hem de insan kaynağıyla çalışan özel bir liderlik ekibi var. Stratejinin temelinde “scalable”, yani ölçeklenebilir ve farklı pazarlarda uygulanabilir projeleri önceliklendirmek yer alıyor. Tüm ülkelerden gelen projeler değerlendirildikten sonra global öncelik sırasına göre hayata geçiriliyor.

Ülkelerdeki sorunlar ve YZ’nin sağlayabileceği çözümler aslında birbirine oldukça benzer. Örneğin sağlık sektöründen bir örnek vereyim: Amerika’da bir mümessil doktor ziyaretinde gelen bir soruyu sisteme giriyor. Sonraki ziyarette YZ sistemi, o soruya dair tüm bilimsel kaynakları tarayarak doktorun sorusuna bilimsel atıfta bulunarak cevap oluşturuyor. Bu sayede temsilcinin etkinliği artarken bilgi paylaşımı da daha nitelikli hale geliyor. Bunun dışında, operasyonel basitleştirmeler ve otomasyon çözümleri tüm organizasyon genelinde uygulanıyor. Globalde yapılan bir araştırmada, Bayer sağlık sektöründe YZ’ye en hazır üç şirketten biri olarak gösteriliyor. Bu da aslında global ve lokal ekipler arasındaki sürekli etkileşimden kaynaklanıyor.

Son olarak, Bayer’de yürütülen tüm YZ projelerinin toplandığı bir “AI Hub” var. Burada hangi ülkede hangi projelerin yürütüldüğünü görebiliyor, benzer uygulamaları kendi ülkemize nasıl uyarlayabileceğimizi inceleyebiliyoruz. Bu yapı, bilgi paylaşımını hızlandırırken yeniliklerin globalden lokale daha verimli taşınmasını sağlıyor.

Küçük ama etkili bir YZ komitesi kurduk

Efsun Janset Yılmaz 
Boyner Büyük Mağazacılık, E-Ticaret Genel Müdür Yardımcısı

Boyner’de yapay zeka çalışmalarını yönlendiren küçük ama etkili bir YZ Komitesi kurduk. Her ekip, bu alana gerçekten ilgi duyan ve zaman ayırmak isteyen gönüllülerden oluşuyor. Veri bilimi ekibimiz, içinde akademik geçmişe sahip bir arkadaşımızın da yer aldığı üç - dört genç üyeyle bu yapıyı teknik olarak destekliyor, onlara da ciddi bir inisiyatif alanı tanıyoruz.

Komitenin iki ana hedefi var: İlki, şirket genelinde YZ, makine öğrenmesi ve dil modelleri konularında temel bir farkındalık oluşturmak. İkincisi ise bu bilgiyi günlük iş süreçlerine entegre etmek. CRM, pazarlama, e-ticaret ve IT gibi teknolojiyle daha yakın çalışan ekiplerde bu dönüşüm daha kolay olurken; mağaza operasyonları, finans veya hukuk gibi alanlarda “YZ nasıl kullanılabilir?” sorusuna odaklanıyoruz. Bu amaçla kısa eğitimler, video workshop’lar ve vaka sunumları düzenliyoruz. Önümüzdeki hafta tüm şirkete açık yeni bir “AI case” videosu da paylaşacağız.

Yaklaşık altı aydır düzenli olarak YZ proje yarışmaları gerçekleştiriyoruz. Bu yarışmalarda farklı departmanlardan, hatta birbirinden tamamen alakasız alanlardan kişileri bir araya getiriyoruz. Önce kısa bir eğitim süreci, ardından proje geliştirme aşaması geliyor. Süreci oyunlaştırarak daha eğlenceli hale getiriyoruz. Komite aynı zamanda icra kurulunu da bilgilendiriyor.

Çünkü bu dönüşüm sadece uygulayıcı ekiplerle sınırlı kalmamalı; yönetim kadrolarının da bu konuda bilgi birikimini artırması gerekiyor. Her ay yayımladığımız bültenlerle, dünyadaki yeni gelişmeleri ve bunların Boyner’deki yansımalarını paylaşıyoruz. Globalde hangi örnekler var, biz neleri nasıl uygulayabiliriz diye sürekli soruyoruz. Bu sürecin bize çok şey kattığını düşünüyorum. Bunun yanı sıra, start-up ekosistemiyle de yakın temas halindeyiz. Şirket içinde zaman veya kaynak açısından yetişemediğimiz konularda küçük girişimlerle denemeler yapmayı çok seviyoruz. Bu iş birlikleri bize hem hız kazandırıyor hem de yenilikleri yakından takip etme fırsatı veriyor.

Defacto Ventures ile dönüşüm hızlanacak

Önder Şenol
DeFacto Online Genel Müdürü 

DeFacto’da benzer şekilde YZ odaklı bir komite oluşturduk. Bu komite her ay farklı bir konuşmacıyı davet ederek “Yapay zekayla ne yapabiliriz?” sorusuna odaklanıyor. Katılımcılar arasında gönüllü olan ekip üyelerini dijital yetkinlik testlerinden geçirip üç aşamalı bir statü sistemi kurduk: “AI Explorer”, ardından “AI Pioneer” ve son olarak “AI Champion”. Bunlara da birçok ödüllendirme mekanizmaları oluşturduk. 

YZ alanında dünyadaki gelişmeleri yakından izlemek için birçok global kurumla da aktif bir iş birliği yürüterek “Dijital pazarlamada neler kullanabiliriz?” sorusuna yanıt arıyoruz. Oradaki start-up’lar bizim için “shortlist”e dönüştürülüyor, biz de onlarla doğrudan temas kurarak potansiyel iş birliklerini değerlendiriyoruz. Bunun yanında, şirket çatısı altında DeFacto Ventures’ı kurduk. Buradaki amacımız, YZ odaklı ve iş alanlarımızla bağlantılı girişimlere yatırım yaparak bu alandaki dönüşümü hızlandırmak.

Yönetim yapay zekayı sahiplenmeli

Canan Kaya
Aromsa Kurumsal İletişim, Pazarlama ve Sürdürülebilirlik Lideri 

Gıda aromaları alanında faaliyet gösteren, üretim ve sanayi odaklı bir şirketiz. Dolayısıyla YZ entegrasyonu, şu ana kadar konuşulan örneklere kıyasla bizim sektörde henüz çok yaygın değil. Ancak toplantıda konuşulanlar bize önemli fikirler verdi. Örneğin bir YZ komitesi kurma fikrini ciddi şekilde not aldım.

Bu noktada en kritik unsurun, yönetimin YZ’yi sahiplenmesi olduğunu düşünüyorum. Çünkü bu dönüşümün kalıcı olabilmesi için liderlik düzeyinde farkındalık ve yönlendirme gerekiyor. Eğitimlerin yönetim kademelerine de yaygınlaştırılmasıyla bizim gibi üretim temelli şirketlerde de uygulamaya dönük adımlar atmak mümkün hale gelebilir.

YZ ile doğru planlama

Mikayil Yusifov
SOCAR Türkiye İletişim ve Kamu İlişkileri Başkanı

SOCAR olarak geleneksel bir petrol ve gaz şirketiyiz; ancak önümüzde çok önemli bir dönüşüm hedefi var: Enerji şirketine evrilmek. Bu dönüşümün merkezinde de insan ve teknoloji yer alıyor. 2016 yılında “Değer Benim” adını verdiğimiz bir komite kurduk. Amacımız, sadece mavi yakalı çalışanlarımızın emeğini değil, fikirlerini de üretim süreçlerine dahil etmekti. O günden bu yana SOCAR Türkiye ve bağlı grup şirketleri, bu fikirlerle 500 milyon doların üzerinde bir katma değer yarattı. Bir üretim şirketi için bu çok ciddi bir rakam.

Bizim sektörde üretimi artırmak genellikle büyük sermaye yatırımları gerektirir. Ancak YZ, çok daha düşük maliyetlerle üretim süreçlerini hızlandırma ve kapasiteyi optimize etme imkanı sunuyor. Bugün hem STAR Rafineri hem de Petkim, Dünya Ekonomik Forumu tarafından Endüstri 4.0’ı üretimde en iyi uygulayan şirketler arasında gösteriliyor. Türkiye’den iki şirketi seçilen tek grup olmamız da bu yaklaşımın sonucunda geldi.

2010’ların başında Petkim’de üretim planlaması klasik yöntemlerle yapılıyordu; sistem bize günde yaklaşık 20 öneri sunabiliyordu. Şimdi YZ ile bu sayı 1,5 milyon öneriye çıktı. Dünya genelindeki talep ve arz verilerini, piyasa trendlerini ve şirket içi stok bilgilerini anlık olarak analiz ederek üretim planını buna göre optimize ediyor. Eskiden 1 milyon tonluk üretim artışı milyar dolarlık yatırımlar gerektirirdi; şimdi ise YZ sayesinde doğru planlama ve çok daha küçük bütçelerle aynı sonucu almak mümkün.

Verileri entegre etmeye rehberlik ediyoruz 

Ayşe Fıçı
Eczacıbaşı ticari dönüşüm direktörü

Eczacıbaşı Topluluğu olarak “Yetkin AI Export” adını verdiğimiz bir ekip kurduk. İleri veri analitiği uzmanlarımızın yer aldığı bu ekiple çalışmalarımızı dört ana kategoriye ayırdık: Büyüme, üretim, inovasyon ve tahminleme. Satıştan üretime kadar elimizde çok fazla veri var. “Bu verilerle daha fazlasını nasıl yapabiliriz?” sorusundan yola çıkarak, tüm bu “use-case”leri bir iç pazar yerine dönüştürdük. İçinde hem dünyadan hem de kendi şirketlerimizden binlerce örneğin yer aldığı bir katalog yazdık. Farklı sektörlerde hızlı tüketim ürünlerinden madenciliğe, ilaçtan yapı sektörüne kadar bu örnekleri nasıl uyarlayabileceğimizi paylaşıyoruz. “Elinizde şu tip veri varsa, bu modeli kendi alanınıza böyle entegre edebilirsiniz” diyerek çalışanlara rehberlik ediyoruz.

Kullanıcılar ilgilendikleri projeleri “sepete ekliyor”, biz de gelen talepleri merkezi olarak alıyoruz. Bunun yanında bir satıcı havuzumuz var; teknoloji start-up’larını bu ekosisteme dahil edip taleplerle uygun girişimleri eşleştirerek çözümleri birlikte geliştiriyoruz. Şu anda bu yapıyı tanıtmak için tüm grup şirketlerini kapsayan bir tanıtım düzenliyoruz. Aslında klasik anlamda sipariş toplar gibi, YZ projeleri için iç talep topluyoruz. Başta IT tarafında yürüyen bu süreç artık benim yönetimimde. Deneysel ama çok heyecan verici bir model.

YZ sosyal faydayı artıran bir güç olabilir

Sanem Yıldız
Askıda Ne Var Genel Müdürü

Ben sosyal girişimci kimliğimle bu masaya biraz farklı bir perspektiften bakmak istiyorum. Dünyada 10 milyondan fazla sosyal girişim var ve bu yapıların dünya ekonomisindeki payı yüzde 7 civarında. Yani aslında çok ciddi bir istihdam ve etki alanından bahsediyoruz. YZ’yi en çok sosyal etki alanında kullanmamız gerektiğini düşünüyorum. Çünkü iklim, sağlık, eğitim gibi krizler aslında doğrudan iş hayatımızı da etkiliyor.

Ancak ne yazık ki, sosyal inovasyon kurumlarının yüzde 70’i YZ’ye yatırım yaparken küresel ölçekte YZ yatırımlarının yalnızca yüzde 1’i sosyal etki odaklı. Bu da dengenin ne kadar tersine döndüğünü gösteriyor.

Biz de Askıda Ne Var olarak YZ’yi toplumsal fayda üretmek için kullanıyoruz. Şubat ayında başlattığımız projeyle Türkiye’deki 40’a yakın devlet üniversitesinin yemekhanesine entegre olduk. Gönüllüler 30 liraya bir yemek bırakıyor, öğrenci e-devlet üzerinden doğrulanan bilgisiyle tek tuşla bu yemeğe ulaşabiliyor. Bu sistemle eskiden 150 gönüllüyle yürüttüğümüz operasyonu artık çok daha hızlı ve hatasız şekilde yönetiyoruz.

Deprem döneminde de yine benzer bir sistem kullandık. 150 bine yakın öğrenci başvurusunu YZ desteğiyle, insani hataya yer bırakmadan değerlendirdik. Normalde aylar sürecek bir süreci 10 gün içinde tamamlayabildik. Kısacası, YZ’yi sosyal faydayı artıran bir güç olarak da konumlandırmamız gerektiğine inanıyorum.

Dört projemizden biri başarılı oldu

Erkan Yeniçare
Norm Holding Teknoloji ve Dijital Dönüşüm Direktörü, Norm Digital Genel Müdürü

Holdingin içinden çıkardığımız bir teknoloji şirketimiz var: Norm Dijital. Ardından bu şirketin içinden bir “spin-off” olarak YZ tabanlı bir insan kaynakları işe alım platformu çıkardık. Platform asenkron şekilde çalışıyor, yani karşıda bir İK uzmanı yok. Adaylar video üzerinden sorulara yanıt veriyor, sistem bu cevapları metne çeviriyor, analiz ediyor ve skorluyor. Burada en kritik konu veri kalitesi. Bazen bir verinin doğrudan sonuca etkisi olmasa bile doğru veri setini seçmek -örneğin dünya ya da sektör ortalamasını dikkate alıp almamak- sonucu ciddi şekilde değiştirebiliyor.

2024’te dört büyük proje yaptık; üçü başarısız oldu, biri ise çok başarılı geçti. Fırın projemizde, operatörden bağımsız çalışan bir sistem kurduk ve 3 - 4 milyon euro civarında tasarruf sağladık. Ama o üç başarısız proje olmasaydı, bu başarıya da ulaşamazdık. Yani burada aslında önemli bir denge noktası var: Denemeden öğrenmek mümkün değil.

2023’te YZ ilgisinin zirveye çıktığı dönemde biz de şirket genelinde eğitimler verdik. 17 kişilik bir YZ ekibimiz var, çalışanlara “Ödevlerinizi yapın, sonra gelin tartışalım” dedik, bu sayede 130 civarında proje fikri topladık. Basit çözümler bile şirketin temel problemlerini, eksiklerini, kimlerin hangi konuların peşinde olduğunu görmemizi sağladı ve şunu fark ettik: YZ’de “moda olduğu için” hızlı hareket etmek çoğu zaman yanıltıcı. Asıl önemli olan doğru sorunu tanımlamak. Sorun tanımlanınca YZ ile mi yoksa başka bir yöntemle mi çözüleceği zaten netleşiyor.

Yeni nesil teknoloji entegrasyonu

Diğdem Cengiz Gürsel
Tchibo Türkiye İletişim ve Tüketici Hizmetleri Müdürü 

Bu alanda henüz çok ileri bir seviyede değiliz ancak çalışmalarımız başladı. Tchibo, bir Alman markası olarak bu süreci global organizasyon yapısı içinde yürütüyor. Almanya merkezli ekip, YZ entegrasyonunu kurum genelinde sistematik bir şekilde planlıyor. Türkiye pazarlama ekibi olarak biz de son iki yıldır YZ tabanlı araçlardan yararlanıyoruz.

İlk olarak iki yıl önceki Dünya Kahve Günü kampanyasında denedik. Bu yıl ise markanın 75’inci yıl reklam kampanyasında, yeni nesil teknolojilerle entegrasyonumuzu vurgulamak amacıyla YZ destekli bir kreatif bacak kullandık. Şu anda ağırlıklı olarak veri toplama, analiz etme ve görsel materyal üretimi gibi alanlarda kullanıyoruz.

Ancak sürecin henüz başındayız; önümüzde, global ekiple birlikte ilerleyeceğimiz eğitim ve projelendirme aşamaları var.

Entegre bir planlama süreci gerekli 

Mert Uygur
Arzum Pazarlama Direktörü

Amerikalı perakende öncüsü John Wanamaker’ın ünlü bir sözü vardır: “Reklama harcadığım paranın yarısı boşa gidiyor, biliyorum. Ama hangi yarısının boşa gittiğini bilmiyorum.” Aslında bu hâlâ geçerli bir problem. Özellikle dijital medya tarafında ilişkilendirme (attribution) konusu ciddi bir sorun olmaya devam ediyor.

Bence bu süreci bir paket program olarak ele almak çok önemli; çünkü pazarlama, çoğu zaman üst yönetimlerin gözünde bir maliyet kalemi olarak görülüyor, yatırım olarak değil. Oysa doğru yerlere ilişkilendirme yaptığınızda yatırımın karşılığını fark etmeden alıyorsunuz.

Birinci öncelik medya yatırımlarının optimizasyonu. İkincisi ise raporlama. Ben kendi yatırımlarımın karşılığını net biçimde ölçebiliyorum, ancak bunun tüm şirkette standart bir yapıya kavuşması gerekiyor. Yani entegre bir planlama, raporlama ve optimizasyon süreci gerekli. Her seferinde Amerika’yı yeniden keşfetmek zorunda kalıyoruz.

En büyük eksik verilerde iletişimsizlik

Ülkü Yüksel
Visa Türkiye Pazarlama Başkanı

YZ şu anda hepimizin gündeminde, biz de Visa Türkiye olarak özellikle özerk yapay zeka alanında çalışmalar yürütüyoruz. B2B tarafta neredeyse tüm bankalar ve finteklerle birlikte çalışıyoruz; sonuçta tüm finansal sistem Visa’nın üzerinde dönüyor. Bu toplantı, YZ’nin farklı sektörlerde nasıl konumlandığını görmemiz açısından bizim için de oldukça faydalı oldu.

Finans tarafında benim en değerli bulduğum şey veri. Çünkü bence en kıymetli veri bankalarda, hepimizin hayatı orada. Biz pazarlama tarafında YZ’yi nasıl kullanabileceğimizi düşünüyoruz: “İçerikte nasıl fark yaratır, satın alma davranışını etkiler mi, maliyeti düşürür ama duyguyu geçirir mi?” gibi sorular hepimizin gündeminde.

Bir diğer konu da CRM, yani kartın yaşam döngüsü. Müşterinin kartını bankanın içinde tutmak, doğru teklifleri vermek… Bankalar bu konuda kendi veri modelleriyle zaten çalışıyor. Ama Türkiye’deki en büyük eksiklik bence dış veriyle iç verinin konuşmaması. Basit bir örnek: Her yıl Ramazan’ın tarihi kayıyor ama kampanyalar hâlâ bir önceki yılın statik verilerine göre yapılıyor.

Dünyadan çok başarılı örnekler var. Mesela KitKat’ın “Have a break, have a KitKat” kampanyasında YZ, kullanıcıyla içeriği entegre ederek gerçekten kişisel bir bağ kurabiliyor. Bu tür modellerde hem fikri mülkiyet riski yok hem de kullanıcı kendinden bir parça buluyor. Biz de Visa olarak müşterilerimizle yaptığımız toplantılarda bu tür örnekleri paylaşıyoruz, bazen “Bunu biz de uygulayabiliriz” dediğimiz noktalar çıkıyor.

Yaratıcılık ve YZ nasıl birleşecek?

Burcu Yılmaz
Forbes Türkiye Marka Danışmanı

Köln’de düzenlenen Dijital Pazarlama Fuarı ve Konferansı’na (DMEXCO) katıldım. Pazarlama dünyasında şu anda konuşulan tek konu “YZ ve insan” diyebilirim. Özellikle retail medya, connected TV ve evlerimize kadar giren akıllı cihazlar üzerinden yürüyen reklam modelleri büyük bir dönüşümün habercisi. Örneğin Samsung’un Smart TV platformlarında reklamların yer alacak olması bile, artık reklamın fiziksel alanlarımızla ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Ancak YZ tartışmalarında en çok öne çıkan nokta bence şu: Yaratıcılıkla nasıl birleşecek? Pazarlamanın büyüsüyle matematiğini nasıl bir araya getireceğiz? 1 trilyon dolarlık global reklam pastasında şu anda yalnızca 8 milyar dolar YZ tabanlı yatırımlara gidiyor. Bu rakamın kısa sürede 30 milyar doları aşması bekleniyor. Bu da medya tüketimi alışkanlıklarının hızla yeniden şekillendiği anlamına geliyor.

Artık tüketiciyle kurulan “kontrollü monolog” yerini dijital diyaloglara bırakıyor. Anlık, karşılıklı etkileşime dayalı bir iletişim dönemindeyiz. Bu noktada YZ kadar sosyoloji, psikoloji ve nörobilim gibi alanların da sürece dahil olması gerekiyor. Çünkü geleceğin pazarlaması sadece teknolojiyle değil insanın iç dünyasını da anlayarak şekillenecek.

Bugünün ödevi YZ komitesi oluşturmak

Görkem Boduroğlu
The Purest Solutions CEO Ofis Direktörü

Biz de kendi ölçeğimizde YZ’den aktif olarak yararlanıyoruz. Veri analizi ve tahminleme modelleri gibi alanların yanı sıra e-ticaret tarafında müşteri yorumlarını analiz edip anlamlı içgörülere dönüştürmede de yoğun biçimde kullanıyoruz. Elbette bu süreçte hatalar yaparak öğrendiğimiz çok şey oldu.

Yakında mobil uygulamamıza entegre edeceğimiz cilt analizi tabanlı bir projemiz var. Kullanıcının cilt sorunlarını ayırt eden bu sistemin geliştirilme sürecinde dermatoloji uzmanlarıyla da çalıştık. YZ’nin “öğrenme” aşaması beklediğimizden zorlu geçti, ancak ortaya çıkan sonuç bizi heyecanlandırıyor.

Bu toplantıda farklı şirketlerden YZ komitesi örneklerini dinledikten sonra, biz de benzer bir yapıyı kendi bünyemizde kurmayı hedefliyoruz. Kendi kendime “YZ komitesi oluşturmak” maddesini bugünün ödevi olarak yazdım diyebilirim.

Veriyi, hangi durumda kullandığınız önemli

Bora Işık
Multinet Up Pazarlamadan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı

Yapay zeka konusunda oldukça yoğun düşünen ve çalışan bir ekibimiz var. Uzman yardımcısı seviyesindeki ekip arkadaşlarımızdan bile YZ araçlarını kendileri araştırıp kullanmalarını, ardından pazarlama kurulumuza bu deneyimlerini aktararak değerlendirmelerini istiyoruz. Aslında “YZ” başlığını ayrı bir konu olarak tanımlamakta bile tereddüt ediyorum; çünkü pazarlamanın ayrılmaz bir aracı haline geldi. Bu noktada işin yalnızca teknolojik değil, psikolojik yönünü de tartışmak gerektiğini düşünüyorum. Nasıl bir veriyle büyürseniz sonunda ona dönüşüyorsunuz.

Biz Multinet Up olarak şirket içinde YZ’yi “eğitme” sürecine büyük önem veriyoruz. Bunun için özel bir ekip kurduk. Her ay düzenli pazar araştırmaları ve veri analizleri yapılıyor. Ayrıca kurum içinde “gölge yapay zeka” oluşmaması için, yani kontrolsüz veri paylaşımı ve kullanımını önlemek amacıyla, kapalı bir modül üzerinde çalışıyoruz.

Ancak tüm bu süreçte bağlamın hayati önemde olduğunu da unutmamak gerekiyor; hangi veriyi, hangi durumda kullandığınız, elde edeceğiniz sonucu tamamen değiştirebiliyor.

Projelerin sayısından çok etkisi önemli

Begüm Arştürk
Logo Group Pazarlama Başkanı

Logo Yazılım’da YZ yapılanmamız doğrudan CEO’ya bağlı bir direktörlük tarafından yürütülüyor. Sektörümüzün doğası gereği teknoloji ve yazılımla iç içe olduğumuz için çok sayıda eğitim ve komite çalışması gerçekleştiriyoruz. Başlangıçta fonksiyon bazlı proje üretimiyle ilerledik ancak bir noktada “35’inci projedeyiz ama neyi neden yaptığımızı unutuyor muyuz?” diye sorgulamaya başladık. Zamanla gördük ki projelerin sayısından çok etkisi ve sürdürülebilirliği önemli.

Yetkin ekiplerle, veriye dayalı bir şekilde yılda bir ya da iki anlamlı proje üretmek, onlarca küçük çalışmadan çok daha değerli sonuçlar yaratıyor. Bu farkındalık, bizi yetenek yönetimine ve ekip kalitesine daha fazla odaklanmaya yöneltti.

Ayrıca küresel uygulamaları daha yakından görebilmek için Stockholm merkezli bir yönetim danışmanlığı şirketiyle çalıştık. Bu süreçte pazarlama, finans ve insan kaynakları gibi üç temel fonksiyonda büyüme, inovasyon ve verimlilik projelerini sayısal olarak değerlendirmeye başladık. Artık “Bir proje ne kadar gelir getirdi, gideri ne kadar azalttı?” gibi somut çıktılara bakıyoruz. Bence bu yaklaşım, yapay zekayı şirket kültürüne entegre etmenin en etkili yolu.

YZ destekli sistemleri kullanıyoruz

Fatma Bilgen
CVK Park Bosphorus İstanbul Marka ve İletişim Direktörü

Turizm sektöründe faaliyet gösteren bir marka olarak birçok YZ tabanlı çözümden faydalanıyoruz. CRM yönetiminden müşteri ilişkilerine, gelir analizlerinden dijital pazarlamaya kadar pek çok alanda YZ destekli sistemleri çoğunlukla yurt dışı kaynaklı çözümlerle kullanıyoruz.

Buna rağmen, kurum içinde henüz buna odaklı bir komite yapılanması oluşturmuş değiliz. Bu da önümüzdeki dönemde odaklanmak istediğimiz alanlardan biri. Çünkü YZ’nin sadece operasyonel verimliliği değil, aynı zamanda marka deneyimini dönüştürme potansiyelini de artırdığına inanıyoruz. 

Avrupa’da rekor ceza

İrlanda Veri Koruma Otoritesi, 1 Eylül 2023’te aldığı kararla TikTok’a 345 milyon Euro ceza verdi. Bu karar, 2020 yılında çocuk kullanıcıların verilerinin işlenmesinde ciddi ihlaller yapıldığını ortaya koydu. Örneğin, hesapların varsayılan olarak herkese açık profil olarak ayarlanması, yaş doğrulama mekanizmalarının yetersizliği ve kullanıcıların veri işleme süreçleri hakkında yeterince bilgilendirilmemesi önemli sorunlar arasında gösterildi. Avrupa Veri Koruma Kurulu da TikTok’un “karanlık desenler” olarak bilinen yanıltıcı tasarımlarla çocukların mahremiyetini ihlal ettiğini vurguladı.

Türkiye’deki karar

Benzer şekilde Türkiye’de de Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 2023’te aldığı bir kararla TikTok’a 1 milyon 750 bin TL para cezası verdi. Kurul; çocukların verilerinin ebeveyn onayı olmadan toplanması, açık rıza alınmadan veri işlenmesi, gizlilik politikasının Türkçeye çevrilmemesi ve çerezler aracılığıyla profilleme yapılması gibi ihlaller tespit etti. Ayrıca TikTok’a, gizlilik politikalarını güncelleme ve kullanıcıları politikalardan ayrı olarak ve de daha anlaşılır şekilde bilgilendirme yükümlülüğü getirildi.

Çocuk verileri daha fazla korumaya ihtiyaç duyuyor

Çocukların dijital dünyada daha savunmasız olması, düzenleyici kurumların bu alanda daha sıkı önlemler almasına yol açıyor. Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülkede çocukların çevrim içi güvenliği için özel düzenlemeler yapılırken, Türkiye’de de benzer bir yasal altyapı hazırlanıyor. Bu durum, özellikle çocuklara yönelik hizmet sunan şirketlere daha fazla sorumluluk yüklüyor.

Türkiye’de yeni düzenlemeler

Türkiye’de kişisel verilerin korunmasına ilişkin yasal çerçeve de son dönemde yenilendi. 6698 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikler 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi. Özellikle kişisel verilerin yurtdışına aktarılması konusunda Avrupa Birliği standartlarına yakın bir sistem benimsendi. Buna göre aktarım yapılacak ülke veya kuruluş için Kurul tarafından “yeterlilik kararı” verilmişse, veriler açık rıza olmadan da yurtdışına gönderilebiliyor. Yeterlilik kararı olmayan durumlarda ise standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları veya taahhütname gibi güvenceler aranıyor. Amaç, hem veri aktarımını kolaylaştırmak hem de kişisel verilerin korunmasını güçlendirmek.

TikTok hakkında yeni karar

İrlanda otoritesi, 2 Mayıs 2025’te verdiği yeni bir kararda TikTok’u bu kez verilerin Çin’e aktarımı nedeniyle 530 milyon Euro cezaya çarptırdı. Şirketin yeterli güvence sağlamadığı, kullanıcıları yanıltıcı bilgiler verdiği ve Çin’deki yasal ortamın Avrupa’daki standartlarla uyuşmadığı tespit edildi. Bu karar, yurtdışına veri aktarımı konusunun ne kadar hassaslaştığını gösteriyor.

TikTok örneği, hem çocukların kişisel verilerinin korunması hem de yurtdışına veri aktarımı konularında küresel ölçekte artan hassasiyetin somut bir göstergesi. Türkiye’deki son yasal değişiklikler ve Kurul’un daha aktif denetimleri dikkate alındığında, şirketlerin benzer yaptırımlarla karşılaşmamak için gerekli önlemleri zamanında almaları kritik önem taşıyor. Özellikle yurtdışına veri aktaran şirketlerin güvenlik tedbirlerini gözden geçirmeleri, şeffaflık ilkesine uygun davranmaları ve gerekli hukuki güvenceleri sağlamaları artık bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiş durumda.

Bu yıl 25 şehirden ve bilişimden makineye, toptan ticaretten metal ürünlere kadar 34 farklı sektörden şirketin yer aldığı Türkiye 100 sonuçları, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve iş dünyasının katılımıyla, TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun ev sahipliğinde düzenlenen törende açıklandı. Figopara adına üçüncülük ödülünü Figopara CFO’su Fırat Aytaş, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’ndan aldı.

Bahar: KOBİ’lerin finansmana erişimindeki rolümüzün tescili

Forbes Türkiye’nin Şubat 2025’de yayınlanan Girişim 50 listesinde 15’inci sırada yer alan Figopara'nın Kurucu Ortağı ve CEO’su Koray Bahar, “Kurulduğumuz günden bu yana KOBİ’lerin finansmana hızlı, kolay ve güvenli bir şekilde ulaşmasına aracılık ederek çok önemli bir ihtiyacı karşılıyoruz. Türkiye 100 listesinde ilk 3’te yer almak, yalnızca elde ettiğimiz ciro artışının değil vizyonumuzun, dayanıklılığımızın ve dönüşüm potansiyelimizin de bir göstergesi. Bu başarı, sürdürülebilir büyümemizi olduğu kadar, iş modelimizin KOBİ’lerin büyümeleri için ihtiyaç duyduğu finansmana erişimde sağladığı faydayı ve finansal ekosistemdeki etkisini de ortaya koyuyor. Bankalarla kurduğumuz güçlü iş birlikleri ve geliştirdiğimiz yenilikçi çözümler sayesinde, KOBİ’lerin finansmana erişimini kolaylaştırmaya ve sektöre değer katmaya devam edeceğiz” dedi. 

"Türkiye’nin en büyük fintek yatırımı"

Midas'ın Kurucusu ve CEO'su Egem Eraslan Seri B yatırımıyla ilgili Forbes Türkiye'ye konuştu:

"1 milyar dolarlık değerlemeye çok yaklaştık ancak henüz unicorn olduk diyemeyiz. Türkiye’nin en büyük fintek yatırımı oldu. Önemli olan gelen yatırımcıların profili. Türkiye’ye bugüne kadar bu kalitede çok az yatırımcı geldi. En üst kalite yatırımcılar Tier 1 olarak adlandırılır. ABD’de Capital One bankasının kurucularından Nigel Morris’in fonu QED Investors var. Revolut’un CEO’su Nikolay Storonsky’nin fonu Quantum Light var. Yine Robinhood’un ilk yatırımcılarından Ribbit’ten ayrılıp fon kuran Nick Huber var, fonun adı Spice Expeditions. IFC, Dünya Bankası Grubu’nun özel sektör yatırım kolu. Çin’in ünlü fonu eski adı Sequoia Capital olan HSG Capital var.  Bu kadar kaliteli bir grup ilk defa böyle bir turda bir araya geldi. Bu haliyle yatırımın özel bir tarafı var."

Forbes Girişim 50 Listesi: Zirve finteklerin, mobil oyun şirketleri yakın takipte

Daha fazla bilgi

Forbes Türkiye Girişim 50 listesinde 38,19 gibi yüksek bir endeks puanı alan Midas, geçen yıl aldığı 45 milyon dolarlık Seri A yatırımıyla Türkiye’nin en yüksek erken aşama yatırımını alan finansal teknoloji şirketi olmuştu. Kurucusu Egem Eraslan regüle bir piyasada yenilikçi teknolojisiyle başarı gösteren girişimi için “Bizim işin imkansızlığı yordu beni” diyor. Üç buçuk milyon kullanıcı sayısına ulaştığına bakılırsa Eraslan’ın bu ‘imkansız’ süreci iyi yönettiği söylenebilir. 

Forbes Türkiye Girişim 50 hakkında 

Forbes Türkiye’nin girişimcilik ekosisteminin en prestijli araştırmalarından biri olan Girişim 50 Endeksi, geleceğin unicorn adaylarıyla ve en çok değer kazanacak şirketlerini belirlemeyi hedefliyor. İlkini 2019’da açıkladığımız Girişim 50 araştırmasında girişimler finansal performansları, büyüme oranları ve aldıkları toplam yatırım gibi kriterlere göre bir endeks oluşturularak değerlendiriliyor. Girişim ekosisteminin önde gelen isimleri ile özel sermaye ve risk sermayesi fonlarının yöneticilerinin önerdiklerinin yanı sıra, başvuru linki üzerinden kendisi katılanlarla birlikte bu yıl araştırmaya 200’e yakın şirket dahil oldu.

Forbes Girişim 50’nin zirvesi, yakın bir zamanda Türkiye’den çıkacak yeni unicornların ağırlıklı olarak fintek sektöründen olacağına işaret ediyor. Girişim ekosistemi, 2023’te yaşanan zorlukların ardından, fintech ve mobil oyun alanlarındaki hareketlilikle yeniden canlanmaya başladı. 2023 yılında oyun sektörü 22 büyük yatırıma imza attı. Geçtiğimiz yılda dikkat çeken büyük işlemler arasında, Kazak fintek devi Kaspi.kz’in Hepsiburada’nın yüzde 65,4'lük hissesini 1,1 milyar dolara satın alması en çok konuşulan işlemlerden biri oldu. 2012 yılında kurulan yerli girişim Obilet’in çoğunluk hisseleri Fransız BlaBlaCar’a devredildi ve Paynet, Iyzico tarafından 87 milyon dolara satın alındı. Forbes Türkiye’nin aralık ayı kapak haberinde yer verdiği Insider, 500 milyon dolarlık dev bir yatırım aldı.

Girişim 50 listesinin liderleri

Girişim 50 araştırmasında Türkiye’de ofisi bulunan, kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçmiş ve yatırım almış girişimler değerlendirildi. Listenin zirvesinde, 2012 yılında kurulan ve dijital banka lisansı da alan Colendi yer alıyor. Onu yenilikçi finansal teknolojiler alanında hizmet veren DgPays ve bireysel yatırımcılara hizmet veren Midas takip etti.

Şirketlerin toplam değeri 4 milyar dolar

Girişim 50’de yer alan şirketlerin toplam değerlemesi 4 milyar dolar, aldıkları toplam yatırım ise 788 milyon dolar. 50 şirket toplamda 7 bin 362 kişiye istihdam sağlıyor. Bu listede yer almayı başaran girişimler yakın gelecekte yüksek değerlemelere ulaşacak ve önemli çıkış hikâyelerine imza atacak.

Yatırım yeni ürünler için değerlendirilecek

2020 yılında kurulan Midas, vatandaşların tasarruflarını korumak için hisse senetlerine yönelmeleriyle popüler hale geldi. Dijital ticaret platformu, 3,5 milyon yatırımcıya hizmet vererek yerel ve ABD piyasalarına, yatırım fonlarına ve kripto para birimlerine erişim imkanı sunuyor.

Gemici Bloomberg’e telefonla yaptığı açıklamada şirketin elde ettiği geliri yeni hizmet ve ürünler sunmak ve mevcut hizmet ve ürünleri iyileştirmek için kullanmayı planladığını söyledi. Gemici, “Bunlar arasında türev ürünler, varantlar, Avrupa hisse senetleri ve kurumsal hesap açma seçeneği de bulunuyor” diye ekledi.

Midas, bu hafta başında Türk fintech şirketleri tarafından elde edilen en büyük yatırım olan 80 milyon dolarlık fon sağladığını açıkladı. QED Investors liderliğindeki bu turda, Spark Capital gibi mevcut destekçilerin yanı sıra Uluslararası Finans Kurumu da dahil olmak üzere yeni yatırımcılar yer aldı. Bu turla birlikte Midas'ın toplam fonu 140 milyon dolara ulaştı. Son finansman turu Midas'ı unicorn statüsüne yaklaştırırken,
 

Daha serin hava ve daha az kalabalık

Aşırı turizm riski

Yüzde üçlük turizm vergisi

Uluslararası ve karşılaştırmalı hukukta durum

Otonom ve elektrikli araçlarda verilerin işlenmesi ve gizlilik

2. Litvanya

3. Sri Lanka

4. Güney Kore

5. Arjantin

6. Fas

7. Norveç

8. Moldova

9. Hong Kong

10. Danimarka

Seyahat edenlerin bir veya daha fazla geceleme ile gerçekleştirdiği toplam seyahat sayısı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 28,4 artarak 12 milyon 653 bine yükseldi. Bu seyahatlerde toplam geceleme sayısı ise 85 milyon 317 bin olarak kaydedildi. Ortalama geceleme süresi 6,7 gece oldu.

Toplam harcamanın yüzde 93,5’i olan 71,4 milyar lira kişisel harcamalardan, yüzde 6,5’lik kısmı olan yaklaşık 5 milyar lira ise paket tur harcamalarından oluştu. Seyahat başına ortalama harcama ise 6 bin 40 lira olarak hesaplandı.

Yapılan harcamalarda ilk sırayı yüzde 32’lik payla yeme-içme aldı. Onu yüzde 28,4 ile ulaştırma ve yüzde 10,8 ile konaklama izledi. Geçen yılın aynı dönemine göre harcamalardaki artış oranı yeme-içmede yüzde 62,5, ulaştırmada yüzde 66,3 ve konaklamada yüzde 66,7 olarak gerçekleşti.

Seyahat amaçlarına bakıldığında, yerli turistlerin yüzde 71,3’ü yakınlarını ziyaret etti. Bu oranla "akraba ve arkadaş ziyareti", yılın ilk çeyreğinde de en yaygın seyahat nedeni oldu. Onu yüzde 19,6 ile gezi, eğlence ve tatil; yüzde 5 ile sağlık amaçlı seyahatler takip etti.

Konaklama tercihlerinde ise 67 milyon 654 bin geceleme ile en çok "arkadaş veya akraba evi" öne çıktı. İkinci sırada 8 milyon 836 bin geceleme ile “kendi evi”, üçüncü sırada ise 4 milyon 976 bin geceleme ile "otel" yer aldı.

Öne çıkanlar

• Hafta sonu geçici CEO olarak atanan DeJoy LinkedIn'de yaptığı bir paylaşımla, skandalın sosyal medyada infiale yol açmasından bu yana kamuoyuna ilk yorumunu yaptı.

• DeJoy, Astronomer'ın son günlerde “veri ve yapay zeka dünyasının küçük köşesindeki girişimler bir yana, çok az şirketin karşılaştığı düzeyde bir medya ilgisi” gördüğünü söyledi ancak Byron'a ismiyle atıfta bulunmadı ve Coldplay konseri olayına özel olarak değinmedi.

• DeJoy, Astronomer'ın “artık herkesin bildiği bir isim” olduğunu ancak  Byron'da atıfta bulunarak “bunun böyle olmasını asla istemezdi” dedi ve artan ilgiyi “ekibimiz için alışılmadık ve gerçeküstü” olarak nitelendirdi.

• DeJoy yazısında Astronomer'in “hiçbir zaman zorluklardan kaçmadığını” ve göreve “çalışanlarımızla ilgilenmeye ve müşterilerimize hizmet vermeye gönülden bağlılıkla” yaklaşacağını söyledi ve ekibine “dayanıklılıkları” için teşekkür etti.

• Şirketin kurucu ortaklarından olan DeJoy, geçici CEO pozisyonunu üstlenmeden önce şirketin baş ürün sorumlusu olarak görev yapıyordu.

• Cumartesi günü Byron'ın CEO'luk görevinden istifa edeceğini açıklayan Astronomer, şirketin “liderlerinden hem davranış hem de hesap verebilirlik konusunda standartları belirlemelerinin beklendiğini ve son zamanlarda bu standartların karşılanmadığını” belirtti.

Andy Byron neden istifa etti?

Byron, Massachusetts Foxborough'daki bir Coldplay konserinde Astronomer'ın insan kaynakları müdürü Kristin Cabot'a sarılırken “öpücük kamerasına” yakalandıktan üç gün sonra istifa etti. Cabot, şirketin yönetim sayfasında hala insan kaynakları müdürü olarak yer alıyor ve bu sayfada DeJoy'un geçici CEO olduğu da belirtiliyor. Kamera Byron ve Cabot'a döndüğünde, Cabot Byron'a sarılmayı bıraktı ve Byron kadrajdan çıkarken yüzünü kapattı. Evlilik dışı bir ilişkiyi ortaya çıkarmış olabilecek bir skandal olarak değerlendirilen olay, sosyal medyada hızla viral hale geldi ve çok sayıda mem ve parodinin yanı sıra mahremiyetle ilgili tartışmalara yol açtı. 

Coldplay konseri, kiss-cam skandalı ve Astronomer CEO’sunun istifası

Yapay zeka hayatımıza girdi ama henüz yarattığı büyük değişimi görmedik. Şu anda kullandığımız yapay zeka türlerinin yerini, kısa bir süre sonra, Genel Yapay Zeka - GYZ’nin (İngilizcesiyle Artificial General Intelligence - AGI) alması bekleniyor. Yapay zekanın geliştiricileri, Genel Yapay Zeka’yı farklı farklı tanımlıyor ama özetle; insan gibi düşünebilen, akıl yürütebilen ve yeni durumlara adapte olabilen bir yapay zeka türü. İnsan gibi ama insanların çoğundan daha zeki. Open AI’ın kurucusu Sam Altman’a göre bu yıl içinde AGI ile tanışacağız. Google DeepMind’ın CEO’su Demis Hassabis, verdiği bazı röportajlarda buna daha 5 - 10 yıl olduğunu söyledi. Anthropic CEO’su Dario Amodei’ya göre ise bazı formlarını gelecek yıl görmeye başlayabiliriz.

Yani öyle ya da böyle az kaldı. Peki ne olacak? Bunu o kadar kimse bilmiyor ki, herkes en kolay yanıtı veriyor: “Artık bunu tahmin etmenin çok zor olduğu bir çağdayız.” Bu yüzden gelecekle ilgili tüm sorulara yanıt verirken söze “şu anda” diye başlanıyor. Yani ‘Şu anda böyle ama tabii bu çok uzun süre böyle kalmayabilir’. Eğer hep şimdide kalırsanız gelecek için endişelenmeniz gerekmez. Ama her zaman bu ‘Zen halinde’ kalmak kolay değil. 

Herkes geleceği merak ediyor. Sınava giren öğrenciler ve ebeveynleri, nasıl bir seçim yapmalı? 

Kendisiyle yapılan her röportajda isminin önüne “yapay zekanın vaftiz babası” sıfatı eklenen, derin öğrenme alanının öncülerinden Geoffrey Hinton, haziran ayı sonunda ünlü podcast programı Diary of a CEO’ya verdiği röportajda yapay zekanın beyaz yaka işlere etkisinden bahsederken, yapay zekanın herkesin yerini alacağını söyledi. Ancak, robot devrimi onun biraz gerisinde kalacağı için bazı fiziksel işler teknolojinin tehdidi altında değil. 2024’te yapay sinir ağlarıyla makine öğrenmesine imkan sağlayan kurumsal buluş ve icatları nedeniyle Nobel fizik ödülüne layık görülen Hinton’a göre bu yüzden tesisatçı olmak iyi bir fikir. 

Böyle bir zamanda üniversitelerin rolü ne olabilir? Forbes Türkiye’nin bu soruya yanıt bulmak ve tüm bu gelişmeleri konuşmak için Türkiye’nin önde gelen üniversitelerinden akademisyenleri CVK Park Bosphorus Hotel’de bir araya getirdiği yuvarlak masa toplantısı sırasında Forbes.com.tr’nin haber akışında Amazon CEO’su Andy Jassy’in açıklamaları vardı. Jassy, yapay zekanın önümüzdeki yıllarda istihdam üzerinde önemli etkiler yaratacağını açıklıyordu. Amazon son iki yılda 27 bin çalışanı ile yollarını ayırdı. Jassy, şirketin stratejisinin yapay zekadan alınan verimle daha küçük ekiplerle daha büyük hedeflere ulaşmak olduğunu, bu dönüşümün uzun vadede Amazon’un rekabet gücünü ve operasyonel verimliliğini artıracağını söylüyordu. 

Haber telefonlarımıza düştüğü sırada Forbes Türkiye yazarlarından akademisyen Dr. Ecmel Ayral, moderatörlüğünü üstlendiği toplantının ilk sorusunu sordu:

“Son endüstri devriminden sonra özellikle yirminci yüzyılda üniversite hep iş dünyasına insan kaynağı yetiştirme yeri gibi gözüküyor. Fakat bunu da giderek daha az yapabilir hale geliyor. Üniversitenin rolü acaba nereye doğru evriliyor? Yine bir insan kaynağı yetiştirme yeri olarak mı devam etmeli yoksa köklerine dönüp ‘insan-ı kamil’ yetiştirmeye yani daha nitelikli, hayata sorgulayarak bakan insanlar mı yetiştirmeli?”

Ayral’ın bu sorusuna ilk yanıt veren Kadir Has Üniversitesi Rektörü Sondan Durukanoğlu Feyiz’di. “Dünyada olanlara baktığınız zaman üniversitelerin eğitim ve araştırma odaklı olmak üzere ikiye ayrıldığını görüyoruz. Amerika’da eğitim odaklı üniversiteler kapanmaya başladı. Üniversite icatların, öğrenmenin yapıldığı bir yer olmalı. Ve bunu yaparken de sadece hocaların değil o genç meraklı beyinlerin de sürece katıldığı bir yere dönüşmeli.

Yapay zeka bangır bangır geliyor. Hocaya bile ihtiyacımız kalmayacak bir şey öğrenmek için. Yapay zeka en iyi öğretmen teknikleriyle bunu zaten yapacak. Ama insan merakı hiçbir zaman azalmayacağı için araştırmaların yapıldığı yer olmaya devam edecek.” 

Piri Reis Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nafiz Arıca: Gerçek hayata baktığımızda Türkiye’deki 208 üniversitenin hepsinin araştırma odaklı olmasını hedeflemek biraz hayalperestlik olur.

Bir yandan da sektörler işe hazır eleman bekliyor. Yapay zeka, 2030’lu yıllarda gerçekten insan gibi; insan olup olmadığını anlayamayacağımız düzeyde hayatımızın bir parçası olacak. Bizim öğrencilerimizi böyle bir geleceğe hazırlamamız, geçmişin bilgisini öğretmekten ziyade geleceğin sorunlarını tespit edip o çözümleri üretecek şekilde eğitmemiz gerekiyor. Üniversitelerin misyonları eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve topluma hizmet başlıkları altında üç ana başlıkta toplanabilir. Bir özeleştiri olarak dile getirdiğimiz akademinin muhafazakârlığı, bir kısmı yazılı olmayan, yüzyıllardır oluşmuş geleneklerinden geliyor. O yüzden akademi değişimi pek istemiyor genel olarak. Bu da çok doğal. Ama bir taraftan da bu değişim olmak zorunda.

Biraz öz eleştiri yapalım; eğitim sektörünün en muhafazakâr paydaşı da biz hocalarız. Yapay zeka bangır bangır geliyor ama biz aynıyız. Artık dört duvar arasında bilginin, becerinin aktarılması, hocanın Power Point sunumu okuması diye bir eğitim sistemi yok. Burada hocaların işi daha zorlaşıyor. Daha hazırlıklı, daha sorgulayıcı ve çocuklara mentörlük yapıp, yönlendirecek, hayatlarına iz bırakacak bir şeyler yapması lazım. Anketler yaptık. Öğrencilerimizin yapay zeka farkındalığı ve yetkinliği hocalarımızın üstünde çıktı. Sınıflar arasında baktığımızda birinci sınıf öğrencisinin farkındalığı ve yetkinliği dördüncü sınıf öğrencisinden yüksek çıktı. Yani genç nesil yapay zeka içine doğuyor zaten. O yüzden bir an evvel bazı şeyleri değiştirmemiz gerekiyor.

Forbes Türkiye Genel Yayın Yönetmeni Handan Bayındır: “Pek çok kişinin sorduğu soru şu, yeni nesil nasıl çalışacak, ne üretecek, nasıl para kazanacak? Bu  sorulara yanıt bulmaya çalışacağız.”

Üniversite Katolik Kilisesi’nden daha tutucu

Dr. Ecmel Ayral: Bilgi Üniversitesi’nin kurucusu Oğuz Özerden, 20 yıl önce “Katolik Kilisesi’nden sonra en tutucu müessesesi üniversite” demişti. Bilgi Üniversitesi’nin de kapısında hâlâ yazıyor: “Yaşam için öğrenmek” Yeni dönemde üniversitelerin işlevi ne olacak?

Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan: Üniversite tabii sadece bir eğitim kurumu değil, aynı zamanda bilim üretiyor. Çıkış noktası da bu zaten. Bilgi bir şekilde endüstriye uyarlanıyor. Şimdi bu bağlantıyı güçlendirmek için -üniversite sanayi işbirliğini artırmak için- adımlar atılıyor. Bugün üniversitelerin büyük bir çoğunluğu araştırma üniversitesi değil. Bir eğitim işlevleri var. Bu işlev yapay zekadan sonra nasıl değişecek? Üniversite ilk çıktığı gibi yine sadece bilginin üretildiği, daha az bir insana ulaşan ve daha elit bir kurum olma hüviyetine dönecek mi? Yoksa, -üniversitenin araştırma dışındaki işlevi biraz orta öğretimin devamı gibi düşünürseniz- bunu devam ettirecek mi? Yapay zeka sadece eğitimde değil her alanda büyük bir dönüşüme neden olacak. 

Yapay zeka ne kadar yetkin de olsa, insanlarla kurduğumuz sosyal ilişkinin tadını verecek mi? Eğitim de öyle bir şey aslında. Yapay zeka, şimdi burada konuşurken yaptığımız gibi, içine vurguları, duyguları aktarabilecek mi? Çok emin değilim doğrusu. Hep beraber göreceğiz ama ben insanın tamamen dışlandığı, ‘benim insanla hiçbir işim yok. ‘Giderim yapay zekadan öğrenirim bunu. En iyisini o biliyor zaten’ dediğimiz bir noktaya gelmeyeceğiz.Bu olmayacak bence. Peki üniversitenin işlevi ne olacak? Var olmaya devam edecek mi? Muhtemelen… Üniversitenin yapacağı biraz daha sınırlı olabilir ama ben öğretim üyelerinin bilgisine sahip olan insanların bilgi aktarımında yine yapay zekayla beraber yeri olduğunu düşünüyorum. 

Dr. Ecmel Ayral: Gedik Üniversitesi’nin kurucusu hem de sanayici olan Hülya Gedik’e bir soru yöneltmek istiyorum. Neden bir üniversite kurmak istediniz?

Gedik Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Hülya Gedik: Gerçekten eğitim dünyasıyla sanayi dünyası arasında çok büyük fark var. Çünkü bakış açısı farklı. Sanayide kâr amaçlı bakıyorsunuz. Tabii ki akademinin de kaynağa, paraya ihtiyacı var ama kar amaçlı bakmıyoruz. Vakıf üniversitesi diyoruz, vakıf kültürüyle, vakıf mantığıyla varlığını sürdürüyor. Biz niçin bu alana girdik? Çünkü ihtiyaç vardı. Uygulamacı üniversite olacağız diyerek yola çıktık. Öğrencilere eğitim sürecinde işinin pratiğini de yapacağı bir alan sağlayacağız dedik. Çünkü sanayici olarak böyle bir yoksunluğu gördük. Bunun için meslek okulu da kurduk. Otuz farklı bölüm var. Burada uygulaması teorisinden çok daha fazla olan, daha çok laboratuvara dayalı veyahut da uygulamaya dayalı bölümleri seçiyoruz.

Üniversiteli olmak

Dr. Ecmel Ayral: Emek pazarının esnekliği ve verimliliğine baktığımız zaman Türkiye maalesef epey geride. Bunun sebeplerinden bir tanesi de yeteneklerin yeni teknolojiye erişimi ile ilgili sıkıntılar. Burada Konda’ya dönmek istiyorum. Türkiye’nin bu konuda durumu nedir? 

Konda Araştırma Genel Müdürü Aydın Erdem: Şu anda nüfusun yüzde 7’sinin telefonunda bir yapay zeka uygulaması var, yüzde 17 de kullanıyor. Ama yüzde 45 ‘korkuyorum’ diyor. ‘Ben verilerimi güvenerek paylaşırım, paylaşmaktan endişe etmiyorum’ diyenlerin oranı yüzde 20. Şu anda yetişkin nüfus içinde üniversite mezunu işsizlerin sayısı 1,5 milyon. İş arıyor ama bulamıyorlar. 1,2 milyon civarında da üniversite mezunu ev kadını var. 

Ancak üniversitenin Türkiye toplumu için ne anlama geldiğini de hatırlatmak istiyorum. 17 yıl önce Türkiye›nin yetişkin nüfusunun sadece yüzde 9’u dokuz üniversite mezunuydu. Şu anda yüzde 22’si üniversite mezunu ve artık bunun yarısı kadın. Bundan 70 yıl önce üniversiteden mezun olan 20 kişiden sadece biri kadındı. Bu Türkiye için önemli bir gelişme.

Niteliğinden bağımsız olarak, bir kampüste bulunmak bile tek başına çok etkili. Toplumu değiştirdiğini, sosyal sermayesini geliştirdiğini görüyoruz. Üniversitenin böyle bir işlevi de olduğunu unutmamak lazım. 

İş dünyası hangi yetkinlikleri arıyor?

Dr. Ecmel Ayral: Ufuk Bey, sizin gözlem ve verilerinize yeteneklerde aranan becerileriler yapay zeka ile nasıl değişecek? İnsan ihtiyacı azalacak mı yoksa aranan özellikler mi değişecek? 

Randstad Türkiye Genel Müdürü Ufuk Gedikli: 85 milyon iş elden çıkıyor, 97 milyon yeni geliyor ama bu bir yıllık veri. Bir sene sonra araştırmacılar bambaşka bir rakamla karşımıza çıkabilir. Bir yandan da hangi mesleklerin yok olacağı ve ortaya çıkacak yeni mesleklere ilişkin birçok tahminler yapılıyor. Bu da sürekli değişiyor. Bizim önerimiz gelişmeleri sürekli yakından takip edip, araştırmak ve hazır olmak. Bu da çok kolay değil. Bu yıl yaptığımız global araştırmalardan bir tanesine göre insanlar artık kişiselleştirilmiş iş ortamları arıyor. Farklı farklı yan haklar sağlanması gibi.

İkincisi topluluk olma duygusu çok eksik şu anda. İş yerlerinden bir beklenti de çalışanlarda topluluk olma hissini oluşturabilmeleri. 20 yıl önce bir sertifika almak istediğimizde “Sen bunu nasıl yapıyorsun?” diye ustalarımıza sorardık. Şu anda onlara ihtiyacımız yok. Bir sınava girmek isterseniz online’de yüzlercesi var. Bu da usta-çırak ilişkisini çok kırıyor. Madem her şeyi İnternet’te bulabiliyoruz o zaman üniversiteleri de bir deneyim merkezi haline getirmek gerekiyor. 

Dr. Ecmel Ayral: Kurtuluş Bey, turizm sektöründe durum nasıl? Üniversitenin sizin alanınızda insan kaynağı yetişmesinde rolü nedir?

CVK Park Bosphorus Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin: Hemen her sektörde yetişmiş insan sorunu var ama bu otelcilik alanında daha fazla. Kendimden örnek vermek istiyorum. Üniversiteden mezun olduktan sonra ABD’ye gittim. Komi olarak çalıştığım bir davette, elime bir tepsi verip, steward’a götürmemi istediler.  Steward bulaşıkhane görevlisi demek. Ben ise Stuart isimli birini aradım. Orada üniversite mezunu bir stajer olarak bunu bilmememin mahcubiyetini yaşadım. Açıklarımı kapatarak ilerledim, genel müdür oldum. Çünkü bir otelde çalışırken de bir üniversite bitiriyorsunuz. Bir turizm otelcilik mezununun üniversiteyi bitirdiğinde İngilizcesinin çok iyi olması gerek. Devlet üniversitelerinin hâlâ çok fazla gidecek yolu var bu konuda. Benim için üniversite öğrencileri, özellikle stajyerler çok önemli. İnsanlara bu sektörü sevdirmemiz lazım.

Dr. Ecmel Ayral: Ayça Hocam yapay zeka bizim kararlarımızı daha “rasyonel vermeye” de yönlendiren bir araç. Bir deneysel iktisatçı olarak karar mekanizmalarını nasıl etkileyeceğini düşünüyorsunuz? Üniversite tercih sistemi nasıl çalışıyor?

Bilgi Ekonomi Lab. Kurucusu ve Direktörü Prof. Dr. Ayça Ebru Giritligil: Ben yapay zekanın hiçbir zaman insani karar mekanizmalarının yerine geçeceğini düşünmüyorum. Örneğin, karar verirken empati kurmak yapay zekanın kolaylıkla yapabileceği bir şey değil. Yani insani faktörün her zaman resmin içinde kalacağını düşünüyorum. IBM’nin yaptığı bir araştırma var. 25 ülkede üst düzey yöneticilere çalışanlarda hangi özelliklerinin olmasını istedikleri sorulmuş. 2016’dan 2020’ye sıralama o kadar değişmiş ki. Matematiksel beceriler aşağılara doğru kayarken birinci sıraya yerleşenleri söylüyorum; zamanı iyi kullanabilme becerisi, iş birliği yapabilmek, iyi iletişim, esnek olabilmek, yeni şeyleri öğrenebilmek… Yani hayal kurma, bilişsel esneklik ‘Out of the box’ yani yaratıcı düşünce ve ahlaki bütünlük. Öne çıkan özellikler bunlar.  Tercih konusuna gelince. Bir çocuğun ileride ne yapmak istediğini hayal etmesi lazım. İkincisi de o hayalin yetenekleriyle uyumlu olup olmadığını anlaması lazım. O yüzden daha lise aşamasında çocuklara iyi rehberlik yapmak bence çok önemli. 

Yüksek lisansa gerek var mı?

Dr. Ecmel Ayral: Yapay zeka önümüzdeki dönemde uzmanlıkları ortadan kaldıracak mı? Önemli sorulardan biri de bu. Gresi Hocam siz uzun bir süredir yüksek lisans alanında çalışıyorsunuz. Öğrenciler neden yüksek lisans yapsınlar? Yoksa derinleşmek anlamsız mı gelecek, bu konuda ne düşünüyorsunuz?      

Nişantaşı Üniversitesi Pazarlama İletişimi Okulu Direktörü Prof. Dr. Gresi Sanje: Eğitim sistemimiz ilkokuldan başlayarak öğrencilerimizin ve bizlerin motivasyon ve arzusunu öldürüyor.  Yüksek lisansta ise kendi tercihleri ile gelen bir öğrenci grubu olduğunu net bir şekilde söyleyebilirim. Üniversitenin ilk iki senesi öğrenciler hiçbir şey yapmak istemiyor. Berbat bir test ve ezber sürecinden çıkmış oluyorlar. Orayı artık bir dinlenme ve mola gibi görüyorlar. Onun için verim alamıyoruz. Yüksek lisans ise artık birer yetişkin birey olarak kendi tercihleri ile seçtikleri yer. 

Üniversite olarak geleceğimizin ne olduğu sorusunun cevabını ararken de şöyle düşünüyorum. Değişmeyen tek şey evrensel bilginin temeli. Çıpayı buraya atmak gerek. Eğitim felsefesi içinde ne var? Neyi öğretmek lazım? Çocuklara akla uygun bilginin temel felsefesini öğretmemiz lazım.  Belirsizlik hayatımızın artık normali. Onun için yüksek lisansta yapmamzı gereken şeylerden biri belirsizliğin nasıl yönetileceğine odaklanmak. Bir de öğrenmeyi öğretmek. Yapay zekada olmayan şey bağlam ve uzun süre de gelecek gibi durmuyor. Onun için eğitimle kazandırabileceğimiz en önemli şey anlamayı öğretmek. Son olarak da tabii etik. Dil öğrenmesinin içine bu etiği de koymak zorundayız, bu yüzden bilginin akademia’da kalması, eğitim felsefesinin de burada üretilmesi gerektiğini düşünüyorum. 

Dr. Ecmel Ayral: Türkiye’den bahsettik şu ana kadar ama dünyadaki üniversitelerde durum nasıl? Burada öğrenci talebi nereye doğru evriliyor?

ASBA Yurt Dışı Eğitim Danışmanlık Kurucusu Aslıhan Özenç: 33 yıldır yurt dışı eğitim alanında danışmanlık yapıyorum. Gözümüzün önünde öğrenci haritasının değiştiğini görüyoruz. Amerika tabii ki yüksek öğrenimde liderdi. İngiltere de. Şimdi muazzam bir Avrupa’ya dönüş var.Son yıllarda İtalya, Polonya ve Macaristan gibi ülkeler daha fazla öğrenci çekiyor İngilizce program seçeneklerini hızla artıran İtalya, tam burs olanaklarıyla öğrencileri cezbediyor. Türkiye, geçen yıl 6 bin 404 öğrenci ile İtalya’ya en fazla üniversite öğrencisi gönderen ikinci ülke oldu. Polonya’da öğrenci sayısı bir yılda 3 bin 500’den 4 bin 500’e yükseldi. Macaristan’a ilgi de rekor seviyede. Önümüzdeki yıllarda İtalya, Macaristan ve Polonya gibi “alışılmadık” ülkelerin yükselişini sürdüreceğini öngörüyor.

Prof. Dr. Sondan Durukanoğlu Feyiz: Avrupa’nın en büyük sorunlarından bir tanesi de yaşlanan nüfus. Almanya okuyacak genç bulamıyor. Japonya yaşlanıyor, Kore yaşlanıyor. Onların da iki yüze yakın üniversiteleri var. Nereden öğrenci alacaklar? Araştırmanın itici gücü master ve doktora öğrencileridir. Kendimizi kandırmayalım; yapay zeka insana ait dediğimiz her şeyi yapacak. Böyle bir gelecek bizi bekliyor. Bunun için de doktora programları olmak zorunda. Ve bunu fonlayacak bir sistem Türkiye’de kurulmazsa bakın Avrupa bekliyor. Tayvan bekliyor. Çin bekliyor. Kore bekliyor. Bu çocuklar gidecek. 

Dr. Ecmel Ayral: Çağrı Bağcıoğlu birçok ülkede yeni üniversiteler kuruyorsun. Başka ülkelerde durum nasıl? Üniversiteler nereye gidiyor?

Cintana Education Doğu Avrupa ve Orta Asya Bölge CEO’su Çağrı Bağcıoğlu: Üniversiteye katılım oranları her ülkede ciddi olarak artıyor. Bence Türkiye’nin yaşadığı problemlerden biri, yeterlilik. Cintana ABD’de inovasyon alanında bir numarada yer alan Arizona State University ile işbirliği ile kuruldu. Birçok ülkede hem mevcut üniversitelerle çalışıyoruz hem de yeni üniversiteler kuruyoruz. Yakın bir zamanda Kazakistan’daydım. Kazakistan şu anda onlarca yabancı üniversiteye kampüs açtı. Muazzam bir destek sistemiyle yabancı üniversiteleri çekiyorlar. Ve bunların hepsi de yapay zeka ve daha geleceğe dönük eğitim alanlarına yönelmeye çalışıyor. Birçok ülke artık eğitim bakanlıklarını “yüksek eğitim inovasyon bakanlığı” gibi kurguluyor. Yani K12’den ayırıp, aynı bakanlık altında, inovasyonla birleştiren bir yapı kuruluyor. Üniversite eğitimi alanında ülkeler arasında rekabetin de arttığını görüyoruz. Hemen hemen her ülke yabancı öğrenci peşinde. İnanılmaz bir talep var.

Geleceğin meslekleri

Dr. Ecmel Ayral: Şu anda gençlere bir kariyer önerebilmek pek mümkün görünmüyor. Didem Hanım siz küresel bir şirket olarak bu yeteneklere ne önerebiliyorsunuz ve onların performansını nasıl artırmayı hayal ediyorsunuz ya da başarmaya çalışıyorsunuz? 

Cisco Türkiye Genel Müdürü Didem Duru: Üç sene önce bir şeyler önerebiliyorduk, şimdi mümkün değil. Ben yeni mezunlarda akademik ortalamaya değil çok yönlü olup olmadığına bakıyorum. Bence en önemli şey esneklik. Bu kadar hızlı gelişen bir dünyada aynen COVID de yaşadığımız gibi esnek olamayan ayakta kalamayacak. Gençlerin aslında eğitimleri sırasında bu esnekliği kazanmaları gerek. Bu nedenle staj çok önemli. Özel sektörle kamunun, üniversitelerin bir araya gelmesini çok önemli buluyorum. Gençlere müfredatın dışında heyecanlanacakları konularla üniversite yıllarında karşılaşmaları gerek. 

Dr. Ecmel Ayral: Ufuk Bey Randstad olarak belki bazı datalar da paylaşabilirsiniz bu konuda. Geleceğin mesleği diye bir şey var mı? Yoksa mesleklerin geleceğinden mi bahsetmemiz lazım? 

Ufuk Gedikli: STEM hâlâ daha önemli bir alan ve öyle olmaya da devam edecek. Bütün Randstad raporları bunu gösteriyor. STEM dedim ama iletişim yeteneği de şu anda çok kritik. Bu tüm dünyada böyle. Şu anda yapay zekanın yapamadığı bazı ince işler insanlardan bekleniyor ve bu bir süre daha böyle devam edecek. Çok yönlü olmak da önem kazanıyor. Çünkü teknolojinin yardımıyla 30-40 kişilik departmanların işini  3-4 kişiyle üretmeyi bekliyorlar. Başka bir trende freelance çalışanların artışı. Dünyada  yaklaşık 2,5 milyar kişi freelance iş yapıyor. ABD’de iş gücünün yüzde 36’sı freelancer. Bu çok yüksek bir oran.

Prof. Dr. Feyiz: Geleceğin mesleklerini düşünürken ya da mesleklerin geleceğini düşünürken, gelecekte 100 yıl yaşayacak insanların çalışma hayatını ve yaşam biçimlerini de düşünmek zorundayız. Böyle bir gelecek bizi bekliyor.

Bakanlığın eylem planı

Milli Eğitim Bakanlığı haziran ayında Eğitimde Yapay Zeka Politika Belgesi ve Eylem Planı’nı açıkladı. Eylem planıyla, bilgiyi sadece aktaran değil, anlamlı bir üretime dönüştüren birey profili oluşturmak hedefleniyor. 

Yetkinlik toplumuna geçiş şöyle tanımlanıyor: Her öğrencinin bütüncül gelişimini önceleyen; düşünsel derinliğe, ahlaki duyarlılığa ve toplumsal sorumluluk bilincine sahip bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi inşa etmek. Yapay zeka ile şekillenen bir geleceğe yalnızca teknik donanımla değil; değerlerle donanmış, düşünen, hisseden ve üreten bireylerle hazırlanmak hedefleniyor. ‘Dijital Altyapının Güçlendirilmesi’ hedefi kapsamında şu ana kadar 21 bin 576 okulun ağ altyapısı tamamlandı. 8 bin 200 okulda ise çalışmalar devam ediyor. Şu ana kadar 13 bin 800 okula fiber İnternet erişimi sağlanırken hedef, bu sayıyı 18 bine çıkartmak.

Eğitimde yeni çağa fon desteği 

Eğitim alanında faaliyet gösteren girişimlerin sayısı hem az hem de bu girişimlerin ölçeği henüz çok küçük.  Ancak mevcut durum ne olursa olsun, Türkiye’nin daha fazla girişimi eğitim sistemine proje üretmeye çekmesi gerekiyor. Forbes Türkiye’ye konuşan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Teknolojileri Etki Merkezi Direktörü Mustafa Canlı, tohum öncesi yatırımlardan Seri A öncesi finansmanlara kadar planlanan yeni yatırım mekanizmaları oluşturduklarını anlattı. 

Canlı, girişim ekosistemi yaratmak için iki yıl önce çalışmaya başladıklarını söylüyor. Eğitim alanındaki yazılım geliştiren şirketleri inceleyip, tek tek aramışlar. Bin 260 şirketlik bir envater çıkarıp, geçen yıl bir “Eğitim Teknolojileri Zirvesi” düzenlediler. Canlı ikinci adımda bu şirketlerin yurt dışındaki fuarlara katılmasını sağladıklarını söylüyor.  

“Artık birbirimizi daha yakın tanıyoruz” diyor Mustafa Canlı. 2024 yılında bu girişimcileri ilk kez  yatırımcılarla  bir araya getirmişler. Bakanlık bu süreçte tek başına hareket etmiyor. TÜBİTAK ve üniversiteler ile birlikte projeler geliştiriyor. ODTÜ ve Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) önemli partnerleri arasında.  TÜBİTAK’la imzalanan tohum öncesi yatırımlara destek veren BIGG Modeli girişimlere bir yatırımcı mantığı ile yaklaşmalarını sağlıyor. BIGG’e kabul edilen projelere 900 bin TL’ye kadar Bakanlık hibe verecek, aynı miktarda ve yüzde 3’e kadar hisse karşılığında ise TÜBİTAK yatırım yapacak. Her sene 15-25 firmayı BIGG ile desteklemeyi hedefliyorlar. Fonlama piramidinde BIGG’in bir büyük adımı BIGG + bir ürüne sahip, bunu uluslararası piyasalara çıkarmak isteyen şirketlere yönelik. Bu aşamada TÜBİTAK ve Bakanlık 250 bin’er dolar koyacaklar. Koşullar BIGG ile aynı. Bu seviyeye gelmiş bir girişim henüz yok. Canlı, 2026’nın ilk çeyreğinde bu fona bir başvuru yapılabileceğini düşünüyor. Bir senede beş şirkete destek verilebileceğini öngörüyor. 

Fonlama piramidinin en tepesinde ise Venture Capital sistemi var. Mustafa Canlı, eğitim alnında Seri A’ya gitmeden önce, 500 bin dolar’dan daha fazla sermayeye ihtiyaç duyan şirketlere destek verecek bir sistemi yaratmaya çalıştıklarını anlatıyor. İçinde kamu bankalarının da olacağı bir yapı oluşturmaya çalışıyorlar.  2025 yılı içerisinde yatırımcılar ile girişimcileri bir araya getiren bir etkinlik daha planlanıyor. 

Bakanlığın bir diğer stratejik hamlesi de Türkçe büyük dil modeli alanında...  Canlı, TÜBİTAK işbirliğiyle geliştirilen tüm YZ modellerine bakanlığın tüm envanterinin açılarak destek verildiğini söylüyor.

Bir eserin kamuya mal olup olmadığını anlamak her zaman kolay olmuyor zira her ülkenin telif süreleri bakımından farklı kuralları olabiliyor.  Örneğin, Türkiye’de telif hakkı koruma süresi en temelde eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl olarak belirlenmiştir. Buna karşın, bazı ülkelerde bu süre 50 yıl iken, ABD’de 95 yıla kadar uzayabiliyor. Bunun yanı sıra ilgili eserin, telif koruması dışında başta marka olmak üzere başka fikri mülkiyet haklarının korumasına tabi olması da mümkün. Dolayısıyla basına yansıyan haberler her zaman durumu hukuki olarak doğru yansıtmıyor.

1 Ocak 2025 itibarıyla, kültürel anlamda önemli yere sahip olan Temel Reis ve Tenten gibi karakterlerin bazı ilk versiyonları da ABD’de kamuya mal olmuş olmakla birlikte bu durum da anılan karakterlerin her yönüyle serbestçe kullanılabileceği anlamına geliyor.

Ülkemizde Temel Reis adıyla bilinen Popeye, ilk kez 17 Ocak 1929 tarihinde karikatürist E.C. Segar’ın “Thimble Theatre” adlı çizgi romanının “Gobs of Work” hikayesinde yan karakter olarak yer aldı ve daha sonra Safinaz adıyla tanıyıp sevdiğimiz Olive Oyl’ı sevgilisi “Kabasakal” (Ham Gravy)’den ayırıp, onun yerine bir ana karakter olarak belirmeye başladı. İşte Temel Reis’in yayınlanmasından 95 yıl sonra kamuya mal olan versiyonu, bu anılan karikatürde yer alan ilk halidir.

Amerika’da kamu malı haline gelen bu tipleme, her ne kadar günümüzde Temel Reis ile eşleştirdiğimiz çapa dövmesi, ağzının köşesindeki piposu ve alaycı kişiliği gibi karakteristik özelliklerini barındırsa da örneğin ıspanak yiyerek kaslarını büyütme niteliğini kapsamıyor; zira Temel Reis ilk kez 1932 yılında yayınlanan karikatürde ıspanakla güçlenme özelliğini gösteriyor.

Dolayısıyla 1 Ocak 2025 itibariyle Temel Reis karakterinin kamuya mal olmuş olduğunu söylemek doğru değil. Zira burada kamuya mal olan eser, 17 Ocak 1929 tarihinde karikatürist E.C. Segar’ın “Thimble Theatre” adlı çizgi romanının “Gobs of Work” hikayesi ve bu kapsamda çizilen karakter ile sınırlı.

Benzer bir tartışma daha önce çok daha global ölçekte, Mickey Mouse için yapıldı. Zira 1 Ocak 2024 tarihinde Mickey Mouse’un kamuya mal olacağının duyurulmasıyla global anlamda ciddi bir tartışma başladı. Oysaki burada da aslında kamuya mal olan tipleme, Disney’in 1928’de yayınladığı siyah beyaz “Steamboat Willie” isimli kısa çizgi filminde yer alan ve Mickey Mouse’un ilk versiyonu olan bir figürdür.  Geçtiğimiz yıl bu tiplemenin kamuya mal olduğu aynı gün, bu karakterden esinlenen “Mickey’s Mouse Trap” (daha sonra ismi “The Mouse Trap” olarak değiştirilmiştir) isimli düşük bütçeli korku filminin yapımının duyurulması da pek şaşırtıcı olmadı.

Steamboat Willie’de yer alan Mickey Mouse karakterinin önemli bir özelliği -veya eksikliği- bu karakter ile özdeşleştirdiğimiz büyük beyaz eldivenleri giymiyor olmasıdır. Ayrıca Mickey Mouse bu çizgi filmde hiç konuşmuyordu. Bu sene ABD’de kamuya mal olan yeni karakterlere ek olarak, 31 Temmuz 1929'da yayınlanan "The Karnival Kid" isimli kısa çizgi filmin telif koruma süresi de sona ermiş olup, bu film ilk kez ikonik beyaz eldivenlerini giyen ve yine ilk kez sahnede konuşan bir Mickey Mouse tiplemesini içeriyor.

Tenten bakımından ise durum biraz daha farklıdır. Bir Belçika gazetesinde ilk kez 1929 yılında yayınlanan ve Hergé – gerçek ismi George Prosper Remi - tarafından "Tenten Sovyetler Topraklarında" hikayesi ile yaratılan genç muhabir Tenten ve köpeği Milou’nun en eski tiplemeleri de ABD’de 1 Ocak 2025 itibariyle kamuya mal olmuşsa da ülkemizde telif hakkı süresi, çizerin ölümünden sonra 70 yıl boyunca devam ettiği için, Hergé’nin 1983’te vefat etmesi nedeniyle, Tenten’in ülkemizde kamuya mal olması 2054 yılına kadar gerçekleşmeyecek.

Görüleceği üzere; kamuya mal olma, yalnızca klasik sanat ve edebiyat eserleri için değil, popüler kültürün bir parçası haline gelen yapıtlar için de önemli hukuki ve kültürel etkiler doğurmaya devam ediyor.

Önemle vurgulamak gerekir ki kamuya mal olma, bir eserin tamamen serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Öncelikle yukarıda örneklerine yer verildiği üzere, hükümetlerin farklı telif rejimlerini ve sürelerini kabul etmeleri, eserlerin kamuya mal olma tarihlerinde/biçimlerinde değişikliklere yol açabiliyor. Bu nedenle, eserlerin hangi ülkede ve hangi şartlarla kamu malı haline geldiğine dikkat edilmeli. Ayrıca kamuya mal olma müessesinin sadece telif haklarına ilişkin olduğu da göz önünde bulundurulmalı. Yapımcı şirketler, ilgili karakterlerin farklı versiyonları veya belirli görselleri için süresiz olarak yenilenebilecek marka haklarına da sahip olabilirler. Bu nedenle, ülkemizde kamuya mal olmuş karakterlerin dahi kullanımında diğer fikri ve sınai hakların ihlal edilmemesine özen gösterilmeli.
 

“Etki alanı yüksek, etki alanı büyük olan bir ekosistemden bahsediyoruz. Bu ekosistem belki ilk akla otomotivi, kiralama şirketlerini, mobilite çözümü şirketlerini getiriyor. Ama aslında telekom altyapısından şehir planlamasına, sigorta, ödeme sistemleri, bütün bunları ve asıl olarak kamuyu kapsayan çok geniş bir ekosistem. Yani dünyada bugün etkisi yaklaşık 10 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Ve her birimizin hayatımızı  çok ciddi bir şekilde etkiliyor” diyor. Değişimin gelecek on yılda daha da büyüyerek süreceğini dile getiriyor. 

Mobilite çözümü dediğimizde ise mikromobiliteden yani scooter, bisiklet ve motosikletlerden araç kiralama, paylaşımlı araç kiralama, günlük araç kiralama, uzun dönem araç kiralamaya ve toplu taşımaya kadar uzanan çözümler silsilesinden bahsediyoruz. Kaynak kullanımı önümüzdeki dönemde daha da kritik hale geldi. Tangün, “Enterprise Rent-a-Car dünyanın en büyük mobilite çözümü şirketlerinden biri. 2,4 milyon adet aracı var dünyada ve 95 ülkede operasyon yapıyor. 95 bin çalışanı var” diyor. Dünyada en çok araç satın alan firmayız” diyor. Türkiye’de ise 11 bin araçları var.

“Ama en önemli trend, araç sahipliğinden misafirlerin kullanım odaklı bir yaklaşıma geçilmesi” diyor Enterprise CEO’su. “Biz de bu konuda çok ciddi çalışmalar yapıyoruz ” diye ekliyor. Dünyada yaklaşık 1,5 milyar araç olduğunu ve bunların, zamanlarının yaklaşık yüzde 90'ını otoparklarda geçirdiğini hatırlatıyor. Enterprise olarak bu verimsizliği değiştirmek için çalıştıklarını kaydediyor. 

Türkiye piyasasında, araç satışındaki vergi oranlarını ve araç elinde tutma maliyetlerini hatırlatıyor Tangün. “Biz toplu ve büyük satın alımlar yaptığımız için ölçek ekonomisini kullanarak iş yapıyoruz” diyor. Tangün, Z kuşağının araç sahipliği konusunda daha az talepleri olduğunu söylüyor. Gelişmiş ülkelerde de araç sahipliği sayısının azaldığını dile getiren Tangün, Türkiye’de sahiplik kültürünün de zamana adapte olacağını belirtiyor. 

Turizm gelirleri de Enterprise için önemli. Toplam cironun yaklaşık üçte biri turizm kaynaklı. Yabancı turist kaynaklı bu gelirler döviz sağlıyor. Özarslan, “Biz bu yüzden de yabancı para da borçlanabiliyoruz” diyor.

Elektrikli araç filosuna olan talebin de arttığını söylüyor Tangün. “Bu artışın ve talebin önemli bir bölümünün de aracın maliyetinin makul olması, düşük olmasına bağlıyoruz. O yüzden aslında iki trend birbiriyle iç içe devam ediyor. Elektrikli kullanan misafirlerimiz elektrikliden çok keyif alıyor ve kullanmaya devam etmek istiyor” diye konuşuyor. Değişen mobilite felsefesini de şöyle değerlendiriyor: “Bugünkünün dört katı, beş katı bir pazar potansiyeli olduğunu görüyoruz.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku