Sosyal medya şirketleri, platformlarının çocuklar arasında ruh sağlığı krizine katkıda bulunduğu yönündeki endişeler nedeniyle dünya genelinde giderek daha sıkı denetleniyor. Bu durum, bazı hükümetlerin reşit olmayan kullanıcılar için yasaklar getirmesine veya bu tür yasakları değerlendirmesine yol açıyor.

AB'nin teknoloji düzenlemelerine karar veren Avrupa Komisyonu, Meta'nın son derece kişiselleştirilmiş öneriler, otomatik oynatma ve kullanıcılara sürekli yeni içerik sunarak platformda daha uzun süre kalmalarını teşvik eden sonsuz kaydırma özelliğinin oluşturduğu bağımlılık risklerini yeterince değerlendiremediğini söyledi. Komisyon, Facebook ve Instagram'daki Reels ve Hikayeler özelliklerinin aşırı veya kompulsif kullanıma katkıda bulunabileceğini belirtti.

Ekran süresi molası önerisi

Kurum ayrıca Meta'nın bu riskleri azaltmaya yönelik önlemlerini de eleştirdi. Zaman yönetimi araçlarının kolayca devre dışı bırakılabildiğini, ebeveyn denetimlerinin ise etkili şekilde kullanılabilmesi için önemli ölçüde zaman, çaba ve teknik bilgi gerektirdiğini ifade etti. Komisyon, Meta'nın otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi özellikleri varsayılan olarak devre dışı bırakması, etkili ekran süresi molaları sunması ve öneri sistemini kullanıcı etkileşimini artırmaya daha az odaklanılması gerektiğini söyledi.

Meta suçlamaları kabul etmiyor

Meta sözcüsü Ben Walters, "Bu ön bulgulara katılmıyoruz. Bunlar, gençleri korumak için attığımız önemli adımları doğru şekilde yansıtmıyor. Bu soruşturma başladığından bu yana, gençleri otomatik olarak koruyan ve ebeveynlere kontrol sağlayan Genç Hesapları uygulamasını devreye aldık. Bu sistem sayesinde ebeveynler geceleri Instagram'a erişimi engelleyebiliyor ve günlük ekran süresini yalnızca 15 dakika ile sınırlandırabiliyor" ifadelerini kullandı.

Meta ayrıca AB yetkilileriyle yapıcı şekilde çalışmayı sürdüreceğini belirtti. AB'nin teknoloji şefi Henna Virkkunen Reuters'a yaptığı açıklamada, "Başlangıç noktamız, bulgularımıza göre bu tasarımın fazla bağımlılık yarattığı ve değiştirilmesi gerektiğidir. Bir sonraki adım ya Meta'nın tasarımını değiştirmesi ya da kurallara uyulmaması yönünde resmi bir kararın alınması olacaktır” ifadelerini kullandı.

Küresel yıllık cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası riskiyle karşı karşıya olan Meta, Avrupa Komisyonu önümüzdeki aylarda nihai kararını vermeden önce suçlamalara yanıt verebilecek. Şirket, geçen ay ABD'deki 29 eyalet başsavcısının Facebook ve Instagram'ın çocuklarda bağımlılık yarattığı yönündeki iddialarını reddettirme girişiminde başarısız olmuştu. AB'nin Meta'ya yönelttiği suçlamalar, yetkililerin şubat ayında TikTok'a karşı açtığı ve uygulamada benzer değişiklikler talep ettiği soruşturmayla paralellik gösteriyor.

Haziran ayında Türkiye genelindeki havalimanlarında iç hatlarda 91 bin 987, dış hatlarda 84 bin 961 olmak üzere toplam 176 bin 948 uçuş gerçekleştirildi. Üst geçişlerle birlikte toplam uçak trafiği ise 221 bin 826 olarak kaydedildi.

Aynı dönemde iç hatlarda 9 milyon 374 bin 831, dış hatlarda 13 milyon 541 bin 166 yolcu seyahat etti. Direkt transit yolcuların da eklenmesiyle haziran ayında hizmet verilen toplam yolcu sayısı 22 milyon 924 bin 169'a ulaştı.

Yük taşımacılığında ise iç hatlarda 85 bin 636 ton, dış hatlarda 399 bin 307 ton olmak üzere toplam 484 bin 943 tonluk hacim oluştu.

İlk yarıda yolcu trafiği yüzde 2,6 arttı

Ocak-haziran döneminde havalimanlarında iç hatlarda 471 bin 870, dış hatlarda 404 bin 197 uçuş gerçekleştirildi. Üst geçişlerle birlikte toplam uçak trafiği 1 milyon 113 bin 986 oldu.

İlk altı ayda iç hatlarda 50 milyon 2 bin 867, dış hatlarda ise 61 milyon 903 bin 797 yolcu seyahat etti. Direkt transit yolcuların da dahil edilmesiyle toplam yolcu sayısı 111 milyon 960 bin 564'e yükseldi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre toplam yolcu trafiğinde yüzde 2,6 artışa işaret etti.

Aynı süreçte havalimanlarında taşınan yük miktarı iç hatlarda 440 bin 880 ton, dış hatlarda 2 milyon 58 bin 823 ton olmak üzere toplam 2 milyon 499 bin 704 tona ulaştı.

İstanbul Havalimanı 40 milyona yaklaştı

Türkiye'nin en büyük hava ulaşım merkezi olan İstanbul Havalimanı'nda haziran ayında toplam 45 bin 668 uçak iniş-kalkışı gerçekleşti. Aynı ay içinde havalimanını kullanan yolcu sayısı 7 milyon 119 bin 838 oldu.

Yılın ilk altı ayında ise İstanbul Havalimanı'nda toplam 262 bin 271 uçuş gerçekleştirildi. Bu dönemde iç ve dış hatlarda hizmet verilen yolcu sayısı 39 milyon 922 bin 113 olarak kayıtlara geçti.

Sabiha Gökçen'de 23,5 milyon yolcu

İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı da yılın ilk yarısında yoğunluğunu sürdürdü. Altı aylık dönemde toplam 135 bin 535 uçuşun gerçekleştiği havalimanında 23 milyon 525 bin 494 yolcu ağırlandı.

Böylece İstanbul Havalimanı ile Sabiha Gökçen Havalimanı'nın toplam yolcu sayısı 63 milyon 447 bin 607'ye ulaştı. Bakan Uraloğlu, bu rakamın Türkiye'deki 78 ilin nüfusundan fazla olduğuna dikkat çekti. İstanbul Atatürk Havalimanı'nda ise haziran ayında 2 bin 377, yılın ilk yarısında ise 12 bin 865 uçak trafiği gerçekleşti.

Turizm havalimanlarında 23,3 milyon yolcu

Turizm merkezlerinde hizmet veren havalimanları da yaz sezonunun etkisiyle yüksek yolcu trafiği oluşturdu. İlk altı ayda bu havalimanlarında iç hatlarda 9 milyon 294 bin 255, dış hatlarda 14 milyon 63 bin 802 olmak üzere toplam 23 milyon 358 bin 57 yolcuya hizmet verildi.

Aynı dönemde İzmir Adnan Menderes Havalimanı 5 milyon 994 bin 584, Antalya Havalimanı 13 milyon 654 bin 494, Muğla Dalaman Havalimanı 1 milyon 848 bin 682, Muğla Milas-Bodrum Havalimanı 1 milyon 519 bin 84 ve Gazipaşa-Alanya Havalimanı ise 341 bin 213 yolcuya hizmet sundu.

Geçen yıl konuya yakın kişilerin aktardığına göre Shein hissedarlarının baskısıyla şirket değerlemesini yaklaşık 30 milyar dolara indirmeyi değerlendirmek zorunda kaldı. Şirketin değeri geçmişte bunun üç katından daha yüksek seviyelerde bulunuyordu. Shein sözcüsü yaptığı açıklamada, "Politikamız gereği söylentiler veya spekülasyonlar hakkında yorum yapmıyoruz" dedi.

ABD ve Londra'da başarılı olamadı

Shein, Hong Kong'a yönelmeden önce ABD ve Londra'da halka arz olmayı denedi ancak başarılı olamadı. Bu süreçte şirketin değerlemesi de geriledi. Hong Kong borsası bu yıl yaklaşık yüzde 6 değer kaybetmiş olsa da halka arz piyasası oldukça hareketli. Yıl başından bu yana ilk halka arzlardan yaklaşık 35 milyar dolar kaynak toplandı. Shein'in ABD'de halka açılma planı, tedarik zinciri ve çalışma koşullarına ilişkin artan incelemeler nedeniyle iki yıl önce sekteye uğradı. Londra'daki plan ise Çinli yetkililerin onay vermemesi nedeniyle rafa kaldırıldı.

Perakende şirketi 2021 yılında genel merkezini Singapur'a taşıdı. Ancak şirket, Çin ile güçlü bağları bulunan tüm firmaların dünyanın herhangi bir yerinde halka arz edilmeden önce CSRC'nin incelemesinden geçmesini zorunlu kılan düzenleme nedeniyle hala Çin düzenleyicisinin denetimine tabi.

Yıllarca Çin kökenlerini geri planda tutmaya ve kendisini küresel bir şirket olarak pazarlamaya çalışan Shein, geçen yıl Hong Kong'da halka arz başvurusunun ardından stratejisini değiştirdi. Kurucu Xu Yangtian, ultra düşük maliyetli giyim ürünleri üreten geniş üretici ağına ev sahipliği yapan Guangdong eyaletine daha fazla kaynak aktaracağı sözünü verdi.

Şirketin değeri son dönemde sürkeli düşüyor

Shein'in değerlemesi, dört yıl önce ulaştığı 100 milyar dolarlık seviyeden bu yana sürekli geriliyor. Şirket, ABD ve Avrupa gibi önemli pazarlarda PDD Holdings'in sahibi olduğu Temu ile yoğun rekabet ederken, ABD'nin gümrük tarifelerinin yol açtığı fiyat artışları tüketici talebini olumsuz etkiledi. Aynı zamanda düzenleyici kurumlar da şirketin faaliyetlerini daha yakından incelemeye başladı.

Buna rağmen yakın kaynaklara göre Shein, fiyat artışları ve maliyet azaltma önlemleri sayesinde kâr marjlarını yükselterek, ABD Başkanı Donald Trump'ın uyguladığı yüksek gümrük tarifelerinin çevrimiçi trafiği azaltmasına rağmen geçen yıl yaklaşık 2 milyar dolar net kâr elde etmeyi bekliyordu. Shein'in yatırımcıları arasında IDG Capital, Mubadala Investment, Tiger Global Management ve HSG yer alıyor.

Euronews'in haberine göre Kanada, Türkiye, Arnavutluk, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg, Romanya ve Ukrayna, bankanın kuruluş esaslarını belirleyecek ilk destekçi ülkeler olacak. DSRB'nin 2027 yılında faaliyetlerine başlaması planlanıyor.

Savunma yatırımlarına yeni finansman modeli

İlk olarak 2024 yılında eski NATO danışmanları, üst düzey askerler ve finans sektörü temsilcilerinin hazırladığı öneriyle gündeme gelen DSRB'nin merkezinin Kanada'da, Avrupa operasyonlarının ise Lüksemburg'da yürütülmesi öngörülüyor.

Banka, üye ülkelerin sağlayacağı sermayeyi kullanarak uluslararası piyasalardan yüksek kredi notuyla düşük maliyetli borçlanmayı hedefliyor. Elde edilecek kaynakların savunma projelerine kredi ve garanti mekanizmaları aracılığıyla aktarılması planlanırken, toplam finansman kapasitesinin 134 milyar dolara (yaklaşık 117 milyar euro) ulaşması bekleniyor.

Yeni yapının yalnızca hükümetlere değil, savunma sanayisinde faaliyet gösteren şirketlere de uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman sağlaması öngörülüyor. Ayrıca ticari bankalara kredi garantileri verilerek sektördeki yatırımların hızlandırılması amaçlanıyor.

Küresel bankalardan destek geldi

DSRB girişimi, uluslararası finans kuruluşlarının da desteğini aldı. JPMorgan, Deutsche Bank, Commerzbank, ING ve Kanada'nın önde gelen bankalarının projeye destek verdiği belirtiliyor.

Buna karşın Kanada dışında hiçbir G7 ülkesinin kurucu destekçiler arasında yer almaması dikkat çekti. İngiltere, Almanya ve Fransa'nın girişime katılmadığı, Almanya'nın görüşmeleri gözlemci statüsünde takip ettiği, Kanada'nın ise Güney Kore ile üyelik konusunda temaslarını sürdürdüğü ifade edildi.

Avrupa'da ikinci savunma girişimi de hazırlanıyor

Haberde, İngiltere'nin Hollanda, Finlandiya ve Polonya ile birlikte Çok Taraflı Savunma Mekanizması (MDM) adı verilen ayrı bir yapı üzerinde çalıştığı aktarıldı. 2027'de faaliyete geçmesi planlanan MDM'nin ortak savunma tedarikine odaklanacağı, DSRB'nin ise finansman sağlayan bir kurum olarak farklı bir rol üstleneceği vurgulandı.

İngiltere Maliye Bakanı Rachel Reeves de ülkesinin hem DSRB hem de MDM konusunda Kanada ile iş birliği yürüttüğünü belirterek, DSRB'nin özellikle savunma tedarik zincirindeki küçük ve orta ölçekli şirketlerin finansmana erişimini kolaylaştıracak bir yapı olarak tasarlandığını söyledi.

Kanada yönetimi, bankanın ilerleyen dönemde yeni üyelere açık olacağını açıklarken, Avrupa'nın büyük ekonomilerinin projeye katılımının DSRB'nin uzun vadeli etkinliği açısından belirleyici olacağı değerlendiriliyor.

Trump, mutabakatın imzalanmasından kısa süre önce yaptığı açıklamada, yıllardır ağır yaptırımlar altında bulunan İran'ın yeniden petrol gelirine ve uluslararası finans sistemine erişim sağlayarak ekonomik istikrara kavuşmasının diplomatik süreci destekleyeceğini savunmuştu. ABD Başkanı, bu çerçevede anlaşmayı "İran için iyi bir fırsat" olarak nitelendirmişti.

Bir ay içinde diplomasi yerini askeri gerilime bıraktı

Ancak anlaşmanın üzerinden bir ay geçmeden Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırılar, Washington'ın politikasında sert bir dönüşe neden oldu.

ABD yönetimi önce İran'ın petrol satışlarına tanıdığı muafiyetleri kaldırdı, ardından iki gece süren operasyonlarda 170'ten fazla İran askeri hedefini vurdu. Tarafların ön mutabakatta öngördüğü kapsamlı nükleer ve güvenlik müzakerelerine ilişkin ise şu ana kadar yeni bir takvim açıklanmadı.

Bu gelişmeler, Trump yönetiminin yeniden ekonomik yaptırımlar ve askeri caydırıcılığı temel alan önceki stratejisine döndüğü yorumlarına yol açtı.

Washington'dan yeni stratejiye ilişkin net mesaj gelmedi

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, son açıklamasında yönetimin yaklaşımını, "Eğer gemilere ateş açarlarsa, karşılığını çok ağır şekilde veririz." sözleriyle özetledi.

Bu açıklama, Washington'ın diplomatik teşviklerden ziyade yeniden cezalandırıcı araçlara ağırlık verdiğini ortaya koyarken, yönetimin bu yöntemin neden önceki dönemlerden farklı sonuç vereceğine ilişkin kapsamlı bir strateji paylaşmaması dikkat çekiyor.

Uzmanlar çıkmaza dikkat çekiyor

Eski ABD diplomatlarından ve çeşitli yönetimlerde Dışişleri Bakanlığı ile Ulusal Güvenlik Konseyi'nde görev yapan Richard Haass, mevcut tablonun stratejik bir çıkmaz oluşturduğunu belirtiyor.

Haass'a göre ABD'nin askeri baskıyı artırması, İran'ın Körfez'deki enerji altyapısı ve petrol sevkiyatına yönelik saldırılarını artırma riskini beraberinde getiriyor. Washington'ın ise bu kritik enerji tesislerini uzun vadede nasıl koruyacağı konusunda henüz kalıcı bir çözüm geliştiremediği ifade ediliyor.

İran'da iç siyasi gerilim de derinleşiyor

ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybeden dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze töreni sırasında yaşanan olaylar, İran iç siyasetindeki görüş ayrılıklarını da gözler önüne serdi.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin cenaze töreninde protestocuların hedefi olduğu, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın ise güvenlik güçlerinin korumasıyla bölgeden ayrıldığı bildirildi.

Buna karşın Trump yönetiminin kamuoyuna yaptığı açıklamalarda İran'daki iç siyasi dengeler yerine daha çok ülke yönetimini tek merkezden hareket eden bir yapı olarak değerlendirdiği görülüyor.

Asıl anlaşmazlık Hürmüz Boğazı'nda ortaya çıktı

Taraflar arasındaki en önemli ihtilaflardan biri Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda yaşandı.

Versay'da imzalanan mutabakatta İran'ın ticari gemilerin güvenli geçişi için "azami gayret göstereceği" belirtilirken, metindeki ifadelerin farklı yorumlanması uygulamada ciddi anlaşmazlıklara neden oldu.

ABD tarafı, anlaşmanın İran'a güvenli geçiş sorumluluğu yüklediğini savunurken, Tahran yönetimi bunu boğaz üzerindeki denetimini güçlendirecek bir düzenleme olarak değerlendirdi ve gemilerin kendi kıyılarına yakın rotaları kullanmasını istedi. İran'ın geçişlerden ücret almayı planladığını açıklaması ise krizi daha da derinleştirdi.

ABD Donanması'nın ticari gemilere alternatif güzergâhlarda refakat etmeye başlamasının ardından bazı gemilere ateş açılması, bölgedeki deniz trafiğini büyük ölçüde durma noktasına getirdi.

Nükleer müzakerelerde de kritik belirsizlik sürüyor

Washington ile Tahran arasında gelecekte yürütülmesi planlanan kapsamlı müzakerelerin en önemli başlıklarından biri ise İran'ın nükleer programı olmaya devam ediyor.

Özellikle uranyum stoklarının geleceği, zenginleştirme faaliyetleri ve denetim mekanizmaları konusunda taraflar arasında önemli görüş ayrılıkları bulunuyor. Trump yönetiminin, ABD'nin 2018'de çekildiği 2015 nükleer anlaşmasına kıyasla daha kapsamlı tavizler talep ettiği değerlendirilirken, mevcut siyasi atmosferde kapsamlı bir uzlaşı ihtimali zayıf görünüyor.

Son gelişmeler, Trump yönetiminin diplomatik açılım girişiminden yeniden "maksimum baskı" politikasına yöneldiğini gösterirken, Washington'ın askeri güç ve yaptırımlara dayalı bu stratejisinin İran'ı müzakere masasına kalıcı biçimde çekip çekemeyeceği ise belirsizliğini koruyor.

Euronews'in aktardığı verilere göre, mevcut döviz kurlarıyla yaklaşık 875 bin euroya denk gelen 1 milyon dolarlık servet eşiğini aşan kişi sayısındaki en hızlı artış Doğu Avrupa ülkelerinde gerçekleşti.

Türkiye ilk sıralarda yer aldı

Milyoner sayısındaki artış oranında ilk beş sırayı Avrupa ülkeleri oluşturdu. Litvanya yüzde 8'lik artışla listenin zirvesine yerleşirken, Türkiye yüzde 6,4'lük yükselişle ikinci sırada yer aldı. Türkiye'de bir yıl içinde 5 bin 650 kişi daha dolar milyoneri oldu.

Türkiye'nin ardından Letonya yüzde 5,7, Macaristan yüzde 5,3 ve İrlanda yüzde 5,2'lik artış oranlarıyla sıralandı. Polonya'da artış yüzde 4, Yunanistan'da ise yüzde 3,5 olarak kaydedildi.

Raporda, bazı ülkelerde görülen yüksek büyüme oranlarının, birçok kişinin önceki yıl zaten 1 milyon dolarlık servet sınırına oldukça yakın olmasından kaynaklandığına dikkat çekildi.

En fazla yeni milyoner ABD'de

Oransal büyümede Avrupa ülkeleri öne çıkarken, toplam yeni milyoner sayısında ABD açık ara ilk sırada yer aldı. Ülkede 2025 yılı boyunca 441 bin 78 kişi daha dolar milyoneri oldu.

Böylece küresel ölçekte bulunan 57,5 milyon dolar milyonerin yaklaşık yüzde 40'ından fazlası, yani 23,6 milyondan fazlası ABD'de yaşamayı sürdürdü.

Milyoner nüfusunun zaten yüksek olduğu gelişmiş ekonomilerde artış oranları daha sınırlı kaldı. İspanya'da milyoner sayısı yüzde 3,1, İtalya'da yüzde 2,4, Birleşik Krallık'ta yüzde 1,8, Fransa'da yüzde 1,5, İsviçre'de yüzde 1 ve Almanya'da yüzde 0,9 yükseldi.

Hiçbir ülkede gerileme yaşanmadı

UBS raporunun dikkat çeken bulgularından biri de incelenen 56 ülkenin hiçbirinde milyoner sayısının gerilememesi oldu. Raporda, servet basamaklarını çıkan kişi sayısının artmaya devam ettiği ve çok sayıda pazarda istikrarlı büyümenin sürdüğü vurgulandı.

Uzmanlar ise milyoner sayısındaki artışın tek başına bir ülkenin ekonomik büyüklüğünü ya da kişi başına düşen geliri yansıtmadığına işaret ediyor. Ev sahipliği oranı, özel emeklilik birikimleri, tasarruf alışkanlıkları ve yatırım teşvikleri gibi unsurların servet oluşumunda önemli rol oynadığı belirtiliyor.

Servet hesabı nasıl yapılıyor?

UBS, bireylerin net servetini hesaplarken finansal varlıklar ile gayrimenkul gibi reel varlıkların toplam değerinden mevcut borçların çıkarılması yöntemini esas alıyor. Bu hesaplama sonucunda net varlığı 1 milyon doların üzerinde olan kişiler "dolar milyoneri" olarak değerlendiriliyor.

Zincir üstü veri analiz platformu Glassnode verilerine göre bu durum, Bitcoin tarihinde herhangi bir 10 bin dolarlık fiyat bandında harcanan en uzun üçüncü dönem oldu. Lider kripto para birimi, geçmişte benzer uzun süreli yatay seyirleri ayı piyasalarında yaşamıştı. 2018 yılındaki ayı piyasasında 10 bin ila 20 bin dolar, 2022 yılındaki ayı piyasasında ise 20 bin ila 30 bin dolar aralıkları en uzun konsolidasyon dönemleri olarak kayıtlara geçmişti.

Teknik göstergeler ve kritik destek seviyeleri

Teknik açıdan bakıldığında Bitcoin, 200 haftalık hareketli ortalamasının üzerinde işlem görmeye devam ediyor. Bu kritik seviye şu sıralarda 62 bin 873 dolar civarında bulunuyor. Tarihsel olarak bu seviyenin altındaki kalıcı hareketlerin kısa ömürlü olduğu biliniyor. Bu durum, söz konusu ortalamayı uzun vadeli trendin yakından takip edilen bir göstergesi haline getiriyor.

Bitcoin, 64 bin dolar sınırına yakın tutunmayı başarsa da hâlâ zirvesinin uzağında yer alıyor. Varlık, ekim ayında ulaştığı tüm zamanların en yüksek seviyesinin yaklaşık yüzde 50 altında işlem görüyor.

Maliyet kümeleri ve belirsizlik

Zincir üstü veriler de piyasada önemli bir destek alanına işaret ediyor. Glassnode'un ekonomik aktörler arasında Bitcoin'in el değiştirdiği son fiyatı takip eden verileri, dolaşımdaki arzın yaklaşık yüzde 6'sının 58 bin ile 64 bin dolar arasında bulunduğunu gösteriyor.

Bu uzun süreli yatay seyir, Bitcoin'in bugüne kadarki en büyük maliyet tabanlı kümelerinden birini oluşturdu. Mevcut fiyat aralığının nihayetinde yukarı mı yoksa aşağı mı kırılacağı konusundaki belirsizlik ise sürüyor.

Öne çıkanlar

• Araştırma ağırlık çalışan kişilerin antrenmandan hemen önce ve ağırlık setleri arasında çikolata kokusuna maruz kalmasının, katılımcılar daha fazla efor sarf ettiklerini hissetmeden yapabildikleri tekrar sayısını önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu.

• Deneye katılan 23 kişinin tamamı erkekti ve yaş ortalamaları 23'tü. Katılımcılar egzersizden önce en az 10 saat aç kaldılar ve maksimum kaldırabildikleri ağırlığın yüzde 80'i ile yaptıkları bacak egzersizinde her set arasında 30 saniye boyunca bir kavanozdan çikolata kokusunu içlerine çektiler.

• Araştırmaya göre bitter çikolata sütlü çikolatadan daha etkili bulundu. Yüzde 90 kakao içeren bitter çikolata kokusunu içine çeken erkekler, plasebo kullananlara kıyasla yaklaşık 18 daha fazla tekrar yapabildi.

• Çalışmaya göre yüzde 60 kakao içeren sütlü çikolata kokusunu alanlar ise yaklaşık 9 ek tekrar gerçekleştirdi.

• Bitter çikolata kokusunun ayrıca egzersiz öncesinde açlık hissini azaltıp tokluk hissini artırarak katılımcıların iştahını baskıladığı görüldü. Buna karşılık sütlü çikolata iştah üzerinde herhangi bir etki göstermedi.

• Araştırmanın kıdemli yazarı ve Malezya'daki Malaya Üniversitesi Spor Bilimleri Bölümü yardımcı doçenti Muhamed Nashrudin bin Naharudin yaptığı açıklamada, "Sporcular kendilerini daha fazla zorladıklarını hissetmeden tekrar sayılarında bu denli belirgin bir artış görülmesi, psikobiyolojik açıdan son derece ilgi çekici bir sonuç" dedi.

• Araştırmanın yazarları, performansı artırabilecek tek kokunun çikolata olmadığını düşünüyor. Ancak çikolatanın, neredeyse herkes tarafından sevilen ve ödülle ilişkilendirilen bir yiyecek olduğuna dikkat çektiler. Nashrudin Naharudin, "Performans artışı sağlayacak iştah değişimini tetiklemek için kişinin kokuyu tanıdık ve hoş bulması ya da en azından itici bulmaması gerekir" ifadelerini kullandı.

Otuzlu yaşlarının ortalarında ve daha büyük olan futbolcular eskiden nadiren görülüyordu. 2026 yılına gelindiğinde ise bu oyuncular, 48 milli takım kadrosunun yaklaşık yüzde 6'sını oluşturdu. Üstelik birçoğu, orta yaşın başlangıcı kabul edilen 40 yaşın eşiğinde bulunuyor. FIFA istatistiklerine göre, Dünya Kupası tarihinde forma giyen en yaşlı 20 oyuncudan sekizi 2026'da sahaya çıktı.

Bilim ve tıptaki ilerlemelerden güç alan futbolcular, kazançlı sözleşmeler ve sponsorlukların da etkisiyle oyunda kalabilmek için her şeyi yapıyor. Daha geniş bir çerçeveden bakıldığında, 30'lu yaşlarına giren oyuncuların oranı da zamanla artış gösterdi.

Bu durum genellikle elit bir gruba özgü kalıyor. Ronaldo, Messi ve Modrić, dünyanın en büyük spor organizasyonundaki ilk boy gösterişlerinden bu yana geçen yirmi yılda en prestijli bireysel ödül olan Ballon d'Or'u domine etti. Ancak turnuva sırasında göz kamaştıran daha yaşlı ve sürpriz yıldızlar da ortaya çıktı.

Bunların en dikkat çekicisi, Portekizcede "Küçük Büyükanne" anlamına gelen Vozinha lakaplı 40 yaşındaki Yeşil Burun Adaları kalecisi oldu. Ülkesinin Dünya Kupası'ndaki ilk maçında İspanya'yı gol yemeden geçerek sosyal medyada viral haline geldi. Vozinha, Yeşil Burun Adaları'nın turnuvanın favorilerinden Arjantin'i ilk eleme turunda elenmeden önce uzatmalara kadar zorladığı maçta da bir başka üstün performans sergiledi.

Oyuncular geçen yılların farkında olduklarını gizlemiyor. Turnuva sırasında 39 yaşına giren Messi, turnuva başlamadan önce fiziksel durumunun Arjantin için oynayacağı rolü belirleyeceğini söylemişti. Kendisi ve 38 yaşındaki takım arkadaşı Nicolas Otamendi, son şampiyonun kadrosunda kalan tek kıdemli oyuncular olarak dikkat çekiyor.

Bu durumun kritik bir rol olduğu da turnuvada kanıtlandı. En çok gol atan oyuncuya verilen ilk Altın Ayakkabı ödülü yarışında lider durumda olan Messi, son 16 turunda Arjantin'in Mısır karşısında geride olduğu 79. dakikada takımını canlandıran asisti yaptı. Yıldız oyuncu, beş dakikadan kısa bir süre sonra ise beraberlik golünü kendisi kaydetti.

Messi'nin bu performansı en sadık destekçilerini bile şaşırttı. Son turnuvasında, üst üste 8 Dünya Kupası maçında gol atan ilk oyuncu olmak dahil birçok rekor kırdı. Yıldız oyuncu şu anda organizasyon tarihinin en çok gol atan oyuncusu unvanını elinde bulunduruyor. Bu üstün başarılar, bazı gözlemcilerin Messi'nin 2030'da dönebileceğine dair spekülasyonlar yapmasına yol açıyor. Fox Sports için turnuvayı analiz eden eski İsveçli süper yıldız Zlatan Ibrahimović de bu yorumları yapanlar arasında yer alıyor.

En yüksek performansa ulaşma formülü

Kariyerlerdeki bu kazançlar, son yıllardaki birkaç temel değişikliğe bağlanıyor. Antrenmanlar artık tamamen oyuncunun bireysel ihtiyaçlarına göre belirleniyor. Müsabakada geçirilen süre ve ardından gelen toparlanma süreci, oyuncuların son düzlüğe en üst formda girmelerine yardımcı olmak için sıkı bir şekilde yönetiliyor.

Eski Arjantinli profesyonel futbolcu Pablo Zabaleta, FIFA Teknik Çalışma Grubu brifinginde Messi hakkında konuştu. 2014 Dünya Kupası finalinde Messi ile birlikte oynayan Zabaleta, "Messi'yi oynarken görüyorsunuz, bazen sahada sadece yürüyor." dedi. Messi'nin 39 yaşında olduğu için yürümediğini söyleyen Zabaleta, "O sadece topu mümkün olan en iyi pozisyonda almak ve oradan fark yaratmak amacıyla doğru alanı bulmak için yürüyor." değerlendirmesini yaptı.

Hospital for Special Surgery bünyesindeki FIFA Tıbbi Mükemmeliyet Merkezi Direktörü Riley Williams da bilimsel yaklaşımları anlattı. Williams, 1980'lerin "tıkanana kadar koş" felsefesi yerine, yoğun antrenmanlardan sonra doku onarımını ve enerji kazanımını destekleyen stratejilerin öne çıktığını belirtti.

Mevcut yaklaşımları aktaran Williams, "Bu yüksek işlevli oyuncular çok değerli. Bu yüzden onları izlemek, korumak ve yeteneklerini en iyi nasıl koruyabileceğimiz konusunda onlara günlük geri bildirimler vermek istiyorsunuz." ifadesini kullandı.

Seçkin sporcularla çalışan spor bilimci ve antrenör Andy Galpin, doğru yaklaşımın profesyonel bir atletin kariyerine 3 ila 5 yıl ekleyebileceğini söyledi. Galpin'in ekibi sporcuların ayakkabılarına, kıyafetlerine, kalplerine, kafalarına, tuvaletlerine ve yatak odalarına sensörler yerleştiriyor. Performansı artırmanın yollarını bulmak için kalp atış hızlarını, uyku döngülerini, teri, hormonları ve daha fazlasını izleyebiliyorlar.

Catapult Sports gibi şirketlerin ürettiği GPS takip yelekleri sporcuların hızını ve katettiği mesafeyi takip ediyor. Dünya Kupası'ndaki takımların yarısından fazlasıyla çalışan Catapult'ta görevli spor bilimci Claudius Müller, teknolojinin antrenörlerin oyun süresini ince ayarlarla belirlemesine olanak tanıdığını söyledi. Müller, bu sistemin doktorların olası enfeksiyonları daha erken yakalamasına yardımcı olabileceğini belirtti.

Cerrahi ilerlemeler ve fizik tedavi de kariyer sürelerini doğrudan etkiliyor. Riley Williams, eskiden kariyer bitiren yırtık bağların ve aşil yaralanmalarının, iyileşme sırasında kas kaybını önleyecek hedefli rehabilitasyonla aşılabileceğini ifade etti. Williams, "Kariyer bitiren yaralanmaların listesi son 20 yılda önemli ölçüde azaldı." değerlendirmesini yaptı.

Disiplinli yaşam tarzı başarıyı getiriyor

Popüler medyada sıkça tasvir edilen sert çalışıp sert eğlenme kültürünü artık daha az elit sporcu benimsiyor. Elit sporcuların fizyolojisi üzerinde uzmanlaşan araştırmacı Michael Joyner, "Parti ortamı artık çok gerilerde kaldı." dedi. Oyuncuların beslenmelerini ve antrenmanlarını yönetmek için antrenörler, aşçılar ve masörlerle yıl boyunca kondisyon depoladıklarını belirtti.

Uzun bir kariyer maddi olarak da büyük kazanç sağlıyor. 2026 Dünya Kupası maçında 41 yaşında sahaya çıkarak turnuvanın en yaşlı oyuncusu olan Ronaldo, Suudi Arabistan takımı Al-Nassr ile yaptığı anlaşmanın ardından ekim ayında ilk futbol milyarderi oldu. Messi de sponsorluklar ve anlaşmalar sayesinde kısa sürede milyarderler kulübüne katıldı.

Güney Kaliforniya Üniversitesi Keck Tıp Fakültesi'nde ortopedi cerrahı olan Alexander Weber de sporcu sağlığına değindi. Weber, "Sporcular vücutlarına ne koyduklarına, nasıl beslendiklerine, nasıl toparlandıklarına, nasıl uyuduklarına ve bir yatırım olarak vücutlarına nasıl odaklandıklarına daha fazla dikkat ediyorlar." dedi. Weber ayrıca, "Şimdi lige gelen genç oyuncuların büyük çoğunluğu alkolü ya çok nadir tüketiyor ya da hiç tüketmiyor." ifadesini kullandı.

Herkes için yolun sonu gelecek olsa da elit atletler için koşacak daha çok alan bulunuyor. Riley Williams geçmişe atıfta bulunarak, "Eğer biri size 2006 yılında Ronaldo'nun yirmi yıl sonra Portekiz için oynayacağını, ilk 11'de başlayacağını ve grup aşamasında üç golü olacağını söyleseydi, 'Neden bahsediyorsun?' derdiniz." dedi. Sahada daha yaşlı sporcular için de yer olabileceğini belirten Williams, "Asla asla deme." değerlendirmesini yaptı.

31 Mart itibarıyla 31,67 trilyon lira seviyesinde bulunan toplam menkul kıymet değeri, 30 Haziran sonunda 36,04 trilyon liraya ulaştı. Aynı dönemde kayıtlı yatırımcı sayısı 38,36 milyondan 38,71 milyona yükselirken, bakiyeli yatırımcı sayısı 10,91 milyon olarak kaydedildi.

Yeni yatırımcıların ağırlığı 21-40 yaş grubunda

İkinci çeyrekte MKK sicil numarası alan yeni yatırımcı sayısı 768 bin 430 oldu. Yeni yatırımcıların büyük bölümünü 21-40 yaş aralığındaki bireysel erkekler oluştururken, bu grupta 218 bin 326 kişi sisteme dahil oldu. Aynı yaş grubunda yatırım yapmaya başlayan kadın sayısı ise 163 bin 706 olarak açıklandı.

Hesap sayısı ve halka arzlar yükseldi

Çeyrek boyunca yatırım hesaplarında da artış yaşandı. Toplam hesap sayısı 91,64 milyondan 93,03 milyona çıkarken, bakiyeli hesap sayısı 15,33 milyondan 15,84 milyona yükseldi.

Bu süreçte 16 şirket halka arz edilirken, söz konusu işlemlerle 26,11 milyar liralık kaynak sağlandı. Halka arzlara toplam katılım ise 13 milyon 278 bin 453 olarak gerçekleşti.

Yatırım fonları 10 trilyon liraya yaklaştı

Haziran sonu itibarıyla pay senetlerindeki portföy büyüklüğü 22,51 trilyon liraya ulaşırken, hisse senedi yatırımcılarının sayısı 6,76 milyon oldu.

Yatırım fonlarında da büyüme devam etti. Fonların toplam portföy değeri 9,97 trilyon liraya yükselirken, yatırımcı sayısı 5,89 milyona çıktı.

Öte yandan, bireysel ve kurumsal toplam 27 bin 609 yatırımcının elindeki Devlet İç Borçlanma Araçları'nın portföy büyüklüğü 2,53 trilyon lira olarak hesaplandı.

Kitle fonlaması ve borçlanma araçlarında artış

Kitle fonlaması sistemindeki yatırımcı sayısı ikinci çeyrek sonunda 46 bin 703'e ulaştı. Aynı dönemde 181 şirket tarafından gerçekleştirilen borçlanma aracı ihraçlarının toplam nominal değeri ise 878,1 milyar lira seviyesine yükseldi.

ABD'ye Lübnan ve Mısır'dan göç etmiş bir ailenin çocuğu olan Mallouk, 1970'li ve 1980'li yıllarda ailesiyle birlikte, Hall of Fame üyesi George Brett'in önderlik ettiği altın dönemini yaşayan Royals maçlarına giderek büyüdü. Kansas Üniversitesi'nde hukuk ve işletme alanlarında yüksek lisans derecelerini aldıktan sonra Creative Planning de dahil olmak üzere bölgedeki çeşitli servet yönetimi şirketlerinde miras planlaması üzerine çalışmaya başladı. 2004 yılında, şirketin yönettiği varlık miktarı yalnızca yaklaşık 30 milyon dolar seviyesindeyken Creative Planning'i satın aldı.

Şirketin değeri 16 milyar dolar

Mallouk zamanla ülke çapında büyümeyi hedefledi. Creative Planning'i yatırım yönetimi, sigorta, vergi planlaması ve miras planlamasını tek çatı altında sunan kapsamlı bir finansal hizmet şirketi olarak konumlandırdı. Şirket 2021 yılında yönetimi altındaki varlıklarda 100 milyar dolar eşiğini aştı ve 2023'te Goldman Sachs'ın yatırım danışmanlığı birimini açıklanmayan bir bedelle satın alarak büyümesini hızlandırdı. Bugün 44 eyalette 104 ofisi bulunuyor. Creative Planning, 2020 yılında General Atlantic'e ve 2024 yılında TPG'ye azınlık hisseleri sattı. Son işlem şirkete yaklaşık 16 milyar dolarlık değer biçerken, çoğunluk hissesi hala Mallouk'un elinde bulunuyor.

Mallouk ve eşi Veronica, 2019 yılında yerel iş insanı John Sherman'ın kulübün kontrolünü devralmasıyla birlikte Royals'ın ortakları arasına katıldı. Mallouk ayrıca 2022 yılında Sporting KC'de azınlık hissesi satın aldı. Ancak son yıllarda NFL'nin 2024'te yaptığı düzenleme de dahil olmak üzere birçok büyük profesyonel spor ligi özel sermaye fonlarının ortak olmasına izin veren kuralları kabul ettiğinden, spor kulübü sahipliği artık yalnızca Mallouk gibi milyarderlere özgü değil. Arctos ve RedBird Capital Partners gibi yatırım şirketleri, sadece çok milyon dolarlık servete sahip yatırımcılardan sermaye toplayarak takımlara ortak oluyor. Spor kulüpleri son dönemde hisse senetlerinden daha fazla getiri sağladı. Örneğin Forbes tahminlerine göre NFL takımları, 2000 yılındaki değerlerinin yaklaşık 17 katına ulaştı ve ligin 32 kulübünün ortalama işletme değeri bugün 7,1 milyar dolar seviyesinde. Aynı 25 yıllık dönemde NBA takımları ortalama 26 kat değer kazanarak daha da güçlü bir performans sergiledi. ABD Ulusal Hokey Ligi (NHL) ve Major Beyzbol Ligi (MLB) takımlarının ortalama değerleri ise sırasıyla 15 ve 11 kat arttı. Bu oranların tamamı hisse senedi piyasasını geride bıraktı. S&P 500 Endeksi'ne 2000 yılında yatırılan her 1 dolar, 2025 yılı sonunda yaklaşık 7,50 dolar değerine ulaştı.

Spor yatırımının avantajı

Bu fark, spor takımlarına yatırım yapmanın önemli avantajlarından birini ortaya koydu. 2000-2010 arasındaki on yıllık dönemde dot-com balonunun patlaması ve büyük resesyon nedeniyle hisse senedi piyasaları negatif getiri sağlarken, spor kulüplerinin değerlemeleri makroekonomik gelişmelerden genellikle daha az etkileniyor ve geniş çaplı ekonomik durgunluk dönemlerinde bile artmaya devam edebiliyor.

Yine de Mallouk, yüksek net servete sahip müşterilerine bu alana girmeden önce kendisinin gösterdiğinden daha fazla temkinli olmalarını tavsiye ediyor. Mallouk, "Bu hisse senetlerinden ve klasik özel sermaye yatırımlarından farklı bir varlık sınıfı. O alanlarda herkes aynı hedef doğrultusunda hareket eder; herkes servetini en üst düzeye çıkarmak ister. Buradaysa durum böyle değil. Bazen insanlar zaten kazanmak istedikleri tüm parayı kazanmış oluyorlar ve bu işe tamamen farklı nedenlerle giriyorlar" dedi. 

Aynı dönemde ithalat birim değer endeksi de yüzde 14,2 yükseldi. Yakıt kaleminde yüzde 49, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 4,3 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek ve tütün hariç) yüzde 6,4 artış görülürken, gıda, içecek ve tütün grubunda ise yüzde 2,4'lük düşüş kaydedildi.

İhracat ve ithalat miktarı düştü

Fiyatlardaki yükselişe rağmen miktar endeksleri yıllık bazda geriledi. İhracat miktar endeksi mayıs ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 20,8 azaldı. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 16, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 19,9, yakıtlarda yüzde 20,6 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek ve tütün hariç) yüzde 21,4 düşüş yaşandı.

İthalat miktar endeksi ise aynı dönemde yüzde 21,8 geriledi. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 6,2, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 6,9, yakıtlarda yüzde 3,8 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek ve tütün hariç) yüzde 23,1 oranında azalış gerçekleşti.

Arındırılmış veriler farklı tablo ortaya koydu

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat miktar endeksi nisandaki 146 seviyesinden mayısta yüzde 1,2 artışla 147,7'ye çıktı. Buna karşılık takvim etkilerinden arındırılmış seride endeks, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 5,5 gerileyerek 163,2'den 154,1'e indi.

İthalat tarafında ise mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış miktar endeksi nisanda 123,4 iken mayısta yüzde 6 düşüşle 116 olarak hesaplandı. Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre endeks yıllık bazda yüzde 10 azalarak 133,8'den 120,3'e geriledi.

Dış ticaret haddinde sınırlı yükseliş

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranlanmasıyla hesaplanan dış ticaret haddi, geçen yıl mayısta 89,5 seviyesindeyken bu yılın aynı ayında 0,1 puanlık artışla 89,6'ya yükseldi. Veriler, dış ticaret haddinde sınırlı da olsa iyileşmeye işaret etti.

Son yıllarda iş dünyasında en çok konuşulan konulardan biri yetenek transferi. Şirketler başarılı yöneticileri rakiplerinden transfer ediyor, farklı ülkelerden uzmanlar getiriyor, bazen de yalnızca bir kişiyi değil, bütün bir ekibi bünyelerine katıyor. Bu yaklaşımın arkasında oldukça güçlü bir varsayım var: Eğer başarılı insanları organizasyonunuza kazandırırsanız, başarı da onlarla birlikte gelir.

Peki gerçekten öyle mi?

Amazon Prime Video’nun Étoile dizisi bana göre bu varsayımı beklenmedik bir yerden sorguluyor.

Amy Sherman-Palladino ve Daniel Palladino’nun yarattığı dizi, ilk bakışta Paris ve New York’taki iki köklü bale kurumunun hikâyesini anlatıyor. Birkaç bölüm izledikten sonra anlıyorsunuz ki mesele bale değil. Bale yalnızca anlatım dili. Dizinin asıl konusu, performansın nerede üretildiği.

Hikâye oldukça yalın. Seyirci sayıları düşen, finansal baskılarla mücadele eden iki prestijli bale kurumu, ses getirecek cesur bir karar alıyor. Paris’teki topluluk ile New York’taki topluluk, en başarılı dansçılarını, koreograflarını ve yaratıcı isimlerini belirli bir süre için karşılıklı olarak değiştiriyor.

Kâğıt üzerinde bakıldığında fikir kusursuz görünüyor.

Aynı insanlar, aynı yetenekler, aynı deneyimler. 

O hâlde sonuçlar neden aynı olmasın?

Étoile izlediğimizde bu sorunun yanıtını bulmaya başlıyoruz. 

İlk bölümlerde büyük krizler ya da yüksek tempolu olaylar izlemiyoruz. Bunun yerine çok daha gerçek bir şey görüyoruz. Paris’ten gelen bir dansçı New York’taki ilk provasına çıkıyor. New York’tan gelen bir koreograf Paris’teki ekiple çalışmaya başlıyor. Kimse yeteneğini kaybetmiyor. Kimse bir gecede daha az başarılı olmuyor. Buna rağmen küçük aksaklıklar, sessiz gerilimler ve görünmeyen uyumsuzluklar ortaya çıkıyor.

Bir kurumda prova dakikası dakikasına başlıyor. Diğerinde yaratıcı tartışmalar sürecin doğal bir parçası. Bir ekip hata yapmayı öğrenmenin yolu olarak görüyor. Diğeri kusursuzluğu temel beklenti kabul ediyor. Ayrıca kimse bunları yüksek sesle anlatmıyor. Ama herkes bunları hissediyor.

İzlerken biz de tüm duyguları derinlemesine yaşamaya başlıyoruz dizi de bir süre sonra bale sahnesinden çıkıp hayatın kendisini anlatmaya başlıyor.

Çünkü aynı deneyimi hepimiz yaşıyoruz.

Yeni bir işe başladığımızda…

Farklı bir ülkeye taşındığımızda…

Başka bir ekibin parçası olduğumuzda…

İlk zorlandığımız şey çoğu zaman yaptığımız iş değildir.

Yeni ortamın görünmeyen kurallarıdır.

Kim önce konuşur?

Kararlar nasıl alınır?

Hata yapmak ne kadar güvenlidir?

İnsanlar birbirlerine nasıl geri bildirim verir?

Başarı tam olarak neye göre ölçülür?

Bu soruların cevabı hiçbir çalışan el kitabında yazmaz. Ama performansı en çok onlar belirler.

Şu ana kadar yazdıklarımı düşünüce ve Etoile’in sahnelerini bir çok kez izleyince uzun zamandır üzerinde düşündüğüm bir kavrama ihtiyaç duyduğumu fark ettim.

Ben buna Context Migration (Bağlam Göçü) adını veriyorum.

Çünkü insanlar şirket değiştirebilir. Ülke değiştirebilir.Takım değiştirebilir.

Fakat onları başarılı yapan bağlam aynı kolaylıkla yer değiştirmez.

Bilgi transfer edilir. Deneyim transfer edilir. Özgeçmiş transfer edilir.

Ama görünmeyen çalışma ritmi, güven ilişkileri, ortak alışkanlıklar ve kültürel refleksler bavula konulamaz. Bu yüzden dünyanın en başarılı profesyonelleri bile yeni bir organizasyonda kendilerini yeniden kanıtlamak zorunda kalırlar.

Étoile’nin en güçlü yanını söylemem gerekirse performansın yalnızca bireysel bir özellik olmadığını hissettirmesi derim.

Bu düşünce beni futbola götürdü.

Pep Guardiola’nın kariyerine baktığınızda ilk akla gelen şey kazandığı kupalar oluyor. Barcelona’da kurduğu oyun düzeni, daha sonra Manchester City’de de büyük başarı getirdi. Elbette Guardiola yanında oyuncularını götürmedi. Aynı kulübü de götürmedi.

Ama bir şeyi taşıdı. Çalışma disiplinini. Detaylara gösterdiği özeni. Antrenman kültürünü.

Ortak oyun dilini. Başka bir ifadeyle, yalnızca futbol bilgisini değil, bir çalışma iklimini taşıdı.

Étoile’deki dansçılar ise bunun tam tersini yaşıyor. Onlar yeteneklerini yeni bir şehre götürüyorlar. Ama onları yıllardır besleyen görünmez çalışma iklimini aynı kolaylıkla taşıyamıyorlar.

Bu detaylara inince biraz daha derinlemesine incelemek ve ikinci bir kavramla sizi tanıştırmak istiyorum. 

Performance Habitat. (Performans Habitatı)

Performansı uzun yıllardır bireyin sahip olduğu bir özellik gibi anlatıyoruz.

Étoile bana performans ile ilgili başka bir şey düşündürdü. Performans, insanın içinde yaşayan bir özellik değildir. Performans, insanı çevreleyen görünmez ortamın ürettiği bir sonuçtur. Ben Performance Habitatı kavramını bunun için öneriyorum.

Performance Habitatı; insanların potansiyellerini tekrar tekrar ortaya çıkarabilmelerini sağlayan görünmez koşulların bütünüdür.

Güven, çalışma ritmi, geri bildirim kültürü, ortak amaç, merak ve liderlik anlayışı. Bunların hiçbiri tek başına performans üretmez. Ama hepsi birlikte olduğunda, sıradan görünen insanların bile olağanüstü işler çıkarabildiği bir ortam oluşur.

Yıllardır yanlış soruyu soruyoruz.

“En iyi insanı nasıl buluruz?”

Oysa önce şunu sormalıyız:

“En iyi insanların sürekli olarak en iyi hâllerini ortaya çıkarabilecekleri nasıl bir ortam tasarlıyoruz?”

Bu sorunun cevabını ararken aklıma Étoile’den çok farklı bir dünya geliyor.

Pixar. 

Bir filmin en kritik aşamalarında yönetmenler ve yaratıcı ekip aynı odada buluşuyor. Bu toplantılara Braintrust adı veriliyor. Amaç birbirlerini onaylamak değil; hikâyeyi daha iyi hâle getirmek. O odada unvanlar konuşmuyor. Savunmalar konuşmuyor. Sadece hikâye konuşuyor. Kimsenin önerisi uygulanmak zorunda değil. En önemli Kural herkes dürüst olmak zorunda. Pixar’ın onlarca yıldır güçlü hikâyeler üretebilmesinin nedeni yalnızca yaratıcı insanları işe alması değil, yaratıcılığı sürekli besleyen bir habitat kurabilmiş olmasıdır.

Pixar örneğini düşünürken Étoile'nin ilerleyen bölümlerindeki bir sahne aklımdan çıkmıyor.

Yeni gelen dansçılardan biri teknik olarak kusursuz olmasına rağmen prova sırasında beklediği karşılığı bulamıyor. Kimse onun kötü dans ettiğini söylemiyor. Kimse yeteneğini sorgulamıyor. Çünkü sorun görünmez bir yerde.

Ekibe yeni katıldığı için diğerlerinin çalışma temposunu henüz okuyamıyor.

Hatta ne zaman inisiyatif alacağını ve ne zaman geri çekileceğini de tam olarak bilemiyor. Hangi geri bildirimin kişisel, hangisinin tamamen sanatsal olduğunu henüz anlayamıyor. Bir süre sonra şunu fark ediyorsunuz. Dizide insanlar başarısız olmuyor sadece bulundukları habitatı henüz okuyamıyorlar.

İş dünyasında da bunun sayısız örneğini görüyoruz.

Yıllar önce Floransa'da yaşayan insanlar bunu bugünkü yöneticilerden daha iyi anlamıştı. Rönesans'ı anlatırken çoğumuz Leonardo da Vinci'den, Michelangelo'dan ya da Botticelli'den söz ederiz. Peki hiç düşündünüz mü neden bütün bu isimler aynı dönemde, aynı şehirde ortaya çıktı? Bunu yalnızca bireysel dehayla açıklamak kolay ama bana göre eksik. Medici Ailesi o dönemde sadece sanatçıları desteklemedi.

Onların karşılaşabileceği, tartışabileceği, birbirinden öğrenebileceği ve risk alabileceği bir kültürel ortam oluşturdu. Bugün tarihte bir zaman yolculuğu yaptığımızda Rönesans'ı yaratanın yalnızca büyük sanatçılar değil, onları besleyen görünmez iklim olduğunu daha net görebiliyoruz. Étoile'nin verdiği mesaj da bana göre aynı. Dizide önce yıldız dansçıları görüyoruz. Ama bu yıldız dansçılar bize çok daha derinlerde görünmeyen bir sahneyi anlatıyor. 

Bu nedenle Performans Habitatı kavramını sadece şirketler için değil, hayatın kendisi için de önemli buluyorum. Çoğu zaman insanlar yanlış şirketlerde değildir, yanlış habitattadırlar. Ve bu insanların sorunu yetenek eksikliği değildir. Yeteneklerini görünür kılacak ortamların eksikliğidir. Bu temel nedenlerle aynı insan, bir kurumda sıradan görünürken başka bir kurumda olağanüstü başarılara imza atabilir.

Gelin birlikte tarihin en ilginç araştırmalarından birini hatırlayalım. Google'ın yıllar önce başlattığı Project Aristotle çalışması. Google yüzlerce ekibi analiz ederek tek bir sorunun cevabını arıyordu. En başarılı ekipleri gerçekten farklı yapan neydi?

İlk tahminler oldukça tanıdıktı.

En iyi üniversiteler, en yüksek IQ, en deneyimli çalışanlar, en başarılı yöneticiler. Araştırmanın sonunda ulaşılan sonuç ise şaşırtıcıydı. Ekiplerin başarısını belirleyen en önemli unsur ne deneyimdi ne de bireysel zekâydı. En güçlü değişken, insanların fikirlerini rahatlıkla söyleyebildiği, hata yapmaktan korkmadığı ve birbirlerine güven duyduğu psikolojik güven ortamıydı.

Başka bir ifadeyle...

Habitat.

Bu durumda sizce Étoile ile Google'ın araştırması aynı cümlede buluşmuyor mu?

İnsanların performansını yalnızca insanlar belirlemiyor. İnsanların içinde çalıştıkları görünmez ortam da belirliyor. Bu yüzden artık liderlik anlayışımızın da değişmesi gerektiğini düşünüyorum. Uzun yıllardır liderliği insan yönetimi üzerinden tanımlıyoruz. Bana göre bir liderin en birincil sorumluluğu habitat tasarlamak olmalı. Bu düşünceyi biraz daha somutlaştırabilmek için kendi adıma küçük bir çerçeve oluşturdum.

Buna The Performance Habitat Framework (Performans Ekosistemi Çerçevesi) diyorum. Bu bir yönetim modeli değil. Daha çok güçlü performansların ortaya çıktığı ortak zemini tarif etmeye çalışan bir düşünme çerçevesi.

Birinci unsur güven.

İnsanlar hata yapmaktan korkuyorsa, gerçek potansiyellerini hiçbir zaman gösteremezler.

İkinci unsur ortak ritim.

Étoile'nin en güzel anlattığı konulardan biri buydu.

Başarı yalnızca aynı hedefe sahip olmakla değil, aynı tempoda birlikte hareket edebilmekle de ilgiliydi.

Üçüncü unsur geliştiren geri bildirim.

Pixar'ın Braintrust kültürü bunun en güçlü örneklerinden biri.

Amaç eleştirmek değil.

Birlikte daha iyi bir iş ortaya çıkarmak.

Dördüncü unsur ortak anlam.

İnsanlar yalnızca maaş için uzun süre yüksek performans göstermez.

Yaptıkları işin daha büyük bir hikâyenin parçası olduğuna inandıklarında bambaşka bir enerji ortaya çıkar.

Ve son unsur ise;

Merak.

Bugün birçok kişi NVIDIA'nın başarısını yapay zekâya ya da geliştirdiği çiplere bağlıyor. Bence bunlar sonucun görünen kısmı. Şirketi farklı yapan asıl unsur, yıllardır korumayı başardığı öğrenme kültürü. Jensen Huang'ın sık sık vurguladığı teknik derinlik, uzun vadeli düşünme, mühendislerin birbirlerinden öğrenmesini teşvik eden yapı ve zor problemlere duyulan ortak merak, yalnızca güçlü bir teknoloji şirketi yaratmadı. Sürekli kendini yenileyebilen bir Performance Habitatı oluşturdu. Bu yüzden bugün pek çok şirket NVIDIA'nın ürünlerini kopyalamaya çalışıyor. Asıl kopyalanması zor olan şey ürünler değil. O ürünleri ortaya çıkaran görünmez habitat. Étoile'nin bana bıraktığı en güçlü düşünceyi şöyle anlatabilirim. 

Şirketler insanları transfer ediyor. Bilgi transfer ediyor. Teknoloji transfer ediyor. Çoğu zaman performansın üretildiği habitatı transfer edemiyor. Bu yüzden bazı satın almalar başarısız oluyor. Bazı üst düzey transferler beklenen etkiyi yaratmıyor. Bazı ekipler ise aynı insanlar olmalarına rağmen yıllarca olağanüstü sonuçlar üretmeye devam ediyor. Çünkü performans yalnızca bireyin taşıdığı bir özellik değil. Performans, doğru habitatla buluştuğunda görünür hâle gelen bir potansiyel.

Performansın gerçek adresi

Étoile'yi bitirdiğinizde aklınızda tek kalan şey bale değil.  En çok iz bırakan, hayatın çok tanıdık bir sorusu oluyor. Neden bazı insanlar gittikleri her yerde parlamayı başarıyor, bazıları ise aynı yeteneğe sahip olmalarına rağmen yeni bir ortamda sanki kendilerinden bir parça kaybediyor?

İşte tüm bu yazı boyunca anlatmak istediğim konu bu ve bana göre yıllardır bu soruya yanlış yerden bakıyoruz. Başarıyı insanların içinde arıyoruz. Étoile başka bir ihtimali gösteriyor. Performans yalnızca bireysel bir özellik değildir. Performans, insan ile içinde bulunduğu ortam arasındaki ilişkinin ürünüdür.

Bu nedenle de bu yazımda iki yeni kavram önerdim.

İlki Context Migration.

İnsanların yer değiştirmesiyle birlikte bilgiyi, deneyimi ve uzmanlığı taşıyabildiğini; ancak onları başarılı yapan görünmez bağlamın aynı kolaylıkla taşınamadığını anlatıyor.

İkincisi ise Performance Habitat.

Yani insanların potansiyellerini sürdürülebilir biçimde ortaya çıkarabilmelerini sağlayan görünmez ortam.

Gelecekte şirketleri birbirinden ayıracak en önemli unsur, en parlak insanları işe almak olmayacak. Onların en parlak hâllerini ortaya çıkarabilecek habitatları tasarlayabilmek olacak. Tartışmasız yetenek değerlidir. Bilgi değerlidir. Deneyim değerlidir. Ama bütün bunlar, doğru habitatın içinde anlam kazanır.

Bazı insanlar gittikleri her yere başarı götürmez, doğru ortamı bulduklarında gerçek başarılarıyla tanışırlar. İnsanların yıldızlaşabilecekleri sahneler tasarlayabilmek gelecek için çok kritik. 

Étoile, yüzeyde bale üzerine kurulmuş bir dizi. Ama aslında çok daha evrensel bir gerçeği hatırlatıyor. İnsanlar değişebilir. Şirketler değişebilir. Şehirler değişebilir. Fakat performans, tek başına hiçbir yere gitmez. Onu taşıyan görünmez habitat da birlikte hareket edebildiğinde yolculuk devam eder.

Kariyerimiz boyunca kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur:

Ben daha başarılı olabileceğim bir iş mi arıyorum...

Yoksa içimdeki en iyi hâli ortaya çıkarabilecek doğru habitatı mı?

"2026 yılının yarısını tamamladığımız bugünlerde ben de şunu bir kez daha fark ediyorum ki performans hiçbir zaman bavula sığmadı; biz sadece yıllardır onu yanlış yerde arıyorduk."

Bu soruyu ilk bakışta tuhaf bulabilirsiniz. Sonuçta hepimizin sabah rutini aşağı yukarı aynı. Alarm çalıyor, telefonu elimize alıyoruz, saat kaç olmuş diye bakıyoruz. Ardından çoğu zaman farkında bile olmadan ekranda küçük bir yolculuk başlıyor. Gece gelen e-postalar, bir arkadaşın mesajı, haber bildirimleri, sosyal medya akışı, hava durumu, takvim… Henüz yataktan kalkmadan zihnimiz onlarca farklı uyarana dokunmuş oluyor.

Günün en önemli kararları da daha kahvemizi bile içmeden verilmiş oluyor.

Çünkü bu uyaranlar ile karşılaştığımız o ilk birkaç dakika, aslında günün geri kalanını kimin yöneteceğine karar veriyor. Dikkatimizin mi? Yoksa dikkatimizi isteyen dünyanın mı?

Bu durumu yalnızca sabah yaşamıyoruz. Bir toplantının ortasında masanın üzerinde duran telefonun ekranı aniden aydınlanıyor. Kimse telefonu eline almıyor belki ama masadaki herkesin gözleri istemsizce o tarafa kayıyor. Akşam yemeğinde çocuğu okulda yaşadığı heyecanlı bir olayı anlatırken, anne ya da baba "Bir saniye..." diyerek telefonuna bakıyor. O bir saniye çoğu zaman otuz saniyeye, bazen birkaç dakikaya dönüşüyor. Sohbet kaldığı yerden devam ediyor gibi görünse de aslında devam etmiyor. Çünkü dikkat, çoktan masadan kalkmış oluyor.

İlginç olan şu ki, bütün bunlar bize artık normal geliyor. Çağımızın en büyük sorunu, dikkatimizi kaybetmeyi sıradanlaştırmış olması. İnsanlık tarihi boyunca dikkat hiçbir zaman bu kadar değerli olmamıştı. Bugün bilgiye ulaşmak için büyük kütüphanelere gitmemiz gerekmiyor. Dünyanın en iyi üniversitelerinin dersleri, en önemli araştırmaları ve milyonlarca kitap birkaç dokunuş uzağımızda. Bilgi hiç olmadığı kadar bol. İletişim hiç olmadığı kadar hızlı. Teknoloji hiç olmadığı kadar güçlü.

Buna rağmen kendimizi giderek daha sık aynı cümleleri kurarken buluyoruz.

"Eskisi gibi kitap okuyamıyorum."

"Bir filme sonuna kadar odaklanamıyorum."

"Telefonu neden elime aldığımı unutuyorum."

"Düşünmeye fırsat bulamıyorum."

Sorun aslında bilgi eksikliği değil. Tam tersi bilginin fazlalığı. Daha da önemlisi, dikkatimizi dağıtan seslerin hiç olmadığı kadar yükselmiş olması.

Bir zamanlar şehir meydanlarında tellallar vardı. Sonra gazeteler geldi. Ardından radyo, televizyon ve internet... Her yeni iletişim aracı, insanlığın ufkunu genişletti. Fakat aynı zamanda zihnimize ulaşmak isteyen seslerin sayısını da artırdı. Bugün o sesler artık dışarıdan gelmiyor. Cebimizde taşıdığımız küçük ekranların içinden bize sesleniyor.

Bu sesleri nasıl azaltacağımızı düşünürken, birkaç hafta önce okuduğum bir kitap zihnime uzun zamandır hiçbir kitabın yapmadığı bir şeyi yaptı. Bana yeni bilgiler öğretmekten çok, her gün yaşadığım ama artık fark etmediğim bir gerçeği yeniden gösterdi.

MSNBC sunucusu ve gazeteci Chris Hayes'in Penguin Press tarafından yayımlanan The Sirens' Call: How Attention Became the World's Most Endangered Resource (Sirenlerin Çağrısı: Dikkat nasıl en çok tehlike altındaki kaynağa dönüştü?) adlı kitabı, ilk bakışta teknoloji ve sosyal medya üzerine yazılmış güncel bir çalışma gibi görünüyor. Sayfalar ilerledikçe anlıyorsunuz ki Hayes dikkatimizi teknolojiye çekmeye çalışmıyor, insanlık tarihinin en eski mücadelelerinden birini yeniden anlatıyor. 

Dikkat mücadelesini.

Kitabın daha ilk sayfalarında beni durduran bir sahne var. Hayes, altı yaşındaki kızıyla birlikte kitap okurken cebindeki telefonun kendisini sürekli çağırdığını anlatıyor. Bu hissi tarif ederken de Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi romanındaki Gollum'un yüzüğünü hatırlatıyor. Romanda Gollum, büyülü yüzüğün etkisine öylesine kapılır ki onu yalnızca bir nesne olarak değil, "kıymetlim" diye seslendiği vazgeçilmez bir tutku olarak görmeye başlar. Yüzük, sahibini sürekli kendine çağıran, ondan uzak kalmasına izin vermeyen görünmez bir çekim gücüne dönüşür. Hayes'in telefonu da böyle bir işleve sahipti. Cebinde duran sıradan bir cihaz olmaktan çıkmış, dikkati sürekli kendine çeken görünmez bir mıknatısa dönüşmüştü. O satırları okurken istemsizce gülümsedim. Çünkü sanırım hepimiz cebimizde küçük bir yüzük taşıyoruz. Sorun telefonu elimizde tutmamız değil. Telefonun zihnimizde ne kadar yer tuttuğu.

Hayes kitabını, Amerikalı filozof ve psikolog William James'in bugün bile güncelliğini koruyan şu cümlesi üzerine inşa ediyor:

"My experience is what I agree to attend to."

Türkçesiyle;

"Deneyimim, dikkat etmeyi seçtiğim şeylerin toplamıdır."

Bu cümle ilk bakışta oldukça basit görünüyor. Oysa biraz üzerinde durduğunuzda hayatın tamamını başka bir gözle okumaya başlıyorsunuz. Eğer deneyimlerimiz dikkatimizi verdiğimiz şeylerden oluşuyorsa, dikkatimizi kaybetmek yalnızca odaklanma sorunu değildir. Hayatımızın bir bölümünü de başkalarına teslim etmek anlamına gelir. Kitabı okurken beni en çok etkileyen şeylerden biri de buydu.

Şimdi geldiğimiz sonuca bakalım nereye ulaştık; çağımızın en büyük problemi zaman yönetimi değil. Dikkat yönetimi.

Kitap, şaşırtıcı bir şekilde Silikon Vadisi'nde ya da bir teknoloji şirketinde başlamıyor. Yaklaşık üç bin yıl önce yazılmış bir destanla açılıyor. Homeros'un Odysseia'sı ile. İlk anda bu tercih insana tuhaf geliyor. Yapay zekadan, algoritmalardan ve sosyal medyadan söz eden bir kitap neden Antik Yunan'a dönsün ki?

Hayes'in cevabı oldukça çarpıcı.

Çünkü teknoloji değişmiş olabilir, ama insan zihni büyük ölçüde aynı kaldı. Sirenlerin sesi bugün farklı araçlarla bize ulaşıyor olabilir; ancak o sesi duyan beyin, üç bin yıl önce Odysseus'un taşıdığı beyinle aynı zaaflara, aynı meraka ve aynı kırılganlığa sahip. Kitabı okurken beni en çok düşündüren de bu oldu. Çağımızın en büyük yanılgısı, yaşadığımız sorunların yeni olduğunu sanmamız. Bana göre yeni olan sorunlar değil araçlar. Eski olan ise insan. İnsan, her çağda dikkatini çekmeye çalışan seslerle yaşadı.

Sadece Sirenler değişti.

Odysseus ve Sirenler: İnsanlığın ilk dikkat hikâyesi

Yaklaşık üç bin yıl önce Homeros, bugün hâlâ insanlığın en büyük destanlarından biri kabul edilen Odysseia'yı yazarken, bir gün insanların ceplerinde taşıdığı telefonlardan, sosyal medya algoritmalarından ya da yapay zekadan habersizdi. Buna rağmen anlattığı hikâye, bugünü anlamak için elimizdeki en güçlü metaforlardan birine dönüştü.

Troya Savaşı sona ermişti. On yıl süren savaşın ardından İthaka Kralı Odysseus, evine dönmeye çalışıyordu. Ancak eve giden yol, savaş meydanından daha tehlikeliydi. Yolculuğu boyunca devlerle, fırtınalarla, tanrıların öfkesiyle ve deniz canavarlarıyla karşılaştı. Fakat bütün bu engeller arasında biri vardı ki ne kılıçla yenilebilirdi ne de güç kullanılarak aşılabilirdi. Çünkü bu düşman saldırmıyordu. Şarkı söylüyordu.

Odysseus'un yolculuğunun en kritik duraklarından birinde karşısına büyücü tanrıça Kirke çıkar. Ona önünde Sirenlerin yaşadığı bir adanın bulunduğunu söyler ve çok önemli bir uyarıda bulunur. Sirenlerin sesi o kadar büyüleyicidir ki onu duyan hiçbir denizci yoluna devam edemez. Gemisini kıyıya çevirir, karaya çıkar ve bir daha asla evine dönemez. Homeros'un anlattığına göre adanın kıyıları, yıllar boyunca sirenlerin çağrısına kapılmış denizcilerin kemikleriyle doludur.

İlk bakışta bu, mitolojinin olağanüstü hikâyelerinden biri gibi görünüyor değil mi? Biraz durup düşündüğümüzde, Sirenlerin kullandığı yöntem şaşırtıcı derecede tanıdık geliyor.Onlar kimseyi zorla gemiden indirmez. Kimseyi zincire vurmaz. Kimseyi tehdit etmez. Yalnızca insanın en güçlü zaafına seslenirler.

Merakına.

Homeros'un destanında Sirenlerin Odysseus'a söyledikleri sözler dikkat çekicidir. Ona zenginlik vaat etmezler. Güç vaat etmezler. Ölümsüzlük de vaat etmezler. Onun yerine çok daha baştan çıkarıcı bir şey teklif ederler: Bilgi. 

"Buraya gel, Odysseus" derler. "Bizim sesimizi dinleyen herkes buradan daha bilge ayrıldı."

Bu cümleyi okurken ister istemez günümüzün dijital dünyasını düşündüm. Bu tuzaklara her gün düşmüyor muyuz?

"Mutlaka görmeniz gereken video…"

"Bu haberi okumadan geçmeyin…"

"Sizin için seçildi…"

"Bir sonraki içerik…"

Kelimeler değişti. Davet ise aynı.

Bu gelen çağrıların her biri bize aynı şeyi söylüyor: "Sadece birkaç dakikanı ver."

Chris Hayes'in kitabı bu yüzden benzersiz. Hayes, Sirenlerin hikâyesini sadece mitolojik bir anlatı olarak değil, insan dikkatinin doğasına ilişkin evrensel bir metafor olarak kullanıyor. Ona göre Sirenler hiçbir zaman yalnızca denizde yaşayan yaratıklar değildi. İnsan zihnini kendi iradesinden uzaklaştıran her güç, biraz Sirenlere benziyordu. Bugün bu güçler algoritmalar, bildirimler, reklamlar ya da sonsuz içerik akışları olabilir; ama insan zihninin verdiği tepki, binlerce yıl önce olduğu gibi aynı. 

Odysseus'un büyüklüğünü burada görüyor ve hissediyoruz. O, Sirenlerin sesini duymak istemediği için değil, duyduğunda ne yapacağını bildiği için tarihe geçti.

Kirke'nin uyarısını dinledikten sonra mürettebatına balmumunu eritmelerini emreder. Gemideki herkes kulaklarını balmumuyla kapatacaktır. Hiç kimse Sirenlerin şarkısını duymayacaktır. Ardından sıra kendisine gelir ve tarihin en ilginç talimatlarından birini verir.

Kendisini geminin direğine bağlatır. Hatta adamlarına sadece kendisini bağlamalarını değil, bir şey daha söyler:

"Ben ne söylersem söyleyeyim ne kadar yalvarırsam yalvarayım, beni çözmeyeceksiniz. Hatta çözülmek istersem ipleri daha da sıkacaksınız."

Bu sahneyi ilk okuduğumda uzun süre üzerinde düşündüm. Odysseus'un gerçek bilgeliği Sirenlerden korkması değildi. Kendisini tanımasıydı. İradesinin sınırlarını biliyordu. Şarkıyı duyduğunda bugün verdiği kararın yarın değişeceğini kabul ediyordu. Bu yüzden gelecekteki zayıf anını, bugünkü aklıyla koruma altına aldı.

Aslında bu, modern davranış biliminde "ön taahhüt" (precommitment) olarak adlandırılan yaklaşımın en eski örneklerinden biridir. İnsan, gelecekte zorlanacağını bildiği bir durum için kararını önceden verir ve kendisini o karara sadık kalmaya zorlayacak bir sistem kurar.

Bugün bunu farklı biçimlerde yapıyoruz. Telefon bildirimlerini kapatıyoruz. Çalışırken telefonu başka odaya bırakıyoruz. Toplantılarda bilgisayar ekranını kapatıyoruz. Çocuklarımızla yemek yerken telefonu masaya koymamaya çalışıyoruz. Bütün bunlar aslında modern dünyanın küçük "direkleri."

Bugünün şartlarını düşündüğümüzde mesele iradenin güçlü olması değil. İradenin her zaman güçlü kalamayacağını bilmek. Homeros'un üç bin yıl önce anlattığı hikâye bu yüzden hâlâ güncel. Sirenler hiçbir zaman yalnızca denizin ortasında yaşamadılar. Onlar, insan dikkatinin yönünü değiştirebilen her çağrının içinde var oldular. Bugün değişen tek şey, şarkılarının melodisi.

Chris Hayes'in kitap boyunca altını çizdiği dönüşüm bu. Uzun yıllardır "Veri yeni petroldür" cümlesini duyuyoruz. Hayes ise bu düşünceye önemli bir itiraz getiriyor. Ona göre veri çoğaltılabilir. Aynı bilgi milyarlarca kişinin elinde bulunabilir. Ama dikkat öyle değildir. Dikkat sınırlıdır. Aynı anda yalnızca tek bir yere yönelebilir. Değerini yaratan da bu kıtlıktır.

Her çağ kendi sirenlerini yarattı

Odysseus'un gemisi Sirenlerin adasını geride bıraktığında hikâye sona ermedi. Homeros'un destanı bitti ama insanlığın dikkatle olan mücadelesi yeni başlıyordu. Aradan üç bin yıl geçti. İmparatorluklar kuruldu, yıkıldı. Kıtalar keşfedildi. Bilim ilerledi. Buhar makinesi icat edildi, elektriğin ışığı şehirleri aydınlattı, internet dünyayı birbirine bağladı. İnsanlık her yüzyılda yeni bir teknoloji geliştirdi. Fakat bütün bu büyük dönüşümlerin arasında neredeyse hiç değişmeyen bir şey vardı: İnsan zihni.

Bugün elimizde tuttuğumuz telefonlar son derece yeni. Ancak onları kullanan beyin, hâlâ binlerce yıl önce Sirenlerin sesini duyan Odysseus'un beyniyle aynı biyolojik mirası taşıyor. Merak ediyor, yeni olana yöneliyor, beklenmedik olanı fark ediyor ve dikkatini sürekli yeniden dağıtmaya eğilim gösteriyor.

Bu yüzden tarih, yalnızca icatların tarihi değildir. Aynı zamanda dikkatimizi kimlerin, nasıl kazandığının da tarihidir. İnsanlık tarihindeki ilk büyük dikkat devrimlerinden biri matbaanın icadıyla başladı. Johannes Gutenberg'in hareketli metal harfleri geliştirmesi, yalnızca kitap basımını hızlandırmadı; bilgiyi ilk kez geniş kitlelerin erişimine açtı. Avrupa'da okuryazarlık arttı, bilimsel düşünce hız kazandı, Reform hareketleri yayıldı. Bilgi bu sayede her geçen gün daha çok özgürleşiyordu. Fakat her büyük özgürleşme, beraberinde yeni bir seçim yükü de getiriyordu. Yüzyıllar boyunca insanlar birkaç el yazması metin arasında seçim yaparken, artık yüzlerce kitapla karşı karşıyaydı. İlk kez insan zihni şu soruyla yüzleşmeye başladı:

"Hepsini okuyamam. Peki hangisini okuyacağım?"

Bugün bize tanıdık gelen bu soru, aslında dikkat ekonomisinin ilk işaretlerinden biriydi. On dokuzuncu yüzyılda gazeteler çoğaldığında mücadele başka bir biçim aldı. Sabahın erken saatlerinde sokaklarda dolaşan gazete satıcıları yalnızca haber satmıyordu; insanların dikkatini kazanmak için yarışıyordu. Bu yüzden manşetler giderek daha büyük, daha çarpıcı ve daha iddialı hâle geldi. "İlk okuyan ben olmalıyım" duygusu, modern haber kültürünün temelini oluşturmaya başladı. Radyo evlere girdiğinde birçok düşünür bunun aile yaşamını değiştireceğini söyledi. Daha sonra televizyon geldi. Oturma odalarının başköşesine yerleşen ekran, yalnızca haberleri değil, zamanın akışını da yeniden düzenledi. Akşam yemeklerinin saati dizilere göre ayarlanmaya başladı. Reklamcılık ilk kez bu kadar güçlü bir endüstri hâline geldi. Bir ürünün kalitesi kadar, insanların hafızasında ne kadar yer ettiği de önem kazandı. 

Chris Hayes'in kitabında altını çizdiği kırılma noktalarından biri bu. Çünkü bu değişim yalnızca teknolojik değildi; ekonomik bir dönüşümdü. Dikkat, ilk kez sistematik biçimde ölçülebilen, satın alınabilen ve satılabilen bir kaynağa dönüştü. Şirketler artık yalnızca ürünlerinin kalitesiyle değil, insanların ekranlarında ne kadar süre kalabildikleriyle de değer kazanıyordu. Bugün bir haber sitesinin başarısı yalnızca doğru haberi vermesiyle ölçülmüyor. Bir videonun başarısı yalnızca kaliteli olmasıyla belirlenmiyor. Bir uygulamanın değeri, insanların içinde ne kadar vakit geçirdiğiyle hesaplanıyor. Farkında olsak da olmasak da yeni bir ekonominin içinde yaşıyoruz. Bu ekonominin para birimi dolar, euro ya da bitcoin değil.

Dikkat.

Ve dikkat, petrol gibi çıkarılabilecek ya da altın gibi depolanabilecek bir kaynak değil. Aynı anda yalnızca tek bir yere yöneltilebiliyor. Bu yüzden de tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar kıymetli. Bu nedenle bugün yaşadığımız yorgunluğun önemli bir kısmı fiziksel değil, zihinsel. Çünkü her gün yüzlerce görünmez ses bize aynı soruyu soruyor:

"Bana bakar mısın?"

Peki beynimiz neden bu çağrılara bu kadar kolay cevap veriyor?

Chris Hayes kitabının en dikkat çekici bölümlerinden birine "The Slot Machine and Uncle Sam" adını veriyor. İlk bakışta kumar makineleriyle dikkat ekonomisi arasında nasıl bir ilişki kurulabileceğini anlamak zor. Ancak sayfalar ilerledikçe, sosyal medya platformlarının çalışma mantığıyla Las Vegas'taki slot makinelerinin aynı psikolojik ilkeye dayandığını gösteriyor. Bir slot makinesini bağımlılık yapıcı hâle getiren şey, her seferinde ödül vermesi değildir. Tam tersine ne zaman ödül vereceğinin bilinmemesidir.

Davranış biliminde buna değişken ödül sistemi deniyor.

Telefonlarımızı elimize her alışımızda da benzer bir döngü çalışıyor. Bir sonraki bildirimin ne olacağını bilmiyoruz. Karşımıza çıkacak videoyu bilmiyoruz. E-postamızın iyi bir haber mi yoksa yeni bir sorun mu getireceğini bilmiyoruz. Belirsizlik, dikkatimizi sürekli açık tutuyor. Bu yüzden sorun irademizin zayıf olması değil. Asıl sorun, beynimizin milyonlarca yıl önce geliştirdiği mekanizmaların bugün milyarlarca dolarlık dijital platformlar tarafından çok iyi anlaşılmış olması.

Sessizliğin gücü

Dikkatimizi korumanın yollarını arayan yalnızca biz değiliz. İnsanlık, yüzyıllardır aynı sorunun peşinden gidiyor. Bunun en sade ama en güçlü örneklerinden biri Japonya'nın Kyoto kentindeki Ryōan-ji Tapınağı'nın taş bahçesi. Dünyanın dört bir yanından insanlar bu bahçeyi görmek için kilometrelerce yol geliyor. Fakat ilk kez görenlerin önemli bir kısmı aynı şaşkınlığı yaşıyor.

"Bu kadar mı?"

Çünkü ortada hayranlık uyandıracak rengârenk çiçekler yok. Gösterişli heykeller, görkemli yapılar ya da karmaşık desenler de yok. Sadece birkaç kaya, beyaz çakıllar ve büyük bir boşluk. İlk bakışta eksik gibi görünen bu bahçe, aslında bilinçli olarak eksik bırakılmıştır. Zen düşüncesine göre zihin, ancak gereksiz uyaranlar azaldığında gerçekten görmeye başlar. Boşluk burada yokluk anlamına gelmez; dikkatin nefes alabildiği alan anlamına gelir. 

Zen bahçesinin anlattığı bu düşünce, bana her zaman Claude Monet'yi hatırlatıyor. Monet, yaşamının son otuz yılında Giverny'deki aynı göleti ve aynı nilüferleri yüzlerce kez resmetti. İlk bakışta bu tekrar gibi görünür. Oysa tekrar ettiği gölet değil, bakışıdır. Günün farklı saatlerinde, farklı ışıklarda ve farklı mevsimlerde aynı manzaraya yeniden dönerek bize önemli bir şey gösterir: Derinlik, sürekli yeni şeyler aramaktan değil, aynı şeye daha uzun süre bakabilmekten doğar. Sanırım bugün en çok kaybetmeye başladığımız beceri de bu.

Son zamanlarda dikkatimi dağıtan çok fazla uyaran olduğunu fark ettim bunlar sadece bildirimler, e postalar, telefon çağrıları değil aynı zamanda insanlar. Bazen yalnızlığın en büyük performans yakıtı olduğunu düşünüyorum. Dikkatimizi başkalarına teslim ettikçe aslında hayattan alabileceğimiz tüm keyifli anları da istemeden teslim etmiş oluyoruz. Bana göre kültürler de burada önemli bir rol oynuyor ve birisinin dikkatini dağıtmamak demek her şeyden önce karşımızdakine saygı duymak demek.

Sanki çağımızın en büyük korkusu sessizlikmiş gibi, her anı yeni bir sesle, yeni bir görüntüyle, yeni bir bildirimle doldurmaya çalışıyoruz.

İnsan zihni çoğu zaman daha fazla bilgiye değil, daha fazla boşluğa ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden dikkatimi en çok çeken hikâyelerden biri de Victor Hugo'nunki oldu.

Sefiller üzerinde çalıştığı dönemde Hugo'nun kendine koyduğu kural ilk bakışta oldukça tuhaf görünüyor. Yazmayı ertelememek için yardımcısından bütün kıyafetlerini kilitlemesini istiyor. Dışarı çıkabileceği hiçbir giysisi kalmayınca odasında kalıp yazmaktan başka seçeneği olmuyor. Bu hikâyeyi okurken ister istemez Odysseus'u düşündüm. Odysseus kendisini geminin direğine bağlatmıştı. Victor Hugo ise kendisini çalışma masasına.

İkisinin yaşadığı çağ arasında binlerce yıl vardı.

Fakat ikisinin de kabul ettiği gerçek aynıydı. İnsan iradesi her zaman yeterli değildir.Bazen bizi hedefimize ulaştıran şey güçlü olmamız değil, zayıf anlarımızı önceden hesaba katabilmemizdir.

Chris Hayes'in kitabını okuduğum sürece zihnimde sürekli bu iki görüntü yan yana durdu. Bir tarafta Sirenlerin sesine yaklaşan bir gemi. Diğer tarafta Paris'te odasına kapanmış bir yazar. İkisi de aynı mücadeleyi veriyordu. Dikkatini koruma mücadelesini. Çoğu zaman benim de verdiğim mücadele.

Dikkate saygı duyan bir şirket

Chris Hayes'in kitabını okurken Los Angeles'taki Trader Joe's mağazalarını düşündüm. İlk bakışta burası yalnızca bir süpermarket gibi görünüyor. Oysa içeride biraz zaman geçirdiğinizde, aslında çok farklı bir müşteri deneyimi tasarlandığını fark ediyorsunuz.

Günümüzde birçok perakende markası müşterinin dikkatini mümkün olduğunca uzun süre mağazada tutmaya çalışıyor. Daha büyük ekranlar, daha fazla ürün, daha fazla kampanya, daha fazla seçenek… Trader Joe's bunun tam tersini yapıyor.

Mağazaya girdiğiniz anda yüzlerce benzer ürünle karşılaşmıyorsunuz. Aynı kategoride onlarca alternatif yerine, özenle seçilmiş sınırlı bir ürün yelpazesi sizi karşılıyor. Bu yaklaşım yalnızca rafları sadeleştirmiyor; müşterinin zihnini de sadeleştiriyor. Çünkü bana göre iyi bir deneyim, daha fazla seçenek sunmak değil, karar vermeyi kolaylaştırmaktır.

Fakat Trader Joe's'u farklı yapan yalnızca ürün seçimi değil. Çalışanları da bu deneyimin önemli bir parçası.

Kasaya geldiğinizde çoğu zaman size ezberlenmiş satış cümleleri kurulmaz. Bunun yerine "Bugün planın ne?", "Bu ürünü ilk kez mi deniyorsun?" ya da "Bunu mutlaka şu sosla birlikte denemelisin." gibi doğal bir sohbet başlar. Birkaç dakikalık bu kısa diyalog, alışverişi sıradan bir işlem olmaktan çıkarıp insani bir karşılaşmaya dönüştürür. Trader Joe's'un başarısı bu bütünsel hikaye yaklaşımından kaynaklanıyor. Müşterinin dikkatini ele geçirmeye çalışmıyor. Önce onun dikkatine saygı duyuyor.

Chris Hayes'in kitabını bitirdikten sonra şunu düşündüm: Dikkat ekonomisinin geleceğinde gerçekten fark yaratacak şirketler, insanların ekran başında geçirdiği süreyi artıranlar olmayabilir. Burada herkes ciddi bir yanılgı içinde. Benim deneyimlerimden çıkardığım sonuç daha farklı ; asıl farkı, insanların zihinsel yükünü azaltan, karar vermeyi kolaylaştıran ve onlara kendilerini insan gibi hissettiren deneyimler tasarlayan şirketler yaratacak. 

Geleceğin rekabet avantajı, daha fazla dikkat istemek değil. İnsanların dikkatini hak etmek olacak.

Forbes'a konuşan kaynağın aktardığına göre anlaşmanın bu ayın ilerleyen günlerinde tamamlanması bekleniyor. Ancak aynı kişi, anlaşma şartlarının değişebileceği uyarısında bulundu. Buna rağmen yatırım turunun planlandığı şekilde kapanması durumunda, şirketin üç kurucusu; eş CEO'lar Brendan Foody ve Adarsh Hiremath ile yönetim kurulu başkanı Surya Midha Forbes tahminlerine göre kişi başına yaklaşık 4,3 milyar dolarlık servete sahip olacak. Mercor sözcüsü, kurucuların net servetlerine ilişkin yorum yapmayı reddetti.

Güvenlik ihlali tartışmaları

Mercor'un platformu, OpenAI gibi ileri düzey yapay zeka laboratuvarlarının en gelişmiş modellerini geliştirmelerine yardımcı oluyor. Şirket doktora mezunları, avukatlar, bankacılar, bilim insanları ve yazılımcıları işe alarak bu modeller için uzmanlık gerektiren eğitim verileri oluşturuyor. Bu yatırım süreci, Mercor'un son dönemde yaşadığı tartışmaların ardından geliyor. Şirket, nisan ayında ciddi bir güvenlik ihlali yaşadığını açıklamış ve açık kaynaklı LiteLLM projesiyle ilişkilendirilen büyük çaplı bir siber saldırıda hedef alınan binlerce şirketten biri olduğunu duyurmuştu. Girişim büyüme sürecinde başka sorunlarla da karşılaştı. Forbes'un nisan ayındaki haberine göre şirket, fon zimmetine geçiren bir çalışanını işten çıkardı. Ayrıca çalışanlar, çalınmış kimlik bilgilerini kullanan Kuzey Kore bağlantılı olduğu düşünülen kişilerin platforma sızdığından şüphelendi.

Gelirini dört ayda ikiye katladı

Tüm bu sorunlara rağmen Mercor'un gelirleri hızla arttı. Şirket, haziran ayında yıllıklandırılmış gelirinin 2 milyar doları aştığını açıkladı. Bu rakam, şubat ayında 1 milyar dolara ulaşmasından yalnızca dört ay sonra gelirlerini ikiye katladığı anlamına geliyor. 2023 yılında kurulan Mercor, alışılmadık derecede genç ve son derece varlıklı kurucular tarafından yönetilen, hızla büyüyen Silikon Vadisi yapay zeka girişimlerinin öne çıkan örneklerinden biri haline geldi. San Francisco Körfez Bölgesi'ndeki lise münazara takımında tanışan üç kurucu ortak, ekim ayında 22 yaşındayken dünyanın kendi servetini oluşturmuş en genç milyarderleri ünvanını almıştı.

İmzalanan sözleşme, hava savunma sistemlerinin devam eden seri üretim projelerine ilave olarak gerçekleştirildi. KAP bildirimine göre, yapılan yeni anlaşmanın toplam bedeli 1,47 milyar euro olarak belirlendi.

Aselsan, yeni iş ilişkisinin finansal sonuçlara yansıması hakkında da bilgi verdi. Şirket tarafından yapılan açıklamada, "Yeni iş ilişkisinin ortaklık faaliyetlerine etkisi şirketin cirosunu olumlu etkileyecektir." ifadesi kullanıldı.

Dev sözleşmenin kamuoyuna duyurulmasının ardından piyasalarda hareketlilik yaşandı. Aselsan hisseleri, milyar euroluk anlaşma haberinin etkisiyle borsada yüzde 4'ten fazla değer kazandı. Yaşanan bu yukarı yönlü ivmelenme sayesinde Aselsan hisseleri 373 lirayı aştı.ine dair tüm detaylar haberimizde.

Bir tabancanın anlattıkları

Ankara’da gerçekleştirilen NATO Liderler Zirvesi’nin ardından savunma harcamaları, Ukrayna savaşı, Rusya, Çin ve ittifakın geleceği kadar başka bir konu da uluslararası medyanın dikkatini çekti: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bazı liderlere takdim ettiği tabancalar.

Türkiye’de birçok kişi bunu köklü devlet geleneğinin doğal bir uzantısı olarak değerlendirdi. Yabancı basında ise farklı yorumlar yapıldı; kimileri güçlü bir sembolik jest olarak gördü, kimileri ise alışılmadık buldu. Tartışmanın odağında aslında tabancanın kendisi değil, onun temsil ettiği anlam vardı.

Elbette NATO bir askerî ittifaktır. Güvenlik, savunma ve caydırıcılığın konuşulduğu bir zirvede askerî nitelikte bir armağan ilk bakışta yadırganmayabilir. Ancak masanın etrafında oturanlar generaller değil, ülkelerini temsil eden devlet ve hükümet başkanlarıydı. Her biri farklı tarihî hafızaya, farklı hukuk sistemine ve farklı kültürel kodlara sahip toplumların liderleriydi.

İşte tam da bu nedenle yıllar içinde öğrendiğim eski bir diplomasi kuralını hatırladım:

Diplomaside önemli olan, vermek istediğiniz mesaj değil; karşınızdakinin aldığı mesajdır.

Armağanın siyaseti

Devletler arasında hediyeleşme, diplomasi kadar eskidir.

Türk devlet geleneğinde armağan hiçbir zaman yalnızca nezaket göstergesi olmamıştır. Hunlardan Göktürklere, Selçuklulardan Osmanlı’ya uzanan çizgide verilen her armağan; dostluğu, ittifakı, karşılıklı saygıyı ve çoğu zaman siyasî bir mesajı temsil etmiştir.

Osmanlı sarayında yabancı elçilerin kabulünde sunulan armağanlar aylar öncesinden hazırlanırdı. Bir İznik çinisi, bir Hereke halısı, ince işçilik ürünü bir saat ya da mücevher işlemeli bir kılıç yalnızca zenginliği değil; devletin estetik anlayışını, zanaatını ve medeniyet tasavvurunu da temsil ederdi.

Cumhuriyet döneminde bu anlayış değişmedi; yalnızca yeni bir biçim kazandı. Atatürk, genç Cumhuriyet’i dünyaya anlatırken gösterişten çok kültürel kimliği öne çıkaran armağanları tercih etti. Çünkü iyi devlet adamları bilir ki, diplomatik armağan yalnızca bugünü değil, bir milletin hafızasını ve geleceğe dair iddiasını da temsil eder.

Bir hediye, bir ülkenin özeti

Kırk yılı aşan diplomasi, uluslararası kuruluşlar ve küresel iş hayatı bana şunu öğretti:

Doğru hediyeyi seçmek, bazen doğru konuşmayı hazırlamaktan daha zordur.

Konuşmalar unutulur.

Bildiriler arşivlere kaldırılır.

Ama doğru seçilmiş bir armağan hafızada yaşamaya devam eder.

Yanlış seçilmiş bir armağan ise bazen bütün zirvenin önüne geçer.

Diplomasinin belki de en önemli ama en az konuşulan kuralı şudur:

Bir hediyenin anlamını onu veren değil, onu alan belirler.

Bu nedenle diplomatik armağan, protokolün küçük bir ayrıntısı değil; kamu diplomasisinin, kültürel iletişimin ve stratejik düşüncenin en zarif araçlarından biridir.

Atatürk’ün kültürel mirası öne çıkaran yaklaşımı, İngiliz diplomasisinin kişiye özel armağan geleneği, Japonya’da hediyenin sunuluş biçimine verilen önem, Çin’de sembollerin dili, Körfez ülkelerinde cömertliğin diplomatik karşılığı ve Amerika Birleşik Devletleri’nde başkanlara verilen hediyelerin kamu adına muhafaza edilmesi…

Yöntemler farklıdır.

Ama ortak nokta aynıdır:

Devletler hediyeleriyle de konuşurlar.

Nazarbayev’in masasındaki saat

Bu konuda hiç unutamadığım bir anım var.

Yıllar önce yönetiminde bulunduğum uluslararası bir şirkette Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in doğum günü için verilecek hediyeyi tartışıyorduk. Toplantıda adeta görünmeyen bir prestij yarışı yaşanıyordu. Birileri özel uçaktan, diğerleri lüks otomobilden, paha biçilmez mücevherlerden söz ediyordu.

Sıra bana geldiğinde dünyanın bütün saat dilimlerini aynı anda gösteren zarif bir masa saati önerdim.

Bazıları hayal kırıklığına uğradı.

“Diğerleri uçak gönderirken biz masa saati mi vereceğiz?” dediler.

Aylar sonra Astana’da Nazarbayev’in çalışma odasına girdiğimde masasında ilk dikkatimi çeken şey bizim gönderdiğimiz saatti.

Arkadaşlarıma dönüp gülümsedim.

“Kimse kendisine hediye edilen özel jeti masasının üzerine koyamaz.”

“Lüks otomobili de…”

“Pırlantayı da…”

“Ama bizim hediyemiz her gün gözünün önünde.”

O gün bir kez daha anladım ki diplomatik armağanın gerçek değeri fiyat etiketiyle değil, hafızada bıraktığı izle ölçülür.

Türkiye dünyaya ne anlatmalı?

Bugün bana “Türkiye adına NATO liderlerine siz ne hediye ederdiniz?” diye sorsalar, tek bir nesne seçmezdim.

Türkiye yalnızca güçlü ordusuyla değil; medeniyetiyle, tarımıyla, sanatıyla, bilimiyle ve teknolojisiyle anlatılması gereken çok katmanlı bir ülkedir.

Bu nedenle beş armağan seçerdim.

Bir Memecik zeytin fidanı ve yanında seçkin bir Türk zeytinyağı…

Bir İznik çinisi…

Türk mühendisliğini temsil eden bir Bayraktar, AKINCI veya HÜRJET koleksiyon modeli…

Göbeklitepe’den ilham alan bir sanat eseri…

Ve Pîrî Reis’in dünya haritasının özenle hazırlanmış bir replikası…

Her biri farklı bir Türkiye’yi anlatırdı.

Barışı…

Estetiği…

Teknolojiyi…

Medeniyeti…

Ve dünyaya açık bir ufku.

Sessiz Diplomasinin Gücü

Belki de bundan sonraki uluslararası zirvelerde kendimize şu soruyu daha sık sormalıyız:

Türkiye dünyaya hangi hikâyeyi anlatmak istiyor?

Çünkü devletler askerî güçleriyle caydırabilir, ekonomik güçleriyle etkileyebilir. Fakat kalıcı saygınlıklarını kültürleriyle, medeniyetleriyle ve anlattıkları hikâyelerle inşa ederler.

Diplomatik armağan da işte o hikâyenin sessiz anlatıcısıdır.

Bazen tarihte en uzun yaşayan şey, imzalanan bir anlaşma değildir.

Ne en görkemli törendir.

Ne de en uzun konuşmadır.

Bazen bir milletin hafızasında ve insanlığın ortak vicdanında en uzun yaşayan, doğru zamanda, doğru kişiye, doğru anlamla uzatılmış küçük bir armağandır.

Öne çıkanlar

• Microsoft, geçen yıl toplam 20 milyon metrik ton karbondioksit eşdeğeri emisyon ürettiğini açıkladı. Tüm sera gazlarının karbondioksit cinsinden ifade edildiği bu ölçüme göre şirketin emisyonları 2024'teki 16 milyon metrik tondan yüzde 25 artış gösterdi.

• Microsoft Başkanı Brad Smith ile Sürdürülebilirlik Direktörü Melanie Nakagawa, raporda yapay zeka altyapısının enerji, su, arazi ve malzeme talebini artırdığını belirterek, "Sürdürülebilirlik çözümleri talebi karşılayacak hızda ölçeklenemiyor" ifadelerini kullandı.

• Şirket ayrıca, açıkladığı emisyon verilerinin, elektrik kullanımından kaynaklanan emisyonları dengelemek amacıyla şirketlerin kullandığı yenilenebilir enerji kredileri alımlarını durdurma kararından da etkilendiğini belirtti.

• Uluslararası Enerji Ajansı'na göre veri merkezlerinin elektrik kullanımından kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonlarının 2035 yılına kadar 300 milyon metrik tona ulaşması bekleniyor. Bu günümüzdeki yaklaşık 180 milyon metrik tonluk seviyeye kıyasla neredeyse iki katına denk geliyor.

Arka plan

Microsoft, 2020 yılında 2030'a kadar atmosfere saldığından daha fazla karbonu atmosferden çekme taahhüdünde bulunmuştu. Ancak son yıllarda şirketlerin yapay zeka altyapısı kurma yarışına girmesiyle birlikte bu hedefin önemli engellerle karşılaştığı görülüyor. Wall Street Journal'ın haberine göre Microsoft, son bir yılda birçok veri merkezi projesi duyurdu. Bunlar arasında, şirketin dünyanın en gelişmiş yapay zeka veri merkezi olacağını iddia ettiği Wisconsin'deki 3 milyar dolarlık tesis de bulunuyor.

Diğer teknoloji devleri de artan yapay zeka talebinin karbon emisyonlarını yükselttiğine dikkat çekiyor. Alphabet, veri merkezi faaliyetlerindeki artış ve yapay zeka ürünlerine yönelik büyüyen talep nedeniyle emisyonlarının 2019-2024 döneminde yüzde 48 arttığını açıkladı. Google'ın çatı şirketi olan Alphabet, veri merkezi projelerinde yenilenebilir enerjiye ağırlık vermeyi planladığı için Aralık ayında temiz enerji girişimi Intersect Power'ı satın aldı.

Benchmark Mineral Intelligence verileri, küresel elektrikli araç talebinin haziran ayında üst üste dördüncü kez arttığını gösterdi. Haziran 2026'da dünya genelinde 2 milyon elektrikli araç satıldı. Bu rakam, satışların yıllık bazda yüzde 7 oranında arttığını ortaya koydu.

Yılın ilk altı aylık döneminde küresel satışlar 9,6 milyon adede ulaştı. Yılbaşından bu yana satışlarda yüzde 2 oranında artış görüldü. Ancak uzmanlar, bu rakamların dünyanın en büyük pazarları arasındaki giderek açılan farkı gizlediğini belirtti.

Avrupa pazarı rekor kırmaya devam ediyor

Avrupa, haziran ayında yaklaşık 530 bin araç satışıyla kendi rekorunu kırdı. Bölgedeki satışlar aylık bazda yüzde 28, yıllık bazda ise yüzde 31 oranında artış gösterdi. Fransa, Danimarka, İspanya ve Portekiz aylık bazda yeni satış rekorlarına imza attı.

Benchmark Mineral Intelligence Kıdemli Elektrikli Araç Analisti George Whitcombe mevcut tabloyu değerlendirdi. Whitcombe, "Avrupa, elektrikli araç satışlarında yaşanan bir başka rekor ayın ardından büyümenin ana motoru olmaya devam ediyor." dedi. Whitcombe, yeni ve küçük elektrikli araç dalgasının Avrupalıları bu pazara yönlendirdiğine de dikkat çekti.

Fransız alıcıların yerli markalara yöneldiği görüldü. Renault, haziran ayında Fransa elektrikli araç pazarından yüzde 20 pay aldı. Ülkede en çok satan beş elektrikli araçtan dördü Renault amblemi taşıyordu. Şirketin yeni Twingo modeli kısa sürede en çok satan üçüncü elektrikli araç oldu.

Volkswagen Grubu da haziran ayında yeni uygun fiyatlı araçlarını Avrupa'da teslim etmeye başladı. Volkswagen ID.Polo, Cupra Raval ve Skoda Epiq modellerinin üretimi hız kazandı. Böylece Avrupalı tüketiciler daha düşük maliyetli seçeneklere kavuştu.

Kuzey Amerika'da vergi teşviklerinin bitmesi satışları düşürdü

Kuzey Amerika pazarında ise satış tablosu oldukça farklı bir seyir izledi. Bölgede elektrikli araç satışları haziran ayında yıllık bazda yüzde 13, aylık bazda yüzde 9 azaldı. Yılbaşından bu yana gerçekleşen satışlar ise 730 bin adette kalarak yüzde 20 oranında geriledi.

Bu düşüşün temel nedeni olarak ABD'deki federal vergi indirimlerinin sona ermesi gösterildi. Trump yönetimi geçtiğimiz eylül ayında elektrikli araç vergi indirimini kaldırmıştı. Bu durumun ardından ABD pazarının açıkça ivme kaybettiği görüldü.

Ford ve General Motors (GM) gibi büyük üreticiler de bu daralmadan etkilendi. Her iki şirketin tamamen elektrikli araç satışları, ABD pazarının genelinden daha fazla düştü. İki otomotiv devinin elektrikli araç stratejilerini yeniden şekillendirmeye devam ettiği bildirildi.

Kanada pazarında ise temmuz ayı başında önemli bir gelişme yaşandı. Lotus, Çin'de üretilen ilk Eletre SUV modellerini ülkeye sevk etti. Bu sevkiyat, Kanada'nın tarife kotası anlaşması kapsamında gerçekleşti. Anlaşma sayesinde Çin üretimi 49 bin araca kadar olan ithalatlarda ek vergi yüzde 100'den yüzde 6,1'e düşürüldü.

Çinli üreticiler daralmayı ihracatla aşıyor

Çin iç pazarındaki zayıflama haziran ayında da sürdü. Ülkedeki tescil işlemleri aylık bazda yüzde 5 artsa da yıllık bazda yüzde 11 düşerek 1 milyon civarında kaldı. Yılbaşından bu yana gerçekleşen 4,9 milyonluk satış, geçen yıla göre yüzde 14'lük bir daralmaya işaret etti.

İç pazardaki soğuma nedeniyle Çinli otomobil üreticileri rotayı yurtdışına çevirdi. Haziran ayında yaklaşık 500 bin yeni nesil enerji aracı (NEV) ihraç edilerek aylık bazda yeni bir rekora imza atıldı.

Avrupa Birliği'nin 2024 yılında Çin menşeli bataryalı elektrikli araçlara uyguladığı gümrük tarifeleri şirketlerin stratejilerini değiştirdi. Çinli üreticiler bu hamlenin ardından odaklarını şarj edilebilir hibrit (PHEV) modellere kaydırdı. Avrupa Komisyonu tarifeleri genişletme kararı almazsa bu stratejinin başarılı şekilde sürmesi bekleniyor.

Dünyanın geri kalanında ise elektrikli araç satışları artış eğilimini korudu. Bu bölgelerdeki satışlar haziran ayında yıllık bazda yüzde 98 artarak 300 bin adede ulaştı. Yılın ilk altı ayında ise dünyanın geri kalanında toplam 1,4 milyon araç satıldı.

Öne çıkanlar

• Beyaz Saray İletişim Direktörü Steven Cheung Forbes'a yaptığı açıklamada, Katar'ın geçen yıl Trump'a hediye ettiği uçağın "Başkan ve ekibinin güvenliğini sağlayacak üst düzey güvenlik protokolleriyle donatıldığını" söyledi. Cheung, Trump'ı hedef alan "Amerika'nın birçok düşmanı" bulunduğunu ifade etti ancak yapılan yükseltmelerin kapsamı veya maliyetine ilişkin ayrıntı vermedi.

• ABD Hava Kuvvetleri, uçağın güvenlik yükseltmelerine eylül ayında başladı. İlk uçuşun yalnızca 10 ay sonra gerçekleştirilmesi, uzmanlar tarafından alışılmadık derecede hızlı bir süreç olarak değerlendirildi. Hava Kuvvetleri, uçağın "üst düzey devlet taşımacılığı" görevleri için uyarlanacağını açıkladı ancak yenileme çalışmalarına ilişkin diğer tüm ayrıntıların gizli olduğunu belirtti.

• ABD Hava Kuvvetleri Bakanı Troy E. Meink, geçen yıl Kongre'ye yaptığı açıklamada, uçağın yükseltmelerinin maliyetinin "muhtemelen 400 milyon doların altında" olacağını söyledi. Buna karşın bazı havacılık uzmanları ve Demokrat Partili milletvekilleri, toplam yenileme maliyetinin yaklaşık 1 milyar dolara ulaşabileceğini tahmin ediyor.

• Havacılık uzmanları NBC News'a yapılması muhtemel yenilemeler arasında dinleme cihazları veya casus yazılım bulunmadığından emin olmak için uçağın tamamen sökülüp yeniden monte edilmesi, güvenli devlet haberleşme sistemlerinin kurulması, füze savunma sistemleri, havada yakıt ikmali kabiliyeti, elektromanyetik saldırılara karşı koruma sistemleri ile Beyaz Saray sağlık personeli ve Gizli Servis için yaşam alanlarının oluşturulmasının yer aldığını söyledi. Ancak uzmanlar, bu yükseltmelerin tamamlanmasının yıllar sürebileceğini belirtti.

• ABD’nin eski başkanı Joe Biden yönetiminde Hava Kuvvetleri yetkilisi olarak görev yapan Andrew P. Hunter New York Times'a yaptığı açıklamada, daha karmaşık güvenlik çalışmalarının gelişmiş füze savunma sistemlerinin entegre edilmesini ve kablolamanın nükleer patlamalara karşı dayanıklı hale getirilmesini içerdiğini söyledi. Ancak bu çalışmaların ne ölçüde tamamlandığı belirsizliğini koruyor.

Arka plan

Trump geçen hafta Kuzey Dakota gezisi kapsamında yeni Air Force One ile ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Ardından uçağı ilk uluslararası görevinde, Türkiye'de düzenlenen NATO zirvesine giderken kullandı. Dönüş yolunun bir bölümünü eski Air Force One ile uçan Trump'ın daha sonra Katar'dan gelen uçağa geçtiği bildirildi. Haberlere göre bu değişiklik, İran'la yeniden tırmanan gerilim nedeniyle Gizli Servis'in eski uçağın kullanılmasını tavsiye etmesi üzerine yapıldı. Trump ise eski uçağı "eski günlerin hatırına" kullandığını söyledi. Ayrıca Trump Ankara'da gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'ın "öldürülecekler listesindeki bir numaralı kişi" olduğunu iddia etti.

Öne çıkanlar

• Abbott'ın sunuculuğunu üstlendiği Sean Hannity'nin radyo programında konuşan Musk, 10 yıl içinde Ay'da kurulacak bir üsse on binlerce insan taşımayı hedeflediklerini söyledi. Bunun, "Şu ana kadar Ay'a yalnızca 10'dan fazla insanın gitmiş olduğu düşünüldüğünde oldukça çılgınca bir sayı" olduğunu da kabul etti.

• Musk, şirketin gelecek iki ila üç yıl içinde Ay'a bir astronot indirmeyi hedeflediğini, ardından ise "çok hızlı bir şekilde büyüyeceklerini" belirterek, sonunda "Ay'a gitmek isteyen herhangi bir vatandaşın Ay'a ve Mars'a gidebileceği" bir noktaya ulaşmayı amaçladıklarını ifade etti.

• Şirketin nihai hedefinin, insanların kalıcı olarak taşınabileceği ya da tatil amacıyla ziyaret edebileceği, "tam anlamıyla kendi kendine yetebilen gerçek bir metropol" niteliğinde bir Ay şehri kurmak olduğunu söyledi.

• Musk'a göre Mars'a insan taşımak, yolculuğun çok daha uzun sürmesi nedeniyle Ay'a göre çok daha zor olacak. Buna rağmen SpaceX'in beş yıl içinde ilk insanları Mars'a göndereceğini, ardından da 10 ila 12 yıl içinde binlerce insanı Kızıl Gezegen'e ulaştırmayı umduklarını belirtti.

• Musk ayrıca şirketin uzaydaki veri merkezlerini genişletme planlarından da söz etti. SpaceX'in açıklanan hedeflerinden biri olan bu proje kapsamında, ilk yapay zeka uydularını gelecek yıl fırlatacaklarını, sonraki iki yıl içinde ise bunu büyük ölçekte gerçekleştireceklerini iddia etti.

• Musk'ın geçmişte gerçekleşmeyen çok sayıda iddialı tahmini bulunuyor. Bunlar arasında insanları yeniden Ay'a gönderme ve Mars'ta bir koloni kurma vaatleri de vardı. New York Times tarafından yapılan incelemye göre Musk, insanların on yıl içinde Mars'a ulaşacağını ilk kez 2011 yılında öngörmüş, sonraki yıllarda röportajlarında ve sosyal medya paylaşımlarında benzer iddiaları en az 19 kez yinelemişti. Ayrıca 2017 yılında SpaceX'in 2018'de özel vatandaşları Ay'ın etrafında uçurmaya başlayacağını açıklamıştı ancak bu yolculuk hiçbir zaman gerçekleşmedi.

• Şirketin ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na sunduğu resmi bir belgeye göre SpaceX'in piyasa değeri 7,5 trilyon dolara ulaşır ve Mars'ta en az 1 milyon nüfuslu bir koloni kurulursa Musk'a 1 milyar adet SpaceX hissesi verilecek. Ancak analistler bu son derece kazançlı ödeme paketine şüpheyle yaklaşıyor. Daha önce Forbes'e konuşan bir analist, Mars kolonisinin işletme maliyetlerinin, şirketin Starlink internet uydularından elde ettiği kârı önemli ölçüde azaltabileceğini söylemişti.

Forbes değerlemesi

Forbes'un tahminine göre Elon Musk'ın 951,9 milyar dolarlık net servetiyle dünyanın en zengin insanı. SpaceX'in halka arzının ardından kısa bir süre için dünyanın ilk trilyoneri olmuştu. Ancak şirket hisselerindeki son değer kayıpları nedeniyle Musk'ın serveti son haftalarda yeniden bu seviyenin altına geriledi.

Kullanıcılara herhangi bir bildirim yapılmadı

Sistem şu şekilde çalışıyor: Meta AI uygulamasında bir kullanıcı, herkese açık bir Instagram hesabını etiketleyerek sohbet botundan o kişinin hesabındaki fotoğrafları temel alan yeni yapay zeka görselleri oluşturmasını isteyebiliyor. Kullanıcılar ise bu uygulamaya tepki gösterdi. Meta kullanıcıları bu özelliğe otomatik olarak dahil etmesinin yanı sıra, hesaplarının yapay zeka görselleri üretmek için kullanıldığı durumlarda da kişilere herhangi bir bildirim göndermedi.

Yüzlerce kullanıcı sosyal medyada yeni özelliği eleştirerek bunu nasıl kapatabileceklerini sordu ve şirketi açık rıza almamakla suçladı. Bir kullanıcı sosyal medyada bu özelliğin “gizli bir mayın" olduğunu söylerken, Instagram'da başka kullanıcılar özelliğin nasıl devre dışı bırakılacağını gösteren şablonlar paylaştı.

Meta sözcüsü yaptığı açıklamada, gizli hesapların ve 18 yaşın altındaki kullanıcıların yeni özelliğin dışında tutulduğunu ve özelliğin "yalnızca birkaç tıklamayla" kapatılabileceğini söyledi. Şirket, "Topluluk Standartlarımızı ihlal eden her türlü içerik hakkında gerekli işlemi yapacağız” açıklamasını yaptı. 

Meta’nın yapay zeka özelliği nasıl devre dışı bırakılıyor?

Bu özelliği devre dışı bırakmanın ve hesabınızı korumanın en kolay yolu hesabınızı gizli hesap haline getirmek. Ancak hesabınızı herkese açık tutmak istiyorsanız, Instagram ayarlarına girin ve aşağı kaydırarak "Paylaşma ve yeniden kullanım" bölümüne gidin. "İnsanların Instagram'da ve yapay zeka özellikleriyle içeriklerinizi yeniden kullanmasına izin ver" başlıklı bölümdeki ayarı "Kapalı" konumuna getirin. Ayrıca tek tek fotoğraf ve videolar için de yapay zeka ayarlarını değiştirebilirsiniz. Şirketin açıklamasına göre kullanıcılar seslerin, metinlerinin ve yorumlarının Meta'nın yapay zekası tarafından "yeniden kullanılmasını" engelleyemiyor.

Rezervasyonlar hızla doluyor

Birçok plaj için ziyaretçilerin, yerel belediyenin internet sitesi üzerinden veya bir mobil uygulama indirerek önceden yerlerini ayırtmaları gerekiyor. Kontenjanlar hızla dolduğu için belirli bir gün ya da saat öncesinden rezervasyon zorunluluğu olmasa bile ziyaretinizden en az bir gün önce yerinizi ayırtmanız tavsiye ediliyor.

Bazı plajlarda zaman sınırlı giriş uygulanıyor. Sardinya'nın doğu kıyısındaki Cala dei Gabbiani, aynı anda 300 ziyaretçinin 70 ila 90 dakika arasında kalmasına izin veriyor. Dünyanın en iyi plajları listelerinde sık sık üst sıralarda yer alan Lampedusa'daki Spiaggia dei Conigli ise plajı sabah ve öğleden sonra olmak üzere iki ayrı seansa bölüyor ve her seans için en fazla 550 ziyaretçi kabul ediyor.

Pek çok rezervasyon sistemi size bir QR kodu veriyor. Bu nedenle plaja vardığınızda bu kodu telefonunuz veya başka bir cihazınız üzerinden göstermeniz gerekiyor. Gideceğiniz plajın çevrimiçi rezervasyon sistemi yoksa sabah erken bir saatte gitmek daha iyi olabilir. Ligurya bölgesindeki Sestri Levante'de bulunan Baia del Silenzio Plajı'nda günlük ücretsiz giriş kotası 450 kişiyle sınırlı. Yerel basında yer alan haberlere göre ziyaretçi sınırının uygulandığı ilk günde kontenjanlar sabah saat 10.00'da tamamen doldu. Ziyaretçi kotası uygulayan plajların çoğunda giriş için ayrıca ücret ödenmesi gerekiyor. Bu ücret genellikle 5 euro’nun altında olsa da günlük yaklaşık 10 ila 15 euro arasında değişebilen otopark ücretleri de hesaba katılmalı.

Plaj ekipmanlarına ilişkin kurallar

Doğal yapıları nedeniyle bazı plajlar, ziyaretçilerin yanlarında getirebilecekleri plaj ekipmanlarına ilişkin çeşitli düzenlemeler getirdi. Sardinya'nın güneydoğusundaki Villasimius'ta bulunan Punta Molentis Plajı, erozyonu önlemek amacıyla plajdaki şemsiye, çadır ve gölgelik kullanımını sınırlandırdı. Başlangıçta yalnızca 65 yaş üzerindeki ziyaretçilere veya 10 yaşın altında çocuğu olanlara şemsiye kullanma izni veriliyordu. Daha sonra bu kural gevşetilerek aile veya grup başına bir şemsiyeye izin verildi ancak bunların yalnızca plaj görevlilerinin belirlediği alanlara yerleştirilmesi şart koşuldu. Ayrıca kara yoluyla gelen ziyaretçilerden 10 euro, deniz yoluyla gelenlerden ise 5 euro giriş ücreti alınıyor.

Pelosa Plajı'nda ise havlusunu kuma sermek isteyen ziyaretçilerin, kumun havluya yapışarak farkında olmadan plajdan taşınmasını azaltmak amacıyla havlularının altına özel bir hasır sermeleri gerekiyor. Kurala uymayan ziyaretçilere ise 100 euro para cezası kesilecek. 

İnsan odaklı marka yönetim

Yaman, Eksim Holding’de iletişim ve marka yönetimi alanında önemli bir dönüşüm gerçekleştirildiğini belirterek, değişen dünyanın artık şirketlerden üretim gücünün yanında veri yönetimi, etkili marka anlatımı ve insan odaklı iletişim beklediğini savundu. Yaman konuşmasında; “40. yılımızı kutlarken, Eksim Holding’in köklü geçmişini geleceğin dünyasına taşıyan yenilikçi iletişimlerimizi sürdürüyoruz. Bugün geldiğimiz noktada yalnızca üretim kapasitesiyle değil; sürdürülebilirlik yaklaşımı, teknoloji yatırımları ve insanla bağ kuran marka anlayışıyla öne çıkan bir yapı inşa ediyoruz” dedi.

Özellikle enerji sektörü gibi kritik bir alanda Dicle Elektrik ile hizmet verdiklerini belirten Yaman şunları söyledi: “2,5 milyondan fazla aboneye ve toplamda 6,5 milyon insana elektik dağıtım hizmeti sunan şirketimiz, yatırımlarıyla Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin önde gelen kuruluşları arasında yer alıyor. Pazarlama ve iletişim ekibi olarak şirketimizle ilgili gerçekleştirdiğimiz müşteri memnuniyeti araştırmalarının sonucunda sunduğumuz hizmetleri destekleyecek iletişim projelerinin gerekliliğini gördük. Bu doğrultuda markalarımızın bilinirliğini ve bölge halkındaki farkındalığı pekiştirecek adımlar atma kararı aldık. Bunların sonucunda DicleFest Projesi ve Aydınlatma Kampanyası gibi önemli çalışmaları hayata geçirdik. Dolayısıyla artık Dicle Elektrik ile kendimizi yalnızca bir dağıtım şirketi olarak değil, ‘Enerjinin Ötesinde Dağıtım Şirketi’ yaklaşımıyla konumlandırıyoruz. Bu sebeple de bölge insanıyla kültürel, sosyal ve duygusal bağ kuran projeler geliştirmeye odaklanıyoruz.” 

“DicleFest ile hayata dokunduk”

Dicle Elektrik ile hizmet verdikleri illerde başlatılan DicleFest’le ilgili bilgi veren Ahmet Yaman, “Enerji ve Teknoloji Festivalimiz DicleFest ile Diyarbakır, Şanlıurfa, Batman ve Siirt’te başta çocuklar ve gençler olmak üzere 350 bine yakın kişiye ulaştık. Çocukların enerji teknolojilerini yerinde deneyimlemesi bizim için çok kıymetli. Düzenlediğimiz etkinlikler, atölyeler ve konserlerle yalnızca bir festival gerçekleştirmedik; bölge halkıyla aynı duyguda buluşan, güvene ve samimiyete dayalı bağlarımızı güçlendirdik. İnsanların hayatına dokunan bu yaklaşımımızın marka algımızı güçlendiren en önemli unsurlardan biri olduğuna inanıyoruz. DicleFest’i önümüzdeki dönemde diğer hizmet illerimiz Şırnak ve Mardin’de düzenlemeyi planlıyoruz” diye konuştu. 

Yılmaz Vural ile reklam kampanyası

Yaman’ın verdiği bilgiye göre, Dicle Elektrik 2025 yıl sonu itibarıyla 39 bin 104 LED tesis ve dönüşüm uygulamasıyla modern aydınlatmada Türkiye’deki 21 elektrik dağıtım şirketi arasında ilk sırada yer aldı. Bu projeyi duyurmak için de 2000’li yılların başında Diyarbakırspor’u çalıştıran teknik direktör Yılmaz Vural’ın yer aldığı ‘Gözün Aydın’ kampanyası yapıldı. Ayrıca, Eksim Holding bünyesindeki Aslı’nın dönüşüm yolculuğuna da değinen Ahmet Yaman, “Aslı’nın 33 yıl önce başlayan hikayesini bugün Eksim Holding olarak çok daha modern bir kafe-fırın deneyimine dönüştürüyoruz. ‘Aslı’da Dükkan Senin’ franchise kampanyasıyla da girişimcilere daha erişilebilir ve uygun koşullu yatırım imkanları sunmaya başladık” diye konuştu.

Üçüncü kez zirvede

Listede yer alan milyarderlerin yaklaşık üçte ikisi bu yıl servetini artırdı. Enerji içeceği Red Bull'un sahibi olan Chalerm Yoovidhya ve ailesi, 47 milyar dolarlık servetleriyle üst üste üçüncü kez listenin zirvesindeki yerini korudu. İçecek devinin yıllık geliri, dünya genelinde yaklaşık 14 milyar kutu satış sayesinde 2025 yılında yüzde 8'in üzerinde artarak 12,2 milyar euro'ya (13,9 milyar dolar) yükseldi.

Charoen Pokphand (CP) Grubu'nun sahibi Chearavanont kardeşler ise 36,6 milyar dolarlık servetleriyle ikinci sıradaki yerlerini korudu. Ocak ayında, CP Grubu kıdemli başkanı Dhanin Chearavanont'un oğlu Suphachai Chearavanont'a ait yatırım şirketi Arise Digital Technology, Norveçli ortak Telenor Group'tan telekom şirketi True'daki yaklaşık yüzde 25'lik hisseyi 100 milyar bahtın (3 milyar dolar) biraz üzerindeki bir bedelle satın alma konusunda anlaşmaya vardı. Anlaşma ayrıca iki yıl içinde ilave yüzde 5,4 hisse satın alma opsiyonunu da içeriyor.

Enerji ve telekomünikasyon sektörünün önde gelen isimlerinden Sarath Ratanavadi, dolar bazında servetini en fazla artıran kişi oldu. Serveti 5,6 milyar dolar artarak 17,6 milyar dolara ulaştı ve böylece üçüncü sıradaki yerini korudu. Ratanavadi'nin şirketi Gulf Development, ülkenin aktif büyüklüğü bakımından üçüncü büyük ticari bankası olan Kasikornbank'taki payını yaklaşık yüzde 10'a çıkararak iki katına yükseltti ve bankanın ikinci büyük hissedarı konumuna geldi.

Chirathivat ailesi ise servetlerinin üçte birden fazla artarak 11,7 milyar dolara yükselmesiyle bir basamak çıkarak dördüncü sıraya yerleşti. Ailenin Central Group bünyesindeki amiral gemisi şirketi Central Retail, Tayland ve Vietnam'daki mağazalarını yenilemek ve genişletmek amacıyla bu yıl 18 milyar baht yatırım yapmayı planladığını açıkladı. Beşinci sırada ise içecek sektörünün önde gelen isimlerinden Charoen Sirivadhanabhakdi yer aldı. Singapur borsasında işlem gören Frasers Property çatısı altındaki gayrimenkul portföyünü yeniden yapılandırması sayesinde serveti yüzde 10 artarak 11,5 milyar dolara yükseldi.

Bu yıl servetini en fazla artıran diğer isimlerden biri de sanayi bölgeleri, depolar ve lojistik alanında faaliyet gösteren WHA'nın kurucu ortağı ve grup CEO'su Jareeporn Jarukornsakul oldu. Yapay zeka veri merkezlerine yönelik hızla artan talebin yabancı yatırımcıları Tayland'a çekmesiyle serveti yüzde 69 artarak 1,25 milyar dolara ulaştı.

İki isim yeniden listeye girdi

Bu yıl listeye geri dönen iki isim bulunuyor. Bunlardan ilki, yapay zeka bağlantılı elektronik ekipmanlara yönelik güçlü talep sayesinde büyüme kaydeden baskılı devre kartı üreticisi KCE Electronics'in kurucusu Bancha Ongkosit oldu. Diğer isim ise yenilenebilir enerji üreticisi Gunkul Engineering'in kurucusu Gunkul Dhumrongpiyawut. Şirketin veri merkezlerine yeşil enerji tedarik etme alanındaki büyüme hamlesi, servetinin yeniden artmasını sağladı.

Listenin uzun yıllardır yer alan üç ismi ise hayatını kaybetti. Bangkok Broadcasting & TV'nin sahibi medya patronu Krit Ratanarak'ın serveti tek oğlu Chachchon Ratanarak'a geçti. Bangkok Dusit Medical Services hastane zincirinin kurucu ortaklarından Prasert Prasarttong-Osoth'un serveti artık Prasarttong-Osoth ailesi altında listeleniyor. Mikrofinans şirketi Muangthai Capital'i eşi Daonapa Patcharachai ile birlikte kuran Chuchat Patcharachai'nin vefatının ardından ise Daonapa Patcharachai bu yıl listede tek başına yer aldı. Listeye girebilmek için gereken asgari servet ise geçen yılki 420 milyon dolardan 555 milyon dolara yükseldi.

Tayland'ın en zengin 10 ismi ve servetleri

1. Charlerm Yoovidhya ve ailesi - 47 milyar dolar
2. Chearavanont karderşler - 36,6 milyar dolar
3. Sarath Ratanavadi - 17,6 milyar dolar
4. Chirathivat ailesi - 11,7 milyar dolar
5. Charoen Sirivadhanabhakdi ve ailesi - 11,5 milyar dolar
6. Chaiyawan ailesi - 5,1 milyar dolar
7. Prasattong-Osoth ailesi - 3,7 milyar dolar
8. Sathien Sathientham - 2,4 milyar dolar
9. Aiyawatt Srivaddhanaprabha ve ailesi - 2,4 milyar dolar
10. Chachchon Ratanarak - 2,3 milyar dolar

Tayland'ın en zengin 50 ismi listesinin tamamı için tıklayın
 

Veriler, Batı Avrupa'da geçen ay ortalama sıcaklığın 20,74 santigrat derece olduğunu ve bunun 1991-2020 dönemindeki haziran ayı ortalamasının üç dereceden fazla üzerinde gerçekleştiğini gösterdi. Copernicus, bu bölgeyi İspanya ve Birleşik Krallık'tan başlayıp doğuda İtalya, Almanya ve Avusturya'nın bir bölümüne kadar uzanan alan olarak tanımlıyor. Batı Avrupa, son üç ay içinde üçüncü şiddetli sıcak hava dalgasını yaşarken, İspanya ve Portekiz'in de aralarında bulunduğu ülkeler bu hafta yeni bir sıcak hava dalgasının etkisi altına girdi.

“Giderek artan risklerle karşı karşıyayız”

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nde stratejik lider olarak görev yapan Samantha Burgess, "Haziran 2026, iklimin ne kadar köklü bir şekilde değiştiğini bir kez daha ortaya koydu" dedi. Burgess, "Bunun sonucu olarak daha şiddetli sıcak hava dalgaları, sürekli sıcak kalan okyanuslar ve Avrupa'da ve dünyanın diğer bölgelerinde insanlar, ekosistemler ve altyapılar için giderek artan risklerle karşı karşıyayız" ifadelerini kullandı.

Ulusal makamlar, haziran ayındaki sıcak hava dalgası sırasında Fransa, Belçika, İspanya ve Hollanda'da 4 bin 700'den fazla fazladan ölüm vakası bildirildiğini açıkladı. Diğer ülkeler de dahil edildiğinde bu sayının daha yüksek olabileceği belirtilirken, aşırı sıcaklar İber Yarımadası ve Fransa'da orman yangınlarını körükledi ve kuraklık koşullarını daha da ağırlaştırdı.

Dünya Meteoroloji Örgütü'ne göre büyük ölçüde kömür, petrol ve doğal gazın yakılmasından kaynaklanan sera gazı emisyonları, gezegenin ortalama sıcaklığını 19. yüzyıldaki sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,4 santigrat derece artırdı. Bu daha yüksek temel sıcaklık seviyesi, sıcak hava dalgaları sırasında sıcaklıkların artık daha yüksek zirvelere ulaşabilmesine neden oluyor.

Londra Imperial College'da iklim bilimci olan Joeri Rogelj ise, "Sıcak hava dalgaları ile küresel ısınma arasındaki ilişki son derece açık. Daha sıcak bir gezegende daha fazla sıcak hava dalgası yaşanacak ve bunlar daha şiddetli hale gelecek" dedi. Copernicus İklim Değişikliği Servisi'nin sıcaklık kayıtları 1940 yılına kadar uzanıyor ve bu veriler, 1850 yılına kadar giden küresel sıcaklık kayıtlarıyla karşılaştırılarak doğrulanıyor.

Türkiye F-35'lere bir adım daha yaklaştı

Trump uzun zamandır Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın lider imajına hayranlık duyduğunu dile getiriyordu ve Türkiye'nin F-35 savaş uçaklarını satın almasını engelleyen savunma sanayii yaptırımlarını kaldırmaya hazır olduğunun sinyalini verdi. Son derece gelişmiş özelliklere sahip olan bu savaş uçağı, sık sık "gökyüzünün oyun kurucusu" olarak anılıyor. Yine de önlerinde engeller var. Bunların başında İsrail ve Yunanistan gibi bölgesel rakiplerin itirazları var. Ancak Trump'ın açıklamaları, Erdoğan açısından önemli bir destek niteliğinde.

ABD'nin İran ateşkesi çatırdıyor

8 Temmuz'daki görüşmelerin kaçınılmaz ana gündem maddesi İran oldu ve bu konu Trump'ı en çok rahatsız eden başlık olarak öne çıktı. Hürmüz Boğazı'nda gemilere yönelik bir dizi saldırının ABD ile İran arasında yeni bir çatışma dalgasını tetiklemesinin ardından Trump, İran liderlerine öfkesini dile getirerek onları "alçaklar" olarak nitelendirdi. Ateşkesin sona ermiş olabileceğini söyleyen Trump, muhtemelen yeni bir hava saldırısı dalgası emri vereceğini de ekledi.

Zelenskiy ile Trump görüşmesi olumlu geçti

Geçen yıl Oval Ofis'te yaşanan meşhur tartışmalarıyla kıyaslandığında, Volodimir Zelenskiy ile Trump arasındaki bu görüşme çok daha olumlu geçti. Trump, Ukrayna liderini "harika bir iş" çıkardığı ve askerlerinin cesareti nedeniyle tebrik etti. Bu geçen yıla göre önemli bir değişim. O dönemde Trump, savaşı kaybettiğini düşündüğü Zelenskiy ile arasına mesafe koyuyordu.

Daha somut olarak ise Trump, ABD'nin Ukrayna'nın Patriot hava savunma füzelerini üretmesine izin vereceğini söyledi. Bunun ne kadar hızlı gerçekleşeceği henüz belirsiz olsa da son haftalarda Rus füze saldırılarıyla ağır darbe alan Ukrayna şehirlerinin daha iyi korunabileceğine dair umut veriyor.

Grönland tartışması yeniden gündeme geldi

Trump dünyanın en büyük adasını Danimarka'dan alma arzusunu yeniden gündeme getirdi. Bu kez Trump, ABD'nin İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Grönland'ın kontrolünü geri vermesinden yakındı. Ancak bu konu, müttefiklere kapalı oturumdaki konuşmasında yer almadı. Bu da Trump'ın tutumunun değişmemiş olmasına rağmen, Danimarka ve Avrupalı destekçilerinin kısa vadede yeni bir baskı kampanyasıyla karşı karşıya kalmayacağını gösteriyor.

İspanya'nın savunma harcaması hedefi

Trump, NATO içinde savunma harcamalarında geride kalan ülkelere baktığında, hala temel yüzde 2 hedefini karşılayamayan tek ülke olan Slovenya yerine gözünü İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'e çevirdi. Trump, geçen yıl Lahey'deki zirvede Sanchez'in ittifakın artırılmış savunma harcaması hedeflerini reddetmesinden bu yana İspanyol lidere karşı belirgin bir antipati geliştirdi. Bu yıl Trump, İspanya'yı "umutsuz" ve "kötü" olarak nitelendirdi.

Ancak Sanchez'in bunu çok da önemsemesi beklenmiyor. ABD'ye karşı duruş sergilediği için ülkesinde takdir topladı ve İspanya milli takımı da bu ayın ilerleyen günlerinde New Jersey'de oynanacak Dünya Kupası finaline kalmanın en güçlü adayları arasında gösteriliyor.

Squaremouth uzmanları bunun rezervasyon yapılan destinasyonlara da yansıdığını söyledi. Analizde uçak biletleri, konaklama, yerel ulaşım, yeme-içme ve seyahat sigortası maliyetleri incelenerek gezginlerin en fazla para harcadığı destinasyonlar sıralandı.

Grönland

Listenin ilk sırasında Grönland yer aldı. Analize göre burada günlük ortalama seyahat maliyeti yaklaşık 1.171 dolar. Uzak konumu nedeniyle neredeyse tüm harcama kalemlerinde yüksek puan alan destinasyonda ortalama uçak bileti fiyatı yaklaşık 1.357 dolar, araç kiralama ücreti ise günlük yaklaşık 110 dolar seviyesinde bulunuyor. Bu rakam, araştırmadaki en yüksek araç kiralama maliyetini oluşturdu.

Britanya Virjin Adaları

İkinci sırada Britanya Virjin Adaları var. Burada otellerin gecelik ortalama fiyatı 1.137 dolar seviyesindeyken, günlük toplam seyahat maliyeti yaklaşık 925 dolara ulaşıyor. Karayipler'in en lüks plaj destinasyonlarından biri olan Britanya Virjin Adaları'nda sunulan ayrıcalıklı ada deneyiminin yüksek bir maliyetle gelmesi ise şaşırtıcı değil.

Fransız Polinezyası

Bora Bora ve Tahiti gibi dünyaca ünlü adalara ev sahipliği yapan Fransız Polinezyası listenin üçüncü sırasında. Günlük ortalama seyahat maliyeti 756 dolar olarak hesaplanırken, lüks otellerin gecelik fiyatı 1.382 dolara kadar çıkabiliyor. Bu da bölgenin lüks ve hayat boyu unutulmayacak tatillerle özdeşleşen ününü pekiştiriyor.

Antarktika

Diğer destinasyonlara kıyasla daha mütevazı konaklama seçeneklerine sahip olmasına rağmen Antarktika, bölgeye ulaşımın son derece pahalı olması nedeniyle dördüncü sıraya yerleşti. Antarktika'yı ziyaret etmenin tek yolu gemi turları veya uçuşların da dahil olduğu rehberli kutup programları olduğundan, burası dünyanın en ayrıcalıklı seyahat deneyimlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Maldivler

Listenin beşinci sırasında Maldivler yer aldı. Burada gezginler günlük ortalama 1.072 dolar harcıyor. Toplam maliyetin en büyük bölümünü, gecelik ortalama fiyatı 1.250 doların üzerine çıkan lüks tatil köyleri oluşturuyor. Uzak konumu ve üst segment resort otelleri, Maldivler'e lüks kimliğini kazandırırken bu durum fiyatlara da doğrudan yansıyor.

Statista'nın verilerine göre spor ayakkabı sektörü dünya genelinde 161 milyar doların üzerinde gelir elde ediyor. ABD pazarının ise 2026 yılında 42 milyar dolara ulaşması bekleniyor. ABD'de spor giyim/günlük yaşam tarzına yönelik spor ayakkabılar, 2024 yılında 31 milyar dolarlık satış rakamına ulaşarak ülkenin en büyük ayakkabı kategorisi oldu. Perakende sektöründe zayıf bir dönemin yaşanmasına rağmen tüketiciler, belirli özel günler için tasarlanmış ayakkabılar yerine, mevsimden bağımsız ve çok yönlü kullanılabilen spor ayakkabılara yöneldi.

“Artık yalnızca rahat olmak yeterli değil”

La Patiala'nın lüks yaşam uzmanı Kristen Shirley, kalın tabanlı spor ayakkabı trendinin artık sona erdiğini söyledi. Ona göre gezginlerin, gündüzden akşama kadar kullanılabilecek daha ince ve zarif silüetlere ihtiyacı var. Shirley, "Artık yalnızca rahat olmak yeterli değil. Gezginler, birden fazla kombinle giyebilecekleri, günde 15 bin adımı rahatça atabilecekleri ve Arnavut kaldırımlı yollar, dik sokaklar ile merdivenlerde konfor sağlayacak şık spor ayakkabılar arıyor” dedi. 

Moda ve işlevsellik

Sneex'in Pazarlama Direktörü (CMO) Rachel Goldflam ise Sneex gibi hibrit spor ayakkabıların da giderek daha fazla ilgi gördüğünü belirtiyor. Goldflam, "Şu anda moda ile işlevselliği ve bunların arasındaki her şeyi zahmetsizce bir araya getiren hibrit spor ayakkabılara yönelik güçlü bir ilgi görüyoruz. Bu kategorinin yükselişi, kadınların bugün nasıl yaşadığının bir yansıması. Sürekli hareket halindeler; iş, seyahat ve sosyal yaşamı iç içe geçiriyorlar. Kadınlar artık güçlü hissetmek, şık görünmek ve rahat olmak arasında seçim yapmak istemiyor” ifadelerini kullandı.

Ultra zengin gezginler için spor ayakkabı markalarındaki ayrıcalık da önemli bir unsur. ABD'nin New Jersey eyaletindeki Englewood kentinde bulunan ve Hush Lifestyle Boutique'in kurucusu Ramon Blackburn, marka iş birliklerinin tüketiciler açısından büyük önem taşıdığını söyledi. Blackburn, "Bu markaların çoğu iş birliği koleksiyonlarını son derece sınırlı sayıda piyasaya sürüyor. Örneğin Vans, tasarımcı Satoshi Nakamoto ile yaptığı ve büyük ilgi gören bir iş birliği koleksiyonu çıkardı. ON ve Brooks gibi markalar da tanınmış butiklerle ortak koleksiyonlar hazırladı. Ayakkabıda ayrıcalık yaratmak artık zor çünkü bu, yalnızca niş koleksiyoncuların ilgilendiği bir hobi olmaktan çıktı. Spor ayakkabı kültürü artık ana akım haline geldi” diye konuştu.

Sunumun odağında siz değil, dinleyici olmalı

Topluluk önünde konuşmanın en önemli kuralı, odağı kendinizden dinleyicilere çevirmektir. Başarılı konuşmacılar, "Nasıl görünüyorum?" yerine "Dinleyiciler buradan ne kazanacak?" sorusuna odaklanır. Bu yaklaşım hem sahne baskısını azaltır hem de daha değerli bir içerik sunmayı sağlar.

Dinleyiciler başarısız olmanızı değil, başarılı olmanızı ister

Sahne korkusunun temel nedenlerinden biri yargılanma endişesidir. Ancak gerçek tam tersidir. İzleyiciler, kötü bir sunum izlemek istemez; yeni bilgiler edinmeyi, ilham almayı ve keyifli vakit geçirmeyi bekler. Başarılı olmanız, onların da daha iyi bir deneyim yaşaması anlamına gelir.

Heyecan normaldir, hatta kaçınılmazdır

Topluluk önünde konuşma uzmanı ve BostonSpeaks Koçluk Direktörü Cassandra Powell'a göre, deneyimli konuşmacılar dahil herkes belirli ölçüde heyecan yaşar. Fark yaratan unsur, bu duygunun varlığı değil, onunla nasıl başa çıkıldığıdır.

Powell, gerginliği sürecin doğal bir parçası olarak kabul etmenin, sahne korkusunun kişiyi yönetmesini engellediğini belirtiyor.

Az bilgi, daha güçlü etki yaratır

Sunumlarda yapılan en yaygın hatalardan biri, mümkün olduğunca fazla bilgi aktarmaya çalışmaktır. Çok sayıda konu, uzun metinlerle dolu slaytlar ve karmaşık anlatımlar, dinleyicinin dikkatini hızla dağıtır.

Bunun yerine tek bir ana mesaja odaklanmak ve sunumu üç temel bölüm üzerine kurmak, hem anlatımı sadeleştirir hem de akılda kalıcılığı artırır.

Monoton sunumlar dikkati kaybettirir

İnsan beyni tekrar eden yapılar karşısında hızla "otomatik pilota" geçer. Bu nedenle etkili konuşmacılar; hikâyeler, veriler, görseller, kısa videolar ve dinleyici etkileşimleri arasında geçiş yaparak sunumun temposunu canlı tutar.

Çeşitlilik, dinleyicinin dikkatini koruyan en önemli unsurlardan biridir.

Sunum yalnızca konuşmak değil, bir deneyim tasarlamaktır

Başarılı sunumlar yalnızca iyi hazırlanmış bir metinden ibaret değildir. Kullanılan görseller, sahne düzeni, kıyafet seçimi, beden dili ve dinleyiciyle kurulan iletişim bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

En başarılı konuşmacılar, sunumlarını tıpkı güçlü markaların müşteri deneyimini tasarladığı gibi planlar.

İzleyiciyi sürece dahil edin

Dinleyiciler pasif dinleyici olmaktan çıkıp sürecin parçası olduklarında anlatılanları daha uzun süre hatırlar.

Basit bir soru yöneltmek, kısa bir fikir alışverişi yaptırmak veya salondan görüş istemek bile katılımı önemli ölçüde artırabilir. İnsanlar söz alabileceklerini bildiklerinde dikkat seviyeleri de yükselir.

Aksilikler dezavantaj değil, fırsat olabilir

Mikrofonun çalışmaması, slaytların açılmaması ya da beklenmeyen bir hata çoğu konuşmacının en büyük korkularından biridir.

Cassandra Powell'a göre önemli olan aksiliğin yaşanması değil, verilen tepkidir. Böyle anlarda sakin kalabilen konuşmacılar, samimiyetleri sayesinde dinleyicilerle daha güçlü bağ kurabilir. Hatalar, kusursuz görünmeye çalışmaktan daha insani ve güven veren bir izlenim bırakabilir.

Slaytlar yıldız değil, yardımcı oyuncudur

Sunumun merkezinde konuşmacı yer alır; slaytlar ise anlatımı destekleyen yardımcı araçlardır.

Bu nedenle slaytlar, konuşmacının yerine geçecek metinlerle doldurulmamalı, ana mesajı güçlendirecek görsel destekler olarak kullanılmalıdır.

Görseller, metinden daha etkilidir

Sunum slaytlarını bir belgeye dönüştürmek yerine mümkün olduğunca az metin kullanmak daha etkili sonuç verir.

Kısa videolar, fotoğraflar, infografikler, animasyonlar ve görsel metaforlar, karmaşık fikirleri uzun açıklamalardan çok daha güçlü biçimde aktarabilir.

Doğaçlama, sunuma canlılık katar

Ezberlenmiş bir konuşma çoğu zaman doğal akışı bozar. Konuşmacının sürekli sıradaki cümleyi düşünmesi, dinleyiciyle kurduğu bağı zayıflatabilir.

Anın içinde kalabilmek ve gerektiğinde doğaçlama yapabilmek ise konuşmayı daha samimi, akıcı ve etkileyici hale getirir.

Pratik yapmak, ezber yapmaktan daha değerlidir

Uzmanlara göre prova ile pratik yapmak aynı şey değildir.

Prova, konuşmayı kelimesi kelimesine ezberlemeye odaklanırken; pratik yapmak mesajı içselleştirmeyi sağlar. Böylece konuşmacı gerektiğinde anlatımını kolayca uyarlayabilir ve robotik bir anlatımdan uzak durabilir.

Topluluk önünde konuşmak kariyerinizi güçlendirebilir

Uzmanlara göre topluluk önünde konuşma, profesyonel hayatta görünürlüğü artıran en güçlü becerilerden biri olmaya devam ediyor. Düzenli olarak sahneye çıkan kişiler yalnızca bilgi aktarmıyor; aynı zamanda güven inşa ediyor, kişisel markalarını güçlendiriyor ve daha geniş bir etki alanı oluşturuyor. Kusursuz bir performans sergilemekten çok, dinleyiciyle gerçek bir bağ kurabilmek ise başarılı bir sunumun en önemli anahtarı olarak öne çıkıyor.

Bugün uzmanlar, deneyimin değerini koruyabilmesi için sürekli yeni bilgiyle beslenmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Aksi halde geçmişte büyük avantaj sağlayan bilgi ve beceriler zamanla etkisini kaybedebiliyor.

Deneyimin değeri artık öğrenme hızına bağlı

Pek çok şirket hâlâ işe alım, terfi ve ücretlendirme süreçlerinde çalışanın aynı pozisyonda geçirdiği yılları önemli bir kriter olarak görüyor. Ancak teknolojik dönüşüm ve değişen iş yapış biçimleri nedeniyle, kıdem artık gelecekteki başarının tek göstergesi olarak görülmüyor.

Uzmanlara göre deneyim, ancak yeni bilgilerle sürekli güncellendiğinde gerçek değerini koruyor. Geçmiş başarıları tekrar etmek yerine değişime uyum sağlayabilen profesyoneller öne çıkıyor.

Merak duygusu liderliğin temel unsurlarından biri

"Asi Liderlik" kitabının yazarı Larry Robertson'a göre başarılı liderleri ayıran en önemli özelliklerden biri "sorgulayıcı bir zihniyet" geliştirmeleri. Robertson, etkili liderlerin bildikleriyle yetinmek yerine sürekli yeni şeyler öğrenmeye istekli olduklarını vurguluyor.

Bu yaklaşım, deneyimi durağan bir birikim olmaktan çıkarıp sürekli gelişen bir yetkinliğe dönüştürüyor. Uzmanlara göre gerçek rekabet avantajı, sahip olunan bilgiyi korumaktan değil, onu sürekli geliştirmekten geçiyor.

Bilginin ömrü giderek kısalıyor

Kuruluşlar çalışanlarının uzmanlık kazanması için önemli yatırımlar yapıyor. Ancak günümüzde edinilen bilgi, geçmişe kıyasla çok daha kısa sürede eskiyebiliyor.

GP Strategies Öğrenme ve İnovasyon Başkanı Matt Donovan'a göre geleneksel eğitim modelleri, iş dünyasındaki değişim hızını yakalamakta zorlanıyor. Bu nedenle çalışanların yalnızca kurum içi eğitimlere güvenmek yerine kendi gelişimlerinin sorumluluğunu üstlenmeleri gerekiyor.

Deneyim bazen gelişimin önünde engel oluşturabiliyor

Deneyim önemli avantajlar sağlasa da, zaman zaman kör noktalara da neden olabiliyor. Bir yöntemin uzun süre başarı getirmesi, aynı yaklaşımın gelecekte de işe yarayacağı varsayımını güçlendirebiliyor.

İş stratejisti Kaihan Krippendorff'a göre en başarılı yenilikler çoğu zaman mevcut sistemi sorgulayan kişilerden geliyor. Bu kişiler, yerleşik uygulamaları korumak yerine yeni çözümler geliştirmeye odaklanıyor.

Benzer şekilde deneyimli çalışanlar geçmişte başarısız olmuş fikirleri kolayca reddedebiliyor. Ancak değişen koşullar, daha önce işe yaramayan bir fikrin bugün başarılı olmasına imkân tanıyabiliyor.

Aynı deneyim, farklı sonuçlar doğurabiliyor

Northeastern Üniversitesi'nden Dr. Laura Huang'ın araştırmaları, deneyimin tek başına başarıyı belirlemediğini ortaya koyuyor. Huang'ın geliştirdiği EDGE yaklaşımına göre önemli olan, kişilerin sahip oldukları deneyimi nasıl kullandıkları ve yeni fırsatlara nasıl uyarladıkları.

Benzer kariyer geçmişine sahip iki profesyonelden biri sürekli yeni fırsatlar yakalayabilirken diğeri değişime ayak uydurmakta zorlanabiliyor. Aradaki farkı ise çoğunlukla uyum sağlama becerisi belirliyor.

Her terfi yeni beceriler gerektiriyor

Navalent Kurucu Ortağı Ron Carucci de kariyer basamaklarında ilerledikçe deneyimin tek başına yeterli olmadığını vurguluyor. Carucci'ye göre birçok yönetici teknik uzmanlığı sayesinde üst pozisyonlara yükselse de liderlik, bambaşka yetkinlikler gerektiriyor.

Her yeni görev; farklı ilişkiler, yeni beklentiler ve çözülmesi gereken yeni problemler anlamına geliyor. Bu nedenle yalnızca geçmiş başarılarına güvenen yöneticiler zamanla zorlanabiliyor.

Buna karşılık başarılı liderler, her yeni sorumluluğu bir öğrenme fırsatı olarak görüyor. Geri bildirim almaktan çekinmiyor, farklı bakış açılarını dinliyor ve sürekli kendilerini geliştirmeye çalışıyor.

Deneyimin gerçek gücü değişime açık olmaktan geçiyor

Deneyim, iş hayatının en değerli kazanımlarından biri olmayı sürdürüyor. Ancak uzmanlara göre onu kalıcı bir rekabet avantajına dönüştüren unsur, sürekli öğrenmeyle desteklenmesi.

Geçmiş başarılar önemli bir referans oluştursa da gelecekte başarılı olmanın yolu; soru sormaya devam etmekten, varsayımları sorgulamaktan ve yeni bilgileri mevcut deneyimle birleştirmekten geçiyor. İş dünyasında uzun vadeli fark yaratan profesyoneller de tam olarak bunu başarabilenler oluyor.

Şirketin faaliyet alanları ve üretim yapısı

Şa-Ra Enerji; enerji nakil hatları, trafo ve şalt merkezleri ile telekomünikasyon sistemleri alanında faaliyet gösteriyor. Şirket ayrıca şehir dağıtım şebekeleri, çelik konstrüksiyon yapılar ve galvanizli ürünler üzerine çalışıyor. İmalat faaliyetleri ve anahtar teslim taahhüt projeleri şirketin iki ana iş kolunu oluşturuyor.

ŞA-RA Enerji enerji nakil hatlarında tek ve onaylı tedarikçi olarak yükseliyor

Şirketin Adana'da yer alan üretim yerleşkesinde dokuz ana fabrikası bulunuyor. Bu fabrikalarda enerji nakil hattı direkleri, bağlantı elemanları, silikon izolatörler ve otokorkuluk sistemleri üretiliyor. Şirket bugüne kadar 120'yi aşkın ülkeye ürün satışı gerçekleştirdi.

Halka arz büyüklüğü ve pay dağılımı

Şirketin hisseleri Borsa İstanbul'da SARAE koduyla işlem görecek. Halka arzda hisse fiyatı 70,00 TL olarak sabitlendi. İşlem kapsamında toplam 89.000.000 lot pay satışa sunulacak.

Bu payların 44.500.000 lotu sermaye artırımı yoluyla halka arz edilecek. Kalan 44.500.000 lot ise mevcut ortakların pay satışından oluşacak. Ortak satışı kapsamında Şadi Türk 35.600.000 lot, Hilkat Mor ise 8.900.000 lot payını elden çıkaracak.

Halka arz büyüklüğünün toplam 6,23 milyar TL olması öngörülüyor. Halka arz sonrasında şirketin çıkarılmış sermayesi 400.000.000 TL'den 444.500.000 TL'ye yükselecek. Şirketin halka açıklık oranı ise yüzde 20,02 olarak gerçekleşecek.

Dağıtım yöntemi ve tahsisat grupları

Yurt içi bireysel yatırımcılara ve şirket çalışanlarına eşit dağıtım yöntemi uygulanacak. Yüksek talepte bulunacak yatırımcı grubu için oransal dağıtım tercih edilecek. Halka arzın katılım endeksine uygun olmadığı açıklandı.

Tahsisat grupları incelendiğinde, payların yüzde 38'i yurt içi bireysel yatırımcılara ayrıldı. Yurt içi ve yurt dışı kurumsal yatırımcılara yüzde 25'er pay tahsis edildi. Yüksek talepte bulunacak yatırımcılara yüzde 10, şirket çalışanlarına ise yüzde 2 pay verildi.

Halka arz gelirlerinin kullanım yerleri

Şirket sermaye artırımı yoluyla elde edeceği fonun yüzde 55'ini işletme sermayesinin güçlendirilmesinde kullanacak. Net gelirin yüzde 30'u finansal borçların ödenmesine ayrılacak. Kalan yüzde 15'lik kısım ise yeni yatırım harcamalarına yönlendirilecek.

Ortak satışı yoluyla elde edilecek gelir doğrudan satış yapan ortaklara aktarılacak. Şirket ve mevcut ortaklar bir yıl boyunca pay satmama taahhüdünde bulundu. Hisse için herhangi bir fiyat istikrarı işlemi ise planlanmıyor.

Finansal görünüm ve hedefler

Şirketin hasılatı 2023 yılında 12,99 milyar TL, 2024 yılında 14,32 milyar TL olarak kaydedildi. 2025 yılında hasılat 7,05 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. 2026'nın ilk çeyreğinde ise 3,39 milyar TL hasılat elde edildi.

Şa-Ra Enerji Yönetim Kurulu Başkan Vekili Şadi Türk, ortak satışıyla oluşacak kaynağın değerlendirileceği yerleri anlattı. Türk, "Ortak satışı ile oluşacak kaynak, ŞA-RA Şirketler Grubu bünyesindeki diğer şirketlerimizin finansmanında, yatırımlarında kullanılacak. Yine ekonomiye katılacak." dedi.

Kapasite kullanımları hakkında da bilgi veren Türk, "Şu anda fabrikalar yüzde 50 kapasite ile çalışıyor. Ona rağmen doluluğumuz giderek artıyor. Her müşteriye 'tamam yaparız' diyebiliyoruz. Çünkü kapasite artımız var ve bu da belki son 5 ve 10 yılda bize çok az yatırımla çok büyük rakamlara ulaşma şansı verecek." değerlendirmesini yaptı.

Grup Finans Direktörü Ali Ar, şirketin gelecek hedeflerine değindi. Ar, "2026 için 300 milyon dolar hasılat hedefliyoruz. Bunun yüzde 65-70'inin ihracattan, ihracatın yaklaşık yüzde 70'inin de Avrupa ve Kuzey Amerika'ya yapılmasını bekliyoruz." ifadesini kullandı.

Şa-Ra Enerji Yönetim Kurulu Başkanı R. Mertay Türk ise sürece dair heyecanını paylaştı. Türk, "Borsa İstanbul'da yatırımcılarla buluşmanın ve Türkiye'nin mühendislik gücünü dünyaya ihraç eden ŞA-RA Enerji ailesini daha da büyütmenin heyecanını yaşıyoruz." dedi.

Şirket, bu halka arzın kendi faaliyet alanında Türkiye'de bir ilk olduğunu duyurdu. Ayrıca işlemin 2026'nın ilk yedi ayındaki en büyük halka arz olduğu vurgulandı.

Londra'da Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 6'dan fazla değer kazandı. ABD merkezli Batı Teksas türü (WTI) ham petrolü de benzer şekilde yukarı yönlü fırladı. Anlık piyasa verilerine göre WTI ham petrolü 74,59 dolara yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı ise 78,53 dolar seviyesine ulaştı.

Trump müzakereleri zaman kaybı olarak niteledi

ABD Başkanı Donald Trump, konuya ilişkin açıklamalarını Türkiye'nin başkenti Ankara'da düzenlediği basın toplantısında yaptı. Ankara'daki NATO zirvesi öncesinde konuşan Trump, artık İran ile uğraşmak istemediğini ekledi.

Trump, kendi müzakerecilerinin Tahran'daki muhataplarıyla konuşmaya devam etmesine izin vereceğini belirtti. Ancak ABD Başkanı, bu görüşmeler hakkında "Bence zamanlarını boşa harcıyorlar." dedi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile birlikte açıklamalarda bulunan Trump, sert ifadeler kullandı. Trump, "Bana göre bu iş bitti. Onlarla muhatap olmak istemiyorum. Onlar pislik. Onlar hasta insanlar. Hasta insanlar tarafından yönetiliyorlar. Bana kalırsa onlarla uğraşmak sadece zaman kaybı." dedi.

Washington ile Tahran arasında Pakistan'ın arabuluculuğunda imzalanan geçici ateşkes mutabakatı normal şartlarda kalıcı bir anlaşma için 60 günlük bir müzakere penceresi sağlamayı amaçlıyordu. Ancak Katar'da yürütülen dolaylı görüşmeler hiçbir ilerleme sinyali olmadan sona erdi.

Hürmüz Boğazı'nda misilleme saldırıları

Gelişmelerin öncesinde askeri hareketlilik yaşandı. ABD kuvvetleri, İran'daki 80'den fazla hedefe yönelik hava saldırılarını tamamladı. Bu hamle, İran'ın bir gün önce ticari gemilere düzenlediği bir dizi saldırıya misilleme olarak gerçekleştirildi.

İran tarafından hedef alınan üç olayda, bir Katar sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyıcısı ile iki büyük petrol tankeri vuruldu. Yaşananlar, haziran ayında yürürlüğe giren geçici barış anlaşmasından bu yana en büyük saldırı dalgası olarak kayıtlara geçti.

ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik saldırılara yanıt olarak İran'daki 80'den fazla hedefi vurması, küresel enerji piyasalarını yeniden germe riski taşıyor. Petrol fiyatları, bölgesel gerilimlerin soğumasıyla ikinci çeyrekte düşüş yaşamıştı. Yaşanan bu geri dönüş, piyasaları yeni bir aksama dalgasıyla tehdit ediyor.

Bölgede yenilenen çatışmalar, gemi sahipleri ve bölgesel üreticilerin kararlarını karmaşıklaştıracak bir boyuta ulaştı. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ndeki en büyük OPEC üreticilerini küresel pazarlara bağlıyor. Ateşkes sırasında bile bu kritik enerji geçiş noktasında ciddi gerilimler yaşanıyordu.

İran, su yolunu kendisinin kontrol ettiğini savunuyor. Tahran yönetimi, izni olmadan yapılan geçişlerin geçerli olmadığını ısrarla belirtiyor. İran, Birleşmiş Milletler'in denizcilik denetleme kurumuna salı günü yaptığı açıklamada boğazın bazı kısımlarını kontrol etme hakkına sahip olduğunu söyledi.

İran'ın petrol muafiyeti iptal edildi

UBS Group AG emtia analisti Giovanni Staunovo piyasadaki durumu değerlendirdi. Staunovo, "Orta Doğu'da yenilenen gerilimler ve gemi saldırılarının Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatını düşürebileceği endişeleri fiyatları destekliyor." dedi.

Askeri saldırılardan önce ABD Hazine Bakanlığı, Tahran'ın petrol satmasına izin veren yaptırım muafiyetini iptal etti. Washington böylece İslam Cumhuriyeti ile yapılan geçici barış anlaşmasının önemli bir bölümünden geri adım atmış oldu.

İran'a yönelik yaptırımları kaldırma anlaşması, son haftalarda milyonlarca varil ham petrolün Basra Körfezi'nden dışarı akmasını sağlamıştı. Bu arzın büyük bir kısmı şu anda belirsizlikte kaldı. Geçici anlaşma kapsamında ABD Hazinesi, İran menşeli ham petrol, petrokimya ve petrol ürünlerinin 21 Ağustos'a kadar satışına izin veren bir lisans çıkarmıştı. Salı günü bu lisansı iptal eden kurum, İran'a tüm işlemlerini sonlandırması için 17 Temmuz'a kadar süre tanıdı.

Vadeli işlemlerdeki bu keskin yükseliş, daha düşük fiyatlara bahis oynayan bir piyasa arka planında gerçekleşti. Spekülatörler, Brent vadeli işlemlerinde büyük bir kısa pozisyon tutuyordu. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla net yükseliş bahislerini 2020'deki pandemiden bu yana en hızlı tempoda elden çıkarıyorlardı.

Salı sabahı itibarıyla birkaç petrol taşıyıcısının hâlâ Hürmüz'den geçiş yaptığı görüldü. Ancak diğer bazı gemiler rotalarını yarı yolda tersine çevirdi. Bölgedeki Batılı deniz kuvvetleri, önümüzdeki günlerde trafik seviyelerinin düşebileceği konusunda uyardı. Kuvvetler, bölgedeki ticari taşımacılığa yönelik tehdit seviyesini "önemli" aşamasından "şiddetli" seviyesine yükseltti.

Öne çıkanlar

• TickPick verilerine göre cuma oynanacak maçın ikinci el piyasasındaki en düşük bilet fiyatı 2.950 dolardan yaklaşık 1.200 dolara geriledi.

• Bu düşüş, ABD'nin pazartesi günü Seattle'da Belçika'ya 4-1 mağlup olarak İspanya ile oynanacak çeyrek final maçına yükselmeyi başaramamasının ardından yaşandı.

• İspanya da pazartesi günü Portekiz'i 1-0 mağlup ederek Cristiano Ronaldo'nun Dünya Kupası'ndaki mücadelesini sona erdirdi. Böylece Los Angeles'taki çeyrek final karşılaşması önemli ölçüde yıldız oyuncu çekiciliğini kaybetti. Eğer ABD ile Portekiz karşı karşıya gelseydi, bilet fiyatlarının muhtemelen çok daha yüksek olması bekleniyordu.

• TickPick'e göre ikinci el piyasasında çeyrek finaller arasındaki en ucuz karşılaşma, perşembe günü Massachusetts eyaletindeki Foxborough'da oynanacak Fransa-Fas maçı. Bu karşılaşmanın bilet fiyatları 989 dolardan başlıyor.

• Dünya Kupası finali için şu an en düşük fiyat 9.346 dolar. Finale hangi takımların çıkacağına bağlı olarak bu rakamın neredeyse kesin olarak değişmesi bekleniyor. Final maçı 19 Temmuz'da New Jersey'de oynanacak.

• Spor bahis şirketlerine göre Dünya Kupası'nı favorisi Fransa. Onu sırasıyla İspanya, Arjantin ve İngiltere takip ediyor.

Arka plan

SeatPick verilerine göre Dünya Kupası çeyrek finallerinin ortalama en düşük giriş bileti fiyatları son bir günde yüzde 31,5, son üç günde ise yüzde 50,4 oranında düştü. SeatPick ayrıca, ikinci el piyasasında satışa sunulan bilet sayısının turnuva başladığında 28 bin 285 iken 49 bin 415'e yükseldiğini bildirdi. Bu yılki Dünya Kupası, turnuva tarihinin en pahalı organizasyonu olarak değerlendiriliyor. Turnuvanın ilk dönemlerinde bilet fiyatları, önceki Dünya Kupaları'ndaki fiyatların yedi katına kadar ulaşmıştı.

Pekin, son aylarda ileri düzey ve düşük maliyetli modellerini, yetenekli insan kaynağını ve girişimlerini koruma altına almak için çok sayıda adım attı. Bunlar arasında Meta'ya, yapay zeka girişimi Manus'u 2 milyar dolara satın alma anlaşmasını iptal etmesi talimatını vermesi ve Çin bağlantılı kuruluşlara yönelik yabancı yatırımları engellemesi de bulunuyor. Ancak paradoksal bir şekilde, Forbes'un yılın başlarında aktardığına göre bu katı kurallar bazı Çinli girişimcilerin ABD'ye taşınmasına da katkıda bulunuyor.

ABD’li şirketler de Çinli modelleri benimsiyor

Öte yandan, CNBC'nin haberine göre Amerikan yapay zeka şirketleri giderek daha fazla açık kaynaklı Çin modellerini benimsiyor. Bu modeller, OpenAI ve Anthropic'in önde gelen modellerine kıyasla yüzde 60 ila 90 daha ucuz olabiliyor. Ayrıca geliştiricilere modellerin nasıl çalışacağı üzerinde daha fazla kontrol sağlıyor. ABD'li şirketlerin farklı yapay zeka modellerini kullanarak sorgulara yanıt vermesine olanak tanıyan OpenRouter adlı girişim, Çin modellerine yönlendirilen iş yükünün istikrarlı bir şekilde arttığını ve şu anda toplamın yaklaşık yüzde 30'una ulaştığını belirtti. Bazı erken aşama girişimler tüm trafiklerini DeepSeek gibi Çinli şirketlerin geliştirdiği modellere taşımış durumda. Eğer Çin bu modellere erişimi keserse, bu durum söz konusu şirketler için ciddi sorunlar yaratabilir.

Açık kaynaklı temel yapay zeka modelleri geliştiren Reflection adlı girişimin ürünlerden sorumlu başkan yardımcısı ve açık kaynak bölümünün başındaki isim Joseph Spisak, bazı şirketlerin özellikle bir Çin yapay zeka modelini kullanmaya alışmaları veya bunun üzerine uygulamalar geliştirmiş olmaları halinde Çin'in yapay zeka ekosistemine "kilitlenme" riskiyle karşı karşıya kalabileceklerini söylüyor. "Teknolojiye bir kez bağlandığınızda belirli bir atalet oluşuyor ve bundan uzaklaşmak giderek daha zor hale geliyor" diyor.

Çin'in modellerine yönelik olası ihracat kontrolleri, Reflection için önemli bir avantaj sağlayabilir. Şirket, 2024 yılında Google DeepMind araştırmacıları Misha Laskin ve Ioannis Antonoglou tarafından, Çin'e karşı Amerikan merkezli açık kaynaklı bir alternatif oluşturmak amacıyla kuruldu. Reflection, ABD Başkanı Donald Trump'ın oğlu Donald Trump Jr.'ın ortakları arasında yer aldığı 1789 Capital tarafından destekleniyor. Değeri 25 milyar dolar olarak hesaplanan şirket ise henüz kamuoyuna açık kaynaklı bir model sunmuş değil.

“Odadaki bütün oksijeni tüketiyor”

Trump, Katar'ın hediye ettiği geniş gövdeli uçağıyla iner inmez, zirvenin tüm odağı onun en sevdiği yere, yani kendisine kaydı. ABD Güney Dakota Cumhuriyetçi Senatörü Mike Rounds, salı günü zirvenin oturum aralarında düzenlenen bir resepsiyonda, "Herkes için odadaki bütün oksijeni tüketiyor" dedi.

Trump her zaman yaptığı gibi kendine özgü yönetim tarzıyla zirveyi büyük bir gösteriyor çevirdi. ABD Başkanı, Ankara'ya gelmeden önce bile, bu hafta yüz yüze geleceği birçok kişiyle arasında büyük gerilimler yarattı. Geçen ay yaptığı bir açıklamada 10 saatlik uçuşu yalnızca zirve, yakın dostu Erdoğan tarafından düzenlendiği için yapmaya tenezzül edeceğini söylemişti. 

Trump’ın yarattığı gerilimler

Geçen hafta ise FIFA Başkanı'nı arayarak Dünya Kupası'nda ABD'nin en çok gol atan oyuncusuna gösterilen kırmızı kartın yeniden incelenmesini istemişti. Oyuncu daha sonra Belçika maçında yeniden oynama hakkı kazandı. Bu karar, NATO'nun da merkezinin bulunduğu ve Avrupa Birliği'nin fiilî başkenti sayılan Brüksel'de öfkeye yol açtı. Belki de bu hafta NATO'daki en kişisel gerilim, Trump'ın İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile yaşadığı çekişme. Meloni, çok yakın zamana kadar Avrupa'da Trump'a en yakın duran liderlerden biri olarak görülüyordu. Ancak şimdi Trump, ülkesinin İran'a karşı savaşa çekilmesine izin vermeyi reddettiği için Meloni'yi hedef alıyor.

Trump haftalardır İtalyan gazetelerinin manşetlerinden inmiyor. Sağ eğilimli Libero gazetesi, "TRUMP È UN COGLIONE" başlığını attı; İtalyancadaki bu ifade argo ve hakaret içeren şekilde çevrilebiliyor. Ancak gerilim asıl bu hafta sonu zirveye ulaştı. Trump, Meloni'nin kendisine hayranlıkla baktığı izlenimi veren montajlanmış bir fotoğrafı "Uzaklaştırma kararı gerekiyor" notuyla paylaştı.

Zirveye dikkat çeken açıklamalarla başladı

Bütün bunlar, bu yılki NATO zirvesine adeta karnavalı andıran bir hava kattı. Trump Ankara'ya vardıktan sonra Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Erdoğan'ın yanında ikili görüşmeye katıldı ve kısa süre içinde yeni tartışmalar başlattı. Danimarka'yı eleştirdi ve NATO liderlerine Grönland üzerindeki emellerinden hala vazgeçmediğini hatırlattı. İngiltere, Fransa ve İtalya'nın İran'a karşı yürütülen savaşta ABD'ye yeterince destek vermediğinden yakındı. Avrupa'nın 20 yıl önce çok daha iyi durumda olduğunu söyledi. Ayrıca Meloni hakkında konuşarak uluslararası düzeyde büyük yankı uyandıran anlaşmazlığı neredeyse şakalaşma düzeyinde tanımladı: "Bence o iyi bir insan. Ona fazla baskı yapmadım."

Trump'ın tavrı, zirvedeki destekçilerini zaman zaman zor durumda bırakıyor. Destekçileri, elde ettiği sonuçlardan memnun olduklarını ancak bu sonuçlara ulaşma biçimini her zaman onaylayamadıklarını söylüyor. Rounds, İtalya Başbakanı hakkındaki "uzaklaştırma kararı" paylaşımı sorulduğunda, "İnsanların birbirleriyle iletişim kurmasının birçok yolu vardır diye düşünüyorum. O paylaşımın arka planını bilmiyorum. Bu yüzden söylediği her şey hakkında yorum yapmıyorum ama yaptıklarına bakıyorum” ifadelerini kullandı. Rounds, NATO ülkelerinin savunma harcamalarını artırmasını Trump'ın tarzının bir sonucu olarak değerlendirdi. Cumhuriyetçi senatör, salı akşamı NATO yanlısı düşünce kuruluşu Atlantic Council'ın Ankara Palas'ta düzenlediği resepsiyonun arasında konuştu. 

NATO’dan çekilme sözlerine gönderme

Atlantic Council yöneticilerinden Jenna Ben-Yehuda, davetlilere yaptığı konuşmada, "Bu zirveye giden yolun zorluklardan arınmış olmadığını biliyoruz" dedi. Müttefikler arasında "dürüst ve zorlayıcı görüşmeler" yapıldığını anlattı. New Hampshire Demokrat Senatörü Jeanne Shaheen ise bu hafta Türkiye'deki görevinin, Avrupa'daki müttefiklere ABD Başkanı’nın ne kadar tartışma yaratıyor olursa olsun Kongre'nin NATO'yu desteklediğini hatırlatmak olduğunu söyledi. Bu sözler, Trump ittifaktan çekilmekle tehdit etse bile bunu Kongre'nin onayı olmadan yapamayacağını dolaylı biçimde hatırlatıyordu.

Senatodaki üç dönemlik görevinin ardından emekliye ayrılmaya hazırlanan Shaheen, "Amerika Birleşik Devletleri'nin 250. yıl dönümünde, sömürgecilerin Anayasa'yı yazarken bunu belirli bir nedenle yaptıklarını hatırlamak gerekir. Çünkü bir kral istemiyorlardı. Halk tarafından yönetilen bir yönetim istiyorlardı. Biz de burada insanlara bunu hatırlatmak için bulunuyoruz” dedi. 

Altman’ın bu satış görüşmelerine doğrudan katılması, sağlık sektörünün OpenAI’ın hedefleri açısından ne kadar merkezi bir konumda olduğunu gösteriyor. Ocak ayında şirket, aralarında Cedars-Sinai Medical Center ve HCA Healthcare’in de bulunduğu sekiz büyük sağlık sisteminin artık kurumsal düzeydeki sağlık çözümlerinin müşterisi olduğunu açıkladı. OpenAI ayrıca, her hafta sağlık tavsiyesi almak için ChatGPT’ye başvuran dünya genelindeki 230 milyondan fazla kişiye daha iyi yanıtlar sunabilmek amacıyla yüzlerce doktorla çalışıyor. Şirket, klinisyenler için ChatGPT’nin yeni bir sürümünü geliştirmenin yanı sıra, kullanıcıların tıbbi kayıtlarını ve Apple Health ile MyFitnessPal gibi sağlık uygulamalarını güvenli şekilde bağlayabilecekleri ana uygulama içindeki “ChatGPT Health” sekmesini de kullanıma sunuyor (şimdilik yalnızca bekleme listesi üzerinden erişilebiliyor). Bunun yanında, OpenAI modelleri diğer sağlık şirketlerinin klinik notlar oluşturmasına ve kullanıcıların laboratuvar sonuçlarını anlamalarına yardımcı olan araçlara da güç sağlıyor. Şirket yalnızca son altı ay içinde sağlık odaklı üç yeni ürün piyasaya sürdü.

OpenAI’ın sağlık stratejisini yöneten Nate Gross, “Bu OpenAI’daki en önemli alanlarımızdan biri” diyor. 2025 yılında OpenAI’a katılan Gross, Emory Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden tıp lisansına ve Harvard’dan MBA derecesine sahip. Daha önce piyasa değeri 4 milyar dolara ulaşan sağlık ağı Doximity’nin kurucu ortaklarından biriydi. Şirket eğitim ve finans gibi diğer büyük pazarlara da yönelse de Gross’a göre sağlık sorunlarını herkes yaşıyor ve bu, herkese yardımcı olabilmek için büyük bir fırsat.

Yapay zeka sağlık sektörüne nasıl katkı sağlayabilir?

Sonuçta sağlık sektörü, ABD ekonomisinin yaklaşık yüzde 18’ini oluşturuyor ve yapay zeka, doğru şekilde uygulandığı takdirde tüketicilerin sağlıkları hakkında daha iyi kararlar vermesine, doktorların daha kaliteli bakım sunmasına ve sağlık sistemlerinin operasyonlarını daha verimli yürütmesine büyük katkı sağlayabilir. OpenAI'ın sağlık sektörüne yönelik kapsamlı hamlesi, şirket açısından kritik bir döneme denk geliyor. OpenAI, üç yıl önce ChatGPT ile yapay zeka devrimini başlatmış olsa da hızla büyüyen Anthropic ve Google gibi rakipleri karşısında avantajının bir kısmını kaybetmiş görünüyor. Şirket 2025 yılında 13 milyar dolar gelir elde etti ancak net zararının 2024’teki 5 milyar dolardan geçen yıl yaklaşık sekiz kat artarak 39 milyar dolara yükseldiği bildiriliyor. Nisan ayında ise OpenAI’ın önemli gelir ve kullanıcı hedeflerini tutturamadığı öne sürüldü. Değeri 852 milyar dolar olarak hesaplanan şirket, haziran ayında halka arz için gizli başvuruda bulundu ancak yatırımcı baskısı nedeniyle halka arzını gelecek yıla ertelemeyi değerlendirdiği belirtiliyor.

Şirket halka arz öncesinde sağlık faaliyetlerine ilişkin finansal verileri ayrı olarak paylaşmasa da sağlık sektörünün gelecekteki başarısı açısından kritik öneme sahip olduğu açıkça görülüyor. Ancak OpenAI’ın, kuruluşundan bu yana kurumsal pazara odaklanan ve kendi sağlık ürünleri portföyüne sahip Anthropic’in yanı sıra Google ve aynı pazarı hedefleyen çok sayıdaki sağlık teknolojisi şirketiyle rekabet etmesi gerekecek. Yapay zeka modellerinin yetenekleri giderek daha standart hale geldikçe, şirket fiyat konusunda da rekabet etmek zorunda kalacak. Çünkü hastaneler son derece düşük kâr marjlarıyla faaliyet gösteriyor. Sağlık odaklı yatırım şirketi Aegis Ventures’ın yönetici ortağı John Beadle, “Tüketici tarafında başarılı olabileceklerine oldukça inanıyorum. Ancak kurumsal tarafta aynı derecede ikna olmuş değilim" dedi. 

"ChatGPT hayatımı kurtardı"

Şubat 2024’te Lauren Bannon kendini kötü hissetmeye başladı. Sabahları ve geceleri parmaklarını bükmekte zorlanıyordu. Aylar boyunca ağrılarını görmezden geldi. Sonra sorun midesine de yayıldı. Bir dizi testin ardından doktoru, kan testlerinde ortaya çıkmayan bir romatoid artrit türüne sahip olduğunu söyledi. Ancak Kuzey Carolina’da yaşayan 42 yaşındaki pazarlama ajansı kurucusu buna ikna olmadı ve pek çok kişi gibi yanıtları ChatGPT’de aradı. Bannon, belirtileriyle ilgili bir dizi soru yöneltti ve yapay zeka, bağışıklık sisteminin tiroit bezine saldırdığı Hashimoto hastalığına sahip olabileceğini öne sürdü. Yapılan tiroit ultrasonu bunu doğruladı ve doktorlar iki küçük kitle tespit etti. Bannon’a agresif seyreden tiroit kanseri teşhisi kondu. Ocak 2025’te cerrahlar hem tiroit bezini hem de kanserin yayıldığı iki lenf düğümünü aldı. Bannon, “Gerçekten inanıyorum ve bunu gelişigüzel söylemiyorum; ChatGPT kelimenin tam anlamıyla hayatımı kurtardı” diyor.

Sağlık ve iyi yaşamla ilgili sorular için ChatGPT’ye başvuran milyonlarca insanın çoğu Bannon’ın durumunda değil. “Merdiven çıkarken neden dizim ağrıyor?” ya da “Kemik yoğunluğumu korumak için hangi egzersizleri yapmalıyım?” gibi basit sorular soruyorlar. Tıbbi terimleri anlamak, laboratuvar sonuçlarını yorumlamak ve ilaçların etkilerini kavramak için de kullanıyorlar. Ancak bazı kullanıcılar, sonradan ciddi hastalıklar olduğu ortaya çıkan alışılmadık belirtiler hakkında da sorular yöneltiyor.

OpenAI’ın sağlık yapay zekası bölümünün başındaki Karan Singhal, “Bugün sağlık, ChatGPT’nin en yoğun kullanılan alanlarından biri. Bunun hem fayda sağlama hem de zarar verme potansiyeli var ancak fayda potansiyeli son derece büyük" diyor.  ABD’de doktor açığı ve artan idari iş yükü, hekimlerin tükenmişlik yaşamasına ve hastaların ihtiyaç duydukları randevuları almakta zorlanmasına neden oldu. Kırsal bölgelerde yetişkinlerin üçte birinden fazlası, aslında birinci basamak sağlık hizmetlerinde çözülebilecek sorunlar için acil servislere başvuruyor. Ayrıca kırsal ilçelerin yüzde 86’sında görev yapan tek bir kardiyolog bile bulunmuyor.

OpenAI’ın sağlık ürünleri bölümünün başındaki Ashley Alexander ise şöyle diyor: “Sağlık hizmetlerine erişim gerçekten çok büyük bir sorun. Yüz milyonlarca insan, ChatGPT’nin kendilerine kritik bilgiler sağladığı bir deneyim yaşıyor. Belki bir doktora görünmeleri için altı ay beklemeleri gerekiyor. Belki çok korkuyorlar ve sırada ne olacağını bilmiyorlar. Bu, tıbbi bakımın yerini tutmuyor ve bunu çok net şekilde ifade ediyoruz. Ancak yaptığı şey, insanlara aksi takdirde son derece zorlayıcı ve korkutucu olabilecek bir dönemde ihtiyaç duydukları bilgiyi sunmak.”

Riskli yanları

Ancak hastalıklarımızı yönlendirmek ve resmi olmayan şekilde teşhis etmek için ChatGPT’yi kullanmak riskli de bir durum. Açıkça fayda sağlayabiliyor. Fakat aynı zamanda yanlış bilgiler sunabiliyor, gereksiz yere hastaları acil servise yönlendirebiliyor ya da dikkat edilmesi gereken belirtilerin göz ardı edilmesine yol açabiliyor. OpenAI’ın yeni tüketici sağlığı aracı olan ChatGPT Health üzerine yapılan ve şubat ayında Nature Medicine dergisinde yayınlanan bir araştırma, tıbbi olarak gerekli olduğu durumlarda vakaların yarısından fazlasında hastaneye gitmeyi önermediğini ortaya koydu. Ayrıca intihar eğilimli hastaları tespit edemedi.

Acil olmayan vakalarda, yüzde 65’i ihtiyaç duymadıkları bir tedaviye yönlendirildi; bu durum, halihazırda zor durumda olan sağlık sistemini daha da tıkayabilir. OpenAI’ın, sağlık verilerinin işlenmesi ve güvenlik konuları da dahil olmak üzere çeşitli eyaletlerden mahkeme celbi aldığı açıklandı. Kanadalı bir kadın, 24 yaşındaki kızının intihar sonucu ölümüne ilişkin olarak, ChatGPT’nin bunu teşvik ettiğini iddia ederek şirket aleyhine dava açtı.

OpenAI bu risklere karşı ChatGPT’nin sağlık tavsiyelerini iyileştirmek için 260’tan fazla doktordan oluşan bir ekip kurdu. Bu doktorlar, ChatGPT’nin sorulara verdiği yanıtları değerlendiriyor, belirli vakaları tartışıyor ve en önemlisi, modelleri, tavsiye verecek kadar yeterli bilgiye sahip olmadıkları durumları fark edebilmeleri için eğitiyor. Yapay zeka o kadar hızlı gelişiyor ki bu alanın beş yıl sonra nasıl bir hal alacağını tahmin etmek bir yana, altı ay sonra bile nasıl olacağını kestirmek zor.

Bu adım, bankanın faaliyetlerini basitleştirme hedefleri doğrultusunda atıldı. Kurum, kendisi için çok küçük gördüğü pazarlardan çıkmaya yönelik küresel bir çaba yürütüyor.

İngiliz kredi kuruluşu, inceleme sürecinin kapsamı hakkında da bilgi verdi. Banka, söz konusu incelemenin yatırım bankacılığı gibi toptan bankacılık faaliyetlerini içermediğini belirtti.

Küçülme stratejisi ekim ayında başladı

Asya odaklı HSBC, yetersiz ölçekte olduğu veya kârlılığın düşük kaldığı pazarlardan çıkış sürecini sürdürüyor. Bankanın coğrafi ayak izini küçültmeye yönelik bu stratejik incelemesi, Üst Yöneticisi Georges Elhedery tarafından 2024 yılının ekim ayında başlatıldı.

Banka, son yıllarda stratejisi doğrultusunda çeşitli adımlar attı. Sri Lanka ve Fransa gibi ülkelerdeki bireysel bankacılık operasyonlarını elden çıkardı. Kurumun, diğer pazarların yanı sıra Mısır'daki varlığını da gözden geçirdiği biliniyor.

HSBC tarafından sürece ilişkin resmi bir açıklama yapıldı. Açıklamada, "İnceleme, HSBC Bank A.Ş.'nin ('HSBC Türkiye') bireysel bankacılık işi ve ağırlıklı olarak yurt içi bankacılık gereksinimleri olan küçük ve orta ölçekli şirketlerden oluşan portföyü için tüm seçenekleri değerlendirecektir. Henüz hiçbir karar alınmamıştır." ifadeleri kullanıldı.

Bankanın uzun vadeli stratejisi hakkında da değerlendirmelere yer verildi. Açıklama, "Bankanın stratejisi, açık bir rekabet avantajına sahip olduğu ve büyümek ile müşterilerini desteklemek için en büyük fırsata sahip olduğu alanlarda liderliği ve pazar payını artırmaktır." değerlendirmesiyle tamamlandı.

Körfez sermayesi iddiaları ve geçmiş süreçler

Kısa bir süre önce, Körfez sermayesinin HSBC'nin Türkiye operasyonlarını satın almak için görüşmeler yürüttüğü iddia edilmişti. Konuya aşina kaynaklar, 2019 yılında Denizbank'ı bünyesine katan Emirates NBD PJSC'nin bankayla ilgilendiğini ancak sürecin henüz çok erken aşamada olduğunu bildirmişti.

Türkiye'de uzun bir süredir küçülme stratejisi izleyen HSBC'nin pazar payı önemli ölçüde daraldı. Ülkenin 15'inci büyük bankası konumundaki kurumun şube sayısı bu yılın mart ayı itibarıyla 36 civarına kadar geriledi. Bankanın Türkiye operasyonlarına 2015 yılında Hollanda merkezli ING Groep NV de talip olmuş ancak süreç düzenleyici engeller sebebiyle iptal edilmişti.

Konferansın en dikkat çekici özelliği, resmi toplantılar yerine kahvaltılar, doğa yürüyüşleri, bisiklet turları ve akşam yemekleri sırasında yapılan görüşmeler. Bu ortam, rakip şirket yöneticilerinin ve potansiyel iş ortaklarının gözlerden uzak şekilde fikir alışverişi yapmasına olanak sağlıyor.

Teknoloji ve medya devleri aynı çatı altında

Allen & Co. katılımcı listesini resmi olarak açıklamasa da Variety'nin yayımladığı bilgilere göre bu yıl konferansa dünyanın en tanınmış isimleri katılıyor.

Konuklar arasında Amazon'un kurucusu Jeff Bezos, Meta CEO'su Mark Zuckerberg, Gates Vakfı Eş Başkanı Bill Gates, Fox Corporation Başkanı Lachlan Murdoch, News Corp Onursal Başkanı Rupert Murdoch ve medya dünyasının önemli isimlerinden Barry Diller yer alıyor.

Medya ve eğlence sektöründen ise Paramount Skydance CEO'su David Ellison, Warner Bros. Discovery CEO'su David Zaslav, Comcast Başkanı Brian Roberts, Netflix eş CEO'ları Ted Sarandos ile Greg Peters, YouTube CEO'su Neal Mohan, Sony Pictures CEO'su Ravi Ahuja ve Disney'in üst düzey yöneticilerinin konferansta bulunması bekleniyor.

Yapay zeka zirvenin ana gündem maddelerinden biri

Bu yıl etkinliğin en önemli başlıklarından biri de yapay zeka olacak.

Apple CEO'su Tim Cook'un yanı sıra şirketin yeni lideri John Ternus, Alphabet CEO'su Sundar Pichai, Palantir CEO'su Alex Karp, OpenAI CEO'su Sam Altman, OpenAI Başkanı Greg Brockman ve Anthropic CEO'su Dario Amodei'nin de Sun Valley'de olması bekleniyor.

Yapay zeka teknolojilerini geliştiren şirketlerin yöneticileri ile bu dönüşümden doğrudan etkilenecek medya, finans ve teknoloji liderlerinin aynı ortamda bulunması, sektörün geleceğine yönelik önemli temaslara zemin hazırlayacak.

Spor, finans ve siyaset dünyasından da yoğun katılım

Konferans yalnızca teknoloji ve medya sektörleriyle sınırlı değil.

NFL Komiseri Roger Goodell, MLB Komiseri Rob Manfred, CAA CEO'su Bryan Lourd, Kering CEO'su François-Henri Pinault, Live Nation CEO'su Michael Rapino, Mattel CEO'su Ynon Kreiz ve LA28 Başkanı Casey Wasserman'ın da etkinlikte yer alması bekleniyor.

Gazeteciler Gayle King, Anderson Cooper, Andrew Ross Sorkin, Thomas Friedman ve David Ignatius gibi isimler ise bu organizasyonda muhabir kimliğinden çok moderatör ve konuşmacı olarak görev yapıyor.

Büyük anlaşmaların perde arkası

Sun Valley Konferansı yıllar içinde yalnızca networking etkinliği olmanın ötesine geçti. Eğlence ve medya sektöründeki birçok büyük satın alma ve birleşme fikrinin ilk kez burada konuşulduğu biliniyor.

Disney'in ABC'yi satın alma süreci ile Jeff Bezos'un Washington Post'u satın almasına giden temasların da ilk kez Sun Valley'de kurulduğu uzun süredir sektör kulislerinde dile getiriliyor.

Her görüşme anlaşmayla sonuçlanmasa da konferansın en büyük değeri, normal şartlarda bir araya gelmesi zor olan dünyanın en etkili isimlerini resmi gündem baskısı olmadan aynı ortamda buluşturması olarak görülüyor.

Sun Valley büyümeye devam ediyor

Konferansın düzenlendiği Wood River Vadisi de önemli yatırımlar almaya devam ediyor.

2026 sonbaharında Ketchum kentinde Viceroy Resort bünyesinde hizmete girecek Observatory Sun Valley oteli, 73 odası, lüks spa alanı, çatı katındaki gözlemevi ve sağlıklı yaşam konseptiyle bölgenin en dikkat çeken yeni yatırımlarından biri olacak.

Öte yandan Sun Valley Resort bu yıl 90. kuruluş yılını kutlarken, bölge 2027 yılında Audi FIS Alp Disiplini Dünya Kupası Finalleri'ne de ev sahipliği yapacak.

Sun Valley, Aspen gibi göz önünde olmayı tercih eden lüks kayak merkezlerinden farklı olarak daha sakin ve mahrem bir yaşam sunmasıyla öne çıkıyor. Bölgedeki yüksek güvenlik, özel havaalanı, doğayla iç içe yaşam ve düşük profil sosyal ortam, dünyanın en zengin isimlerini cezbetmeye devam ediyor.

Konferans haftasında özel jet trafiği rekor seviyeye ulaşırken oteller tamamen doluyor ve güvenlik önlemleri kasabanın günlük yaşamını önemli ölçüde değiştiriyor. Bu durum zaman zaman çevresel etkiler ve yoğun özel uçuş trafiği nedeniyle yerel halkın tepkisini çekse de Allen & Co. Sun Valley Konferansı, iş dünyasının en prestijli ve en etkili kapalı organizasyonlarından biri olmayı sürdürüyor.

Listenin ikinci sırasında yine İspanya'dan "La Isla Bonita" (Güzel Ada) olarak bilinen La Palma yer aldı. UNESCO Biyosfer Rezervi unvanına sahip ada, doğal yaşamı ve sürdürülebilir turizm anlayışıyla öne çıkıyor.

Üçüncü sırada ise Portekiz'e bağlı Madeira bulunuyor. UNESCO Dünya Doğal Mirası listesinde yer alan binlerce yıllık Laurissilva Ormanı'na ev sahipliği yapan ada, doğa tutkunlarının gözde rotaları arasında gösteriliyor.

Hırvatistan'daki Korčula dördüncü sıraya yerleşirken, ilk beşi yine Hırvatistan'ın Adriyatik kıyısındaki Mljet Adası tamamladı. Yoğun ormanları, berrak koyları ve bisiklet ile kano gibi açık hava aktivitelerine uygun yapısıyla Mljet özellikle aktif tatil arayanlara hitap ediyor.

Güneş arayanların tercihi yine Kanarya Adaları

Yıl boyunca sıcak iklimiyle öne çıkan Tenerife, en güneşli Avrupa adaları sıralamasında da ilk sırada yer aldı.

İkinci sırada Kanarya Adaları'nın küçük ancak sıcak iklimiyle dikkat çeken La Gomera bulunuyor. Siyah kumlu plajları ve dalışa elverişli resifleriyle tanınan ada, doğa ve deniz tutkunlarının ilgisini çekiyor.

Üçüncü sıradaki Gran Canaria ise yılın büyük bölümünde güneşli havasını koruyarak Kanarya Adaları'nın bu alandaki güçlü konumunu pekiştiriyor.

Doğa tutkunları için öne çıkan adalar

Araştırmada Avrupa'nın en yeşil adası unvanını Hırvatistan'daki Mljet aldı. Dubrovnik ve Split kadar popüler olmasa da kalabalıktan uzak, sakin bir tatil isteyenler için önemli bir alternatif olarak gösteriliyor.

Madeira, dağları, şelaleleri ve UNESCO korumasındaki Laurissilva Ormanı sayesinde ikinci sırada yer alırken, yüzölçümünün yaklaşık yüzde 60'ı çam ormanları ve Akdeniz bitki örtüsüyle kaplı Korčula üçüncü sıraya yerleşti.

Gastronomi kategorisinde İtalya öne çıktı

Avrupa'nın gastronomi açısından en başarılı adaları sıralamasında zirvede İtalya'nın Capri Adası yer aldı. Caprese salatası ve ravioli capresi gibi yöresel lezzetleriyle tanınan ada, listenin ilk sırasında bulunuyor.

İkinci sıradaki Sardinya ise özellikle geleneksel süt domuzu yemeği porceddu gibi yerel tatlarıyla dikkat çekiyor.

Üçüncü sırada bulunan Yunanistan'ın Santorini Adası ise beyaz patlıcanı, kiraz domatesi, güneşte kurutulmuş ahtapotu ve taze deniz ürünleriyle gastronomi meraklılarının favorileri arasında gösteriliyor.

Öne çıkanlar

• Norwood, yapım şirketi Particle 6 tarafından hazırlanan yeni uzun metrajlı film Misaligned’da başrolü üstlenecek. Şirket, filmin hem ilk tamamen yapay zeka uzun metrajlı filmi hem de Norwood'un ilk büyük başrol performansı olacağını belirtiyor.

• Norwood, yapay zeka tarafından oluşturulmuş bir oyuncu ve eğlence sektöründe yapay zekanın giderek artan rolünün sembollerinden biri haline geldi. Bu nedenle sektörde geniş çaplı tepkilere neden oldu.

• Particle 6 yayımladığı basın bülteninde filmi, yapay zeka kaosuyla harmanlanmış bir büyüme hikayesi anlatan komedi-drama olarak tanımladı. 

• Film yapay zeka Norwood'un, onu daha insani özellikler geliştirmeye ikna eden asi bir bot tarafından baştan çıkarılmasını konu alıyor.

• Film tamamen yapay zeka ile üretilecek olsa da Particle 6, yapay zeka alanında becerilerini geliştirmek isteyen geleneksel sinemacıları projeye dahil etmeyi planladığını açıkladı. 

• Çalışmaların, yapay zeka uzmanları ile geleneksel yönetmenler, senaristler ve kurgucular arasında paylaşılması hedefleniyor.

• Particle 6 Misaligned'ın halen geliştirme sürecinin erken aşamalarında olduğunu ve filmin ne zaman vizyona gireceğinin henüz belli olmadığını belirtti.

Arka plan

Particle 6'ın kurucusu ve CEO'su Eline van der Velden, Norwood'u 2025 yılında ilk yapay zeka oyuncusu olarak geliştirdi. Norwood'un, Particle 6'ın oluşturmayı planladığı daha geniş bir yapay zeka karakter kadrosunun ilk üyesi olduğuna inanılıyor. Van der Velden ayrıca, "hipergerçekçi dijital yıldızları" temsil etmek amacıyla Xicoia adlı yapay zeka yetenek ajansını kurduğunu duyurdu.

Norwood eğlence sektöründe yoğun eleştirilere maruz kalırken, van der Velden yapay zekanın insanların işlerini elinden almaya çalıştığı yönündeki iddiaları reddetti. Norwood'u animasyon veya kuklacılık gibi yaratıcı bir sanat biçimine benzeten van der Velden, eylül ayında yaptığı açıklamada Norwood'un "bir insanın yerine geçmek için değil, yaratıcı bir eser, bir sanat çalışması olarak" var olduğunu söyledi. Van der Velden, "Oyuncu, insanların yerini almayı değil, deneysel bir yaklaşımı temsil ediyor" ifadelerini kullandı.

Norwood'un uzun metrajlı filmde rol alacağı duyurusu, Particle 6'ın mart ayında yapay zeka oyuncusunun başrolünde olduğu bir müzik videosunu yayımlamasının ardından geldi. Videoda Norwood, kendisine yöneltilen eleştirilere yanıt veriyor gibiydi ve şu sözleri söylüyordu: "Bu bir sonraki evrim, göremiyor musun? Yapay zeka düşman değil; anahtarın ta kendisi."

Euro Bölgesi'nin üçüncü büyük ekonomisi olan ülke, pazartesi günü üç aşamalı bir dolar işlemine başladı. Bu işlem 5, 10 ve 30 yıllık gösterge tahvillerini içeriyor. Anlaşmanın salı günü ilerleyen saatlerde fiyatlandırılması bekleniyor.

Tahvil satışlarına dev talep geldi

Beş yıllık dilim için beklenti orta takasların yaklaşık 70 baz puan üzerine çekildi. Bu oran, hazine tahvillerinin yaklaşık 43 baz puan üzerine denk geliyor. On yıllık dilim orta takasların yaklaşık 110 baz puan üzerine indirildi.

Otuz yıllık tahvil ise yaklaşık 185 baz puan seviyesine düşürüldü. Yatırımcılar anlaşma için toplamda 7,5 milyar dolardan fazla sipariş verdi. Bu talebin 3,1 milyar dolardan fazlası beş yıllık tahvile yöneldi.

Meloni dönemiyle güven tazelendi

İtalya bir zamanlar Avrupa'nın en riskli büyük ülke borçlularından biri olarak görülüyordu. Bu durum kronik mali kaymalar ve siyasi istikrarsızlıktan kaynaklanıyordu. Ancak Başbakan Giorgia Meloni'nin 2022'de göreve gelmesinden bu yana yatırımcı güveninde keskin bir iyileşme yaşandı.

İtalya'nın 10 yıllık gösterge tahvilleri ile Almanya tahvilleri arasındaki fark hızla daraldı. Meloni iktidara geldiğinde yaklaşık 250 baz puan olan bu fark, günümüzde 77 baz puan seviyelerine kadar indi.

Ülke, en son haziran ayında euro cinsi borç satışı gerçekleştirmişti. Hükümetin planlarına aşina olan Maliye Bakanlığı yetkilileri, hükümetin kurumsal yatırımcı havuzunu genişletmek için dolar satışını tercih ettiğini ifade etti. İsimlerini vermek istemeyen yetkililer, ABD para birimi cinsinden borç ödemenin göreceli maliyetinin daha uygun hale geldiğini söyledi.

Gelecek dönemin borçlanma hedefleri

Bu satış, İtalya'nın 2021 yılından bu yana gerçekleştirdiği ilk dolar ihracı olarak kayıtlara geçiyor. O dönemde dünya genelindeki hükümetler, aşırı düşük faiz oranlarından yararlanıyordu. Hükümetler bu sayede pandeminin ekonomik acılarına karşı acil teşvik programlarını finanse etmeye çalışıyordu.

Ülkenin Hazine Bakanlığı verilerine göre, İtalya 2026 yılında orta ve uzun vadeli devlet tahvili ihraç etmeyi planlıyor. Bu ihracın 350 milyar euro ile 365 milyar euro arasında olması bekleniyor. Bu rakamların geçen yıla kıyasla genel hatlarıyla değişmediği görülüyor.

İtalya, en son haziran ayında sendikasyon yoluyla euro cinsi borçlanmaya gitmişti. Piyasada bulunan iki tahvilini 18 milyar euro karşılığında satışa sunmuştu. Yatırımcılar bu tahviller için yaklaşık 238 milyar euro değerinde teklif vermişti.

Dolar tahvil satışının yönetimi Bank of America Corp., Citigroup Inc., Goldman Sachs Group Inc. ve Morgan Stanley tarafından yapılıyor. Tahvillerin Moody's Ratings tarafından Baa2 notuyla değerlendirilmesi bekleniyor. S&P Global Ratings ve Fitch Ratings'in ise BBB+ notunu vermesi öngörülüyor.

“Trump gerçekten Türkiye’ye F-35 vermek mi istiyor?”

Ben meseleyi biraz farklı okuyorum.

Bana göre Trump’ın amacı Türkiye’ye birkaç filo savaş uçağı satmak değil; Ankara ile uzun süredir yıpranan stratejik ilişkiyi yeniden tanımlamak. F-35 ve buna eşlik edebilecek diğer “hediyeler” ise bu büyük pazarlığın yalnızca görünen yüzü.

Otuz yılı aşkın süredir Washington’u, NATO’yu ve Batı’nın karar alma mekanizmalarını yakından izleyen; diplomaside, uluslararası kuruluşlarda ve özel sektörde müzakere masalarında bulunmuş biri olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim:

Amerika Birleşik Devletleri hiçbir zaman yalnızca silah sistemi satmaz.

Her büyük savunma anlaşması, daha kapsamlı bir siyasi, ekonomik ve jeostratejik vizyonun parçasıdır.

Bugün yaşananın da özü budur.

Bu mesele F-35’ten çok daha büyük

Dünya, Türkiye’nin F-35 programından çıkarıldığı 2019’daki dünya değil.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali Avrupa’nın güvenlik mimarisini değiştirdi. Karadeniz NATO’nun yeni ön cephesi hâline geldi. İran-İsrail gerilimi Orta Doğu’yu yeniden şekillendiriyor. Çin, Kuşak ve Yol Girişimi üzerinden Avrasya’nın ekonomik haritasını yeniden çiziyor. Enerji ve ticaret koridorları değişiyor; eski tedarik zincirleri kırılırken yenileri kuruluyor.

Avrupa ise bütün çabalarına rağmen güvenliğini tek başına sağlayabilecek noktaya henüz ulaşabilmiş değil.

İşte bu tabloda Türkiye artık yalnızca önemli bir NATO müttefiki değildir.

Karadeniz, Kafkasya, Rusya, Orta Doğu, Doğu Akdeniz, Balkanlar ve Orta Asya’nın kesiştiği vazgeçilmez bir jeostratejik merkezdir.

Trump’ın bunu net şekilde gördüğünü düşünüyorum.

Onun dış politika anlayışı ideolojik değil; son derece işlemsel ve pazarlık odaklıdır.

Zihnindeki temel soru şudur:

“Ben sana ne veriyorum; sen bana karşılığında ne alıyorum?”

Dolayısıyla F-35 dosyası, çok daha büyük bir stratejik pazarlığın yalnızca görünen yüzüdür.

Trump Türkiye’den ne bekliyor?

Washington’un beklentileri bana göre birkaç başlıkta toplanıyor.

İlk sırada S-400 meselesi geliyor.

Amerikan güvenlik bürokrasisi açısından S-400 ile F-35 aynı güvenlik mimarisinde birlikte yaşayamaz.

Tam da bu nedenle Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın son Moskova temaslarında S-400 dosyasının ve bunun Türkiye-ABD ilişkilerine etkilerinin de ele alınmış olması kuvvetle muhtemeldir. Resmî açıklamalar ayrıntı vermese de, böylesine kritik bir başlığın gündem dışında kalmış olması beklenmez.

İkinci beklenti, Türkiye’nin yeniden Batı savunma sistemine daha güçlü biçimde bağlanmasıdır.

Üçüncü beklenti ise Karadeniz, Kafkasya ve Orta Doğu’da Türkiye’nin daha fazla stratejik sorumluluk üstlenmesidir.

Dördüncü başlık enerji güvenliği, kritik mineraller, Orta Koridor ve yeni tedarik zincirleridir.

Kısacası Washington’un ilgisi yalnızca askerî değildir.

Enerjiyledir.

Teknolojiyledir.

Ticaretledir.

Çin’e karşı şekillenen yeni Avrasya dengesiyle ilgilidir.

Dikkat çekici olan bir başka gelişme de Avrupa’nın Türkiye’ye bakışındaki değişimdir.

Güvenlik ortamının sertleşmesiyle birlikte Brüksel’de de Türkiye’yi dışlayan yaklaşımın sürdürülebilir olmadığı görüşü güç kazanıyor. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi, savunma sanayii iş birliği ve Avrupa’nın yeni güvenlik mimarisinde Türkiye’nin yeri yeniden tartışılıyor.

Ancak Avrupa’nın Türkiye’ye gerçekten ne kadar stratejik alan açmaya hazır olduğu henüz netleşmiş değildir.

Trump istese bile tek başına yetmez

Burada en büyük yanlış anlamayı düzeltmek gerekiyor.

Trump istese bile F-35 meselesini tek başına çözemez.

Amerikan Başkanı güçlüdür; ama mutlak güç sahibi değildir.

Pentagon’un teknik değerlendirmeleri, Dışişleri Bakanlığı’nın diplomatik yaklaşımı, Kongre’nin siyasi dengeleri ve Amerikan savunma sanayii şirketlerinin çıkarları belirleyici olacaktır.

Senato ve Temsilciler Meclisi’nde Türkiye konusunda hâlâ ciddi rezervler bulunmaktadır.

İsrail’in güvenliğini önceleyen çevreler, Rum ve Ermeni lobileri de süreci kendi açılarından etkilemeye çalışacaktır.

Ancak Washington’u tanıyan herkes şunu bilir:

Hiçbir lobi tek başına Amerikan dış politikasını belirleyemez.

Eğer Beyaz Saray, Pentagon ve ulusal güvenlik bürokrasisi ortak bir stratejik zorunluluk görürse siyasi direnç zamanla aşılabilir.

Fakat bunun için sadece liderler arasındaki kişisel uyum yetmez.

Kurumların da ikna edilmesi gerekir.

F-35 bir uçak değil, bir ekosistem

Kamuoyunda F-35 çoğu zaman dünyanın en güçlü savaş uçağı olarak anlatılıyor.

Gerçek biraz daha farklıdır.

F-35’in en büyük üstünlüğü yalnızca görünmezlik teknolojisi değildir.

Asıl gücü; sensörleri, yazılımı, veri işleme kapasitesi ve ağ merkezli harekât sistemidir.

Başka bir ifadeyle F-35, havada uçan bir bilgisayardır.

Ancak bu üstünlük aynı zamanda ciddi bir bağımlılık yaratmaktadır.

Görev planlama sistemleri, yazılım güncellemeleri, görev veri dosyaları, bakım altyapısı ve lojistik destek büyük ölçüde Amerikan ekosistemine bağlıdır.

Kamuoyunda zaman zaman dile getirilen “ABD istediği anda F-35’i uzaktan kapatabilir” iddiasını doğrulayan kamuya açık teknik kanıtlar bulunmamaktadır.

Ancak tartışmasız gerçek şudur:

Amerikan teknik desteği ve yazılım altyapısı olmadan bu platformun uzun süre tam operasyonel kapasitede işletilmesi oldukça güçtür.

Bu nedenle Türkiye’nin yalnızca uçağa değil; kullanım serbestisine, teknolojiye, yazılım egemenliğine ve veri bağımsızlığına da bakması gerekir.

Bugün savaş uçaklarından daha değerli olan, onları yöneten yazılım, veri ve yapay zeka mimarisidir.

Geleceğin savaşları artık yalnızca gökyüzünde değil, algoritmalar üzerinde de kazanılacaktır.

Küçük kazanımlar, büyük tavizler olmamalı

İşte tam bu noktada Türkiye açısından en önemli stratejik ilke devreye giriyor.

F-35 önemlidir.

KAAN’ın motor teknolojilerine erişim önemlidir.

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması da Türkiye’nin lehinedir.

Ancak bunların hiçbiri Türkiye’nin daha büyük stratejik menfaatlerinden daha değerli değildir.

Kıbrıs’taki haklarımız…

Ege’deki egemenlik alanlarımız…

Doğu Akdeniz’deki enerji denklemi…

Karadeniz’in güvenlik mimarisi…

Kafkasya’daki rolümüz…

Suriye ve Irak’taki güvenlik önceliklerimiz…

Avrupa Birliği ile geleceğimiz…

Rusya ve Çin ile ilişkilerimizin dengesi…

Bunların hiçbiri birkaç filo savaş uçağı veya motor teknolojisi karşılığında pazarlık konusu yapılamaz.

Amerikan diplomasisinin zaman zaman başvurduğu yöntemlerden biri, sınırlı kazanımlar sunarak daha büyük stratejik tavizler elde etmeye çalışmaktır.

Trump ise bu pazarlık siyasetinin belki de en usta uygulayıcılarından biridir.

Önce karşı tarafın en çok istediği şeyi masaya koyar.

Ardından onun karşılığında çok daha geniş bir jeopolitik alan açmaya çalışır.

Türkiye’nin bu oyunu doğru okuması gerekir.

Türkiye masaya nasıl oturmalı?

Bugünkü Türkiye, 2019’un Türkiye’si değildir.

KAAN geliştiriliyor.

İHA ve SİHA teknolojilerinde dünyanın öncü ülkeleri arasındayız.

Elektronik harp, mühimmat, deniz platformları ve savunma sanayiinde önemli bir kapasite oluşturduk.

Dolayısıyla masaya psikolojik üstünlüğümüzü kaybetmeden oturmalıyız.

Türkiye masaya sadece F-35 almak için değil, önümüzdeki otuz yılın stratejik konumunu güçlendirmek için oturmalıdır.

Asıl hedef; teknoloji transferini, ortak üretimi, motor bağımsızlığını, yapay zekâ destekli savunma sistemlerini, siber güvenliği, hava savunmasını, uzay teknolojilerini ve yerli savunma sanayiini güçlendirecek kapsamlı bir ortaklık olmalıdır.

Asıl mesele uçak değil, Türkiye’nin geleceğidir

Hayatım boyunca diplomaside de özel sektörde de şunu öğrendim:

Büyük devletler size hiçbir şeyi hediye etmez.

Hele hele F-35 gibi stratejik bir sistemi asla.

Masaya mutlaka bir hesapla otururlar.

Bugün Trump’ın yaptığı da budur.

Türkiye açısından önemli olan, bu hesabı doğru okuyabilmektir.

Önümüzdeki dönemde başarımız, paramızla kaç adet F-35 alacağımızla değil; bu pazarlığın sonunda ne kadar teknoloji, ne kadar hareket serbestisi ve ne kadar stratejik bağımsızlık kazanacağımızla ölçülecektir.

Tarih bize şunu öğretiyor:

Büyük devletler, kısa vadeli askerî kazanımlar uğruna uzun vadeli jeopolitik çıkarlarını feda etmezler.

Türkiye de bu masaya birkaç filo savaş uçağı almak için değil, önümüzdeki otuz yılın jeopolitiğini şekillendirecek bir stratejik ortaklık kurmak için oturmalıdır.

Güçlü devletler silah satın alabilir.

Ama büyük devletler, geleceklerini inşa eder.

NATO 3.0 dönemi

Avrupa hükümetleri, birçok kişinin NATO 3.0 olarak adlandırdığı yeni döneme geçişin mümkün olduğunca sorunsuz gerçekleşmesini istiyor. Amerikalıların geride bırakacağı boşlukların kusursuz olmasa bile doldurulabileceğine ve böylece daha saldırgan ve daha fazla silahlanmış bir Rusya karşısındaki kırılganlıklarının azaltılacağına güvenmek istiyorlar. Mevcut dönemin tehlikeleri, Çin’in pazartesi günü yaklaşık iki yıl aradan sonra ilk kez uzun menzilli bir balistik füze denemesi yapması ve Rusya’nın Kiev’e yönelik bir başka büyük füze ve insansız hava aracı saldırısıyla bir kez daha gözler önüne serildi.

80 milyar dolarlık taahhüt

NATO liderlerinin, Amerikalı olmayan üyelerin bu yıl ve gelecek yıl toplam 80 milyar dolar taahhüt etmesiyle Ukrayna’ya desteğin sürdürülmesini onaylaması bekleniyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de zirveye katılarak, Rus saldırıları karşısında ülkesinin acil hava savunma sistemi ihtiyacını dile getirecek. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise hassas bir denge kurmaya çalışıyor. Bir yandan Avrupalı üye ülkeleri güvenlik için daha fazla harcama yapmaya teşvik ederken, diğer yandan bu süreçte Trump’ın ittifakı terk etmemesini sağlamaya çalışıyor. Rutte geçen hafta yaptığı açıklamada, “NATO 3.0 kavramına hayat vereceğiz: Daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa” dedi.

Ancak üst düzey Avrupalı yetkililere göre en azından gelecek birkaç yıl boyunca gerçek tablo, daha zayıf bir NATO içinde giderek güçlenen bir Avrupa olacak. New York Times'ın haberine göre daha az Amerikan askeri bulunacak, Amerikan yüksek teknoloji askeri kabiliyetleri azalacak ve Trump’ın her koşulda NATO’nun yardımına koşacağına dair şüpheler caydırıcılığı zayıflatacak. Polonya Dışişleri Bakanı ve eski Savunma Bakanı Radoslaw Sikorski, NATO’nun İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulmasından bu yana geçirdiği dönüşümü anlattı.

Bir röportajında, “NATO 1.0, Sovyet saldırganlığına ve yayılmacılığına karşı net bir savunmaydı. NATO 2.0 ise Soğuk Savaş sonrasında kendine yeni bir amaç arayışıydı” dedi. Bu dönemde ittifak, Kuzey Amerika ve Avrupa’nın dışına yönelmiş, özellikle 11 Eylül saldırılarının ardından Afganistan ve Orta Doğu’da terörizmle mücadeleye odaklanmıştı.

Sikorski’ye göre o dönemde Rusya potansiyel bir müttefik, en azından eskisi kadar büyük bir tehdit olarak görülmüyordu ve bazı Avrupalı NATO üyeleri fiilen silahsızlanmıştı. Ancak Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı tam kapsamlı işgali, Çin’in artan küresel hedefleri ve Washington’ın kaynaklarını Avrupa’dan Asya’ya kaydırma isteğiyle birlikte, Sikorski’ye göre “NATO 3.0 Avrupa’nın konvansiyonel savunmanın yükünü daha fazla üstlenmesi ve ABD’nin daha çok ihtiyaç anında yetişen bir süvari müttefiki gibi hareket etmesi anlamına gelecek.”

Hazırlık için zaman kısa olabilir. Alman yetkililer ve birçok NATO yetkilisi, savaş tecrübesi kazanmış bir Rusya’nın 2029 yılına kadar NATO’ya karşı bir savaşa hazır olabileceğini düşünüyor. Bu nedenle Avrupa’nın Almanların ifadesiyle daha “savaşa hazır” hale gelmesi ve bu süreçte ABD’nin gereksiz güvenlik açıkları oluşturmaması yönündeki baskı artıyor. Ankara’da Trump ve yetkililerinin, diğer NATO üyeleri üzerindeki savunma harcamalarını artırma baskısını sürdürmesi ve geçen yıl verilen gayrisafi milli hasılanın yüzde 5’ini 2035 yılına kadar savunmaya ayırma taahhüdüne bağlı kalınmasını istemesi bekleniyor. ABD’nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker, geçen hafta müttefikleri, yükümlülüklerini yerine getirenlerin avantaj elde edebileceği, geride kalanların ise zorluklarla karşılaşabileceği konusunda uyardı.

ABD'nin rolü kesin olarak değişti

Avrupalılar bir süre boyunca, ABD’nin NATO’ya katkısını azaltma tehditlerinin Trump’ın ilk döneminde olduğu gibi zamanla etkisini yitireceğini ummuştu. Ancak artık Amerikalıların bu konuda ciddi olduğunu ve kendi çıkarları doğrultusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeleri gerektiğini kabul ediyorlar. Alman Marshall Fonu’nda transatlantik güvenlik uzmanı olan Claudia Major, “ABD’nin rolünün değiştiği artık çok açık” dedi.

Major, Avrupalıların daha fazlasını yapmak zorunda olduklarını bildiklerini söyledi. Ona göre bu değişim şekillendirilebilir ama önlenemez. Bununla birlikte asıl sorular şunlar: Washington desteğini ne kadar hızlı çekecek ve Avrupa buna ne kadar hızlı karşılık verebilecek?

The Planetary Society'ye göre projenin temel amacı büyük elektrik şebekesi arızalarını önlemek. Ayrıca küresel GPS kesintilerini, binlerce uydunun tahrip olmasını ve uzun süreli iletişim kesintilerini hafifletmek de hedefleniyor. Ancak geliştirilen bu teknoloji, kuzey ışıklarının (aurora) görsel şölenini potansiyel olarak sönükleştirebilir.

Esasen bir düşünce deneyi olan araştırma, uyduların Dünya'nın manyetosferine gaz bulutları salmasını öneriyor. Bu sayede Güneş'ten gelen yüklü parçacık bulutlarının etkisi yumuşatılacak. Makalenin yazarları "StormWall" adını verdikleri bu konsept için, "İnsanlar Dünya'nın uzay ortamına daha fazla bağımlı hale geldikçe, şiddetli uzay havasından kaynaklanan potansiyel zarar da artmaya devam ediyor." ifadesini kullandı.

Fırtına duvarı nasıl çalışacak?

StormWall projesi, Güneş'ten gelen yüklü parçacık bulutu olan koronal kütle atımının yoluna gaz bulutları salmayı öneriyor. Bu gaz güneş ışığı tarafından iyonize edildiğinde, elektriği ileten plazmaya dönüşecek.

Plazma; katı, sıvı ve gazdan sonra maddenin oldukça enerjik olan dördüncü hali olarak biliniyor. Güneş rüzgarında bulunanlar gibi manyetik ve elektromanyetik alanlara güçlü tepkiler veriyor.

Araştırmacılar, gezegenin dev manyetik kalkanı olan manyetosferdeki plazma yoğunluğunu artırmanın etkili olacağını savunuyor. StormWall sayesinde Dünya'nın manyetik kalkanının bozulması daha zor hale gelebilecek. Bu fikir, büyük jeomanyetik fırtınalar sırasında Dünya'nın üst atmosferinin uzaya oksijen iyonları salmasıyla oluşan doğal süreçten ilham alıyor.

Mayıs 2024'te yaşanan güçlü jeomanyetik fırtınanın simülasyonlarında, altı uzay aracı 14 saat boyunca baryum benzeri bir gaz saldı. Geliştirilen model, fırtına yoğunluğunda büyük düşüşler olduğunu ortaya koydu. Araştırmaya göre, büyük bir jeomanyetik fırtınanın yoğunluğu yüzde 50 veya daha fazla azaltılabiliyor.

Boston Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Doçenti Brian Walsh araştırma hakkında konuştu. Walsh, "İnsanlar uzaya çıktığından beri, uzay ortamında ne olacağını tahmin etmeye çalışıyoruz." dedi.

Sistemin çalışma mantığını açıklayan Walsh, "Ancak paradigmayı değiştirebilecek bir model geliştirdik. Bu, nehrin taştığını gören köydeki insanlar gibi. Belki bunun ne zaman olacağını tahmin edebilirler ama muhtemelen daha da iyisi bir fırtına duvarı inşa edebilmeleridir. Bizim burada önerdiğimiz şey de tam olarak bu." değerlendirmesini yaptı.

Walsh ve meslektaşları, yüzyılda bir görülen devasa bir jeomanyetik fırtınanın uzayda ve Dünya'da yıkıcı hasara yol açacağını belirtiyor. Sadece elektrik şebekesinde oluşacak maliyetin 2,4 trilyon doları aşacağı tahmin ediliyor.

Tarihteki en büyük jeomanyetik fırtına

StormWall'un hafifletmek üzere tasarlandığı güneş olayına en iyi örnek, 1-2 Eylül 1859'daki Carrington Olayı olarak gösteriliyor. Bir güneş süper fırtınası olan bu olay, kayıtlı tarihteki en şiddetli jeomanyetik fırtınaydı.

Astronom ve astrofotografçı Tom Kerss, o dönem yaşananları anlattı. Kerss, "Panama, Kolombiya, Hawaii ve Karayipler'den aurora raporları geldi." ifadesini kullandı.

Kerss açıklamalarına şu sözlerle devam etti: "Egzotik bir şeye tanık olmak için olağanüstü bir fırsattı, ancak tamamen zararsız da değildi. Telgraf operatörleri elektrik şokları aldı ve kısa süreli bazı yangınlar çıktı."

1859'daki Carrington Olayı, modern elektrik altyapısı kurulmadan hemen önce meydana geldi. Kerrs'e göre bugün bu büyüklükte bir olay, yaygın güç kaybının zincirleme etkileri nedeniyle çok daha zarar verici boyutlara ulaşabilir.

Kuzey ışıklarının parıltısı sönükleşebilir

Auroralar Dünya'nın üst atmosferindeki yüklü parçacıklar ve elektrik akımlarından güç alıyor. Bu nedenle bir jeomanyetik fırtınayı zayıflatmak, kuzey ışıklarının parlaklığını ve menzilini de azaltabilir.

Kerss, "Küresel aurora gözlemlerini tetikleyecek bir olayın bir gün insan eliyle hafifletilebilmesi olağanüstü bir düşünce, ancak böyle bir müdahalenin fizibilitesini araştırmak için geçerli bir argüman var." değerlendirmesini yaptı.

Şiddetli fırtınalar olmadan da bu deneyimin yaşanabileceğini belirten Kerss, "Kuzey ışıklarını İngiltere'ye ve alt 48 eyalete getiren fırtınalar, hafifletilmeyi gerektirecek kadar tehlikeli değil." dedi.

Uygulamadaki zorluklar ve maliyet

Önerilen sistem imkansız olmasa da muazzam miktarda malzeme gerektiriyor. Mayıs 2024 simülasyonunda, uzay aracı yaklaşık 384 ton gaz saldı. Tanklar ve uzay aracı gövdeleri dahil edildiğinde, tam yük yer eşzamanlı yörüngede toplam 436 tonu aşıyor.

Araştırmacılar, bunun mevcut veya yakın gelecekteki ağır yük fırlatma sistemlerinin kapasitesi dahilinde olabileceğini öne sürüyor. Buna rağmen konsept, pratik ve çevresel açıdan büyük sorunlarla karşı karşıya kalıyor.

Yörüngeye bu kadar çok malzeme fırlatmak oldukça pahalı bir işlem olarak görülüyor. Daha da önemlisi bilim insanları, Dünya'nın manyetosferine yüzlerce ton iyonize gaz enjekte etmenin tüm sonuçlarını henüz tam olarak bilmiyor.

Sistemin uygulanabilirliğini sorgulayan Kerss, "Uyduları başka yollarla korumak muhtemelen daha ucuz ve tasarlanması daha kolay bir yöntemdir." ifadesini kullandı.

NATO zirvelerinin ilk resmi toplantısı 1957 yılında Fransa'nın Paris kentinde yapıldı. İttifakın 36. Liderler Zirvesi ise 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde düzenleniyor.

Zirveye özel tasarım detayları

Zirve, ittifak üyesi ülkelerin liderlerini ortak güvenlik ve işbirliği gündemiyle buluşturuyor. Türkiye ise tarih boyunca yürüttüğü diplomatik girişimlerle uluslararası diyaloğa önemli katkılar sunuyor.

Türkiye, stratejik konumu ve köklü devlet geleneğiyle çok taraflı çabalarda etkin rol üstleniyor. Ülke, NATO liderlerini ağırlayarak istikrarın güçlendirilmesine yönelik kararlılığını gösteriyor.

Bu kapsamda "5 TL Tedavül Madeni NATO Hatıra Parası" özel olarak hazırlandı. Söz konusu hatıra parası, halen tedavülde bulunan iki metalli 5 liralık madeni para üzerine basıldı.

Paranın tura yüzünde NATO logosu, zirvenin düzenlendiği yer ve tarih bilgileri yer alıyor. Ayrıca bu yüzde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nin grafik görseli bulunuyor. Diğer yüzünde ise 5 liranın mevcut tasarımı korunuyor.

Toplam 500 bin adet üretilecek

Özel tasarımlı hatıra parasının basım süreci iki aşamada planlandı. Darphane, ilk etapta bu özel paradan 100 bin adet üretti.

Zirve süresince bu madeni paradan 400 bin adet daha basılması planlanıyor. Böylece toplam üretim miktarının 500 bin adede ulaşması öngörülüyor.

Bu uygulamayla 36. NATO Zirvesi'nin anısının yaşatılması hedefleniyor. Ayrıca vatandaşların günlük hayatta kullanabileceği özel bir hatıra parasının dolaşıma girmesi amaçlanıyor.

Hisse senedi bu yıl başından bu yana hala yüzde 1,6 artıda olsa da şirketin ilerlemesine yönelik hayal kırıklığı arttıkça birçok yatırımcı iyimser beklentilerini geri çekiyor. MiniMax'ın yeni yapay zeka modelleri kodlama ve finansal analiz gibi karmaşık yapay zeka ajanı görevlerini yerine getirme becerilerinde gelişme gösterse de piyasa Hong Kong borsasında işlem gören rakibi Zhipu'nun yarışta öne geçtiğine inanıyor.

"Duraklama dönemine girdi"

Araştırma şirketi 86Research'te Şanghay merkezli analist Charlie Chai, "Piyasa MiniMax konusunda karamsar çünkü şirket artık ülke içinde dezavantajlı konumda. Dünyanın en iyi modelleriyle kıyaslandığında Zhipu aradaki farkı kapatmak için ilerleme kaydederken, MiniMax'ın ise duraklama dönemine girdiği görülüyor" dedi. Haziran ayında MiniMax, amiral gemisi ürünü M3 modelini tanıttı ve bu modelin kodlama ile yapay zeka ajanı görevleri gibi uzmanlık gerektiren alanlarda "öncü seviyede performans" sunduğunu açıkladı. Şirket ayrıca M3'ün geçen yılın sonlarında tanıtılan M2 modeline kıyasla önemli gelişmeler içerdiğini ve özellikle üretilen kodlardaki hataları ayıklama konusunda üstün performans gösterdiğini belirtiyor.

Ancak bu gelişmeler, yatırımcıların MiniMax'tan çıkıp Hong Kong'un diğer büyük halka açık yapay zeka geliştiricisi Zhipu'ya yönelmesini engelleyemedi. Bu eğilim, Zhipu hisselerinin bu yıl yaklaşık yüzde 1.300 yükselmesine yol açtı. Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi'ne göre şirketin kurucu ortaklarından ve Yönetim Kurulu Başkanı Liu Debing, 28,4 milyar dolarlık servetiyle Çin'in en zengin sekizinci kişisi konumuna geldi. Diğer kurucu ortak, Çin'in saygın Tsinghua Üniversitesi'nde yapay zeka profesörü olan Tang Jie de 6,1 milyar dolarlık servetiyle milyarderler arasında yer alıyor.

Tang kısa süre önce X platformunda Zhipu'nun ilerlemesini öven paylaşımlar yaptı. Elon Musk'ın Çin kaynaklı ürünlerin muhtemelen 2027'nin ilk çeyreğinde Anthropic'in Claude Fable modeline yetişebileceği yönündeki tahminine yanıt veren Tang, Çin modellerinin ABD'nin en iyi yapay zeka modellerini yakalamasının "o kadar uzun sürmeyeceğini" söyledi. Bu iyimserlik, Zhipu'nun yine haziran ayında tanıttığı en yeni modeli GLM 5.2'nin Silikon Vadisi'nde büyük ilgi görmesinin ardından geldi. Şirket geçen yıl ulusal güvenlik gerekçesiyle ABD'nin ticaret kara listesine alınmış olsa da ilerlemeye devam ediyor. Zhipu'ya göre GLM 5.2, özellikle kodlama gibi nihai sonuca ulaşmadan önce çok sayıda ardışık adımın kusursuz biçimde yerine getirilmesini gerektiren uzun vadeli görevlerde öne çıkıyor. Şirket, GLM 5.2'nin kodlama yeteneklerinde OpenAI'ın GPT-5.5 modelinden daha iyi olduğunu ve aynı alanda Anthropic'in Claude Opus 4.8 modelinin yalnızca biraz gerisinde kaldığını iddia ediyor.

ABD'li milyarder yatırımcı Marc Andreessen de 28 Haziran'da X platformunda yaptığı paylaşımda, "Pek çok zeki insan ve yapay zeka uzmanı, GLM-5.2'nin taviz vermeden Amerikan büyük laboratuvarlarının halka açık yapay zeka modellerine yetişen ve çoğu zaman onları geçen ilk Çin modeli olduğunu söylüyor" ifadelerini kullandı. Analistlere göre bu tablo karşısında yatırımcılar Zhipu'yu tercih etmeye devam edebilir. MiniMax ise çarşamba günü halka açık hisselerinin bir kısmındaki satış kısıtlamalarının kaldırılmasıyla ciddi baskıyla karşı karşıya kalabilir. Çünkü bazı stratejik yatırımcılar ile halka arz öncesi yatırımcıların kilitlenme süreleri sona erecek. DZT Research'ün haziran ayında yayımladığı araştırma notuna göre bu tarihten itibaren yaklaşık 153,5 milyon ek MiniMax hissesi alınıp satılabilecek. Böylece şirketin serbest dolaşımdaki pay oranı yüzde 4,1'den yüzde 50'nin üzerine çıkacak.

"Üstünlüğünü henüz kanıtlamadı"

DZT Research Singapur Araştırma Başkanı Ke Yan notunda, "MiniMax'ın DeepSeek ve GLM karşısındaki üstünlüğünü henüz kanıtladığını düşünmüyoruz Model henüz kendini ispatlamamışken ve kilitlenme sonrası arz artışı yaklaşırken hisse konusunda olumsuz görüşümüzü koruyoruz" ifadelerini kullandı. MiniMax ile yaklaşık aynı dönemde, ocak ayında halka açılan Zhipu'da da bu hafta salı günü yaklaşık 25,7 milyon hisse üzerindeki satış kısıtlamaları kalkacak. Ancak 86Research analisti Chai'ye göre şirket hisselerinin yüzde 90'ından fazlası gelecek ocak ayına kadar serbestçe işlem göremeyecek. Bunun nedeni halka arz öncesi yatırımcıların büyük bölümünün 12 aylık kilitlenme süresine tabi olması.

Buna karşın MiniMax açısından tüm haberler olumsuz değil. Şirketin en önemli stratejik yatırımcısı Alibaba Group Holding güvenini koruyor. Devlet medyasının 23 Haziran'da yayımladığı habere göre Alibaba, MiniMax'ın teknolojisine olumlu bakıyor ve şirketle bulut bilişim ile kurumsal hizmetler gibi alanlarda iş birliği yapmaya istekli. Forbes'ın ulaştığı Alibaba sözcüsü de şirketin MiniMax hakkındaki olumlu görüşünü doğruladı.

Bu arada BofA Securities analisti Alex Liu, haziran ayında yayımladığı notta MiniMax hisselerinde "kayıpları telafi edebilecek bir yükseliş" potansiyeli gördüğünü yazdı. Liu'ya göre MiniMax ile Zhipu arasındaki değerleme farkı aşırı açılmış durumda. MiniMax, 2027 yılı tahmini satışlarının 19 katı seviyesinden işlem görürken, Zhipu'nun ileriye dönük satış çarpanı 52 seviyesinde bulunuyor. Nota göre MiniMax, ana kara Çinli yatırımcıların Hong Kong hisselerinde işlem yapmasına olanak sağlayan Stock Connect Southbound işlem bağlantısına ağustos ayı başlarında dahil edilebilir. Analist, "Zhipu'nun daha yüksek değerlemesi; yıllık yinelenen gelirde daha hızlı büyüme, daha güçlü yetenek havuzu ve kamu desteği ile kurumsal gelirlerdeki liderliğini yansıtıyor" diye yazdı. 
 

7 Temmuz Salı günü ise son dördün evresindeki Ay, gece yarısı civarında yükselmeye başlayacak. Bu durum akşam saatlerinde karanlık bir gökyüzü bırakacak. Böylece temmuz ayının 12 gecelik stargazing (yıldız gözlemi) penceresi açılacak. Yıldızlarla dolu bir gökyüzü altında kamp yapmak isteyenlerin bu dönemi hızlıca değerlendirmesi gerekiyor.

Gezegenler ve yıldızlar gökyüzünü süsleyecek

9 Temmuz Perşembe günü gün batımından sonra batı ufkuna bakanlar, parlak Venüs'ü görebilecek. Venüs, Aslan takımyıldızının en parlak üyesi olan Regulus yıldızının sadece bir derece uzağında parıldayacak. Sıcak ve hızlı dönen bir yıldız olan Regulus, dünyamızdan yaklaşık 79 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.

11 Temmuz Cumartesi günü Türkiye saatiyle sabaha karşı 04.00 civarında, doğu-kuzeydoğu ufkunda hareketlilik yaşanacak. Yüzde 13'ü aydınlanmış olan hilal evresindeki Ay, Mars ve Aldebaran yıldızına oldukça yakın bir konumda yükselecek. Boğa takımyıldızındaki bu buluşmaya, Ülker (Pleiades) açık yıldız kümesi de parıltısıyla eşlik edecek.

Yaz ortasında Samanyolu gözlemi ve Kartal takımyıldızı

Temmuz ayında gerçek karanlık süresi sınırlı olsa da bu hafta nadir gökyüzü koşulları bir araya geliyor. Ay'ın aradan çekilmesiyle gökyüzü, gözlem için en uygun saatlerde en karanlık noktasına ulaşıyor. Işık kirliliğinin az olduğu bir alanda gün batımından yaklaşık iki saat sonra güneydoğu ufkuna bakılması gerekiyor. Gözlerin karanlığa alışması için 15-20 dakika beklendiğinde, milyarlarca uzak yıldızın ışığından oluşan Samanyolu net bir şekilde ayırt edilebiliyor.

Bu dönemin en kolay bulunan takımyıldızlarından biri olan Kartal (Aquila), hava karardıktan hemen sonra doğuda yüksek bir noktada belirecek. Kartal takımyıldızının merkezinde, dev Yaz Üçgeni'nin en güneyindeki yıldız olan Altair yer alıyor. Vega ve Deneb yıldızlarının aksine Altair, iki sönük yıldız tarafından sarılarak düz bir hat oluşturuyor.

Yaklaşık 17 ışık yılı uzaklıkta bulunan Altair, kendi ekseni etrafında sadece 10 saatte dönüyor. Bu aşırı hızlı dönüş yıldızın ekvatorda şişkinleşmesine yol açıyor. Gökyüzü rehberinde bu durum için, "Altair'e baktığınızda Güneş'ten çok farklı davranan bir yıldız görüyorsunuz. Bu bize tüm yıldızların Güneş gibi olmadığını hatırlatıyor, hem de hiç benzemiyorlar." ifadesi kullanıldı.

Temmuz ayının ilerleyen günlerindeki gökyüzü olayları

14 Temmuz'da gerçekleşecek yeni ay, ayın en karanlık gecelerini beraberinde getirecek. Bu karanlık, 17 Temmuz'da başlayacak olan yıllık Perseid meteor yağmurunun başlangıcı için mükemmel bir zamanlama sunacak.

Aynı gün gün batımından sonra Venüs'ün yakınında ince bir hilal belirecek. 29 Temmuz'da ise gün batımıyla birlikte dolunay (Buck Moon) gökyüzünü kaplayacak.

Fabrika büyüklüğü iki katına çıkacak

Şirketin açıklamasına göre yeni yatırım, San Antonio tesisinde 2 bin kişiye istihdam sağlayacak. Proje kapsamında tesise ikinci bir araç montaj hattı eklenecek. Fabrikanın mevcut alanının 2030 yılına kadar yaklaşık iki katına çıkarılarak genişletilmesi hedefleniyor. Toyota, bu adımla tesisin yıllık üretim kapasitesini 200 bin adetten 350 bin adete yükseltmeyi planlıyor.

San Antonio kampüsünde şu anda tam boy Tundra pikap ile Sequoia SUV modellerinin hibrit versiyonları üretiliyor. Ayrıca kampüste yer alan ve sonbaharda üretime başlaması planlanan arka aks fabrikası için daha önce 531 milyon dolarlık yatırım yapıldığı bildirilmişti. Şirket, tesis inşaatı tamamlandığında Tacoma üretimini yeni fabrikaya aktaracak. Tacoma modelinin Meksika'daki Guanajuato fabrikasındaki üretimi ise devam edecek.

Trump yönetiminin ticaret politikaları etkili oldu

Yatırım kararı, Trump yönetiminin Kanada ve Meksika ile olan üçlü ticaret anlaşmasını uzatmayacağını ve yıllık incelemeler yapacağını açıklamasından kısa bir süre sonra geldi. Toyota Motor Kuzey Amerika Üst Yöneticisi (CEO) Ted Ogawa, "Toyota'nın Kuzey Amerika'ya yatırıma devam etmesi, bölgenin iş gücüne, inovasyonuna ve uzun vadeli büyüme potansiyeline olan güvenimizin bir kanıtıdır." dedi. Ogawa, San Antonio fabrikasını büyüterek Amerikan imalatına olan bağlılıklarını derinleştirdiklerini ifade etti.

Beyaz Saray sözcüsü, yatırım kararının ardından bir açıklama yaptı. Sözcü, "Toyota'nın yatırım duyurusu, Trump yönetiminin gümrük tarifeleri, deregülasyon ve vergi indirimleri gündemi tarafından yönlendirilen birçok yatırımdan biridir." ifadesini kullandı. Teksas Valisi Greg Abbott ise bu yatırımın 20 million dolarlık eyalet hibesinden ve diğer teşviklerden yararlanmaya hak kazanacağını belirtti.

Otomotiv pazarında rekabet kızışıyor

Toyota, hibrit araçlara yönelik küresel talebin artmasıyla birlikte ABD pazarında General Motors (GM) ile arasındaki satış farkını kapatmayı hedefliyor. Yılın ilk yarısında Toyota'nın ABD satışları 2025'in aynı dönemine göre yüzde 0,5 artarak 1,24 milyon adete ulaştı. Rakibi GM ise aynı dönemde yüzde 6,8 düşüşle 1,34 milyon araç satışı gerçekleştirdi.

Toyota yetkilileri, üretim transferi sürecinde Meksika'daki operasyonlarını koruyacaklarını dile getirdi. Şirket sözcüsü, "Bu yatırım Toyota'nın üretim kapasitesini genişletmekte ve daha geniş Kuzey Amerika üretim ağımızı tamamlamaktadır." değerlendirmesini yaptı.

UKMTO'nun açıklaması dikkat çekti

Saldırı iddiaları, Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Ajansı'nın (UKMTO) gün içinde yaptığı duyurunun ardından gündeme geldi. UKMTO, Umman'ın Limah kıyılarının yaklaşık 8 deniz mili açığında seyreden bir tankerin iskele tarafından yabancı bir cisimle vurulduğunu, bunun sonucunda gemide yangın çıktığını açıkladı.

Ajans, olayda can kaybı ya da çevre kirliliği yaşanmadığını bildirirken, bölgedeki gemilere dikkatli seyretmeleri ve şüpheli durumları yetkililere bildirmeleri çağrısında bulundu.

Hürmüz Boğazı yakından izleniyor

Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümüne ev sahipliği yapan Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek güvenlik riskleri, enerji piyasaları açısından kritik önem taşıyor. Olayla ilgili incelemeler sürerken, saldırının sorumluluğuna ilişkin resmi makamlar tarafından doğrulanmış bir açıklama henüz yapılmış değil.

Deneyim odaklı markalar geliştiren bir girişimci olan Mehmet Can Uzun, kariyeri boyunca turizm, yaşam tarzı ve misafirperverlik alanlarında çalışmış; insanların mekân ve markayla kurduğu duygusal bağı merkeze alan yaklaşımıyla tanınan bir isim. Ve yurt dışına çıktığında evine alır gibi Yazz Collective’in restoranına seçtiği tabaklardan da yola çıkarsak Yazz Collective’in her dokusuna onun karakteri nüfuz etmiş.

“Hayallerimin olduğu yerde ticari fırsat gördüm. Burası başlangıç noktası!” diye tanımlıyor Yazz Collective’i. Ve bulunduğumuz yeri Akdeniz’den dünyaya açılacak bir butik otel markası olarak konumlandırıyor. Önümüzdeki süreçte İtalya, İspanya ve Yunanistan’da Yazz Collective’in lüksü yeniden tasarlayan yaşam tarzı butik otelcilikte bir ilke imza atacak. Aklındaki ilk rotanın Como gölü olduğunu söylediğinde bölgenin popülaritesinde katkısı olan George Clooney’i Yazz Collective’de hayal etmek güç değil. “Türkiye’den çıkan ilk Akdenizli butik otel markası neden olmasın? Tarih de, deniz de bizde… Üstelik dünyanın en iyi servisini Türkler veriyor” diyor.

Henüz altı yıllık genç bir marka olmasına karşın Yazz Collective, kısa sürede uluslararası lüks seyahatin dikkat çeken destinasyonlarından biri oldu. Dünyanın seçkin bağımsız otellerini bir araya getiren Small Luxury Hotels of the World (SLH) koleksiyonuna kabul edilen Yazz Collective, aynı zamanda Serandipians üyesi ve Forbes Travel Guide Global Partnership Program kapsamında hizmet standartlarını uluslararası ölçekte geliştirmeyi sürdürüyor.

Çam ormanları ile turkuaz suların arasında yer alan Yazz Collective, doğayla, gastronomiyle, iyi yaşamla ve anlamlı deneyimlerle şekillenen bir konaklama markası olarak öne çıkıyor. 35 bağımsız konaklama birimi mahremiyetin, sadeliğin ve rafine konforun bir araya geldiği yaşam deneyiminin bir parçası. Koyun doğal yapısına yerleşen oda, süit ve villalar denizle iç içe, doğayla kesintisiz bir ilişki kurarken; yüksek konforu ev hissiyle buluşturan kişisel yaşam alanları sunuyor. Mimarisinden peyzajına kadar her detay, bulunduğu coğrafyaya saygı duyan anlayışın temsilcisi.

Bu yaklaşım, uluslararası platformlarda aldığı prestijli ödüllerle de destekleniyor. Haute Grandeur Global Excellence Awards 2025 kapsamında “Türkiye’nin En İyi Lüks Butik Oteli” seçilen Yazz Collective, gastronomi alanında World Luxury Restaurant Awards 2024’te üç farklı kategoride ödüle layık görüldü. Condé Nast Traveler Readers’ Choice Awards 2024 kapsamında Avrupa’nın öne çıkan lüks otelleri arasında gösterilen marka, Gault&Millau Türkiye 2026 tarafından ise Best Boutique Hotel ve Hotel Selection Award ile onurlandırıldı.

Uluslararası üyelikler ve ödüllerle küresel lüks seyahatte yeni nesil ağırlamayı temsil eden Yazz Collective aslında lüksü tanımlarken ayrışıyor.

“Lüks uzun yıllar boyunca daha büyük odalar, daha ihtişamlı lobiler ve daha kusursuz hizmet standartlarıyla özdeşleştirildi. Sektör, misafirlerine her geçen yıl daha fazlasını sunmayı başardı. Ama bence aynı dönemde önemli bir şeyi yavaş yavaş kaybetti; karakterini” diyerek söze başlıyor Mehmet Can Uzun.

“Bugün dünyanın birçok yerinde olağanüstü oteller var. Kusursuz tasarlanmış odalar, etkileyici mimariler ve mükemmel servis… Buna rağmen ayrıldıktan birkaç ay sonra isimlerini bile hatırlamakta zorlandığımız pek çok deneyim yaşıyoruz. Çünkü insanlar sonunda gördüklerini değil, kendilerini nasıl hissettiklerini hatırlıyor. Yazz Collective tam da bu düşünceden doğdu. Amacımız yeni bir otel yapmak değildi. Biz, gerçek lüksü yeniden düşünmek istedik. Bana göre gerçek lüks, gösteriş değildir. Sessiz bir özgüvendir. Gerçek lüks, ulaşılmaz olmak da değildir; insanın kendisi olabildiği bir ortam yaratabilmektir. Gerçek lüks, kusursuzluk değil; doğallıktır. Ve en önemlisi, gerçek lüks; doğadan ya da konfordan ödün vermek zorunda kalmadan ikisini aynı deneyimde buluşturabilmektir. Yazz'ı tasarlarken kendimize sürekli aynı soruyu sorduk: “Gelenler burada nasıl hissedecek? Ayrıldıktan sonra buranın adı geçtiğinde hangi duygular canlanacak?”

“Bizim için gerçek lüksün en önemli unsurlarından biri de insanın kendini gerçekten rahat hissedebileceği bir ev duygusu yaratmaktı” diyor Uzun. “Zarif ama çabalamayan bir tasarım anlayışı, yüksek konfor, mahremiyet ve kişiselleştirilmiş misafirperverlik bu yaklaşımın temelini oluşturdu. Misafirlerimizin kendilerini bir otelde değil, ait oldukları yerde hissetmelerini istedik. Yazz'ın yalnızca deniz yoluyla ulaşılabilen izole bir koyda yer alması da konseptimizin en önemli unsurlarından biri. Günümüz dünyasında mahremiyet ve dinginlik, lüksün en değerli hâline dönüştü. Bu nedenle Yazz'ın izole konumu, misafirlerine yalnızca fiziksel bir kaçış değil; hayatın ritmini yeniden duyabilecekleri, kendileriyle ve doğayla yeniden bağ kurabilecekleri bir alan sunuyor. Doğayla kurduğumuz ilişki de aynı anlayışın bir parçası. Biz doğanın içine bir otel yerleştirmek istemedik; doğanın ritmine uyum sağlayan bir yaşam deneyimi tasarlamaya çalıştık. Lüksün doğayı dönüştürmesi değil, doğayla birlikte var olabilmesi gerektiğine inanıyoruz.”

Yazz'ı tasarlarken bir başka hedefinin de insanların günlerini nasıl yaşayacaklarını dikte etmemek olduğunu söylüyor. “Bazıları bütün günü teknede geçirmek isteyebilir. Bazıları sabah yogasıyla başlayıp kitabıyla baş başa kalmayı seçebilir. Bazıları ise gün doğumundan gece yarısına kadar sosyalleşmek... Gerçek lüks, tek bir yaşam biçimi sunmak değil; herkesin kendi ritmini yaşayabileceği özgürlüğü yaratmaktır. Bu yüzden Yazz'ın merkezinde hiçbir zaman odalar olmadı. Merkezinde insanlar var. Ve insanlar arasındaki bağ.”

Yazz Collective’de gün doğumuyla başlayan yoga seansları, deniz aktiviteleri, esenlik ritüelleri ve doğayla iç içe deneyimler misafirlerin Akdeniz’in ritmiyle de yeniden bağ kurmasını sağlıyor. Bu yaklaşımın merkezinde yer alan Yazz Experience Center, misafirlerin yalnızca dinlenmelerine değil; üretmelerine, keşfetmelerine ve yeni deneyimler yaşamalarına alan açıyor. Seramik atölyeleri, sezon boyunca değişen atölyeler ve küratörlü deneyimler, konaklamayı klasik bir tatilin ötesine taşıyor.

Yazz Collective’deki keyifli mükemmelliğin en önemli unsuru ise çalışanları. En tepeden en alta tüm personel size kusursuz bir konfor sunarken, bunu son derece düzeyli ama sevecen bir ev sahibi niteliğinde yapıyor. Bu konu hizmet ve ağırlama sektörünün en kritik konusu olduğundan açıkçası Mehmet Can Uzun’un nasıl bir yöntem izlediğini merak ediyorum. Neye göre seçim yapıyor, nasıl bir eğitim süreci söz konusu oluyor? “İşte tam bu nedenle markamızın adını Yazz Collective koyduk” diyor kendisi de baştan ayağa bu özellikleri taşıyan Mehmet Can Uzun. “Yazz”, yaz mevsiminin kendisini değil; onun insanda bıraktığı hissi temsil ediyor. “Collective” ise misafirleri, çalışanları, şefleri, sanatçıları, müzisyenleri ve aynı değerleri paylaşan herkesi kapsayan yaşayan bir topluluğu ifade ediyor. Çünkü biz hiçbir zaman yalnızca bir otel inşa ettiğimize inanmadık. Biz, insanların hem mekânla hem de markayla duygusal bağ kurabileceği bir kültür tasarlamaya çalıştık. Bugün geriye dönüp baktığımda Yazz'ı bir otel olarak görmüyorum. Benim için Yazz, Akdeniz'e duyduğum hayranlığın, insan davranışlarına olan merakımın ve misafirperverliğe bakış açımın somutlaşmış hâli. Personelimizi özellikle bölge insanlarından seçiyoruz ve doğru istihdam yaratmayı önemsiyoruz. En öncelikli kriterimiz iyi bir kalbinin olması ve gelişmeye istekli olması. Mutlu mu, kendiyle barışık mı, kendini seviyor mu, önemli olan bu. İşin teknik kısmı sonra geliyor. Eğitimi bizzat kendim veriyor ve aceleye getirmiyorum. Hata yapmaktan korkmamalarını, yaptıklarında bunu telafi edebilecek yaklaşımları geliştirmelerini sağlıyorum.”

Yapay zeka çağında insana kalan en önemli değer olan duygusal zekanın ticaret aklıyla vücut bulmuş hali olan Mehmet Can Uzun, tüm özellikleriyle adeta bir yaşam koçu. Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nden mezun olan Uzun’un öz geçmişi de gençlere ilham verecek nitelikte. Daha üniversite yıllarında Spor Kurulu Başkanlığı görevini üstlenerek uluslararası spor organizasyonları, festivaller ve etkinlikler düzenlemiş. İnsanları, deneyimleri ve mekânları bir araya getirme tutkusuyla sonraki yıllarda ve bugün eğlence, etkinlik ve dijital girişimcilik alanlarında projeler geliştiriyor.

Uzun, Türkiye'nin girişim sermayesi yatırımı alan ilk internet girişimlerinden birinin kurucu ortakları arasında yer aldı. 2001 yılında Hillside ile turizm sektörüne adım atmasının ardından yıllar içinde Türkiye'nin önde gelen “leisure” markalarından birinin farklı iş kollarında görev alarak otellerden spor kulüplerine, spa'lardan yaşam tarzı projelerine kadar geniş bir yelpazede operasyon, marka geliştirme ve misafir deneyimi üzerine çalıştı ve bu süreçte yalnızca başarılı işletmeler kurmakla kalmayıp insanların bir mekânı neden benimsediklerini de özümsedi. Yirmi yılı aşkın sektör deneyiminin ardından lüks otelciliğin giderek daha kusursuz hâle geldiğini, ancak çoğu zaman aynı ölçüde ruh ve karakter taşımadığını gözlemlediğini belirten Uzun, bu düşünceyle 2020 yılında yapımcı Timur Savcı ile birlikte Yazz Collective'in kurulmasının yolunu açıyor. Ve belli ki artık kendi ekolünü yaydığı farklı bir olgunluk döneminde.

Bunun bir yansıması da Yazz Restaurant’ın mutfağında karşımıza çıkıyor. Akdeniz'in bereketini, yerel üreticileri ve mevsimselliği merkeze alan, dünyaya açık bir mutfak Yazz’daki. “Bize göre iyi gastronomi yalnızca iyi yemek değildir; bulunduğu coğrafyanın hikâyesini anlatabilmektir” diyor Mehmet Can Uzun.

Yazz Restaurant’ın mutfağı “az müdahale, maksimum rafinelik” anlayışı üzerine kurulu. Mevsimselliği ve yerel üreticileri merkeze alan gastronomi yaklaşımı; Datça bademi, Memecik zeytinyağı, Ege otları ve bölgenin en nitelikli ürünlerini çağdaş tekniklerle buluşturuyor. Yazz Farm & Garden, mutfağın doğal uzantısı olarak yıl boyunca üretimi desteklerken, bahçeden sofraya uzanan yaklaşım gastronomi deneyiminin merkezinde yer alıyor. Bu anlayış, Sea to Table ve Farm & Fire to Table Chef’s Dinner deneyimleriyle farklı bir boyut kazanıyor.

Şeflerin sahilde veya doğanın içinde hazırladığı özel akşam yemekleri, gastronomiyi yalnızca bir restoran deneyimi olmaktan çıkarıp Akdeniz yaşam kültürünün bir parçasına dönüştürüyor. “Burada küçük bir bostanımız var. Onun dışında ürünlerimizi en yakın üreticilerden temin ediyoruz. Coğrafi işaretli yerlerden yararlanıyoruz. Bu sene Yazz’a ilişkin en çok konuşulmasını istediğim şey domates mesela. Çok iyi bir domates yersen mutlu olursun. Kışın şefimizi buna çalıştırdım. İstiyorum ki, buraya gelenler çok iyi domates yedik desinler” diyerek önemli bir parantez açıyor Uzun.

Nitekim, İzmir Karşıyakalı 26 yıllık şef Gökçen Yıldırım’ın koyun eski sakini balıkçı bir aileden tarifini alarak geliştirdiği çupra balığı buğulamanın suyuna domatesin kattığı lezzetin tadı hâlâ damaklarımızda. ‘Şamandra’ ritüelini hemen harekete geçiren bu buğulama, bütün koyu gören manzarasıyla son derece şık restoranda kurulan sofrada, diyet yapanları bile baştan çıkararak ekmek banmalarına neden oldu. Yazz Collective için gerçek lüks, en nadir ürüne ulaşabilmek değil; doğanın sunduğu en iyi malzemeyi, özüne sadık kalarak misafirle buluşturmak olduğundan “lezzetli domates” işin felsefesini de özetliyor. 

Mehmet Can Uzun’un lükse ilişkin sözleri ise duvara asılabilir: “Lüksün geleceğinin daha büyük yapılarda ya da daha fazla gösterişte değil; sadelikte, anlamda, aidiyet duygusunda ve insanın kendisini gerçekten iyi hissettiği deneyimlerde olduğuna inanıyorum. Çünkü gerçek lüks gösterilmez. Gerçek lüks hissedilir.”

Threads artık giderek X kadar Reddit'e de benziyor. Kullanıcılar platformda haber akışından ziyade belirli topluluklara yönelerek dizileri, maç özetlerini, magazin dedikodularını ve güncel olayları tartışıyor. En popüler konular arasında K-pop, WNBA, ilişkiler, dram-komedi kitapları ve Heated Rivalry gibi televizyon dizileri yer alıyor.

Sıradaki hedef Snapchat’i geride bırakmak

Facebook ve Instagram'ın da sahibi olan Meta, Threads'i haber ve siyasetin konuşulduğu ancak bunların ana çekim unsuru olmadığı bir sohbet alanı olarak konumlandırarak büyüttü. Şirket insanların metin tabanlı uygulamayı kullanma biçimine uygun özellikler geliştirdi. Topluluklara özel bölümler oluşturdu, en aktif paylaşım yapan kullanıcılara rozetler verdi ve kullanıcıların kendi algoritmalarını özelleştirmelerine olanak tanıdı. New York Times’a konuşan Threads'in başındaki Connor Hayes, platformun tek bir ilkeyle büyüdüğünü söyledi: "Kullanıcıların niyetini takip etmek." 

Ayrıca hedeflerinin bir milyar kullanıcıya ulaşmak olduğunu belirtti. Threads bu hedefe ulaşırsa, mali raporlara göre 956 milyon kullanıcıya sahip Snapchat'i geride bırakmış olacak. Hayes, 37 yaşında ve verdiği röportajda şunları söyledi: "Başarıyı şöyle tanımlıyoruz: Kamusal sohbetler için en büyük ve en iyi platform olmak istiyoruz."

Sosyal medya mı yapay zeka mı?

Threads, yapay zeka çağında Meta'nın sosyal medya alanındaki gücünü bir kez daha ortaya koyuyor ve milyonlarca kişinin kullandığı sosyal medya uygulamalarındaki başarılı serisini sürdürüyor. Bu başarı aynı zamanda Meta'nın sosyal ağ köklerinin ötesine geçip geçemeyeceğine dair soruları da yeniden gündeme getiriyor.

Meta CEO'su Mark Zuckerberg son yıllarda şirketini metaverse ve yapay zeka gibi farklı alanlara yönlendirmeye çalıştı. Ancak sonuçlar karışık oldu. Meta mart ayında amiral gemisi metaverse platformunu küçültme kararı alırken, yapay zeka alanında Google, Anthropic ve OpenAI ile rekabet ediyor. Son dönemde Zuckerberg ayrıca Meta'nın, popüler tahmin piyasaları Polymarket ve Kalshi'ye benzer bir akıllı telefon uygulaması geliştirmesi için de baskı yapıyor.

Zuckerberg, Threads konusundaki beklentileri daha sınırlı tuttu ve uygulamanın Instagram, Facebook, WhatsApp ve Messenger'ın ardından "uygulama ailesindeki beşinci büyük uygulama" olabileceğini söyledi. Yakın zamanda yatırımcılarla yaptığı bir görüşmede yapay zekadan 49 kez, Threads'ten ise yalnızca iki kez bahsetti. Temmuz 2023'te Threads için şunları söylemişti: "Bu devasa bir proje değil. Zaman içinde odağımızın yapay zeka ve metaverse üzerinde olmasını bekleyebilirsiniz."

Buna rağmen S&P Global Visible Alpha araştırma biriminin başkanı Melissa Otto, Threads'in Meta açısından ivme ve büyüme gösteren ilginç bir başarı hikayesine dönüştüğünü söyledi. Otto, "Diğer uygulamalarının büyüklüğü ve ölçeğiyle kıyaslandığında daha yavaş ilerliyor olabilir ama potansiyeli kesinlikle var” diye ekledi. 

Instagram desteği

2023'te kullanıma sunulan Threads, başlangıçta uygulamayı üç milyar kullanıcısına tanıtan Instagram'ın desteğiyle büyüdü. Threads hesabı açmak isteyen kullanıcıların Instagram hesaplarını bağlaması gerekiyordu ve biri silinmeden diğeri de silinemiyordu. O dönemde Threads, Instagram'ın başındaki Adam Mosseri tarafından yönetiliyordu. Geçen temmuz ayında Zuckerberg, daha önce üretken yapay zekadan sorumlu başkan yardımcısı olan Connor Hayes'i, Threads'i bağımsız bir platform olarak yönetmesi için görevlendirdi.

Ekim ayında Hayes, topluluklara yönelik yeni özellikler sundu. Bunlar arasında bazı gruplara uygulama içinde resmi kanallar verilmesi de vardı. Aralık ayında ise Threads, en sık paylaşım yapan "topluluk şampiyonlarına" özel profil tasarımları sunmaya başladı. Daha sonra bu kullanıcıların ülke genelinde partiler ve yüz yüze etkinlikler düzenlemesine de destek verdi.

Milenyum kuşağının nostaljisi

2025 yılında Threads'e katılan ve 190 binden fazla üyeye sahip bir K-pop topluluğunun "topluluk şampiyonu" olan 38 yaşındaki Alli Kimmel, Threads'in atmosferini "Milenyum kuşağının MySpace dönemindeki vahşi batısı" olarak tanımlıyor. Ona göre platform, X ve diğer sosyal medya uygulaması Bluesky'dan farklı ve eski sosyal medya dönemlerini hatırlatıyor. Kimmel şöyle diyor: "Threads kullanıcılarının büyük kısmı 30'lu ve 40'lı yaşlarında. Platform, siyasallaşmış bir ortam olmaktan çok eğlenceli, saçma ve rastgele paylaşımların etrafında dönüyor."

Hayes de Threads'in kendisinde benzer bir milenyum kuşağı nostaljisi uyandırdığını söylüyor. Uygulamayı, 2011 yılında çalışmaya başladığı Facebook'un ilk yıllarına benzetiyor. Instagram ve Facebook giderek daha fazla yapay zeka üretimi içeriklere yönelirken, Threads'in cazibesinin gerçek insanlar arasındaki sohbetler olduğunu ifade ediyor.

Bununla birlikte Threads de yapay zekayı platforma entegre etmeye çalışıyor. Mayıs ayında bazı kullanıcılar, X'in Grok sohbet botuna benzer şekilde Meta AI adlı yapay zeka hesabını etiketleyerek ona soru sorabilir hale geldi. Şirket, Threads'teki bazı içeriklerin de yapay zeka tarafından üretildiğini ancak bunun Instagram ve Facebook'a kıyasla daha düşük seviyede olduğunu belirtti.

Ocak ayında Threads, platformdan gelir elde etmeye yönelik ilk adım olarak reklam göstermeye başladı. Uygulama, kullanıcı sayısı dışında gelir veya kullanım verilerine ilişkin başka rakam paylaşmadı. Otto, "Bir sonraki Facebook olabilir ya da büyük bir başarısızlığa dönüşebilir. Gerçek kullanıcı etkileşimini açıklamaya başlayana kadar bunu gerçekten bilemeyeceğiz” dedi. Otto'ya göre Threads, güçlü bir reklam işiyle birlikte bir milyar kullanıcıya ulaşırsa yılda en az 30 milyar dolar gelir elde edebilir. Bu geçen yıl gelirinin neredeyse tamamını reklamlardan sağlayarak 201 milyar dolar kazanan Meta için önemli bir katkı anlamına gelir.

Meta, Threads'e Instagram veya Facebook üzerinden yapılan yönlendirmeler yerine doğrudan gelen kullanıcıların oranının arttığını açıkladı ancak rakam paylaşmadı. Şirket ayrıca Threads'in özellikle Asya'da popüler hale geldiğini son bir yılda kullanıcıların uygulamada geçirdiği toplam sürenin Güney Kore'de yüzde 80, Japonya'da ise yüzde 130 arttığını söyledi.

Buna karşılık diğer metin tabanlı sosyal ağlar zorlanıyor. X mart ayında son çeyrekte reklam gelirlerinin 100 milyon dolar azaldığını bildirdi. X'in diğer rakiplerinden Mastodon'un aktif kullanıcı sayısı 758 bine geriledi. Bu rakam Elon Musk'ın Twitter'ı satın almasından sonraki aylarda ulaştığı zirvenin yüzde 70 altında. Bluesky ise bu yıl 45 milyon kullanıcıya ulaştığını açıkladı. Hayes'e göre Threads başarısını kanıtladıkça, Meta'nın yapay zeka ve akıllı gözlükler gibi alanlara odaklanmasına rağmen şirket içindeki önemi de artacak.

Çikolata onlardan birisi.

Bir doğum gününde de karşımıza çıkar, sevgililer gününde de… Bayramlarda ikram edilir, uzun bir iş gününün sonunda kendimize verdiğimiz küçük ödül olur. Kahvenin yanında sessizce bekler; bazen de çocukluğumuzun en güzel anılarını tek lokmada geri getirir.

Belki de çikolatayı bu kadar özel yapan, yalnızca tadı değil.

O, damağımıza olduğu kadar hafızamıza da dokunur.

Çocukluğumuzun bayramları, okul çıkışında alınan ilk gofret, ilk aşkın hediyesi, annenin gizlice uzattığı küçük bir kare çikolata…

Çikolata çoğu zaman bir yiyecekten çok bir duygudur.

Mutluluğun kimyası

Bilim de bunu doğruluyor.

Kakao; teobromin, az miktarda kafein ve güçlü antioksidanlar içeriyor. Şeker ise beynin ödül merkezini harekete geçirerek dopamin salgılanmasını artırıyor. İşte bu yüzden stresli, yorgun ya da mutsuz olduğumuzda elimizin çikolataya gitmesi tesadüf değil.

Ancak burada önemli bir ayrım var.

Kaliteli bitter çikolata ile aşırı şekerli, katkı maddeleriyle dolu bir ürün aynı şey değildir.

Bugün birçok araştırma, yüzde 70 ve üzeri kakao içeren bitter çikolatanın ölçülü tüketildiğinde kalp ve damar sağlığına katkı sağlayabileceğini, kan dolaşımını destekleyebileceğini ve antioksidan bakımından zengin olduğunu gösteriyor.

Sorun kakaoda değil.

Sorun aşırı şekerde ve ölçüsüz tüketimde.

Hayatta olduğu gibi…

Kalite çoğu zaman miktardan daha değerlidir.

İsviçre’nin sırrı

Çikolatanın anavatanının İsviçre olduğunu sanırız.

Oysa gerçek çok daha eskidir.

Yaklaşık üç bin yıl önce Orta Amerika’da yaşayan Mayalar ve Aztekler kakaoyu kutsal kabul ediyor, onu acı ve baharatlı bir içecek olarak tüketiyordu.

Avrupa kakaoyu keşfetti.

İsviçre ise onu mükemmelleştirdi.

On dokuzuncu yüzyılda geliştirilen sütlü çikolata, yeni üretim teknikleri ve olağanüstü kalite anlayışı sayesinde İsviçre bugün çikolatanın dünya başkentlerinden biri hâline geldi.

Lindt, Nestlé ve diğer İsviçreli üreticiler yalnızca çikolata üretmediler.

Kalite ürettiler.

Güven ürettiler.

Prestij ürettiler.

Asıl başarı da burada yatıyor.

Çikolata sadece kakao değildir

Bugün küresel çikolata sektörü yüz milyarlarca dolarlık dev bir ekonomi oluşturuyor.

Amerikan Mars (1911), Snickers, Mars, M&M’s ve Twix ile sektörün en büyük oyuncularından biri.

Hershey (1894), Amerika’nın en köklü çikolata şirketi.

İtalyan Ferrero (1946), Nutella, Kinder ve Ferrero Rocher ile yalnızca ürün değil, güçlü bir marka kültürü yarattı.

İsviçre’nin Lindt & Sprüngli ve Nestlé‘si, Belçika’nın Godiva ve Leonidas’ı, Mondelēz International çatısı altındaki Milka, Toblerone ve Cadbury gibi markalar ise dünyanın dört bir yanında milyonlarca tüketiciye ulaşıyor.

İlginç olan şu:

Bu şirketlerin büyük çoğunluğu kakaoyu kendi ülkelerinde yetiştirmiyor.

Dünyadaki kakaonun yaklaşık üçte ikisi Fildişi Sahili ve Gana’da üretiliyor.

Ham madde Afrika’dan geliyor.

Katma değer ise Avrupa ve Amerika’da oluşuyor.

Çünkü asıl kazanç, kakaoyu yetiştirmekte değil; onu bilgiyle, tasarımla, kaliteyle ve markayla buluşturabilmekte.

Aslında bu yalnızca çikolatanın değil, küresel ekonominin de kısa özetidir.

Türkiye’nin sessiz başarısı

Sanılanın aksine Türkiye de çikolata dünyasının dışında değil.

Ülker, Eti, Şölen, Elvan, Tayas, Sagra, Melodi ve son yıllarda hızla gelişen butik üreticiler hem iç pazarda hem de ihracatta önemli başarılar elde ediyor.

Şölen büyümenin tarifini yeni kategoriler yaratmakta buldu

Özellikle fındıklı çikolata üretiminde Türkiye’nin doğal bir avantajı var.

Çünkü dünyanın en kaliteli fındığının büyük bölümü bizim topraklarımızda yetişiyor.

Türk iş dünyasının bu alandaki en dikkat çekici adımlarından biri ise 2007 yılında gerçekleşti.

Belçika’nın dünyaca ünlü lüks çikolata markası Godiva, Yıldız Holding tarafından satın alındı.

Bu yalnızca büyük bir şirket satın alması değildi.

Türkiye’nin küresel marka yönetiminde söz sahibi olabileceğini gösteren önemli bir dönüm noktasıydı.

Bugün Godiva’nın sahibi bir Türk şirketi.

Fakat tüketicilerin zihninde Godiva hâlâ Belçikalı, Lindt İsviçreli, Ferrero ise İtalyan olarak yaşamaya devam ediyor.

Bu da bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor.

Marka satın almak değerlidir.

Ama bir ülkenin kendi adını kaliteyle özdeşleştirmesi çok daha uzun, sabırlı ve zahmetli bir süreçtir.

Türkiye neden bir çikolata devi çıkaramıyor?

Dünyada kişi başına en fazla çikolata tüketen ülke yaklaşık 11 kilogramla İsviçre.

Onu Estonya, Almanya, Birleşik Krallık, Avusturya, Belçika ve İskandinav ülkeleri izliyor.

Türkiye bu listenin oldukça gerisinde.

Bunun önemli nedenlerinden biri kültür.

Biz kakao medeniyetinden değil; baklava, lokum, helva, aşure, sütlü tatlılar ve şerbet geleneğinden geliyoruz.

Çikolata hayatımıza daha geç girdi.

Bugün ise bayramlardan kahve ikramına, özel günlerden iş toplantılarına kadar günlük hayatımızın vazgeçilmezlerinden biri hâline geldi.

Fakat beni düşündüren başka bir soru var.

Dünyanın en kaliteli fındığını üreten ülke biziz.

Peki neden dünyanın en prestijli çikolata markalarından biri Türkiye’de doğmadı?

Sorun kakao eksikliği değil.

Sorun katma değer yaratabilmek.

İsviçre’nin bize öğrettiği en önemli ders tam da bu.

Zenginlik yalnızca doğal kaynakta değil; bilgi, tasarım, kalite, marka ve sabırda gizlidir.

Bu ders yalnızca çikolata için değil; zeytinyağından tekstile, yazılımdan mobilyaya kadar Türkiye’nin bütün üretim alanları için geçerlidir.

Ham madde satarak zenginleşen ülke sayısı azdır.

Marka yaratan ülkeler ise kalıcı refah üretir.

Çikolatadan hayata dair bir ders

Bana göre çikolata aslında hayatın küçük bir özeti.

İyi bir çikolata aceleyle yenmez.

Kalitelisi seçilir.

Yavaş yavaş tadına varılır.

Paylaşıldıkça daha da güzelleşir.

Hayat da öyledir.

En değerli şeyler çoğu zaman en pahalı olanlar değil, en özenle üretilenlerdir.

İyi dostluklar…

İyi kitaplar…

İyi fikirler…

İyi markalar…

Ve iyi çikolatalar…

Hepsi zaman, emek ve sabır ister.

Belki de bir kare çikolatanın bize anlattığı en büyük gerçek budur:

Mutluluk çoğu zaman çok büyük şeylerde değil, küçük ama kaliteli ayrıntılarda saklıdır.

Türkiye’nin de önündeki yol aslında çok açık.

Dünyanın en iyi hammaddelerinden bazılarına sahibiz.

Şimdi bunları dünyanın en güçlü markalarına dönüştürebilecek özgüvene, tasarım anlayışına ve uzun vadeli vizyona daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor.

Çünkü çikolatadan öğrendiğim en önemli ders şu:

Ürünü herkes yapabilir. Ama efsaneyi yalnızca marka yaratır.

2025'te geliri 9,7 milyar dolara çıktı

Carrollton dışında Southwire çok bilinen bir marka olmasa da ABD’de elektriğin dağıtımında kullanılan tel ve kabloların yaklaşık yarısını üretiyor. Şirketin verilerine göre Amerikan evlerinin yaklaşık yarısında da Southwire elektrik tesisatı bulunuyor. En az 40 ABD kentinde ve dünyanın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren şirketin dokuz binden fazla çalışanı var. Bakır fiyatlarındaki artış, pandemi sonrasında elektrik altyapısına yönelik yükselen talep ve şimdi de veri merkezlerinin etkisiyle Southwire’ın geliri 2025 yılında rekor seviyeye ulaşarak 9,7 milyar dolara çıktı. Forbes tahminlerine göre bu rakam, 2021’e kıyasla yüzde 50’den fazla artış anlamına geliyor. Aynı gelişmeler Richards ailesine de büyük kazanç sağladı. Şirketin hala yüzde 100’üne sahip olan ailenin servetinin yaklaşık 13,1 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Bu da onları Amerika’nın en zengin ailelerinden biri yapıyor.

ABD'de veri merkezi yatırımları dört katına çıktı

Yapay zeka veri merkezlerindeki patlama nedeniyle ailenin servetinin büyümeye devam etmesi bekleniyor. ABD Fed  verilerine göre 2021 ile 2025 yılları arasında veri merkezlerine yapılan yatırımlar dört katına çıktı. ABD’de şu anda 1.500 yeni veri merkezi geliştirme aşamasında bulunuyor. Bu yeni yapay zeka veri merkezleri, geleneksel çiplere kıyasla iki ila dört kat daha fazla enerji tüketen son derece güçlü GPU çipleriyle çalışıyor.

Bu durum, Kasım 2024’te yapay zeka veri merkezlerinin büyümesini desteklemek için gerekli ağır hizmet kablolarını üreten Kuzey Carolina’daki tesislerinden birinin kapasitesini üç katına çıkaran Richards ailesi açısından oldukça olumlu. Southwire ayrıca bu büyüme dalgasına daha iyi hazırlanabilmek amacıyla tesislerinin modernizasyonuna 1,8 milyar dolar yatırım yaptı. National Electrical Contractors Association CEO’su David Long, “Southwire teknolojinin en ileri noktasında kalmaya çalışıyor” diyor.

2030 yılına kadar yapay zeka kaynaklı veri merkezlerinin enerji talebinin yüzde 175 artması öngörülüyor. Ancak Southwire’a göre enerji arzı, veri merkezi işletmecileri için şimdiden en büyük kısıtlardan biri haline geldi. Hatta GPU erişiminden bile daha önemli görülüyor. Bu da elektrik şirketlerinin, elektriği nasıl ilettiklerinden maliyetleri nasıl yönettiklerine kadar birçok konuyu yeniden değerlendirmek zorunda kalacağı ve Southwire gibi altyapı ortaklarına her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyulacağı anlamına geliyor.

Ailenin hikayesi yaklaşık 90 yıl öncesine, 1937’ye uzanıyor. Büyükannesinin evine elektrik bağlamak isteyen 25 yaşındaki Roy Richards, Georgia Tech’ten mezun olduktan kısa süre sonra Carroll County’ye döndü ve elektrik direkleri üretmeye başladı. Mayıs 1967’de Forbes’a verdiği röportajda, “Güney’de sanayileşme daha yeni başlıyordu” demişti. Kırsal bölgelere elektrik ulaştırmayı amaçlayan federal kredi programının desteğiyle Richards & Associates adlı şirketi, sonraki iki buçuk yıl boyunca kırsal Amerika genelinde 5 bin 632 kilometre uzunluğunda kablo hattı döşedi.

Veri merkezlerine dair endişeler

Veri merkezlerinin hızla ve tartışmalı biçimde yaygınlaşması, çevre duyarlılığıyla tanınan Southwire için hem büyük bir fırsat hem de önemli bir sınav niteliğinde. Ülke genelindeki kırsal bölgelerde yaşayan birçok kişi, yeni veri merkezlerinin ciddi gürültü kirliliğine yol açtığını öne sürüyor ve bu tesislerin elektrik faturalarını artıracağından endişe ediyor. Southwire küresel bir şirket olsa da ticari ve kültürel kökleri sıkı biçimde Georgia’ya bağlı. Nitekim Georgia eyaletinde, yerel yönetimlerin 2028 yılına kadar yeni veri merkezlerine izin vermesini yasaklayacak bir yasa tasarısı gündeme getirildi.

Buna rağmen veri merkezlerinin, Southwire gibi elektrik üretim sektöründeki şirketler için büyük fırsatlar yarattığı inkar edilemez. David Long, “Bu hızlanma herkesi farklı düşünmeye zorladı. Veri merkezleri önemli bir itici güç ancak bundan faydalanan tek sektör onlar değil" diyor. Göz önünde olmamayı tercih eden Richards ailesinin de bu gelişmelerden en büyük faydayı sağlayacak taraflardan biri olacağını söylemek yanlış olmaz. Aile, Roy Richards’ın şirketi halka açmama geleneğini bugüne kadar sürdürdü. Richards, 1976’da şöyle demişti: “Bu bizim için bir avantaj. Düşük profilli olmanın pek çok faydası var ve Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun evrak işleriyle vakit kaybetmiyoruz. Başlangıçta bankacıların hiçbiri kim olduğumuzu bilmiyordu. Artık bu bir sorun değil.”

ABD’nin en zengin aileleri

Merkezi Arkansas eyaletinin Bentonville kentinde bulunan şirketin kurucusu Sam Walton'ın (ö. 1992) ve kardeşi Bud Walton'ın (ö. 1995) torunları ile diğer soyundan gelenlerin toplam serveti artık Amerika'nın en zengin ikinci ailesi olan Koch Inc.'in (eski adıyla Koch Industries) sahibi Koch ailesinin tahmini 157 milyar dolarlık servetinin üç katından fazla. Walton ailesinin toplam serveti, yalnızca haziran ayında dünyanın ilk trilyonerine dönüşen ve bugün yaklaşık 997 milyar dolar servete sahip olduğu tahmin edilen Elon Musk'ın altında kalıyor.

Yüzde 39'u Walmart'tan

Walton ailesinin servetinin büyük bölümü, Forbes'un tahminine göre iki holding şirketi aracılığıyla sahip olunan Walmart hisselerinin yaklaşık yüzde 39'undan kaynaklanıyor. Bu hisseler, Sam Walton'ın hayatta olan üç çocuğu Rob Walton, Jim Walton ve Alice Walton ile onların ailelerine, ayrıca kardeşleri John Walton'ın (ö. 2005) eşi Christy Walton ve tek çocuğu Lukas Walton'a ait. Forbes'un bu yılki sıralamayı kesinleştirdiği 22 Haziran itibarıyla bu hissenin değeri 359 milyar dolardı ve Sam Walton tarafındaki ailenin tahmini 463 milyar dolarlık net servetinin yaklaşık beşte dördünü oluşturuyordu. (Buna, Forbes'un yine aynı iki holding aracılığıyla John Walton adına kurulmuş hayır vakıflarına ait olduğunu tahmin ettiği ve değeri 51,3 milyar dolar olan yaklaşık yüzde 6'lık Walmart hissesi dahil değil.)

Spor yatırımlarının etkisi

Sam Walton tarafındaki servetin geri kalanı ise yıllar boyunca Walmart'tan elde edilen temettüler ve hisse satışlarından gelen nakit ile diğer yatırımların yanı sıra giderek artan ölçüde spor kulüplerinden oluşuyor. Örneğin Rob Walton ve ailesi, işletme değeri 6,8 milyar dolar olan Denver Broncos'un yüzde 94'üne sahip. Lukas Walton ise haziran ayında Chicago Bulls'tan azınlık hissesi satın aldı.

Bud Walton tarafındaki ailenin serveti ise yaklaşık 57 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Buna Forbes'un Bud'ın kızları Nancy Walton Laurie ve Ann Walton Kroenke'ye ait olduğunu öngördüğü, değeri 23,7 milyar dolar olan Walmart'ın yaklaşık yüzde 3'lük hissesi dahil. Ayrıca Ann Walton Kroenke'nin emlak ve spor sektöründe faaliyet gösteren milyarder eşi Stan Kroenke'nin tahmini 24,3 milyar dolarlık serveti de bu toplamın içinde yer alıyor.

Sam Walton tarafındaki aile üyeleri, onlarca yıl boyunca Walmart hisselerinin neredeyse tamamını ellerinde tuttuktan sonra, 2015 yılında hayır faaliyetlerini finanse etmek ve Walmart'ın büyük ölçekli hisse geri alımlarının aile payını (John Walton'ın hayır vakıflarındaki hisseler de dahil olmak üzere) yüzde 50'nin üzerine çıkarmasını önlemek amacıyla holding şirketleri aracılığıyla önemli miktarda hisse satmaya ve bağışlamaya başlamasaydı bugün çok daha zengin olabilirdi. Ailenin payı yüzde 50'nin üzerine çıksaydı, bunun 22 Haziran itibarıyla değeri yaklaşık 470 milyar dolar olacaktı. O tarihten bu yana aile holdingleri, satış anındaki değeri vergi öncesi yaklaşık 37 milyar dolar olan Walmart hissesi sattı. Aynı dönemde Sam Walton'ın hayatta olan torunları ve diğer soyundan gelenler de çoğunluğu Walmart hisselerinden oluşan ve bağış anındaki değeri en az 12,2 milyar dolar olan yardımları, 2015'ten bu yana kurulan 15 aile vakfına aktardı. (Bunların 13'ü ikinci ve üçüncü kuşak aile üyeleri tarafından 2015 sonrasında kurulan yeni kâr amacı gütmeyen kuruluşlardır.) Walton ailesinin vakıfları ise bu fonların yaklaşık 5 milyar dolarını 2024 yılı sonuna kadar çeşitli hayır kurumlarına dağıttı.

2015 yılı öncesinde Walton ailesinin hayır faaliyetlerinin neredeyse tamamı Walton Family Foundation ile onun finanse ettiği daha küçük bir kuruluş olan Walton Family Charitable Support Foundation aracılığıyla yürütülüyordu. Bu kuruluşlar, 2001-2014 yılları arasında aldıkları toplam 5,2 milyar dolarlık fonun neredeyse tamamını John Walton'ın hayır vakıflarından ve anneleri Helen Walton adına kurulmuş vakıflardan aldı. Forbes'a göre Helen Walton'ın vakıfları, Helen'in 2007'deki ölümünden dört yıl sonra bugünkü değeriyle Walmart'ın yaklaşık yüzde 3'lük hissesine karşılık gelen varlıkları devraldı. Toplamda John ve Helen Walton'ın vakıfları, 2001-2024 yılları arasında ailenin ilk iki vakfına aktarılan 11,8 milyar doların 10,1 milyar dolarını sağladı. Aynı dönemde bu kuruluşlar hayır kurumlarına toplam 11,3 milyar dolar dağıttı.

Sam ve Helen Walton, Walmart'ın 25. kuruluş yıl dönümünü kutladığı 1987 yılında Walton Family Foundation'ı kurdu. Çift, bu vakfı aileyi bir araya getirecek ve topluma nasıl katkı sağlayabileceklerine odaklanmalarını sağlayacak bir araç olarak görüyordu. Çocukları ve torunları kendi kişisel servetlerinden anlamlı miktarlarda bağış yapmaya ancak 2015 yılında başlamış olsalar da, Walton ailesinin ikinci ve üçüncü kuşak üyeleri daha en başından itibaren vakfın yönetiminde aktif rol almaya teşvik edildi. 2016 yılında vakfın yönetim kurulu, Sam Walton tarafındaki aileden 19 üyeden oluşan yapısından beş kişiye indirildi. Bugün ise kurul dört kişiden oluşuyor: Lukas Walton, Rob Walton'ın kızı Carrie Walton Penner, Jim Walton'ın oğlu Tom Walton ve 2020 yılından bu yana başkanlık görevini yürüten Jim Walton'ın kızı Annie Proietti.

Vakfın ilk program yöneticisi olan ve 2016-2020 yılları arasında başkanlığını üstlenen Carrie Walton Penner, 2014 yılında Forbes'a verdiği nadir röportajlardan birinde şunları söyledi: "Onlar, Walmart büyüdükçe hepimizin artık şirket için bir araya gelemeyeceğini biliyorlardı."

Walton ailesinin ilk hayır kuruluşu, Sam Walton'ın Forbes tarafından Amerika'nın en zengin kişisi ilan edilmesinden iki yıl sonra kuruldu. Sam Walton bu unvandan pek hoşlanmıyordu. O dönemde, medyanın yoğun ilgisinin ve insanların iş başarısından çok servetine odaklanmasının kendisini bunaltıcı bulduğunu dile getirmişti.

Göz önünde olmaktan kaçınıyorlar

Sam Walton'ın bu yaklaşımı aslında şaşırtıcı değildi. Para israf etmeyi hiç sevmeyen Walton'ın ilk ofisi, Bentonville'deki ilk mağazasının üzerinde bulunan küçük bir odaydı.Walmart milyarlarca dolarlık bir şirkete dönüştükten uzun süre sonra bile eski model bir Ford F-150 kamyonet kullanmaya devam etti. Sam Walton, 1992 yılında yayımlanan ve çok satan otobiyografisinde anne ve babasını anlatırken şu sözleriyle tanınır: "Annemle babamın para konusundaki yaklaşımları tamamen aynıydı; parayı öyle kolay kolay harcamazlardı."

Forbes'un 1982 yılında yazdığı gibi, Sam Walton'ın yönetim anlayışı "hem insanlarla birebir ilişki kurmaya hem de her kuruşun hesabını yapmaya" dayanıyordu. Zamanının büyük bölümünü mağazaları dolaşarak ve çalışanlarla sohbet ederek geçirir, yüzlercesine isimleriyle hitap edecek kadar onları yakından tanırdı. Görünüşe göre Sam Walton'ın soyundan gelenler yalnızca aile büyüğünün servetini değil, aynı zamanda bu servet hakkında konuşma konusundaki isteksizliğini de miras aldı. Amerika'nın en zengin ailesi olmalarına rağmen, göz önünde olmaktan kaçınmak ve kamuoyunda mümkün olduğunca düşük profilli kalmak için büyük çaba gösteriyorlar.

Forbes’un milyarderler listesinde yer alan Walton ailesinin sekiz üyesi

Ailenin Sam Walton tarafı

Rob Walton ve ailesi
Net serveti: 136 milyar dolar
Yaş: 81
Aile üyeleri: Oğulları Sam Walton, Ben Walton; kızı Carrie Walton Penner

Jim Walton ve ailesi
Net serveti: 133 milyar dolar
Yaş: 78
Aile üyeleri: Oğulları Steuart Walton, Tom Walton, James Walton; kızı Annie Proietti

Alice Walton
Net serveti: 125 milyar dolar
Yaş: 76

Lukas Walton
Net serveti: 45.7 milyar dolar
Yaş: 39

Christy Walton
Net serveti: 22.7 milyar dolar
Yaş: 77

Ailenin Bud Walton tarafı

Nancy Walton Laurie
Net serveti: 18.5 milyar dolar
Yaş: 75

Ann Walton Kroenke
Net serveti: 14 milyar dolar
Yaş: 77

Stan Kroenke
Net serveti: 24.3 milyar dolar
Yaş: 78
 

Ancak belki de sormamız gereken temel soru şu: Bütün bunlar gerçekten esenliği sağlamaya yeterli mi?

Türkiye'de 4 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan Esenlik Hizmetleri Yönetmeliği ile birlikte "esenlik" kavramı ilk kez resmi olarak sağlık sistemimizin terminolojisine girdi. Bu yönetmelik yalnızca yeni merkezlerin otellerde, hastanelerde, kliniklerde daçılmasını düzenleyen teknik bir metin değil; sağlık anlayışımızdaki büyük dönüşümün sembolik bir göstergesi niteliğinde. Çünkü artık hedef yalnızca hastalıkları tedavi etmek değil, insanın iyi olma halini korumak ve geliştirmek. Şu an ülkemizde ve dünyada bir çok yerde bu programlar farklı içeriklerle kişileri resetlemek için hazırlanıyor ya da uygulanıyor. 

Aslında dünya uzun süredir bu sorunun peşinde. Bugün küresel esenlik ekonomisinin büyüklüğü trilyonlarca dolara ulaşmış durumda. Dünyanın en büyük esenlik pazarları arasında Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Japonya bulunuyor. Global Wellness Institute'un raporuna göre artık ülkeler yalnızca sağlık sistemlerine değil, insanların iyi yaşamasını sağlayacak bütüncül yaşam modellerine yatırım yapıyorlar. 

Çünkü esenlik yalnızca bir check-up sonucu değildir. Esenlik; uyku kalitesi, stres yönetimi, anlam duygusu, sosyal bağlar, hareket kapasitesi, üretkenlik, zihinsel dayanıklılık ve yaşam amacıyla ilgilidir.

Bu nedenle artık üç farklı esenlik katmanından söz ediyoruz.

İlki bireysel esenliktir. Longevity merkezleri, fonksiyonel tıp uygulamaları, genetik ve epigenetik taramalar ve biyobelirteç analizleri sonucunda oluşturulmuş kişiselleştirilmiş beslenme programları, önleyici sağlık yaklaşımları ile bireyin daha uzun süre güçlü kalmasına yardımcı oluyor. Ancak biyolojik yaşın düşmesi, tek başına esenlik anlamına gelmiyor. İnsan yalnızca organlardan oluşan biyolojik bir makine değildir.

Kişilerin biohacking sistemi ile sosyal anlamda ve fiziksel anlamda yeni alışkanlıkları da hayatına katması ile oluşacak esenlik durumu, hayat kalitesini, çevresine sağladığı faydayı ve verimliği arttıracak, hayatı daha anlamlı hale getirecektir. 

İkinci katman kurumsal esenliktir.

Bugün dünyanın en başarılı şirketleri çalışan mutluluğunu artık bir insan kaynakları projesi değil, bir rekabet avantajı olarak görüyor. Psikolojik destek programları, liderlik gelişim modelleri, esnek çalışma sistemleri, hareket programları ve çalışan destek projeleri artık şirket stratejilerinin merkezinde yer alıyor. Çünkü tükenmiş çalışanlarla sürdürülebilir başarı üretmek mümkün değil.

İnsan kaynakları yapılarının içinde bazı yeni görev isimleri karşılaşıyoruz: Mutluluk Direktörlüğü (Chief Happiness Officer - CHO), Çalışan Deneyimi Birimi (Employee Experience), İnsan ve Kültür Direktörlüğü (People & Culture), Çalışan Esenliği ve İyi Olma Birimi (Well-being Office), Çalışan Başarısı Birimi (Employee Success), Kültür ve Bağlılık Direktörlüğü (Culture & Engagement), İnsan ve Mutluluk Departmanı (People & Happiness) karşıma çıkanlardan bazıları.

Google, SAP, Airbnb, Unilever, Microsoft, Amazon ve Allianz gibi bazı global şirketler doğrudan Chief Happiness Officer (Mutluluk Direktörü) veya Chief Wellbeing Officer (Esenlik Direktörü) gibi pozisyonlar oluşturdu. Bu rollerin amacı çalışanların yalnızca verimli değil, aynı zamanda sağlıklı, bağlı ve anlamlı bir çalışma deneyimi yaşamalarını sağlamak. Bu dönüşümün nedeni oldukça basit:

Eskiden şirketler çalışanların zamanını satın alıyordu. Bugün ise enerjilerini, yaratıcılıklarını, dikkatlerini ve bağlılıklarını kazanmak zorundalar.

Ancak burada önemli bir risk de bulunuyor: "Wellbeing washing." Bir yoga seansı, meyve günü ya da birkaç motivasyon konuşması çalışan esenliğini yaratmaya yetmiyor. Gerçek kurumsal esenlik; iş yükü, liderlik kültürü, güven ortamı, aidiyet ve anlam duygusuyla inşa ediliyor. Çalışanların esenliğini yönetemeyen kurumlar er ya da geç tükenmişliğin maliyetini üstlenmek zorunda kalacakları bir yol seçmiş oluyorlar. 

Üçüncü ve belki de en önemli katman ise ülkesel esenliktir.

Bugün bazı ülkeler başarıyı yalnızca kişi başı gelir ya da büyüme oranlarıyla ölçmüyor. Mutluluk, sağlık, çevresel sürdürülebilirlik, sosyal bağlar ve yaşam kalitesi artık ekonomik performans kadar önemli kabul ediliyor. Bu yaklaşım "wellbeing economy" olarak adlandırılıyor. Yeni Zelanda, Finlandiya, İzlanda ve İskoçya gibi ülkeler kamu politikalarını bu anlayışla şekillendiriyor. Dünya Sağlık Örgütü bile artık esenliği yalnızca sağlık sektörünün değil, bütün kamu politikalarının ortak hedefi olarak tanımlıyor.

Belki de insanlığın önümüzdeki yirmi yıldaki en büyük sorusu daha uzun yaşarken nasıl güçlü, bağımsız, üretken ve anlamlı kalabileceğimiz olacaktır. Çünkü insanlığın yeni hedefi ömrü uzatmak değil, yaşamı derinleştirmektir. Ve belki de esenliğin en doğru tanımı budur:

İyi hissetmek değil, iyi kalabilmek.

Uzun yaşamak değil, iyi yaşayabilmek.

Çünkü hayat gerçekten de sadece yaşamak değil, iyi yaşamaktır.

Dolayısı ile geçtiğimiz hafta esenlik yönetmeliğini okuduğumda,bu ifadenin çok katman için planlaması gerektiğini düşündüm. Bireysel esenlik → Kurumsal esenlik → Toplumsal esenlik → Ülkesel esenlik

Çünkü geleceğin rekabet avantajı yalnızca teknolojiye sahip olmak değil; daha sağlıklı, daha üretken, daha dayanıklı ve daha mutlu insan toplulukları oluşturabilmek olacak.

Hayatımızda bugün olgunlaşan sağlık sistemi hastalıkları değil, insanı tanımaya çalışacak. Ve esenlik yolculuğu da tam burada başlayacak. Artık bu kavramın içini doldurmak için hem bireysel sorumluluk almalıyız hem de toplumsal yaklaşım değişimleri yaşamalıyız.

"Nosce te ipsum." — Kendini bil.

Alova Tarım’ın kurucusu Levent Sarılgan’a göre bu kapasite, iki yıl içinde yaklaşık bin ton yaban mersini üretimi demek. Bu ölçek, Türkiye’de üretilen toplam yaban mersininin yaklaşık yüzde 10’unu tek başına karşılayabilecek. Şirketin daha büyük hedefi ise üretimi 500 dönüme çıkararak 250 bin saksı ve bin 500 ton meyve kapasitesine ulaşmak. Uzun vadeli planda ise mevcut yaklaşık 400 dönümlük üretim alanının aşamalı olarak bin dönüme çıkarılması var.

Şirket, 2030 sonrasında Türkiye’de yaban mersini üretiminin 20 bin ton seviyelerine ulaşacağını, iç pazarda fiyatların dengeleneceğini ve yurt dışı fiyatlarının daha yüksek kalacağını öngörüyor. Bu nedenle Alova Farm yapılanmasını küresel partnerlikler ve ihracat odağına göre kuruyor. Sarılgan, uluslararası partnerleriyle kurdukları yapı sayesinde ürettikleri ürünün küresel pazara yönlendirilebileceğini ifade ediyor. 

Yatırım dönüm noktası oldu

Alova Farm Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Levent Sarılgan, şirketin hikâyesinin emeklilik döneminde Altınova’daki arazilerine yerleşmesiyle başladığını anlatıyor. Sarılgan, ilk olarak 10 dönümlük bir çilek serası kurduğunu, ardından ahududu, böğürtlen, frenk üzümü, bektaşi üzümü ve yaban mersini dahil olmak üzere farklı berry (üzümsü meyveler) türlerinde denemeler yaptığını söylüyor.

Sarılgan’a göre, Alova Farm’ın yaban mersini üretimi Türkiye’de yüksek kaliteli berry üretiminin eksikliğinden doğdu. İlk dönemde topraksız çilek üretimi yapan Sarılgan, kaliteli üretim ile düşük standartlı üretimin aynı pazarda rekabet etmek zorunda kalmasının sürdürülebilir olmadığını gördü. Üç yıl süren çilek deneyiminin ardından yönünü tamamen yaban mersinine çevirdi. Yurt dışındaki fuarlarda kaliteli yaban mersini çeşitlerini inceleyen Sarılgan, Türkiye’de geçmişte lisanssız üretim ve doku kültürüyle çoğaltma sorunları nedeniyle nitelikli çeşitlere erişimin zorlaştığını öğrendi. Bu süreç, şirketin lisanslı, kontrollü ve uluslararası standartlarda üretim yapma stratejisinin temelini oluşturdu.

Tarım yatırımları üzerine yaptığı bir arama sonucunda Letven Capital’e ulaşan Sarılgan, şirketin Genel Müdürü Kamil Kılıç ile bir araya geldi. Kılıç’ın “Sen yap, biz destek olalım” yaklaşımıyla ortaklık süreci başladı. 

Alova Farm kayalık, eğimli, bataklık ya da atıl durumdaki alanları ileri tarım mühendisliği uygulamaları, teraslama sistemleri, kontrollü üretim teknolojileri ve akıllı sulama altyapılarıyla yüksek verimli yaban mersini bahçelerine dönüştürdü. Sarılgan, 45 derece eğimli yamaçlarda ve bataklık arazilerde üretim yaptıklarını belirterek, “Suyunuz olduğu sürece topraksız tarımla bu katma değerli ürünü her yerde yetiştirebilirsiniz” diyor. 

Teknoloji odağı

Alova’nın üretim modeli topraksız tarım ve saksı bazlı kontrollü üretim üzerine kurulu. Bu modelde her bitki bağımsız olarak takip edilebiliyor; su, gübre ve besin elementleri bitki bazında yönetilebiliyor. Üretimde akıllı sulama ve gübreleme sistemleri kullanılıyor. Su arıtma sistemleriyle bitkilere verilen suyun içeriği kontrol ediliyor; bakteri, mikro mineral ve istenmeyen etmenler elimine edilerek bitkinin ihtiyaç duyduğu besin elementleri yükleniyor. Bu sayede hem daha hızlı büyüme hem de daha kaliteli meyve elde edilmesi hedefleniyor.

Tarım teknolojileri şirketi Agromini tarafından geliştirilen akıllı sulama ve veri yönetim sistemleri, Alova Farm'ın üretim altyapısında kullanılıyor. Sulama ve üretim süreçleri dijital olarak izleniyor, veriler analiz ediliyor ve kaynak kullanımında maksimum verimlilik hedefleniyor.

Küresel işbirliği 

Alova Farm, dünya standartlarında üretim için uluslararası iş birliklerine odaklanıyor. Şirketin genetik materyal tarafındaki en önemli iş ortaklarından biri, dünyanın önde gelen yaban mersini genetik programlarından SEKOYA. SEKOYA çeşitleri yüksek kalite, uzun raf ömrü ve taşıma dayanıklılığıyla uluslararası pazarlarda tercih edilen ürünler arasında yer alıyor.

Sarılgan’a göre SEKOYA, dünya genelinde sınırlı sayıda özel üyeye sahip güçlü bir yapı. Alova Farm’ın kurduğu bahçeler, SEKOYA tarafından örnek bahçe olarak gösteriliyor. Bulgaristan ve Romanya’dan üreticilerin Alova Farm’ı ziyaret ederek üretim modelini incelediğini belirtiyor. Şirketin uluslararası büyüme stratejisinde önemli rol oynayan bir diğer yapı ise ABD merkezli dünyanın en büyük taze meyve ve sebze pazarlama kooperatiflerinden biri olan North Bay Produce. Sarılgan, 200 bin saksı kapasitesine ulaşıldığında Alova Farm’ın North Bay’in dünyadaki 32’inci tedarikçisi olmasını hedeflediğini belirtiyor.  

Paketleme yatırımı

Alova Farm’ın son dönemdeki en önemli yatırımlarından biri de yeni paketleme ve kalite kontrol tesisi oldu. Yaban mersini bahçelerine yaklaşık yarım kilometre mesafede kurulan ve yaklaşık iki milyon dolar yatırımla kurulan tesis, sadece Alova Farm’ın değil, bölgedeki ve Türkiye’deki yaban mersini üreticilerinin ürünlerini de dünya standartlarında paketleyebilecek bir altyapı sunmayı hedefliyor. Tesisin paketleme kapasitesi saatte yaklaşık 2,5 ton seviyesinde. Yıllık 8 bin tonluk ihracata aracılık edebilecek kapasiteye sahip tesis, yurt dışında üretilen yaban mersinini de paketleyerek Avrupa’ya ihracatına imkân sağlayacak. 

Tesiste İspanyol teknoloji şirketi Elifab’ın yapay zekâ destekli sınıflandırma ve ayıklama sistemleri kullanılıyor. Görüntü işleme teknolojisiyle çalışan sistem, meyveleri boyut, renk, sertlik, yüzey kalitesi ve dayanıklılık kriterlerine göre milimetrik hassasiyetle analiz ediyor. İnsan gözünün fark etmekte zorlanacağı kalite farklılıkları dahi sistem tarafından tespit edilerek ürünler otomatik olarak sınıflandırılıyor.

Meyveden 100 milyon dolar gelir

Letven Capital Genel Müdürü Kamil Kılıç, Türkiye’nin yaban mersini üretiminde çok büyük bir kapasiteye sahip olduğunu belirterek, Türkiye’nin kuzey şeridindeki sekiz ilde doğru üretim modeli kurgulanırsa dört yıl içinde 200 bin ton üretim hacmine ulaşmanın mümkün olduğunu sölüyor.

Kılıç, Letven Capital’in bu ekosistemi oluşturmak için pazarın yüzde 20’sini kontrol edecek yaygın bir yapı kurmayı hedeflediğini ifade ediyor. Letven Capital bünyesindeki Ecofolio kitle fonlama şirketiyle küçük yatırımcıların da en az 25 dönümlük ölçeklerle bu alana dahil edilmesi amaçlanıyor.

Kılıç, Türkiye’de girişim sermayesi fonlarının toplam büyüklüğünün yaklaşık 500 milyar TL’ye ulaştığını, 520 girişim sermayesi fonunun 59 portföy yönetim şirketi tarafından yönetildiğini belirtiyor. Ancak Türkiye’de girişim sermayesinin gayri safi yurtiçi hasılaya oranının yaklaşık yüzde 1 seviyesinde kaldığını, Avrupa ortalamasının yüzde 8, ABD’nin yüzde 20, Singapur’un yüzde 17 ve Lüksemburg’un yüzde 13 seviyesinde olduğunu vurguluyor.

Kılıç’a göre Türkiye’nin küresel bir oyuncu haline gelebilmesi için dışarıdan güçlü sermaye çekmesi gerekiyor. Bu potansiyeli açığa çıkarmanın yolu ise “değer ekonomisi” yaratmaktan geçiyor. Alova Farm, bu değer ekonomisinin en somut örneklerinden biri.

Kılıç, Yalova’da kivi arazilerinin yüzde 10’una karşılık gelen 7 bin dönümlük alanda yaban mersini üretimi yapılması halinde yalnızca meyve üretiminden 100 milyon dolarlık gelir yaratılabileceğini belirtiyor. Aynı modelde su kullanımının 10’da 1’e düşürülebileceğini, gelirin ise 5 katına çıkabileceğini ifade ediyor.

Yaban mersini pazarı 13 milyar dolar

Letven Capital’in küresel öngörülerine göre önümüzdeki 10 yılda dünyadaki toplam meyve-sebze ticaret hacminin 600 milyar dolardan 800 milyar dolara yükselmesi bekleniyor. Sektör genelinde yüzde 30 büyüme öngörülürken, yaban mersini pazarında çok daha hızlı bir büyüme bekleniyor. Kılıç’a göre iki yıl önce 6 milyar dolar seviyesinde olan yaban mersini pazarı kısa sürede 13 milyar dolara doğru ilerliyor. 

Yaban mersininin güçlü antioksidan özelliği ve dünyada yükselen sağlıklı yaşam, uzun yaşam ve fonksiyonel beslenme trendleri, ürünü stratejik hale getiriyor.  Türkiye’de yaban mersini iç pazarı da hızlı büyüyor. Sarılgan, geçen yıl iç pazarda talebin yüzde 35 arttığını, buna karşılık üretimin yalnızca yüzde 15 büyüyebildiğini belirtiyor. 

Yeni fon planı

Letven Capital Genel Müdürü Kamil Kılıç dünyanın en büyük tarım teknolojileri hızlandırma programıyla ortaklaşa Türkiye merkezli yeni bir fon oluşturduklarını, bu fonun bir ayağının da Lüksemburg’da olacağını belirtiyor. Fonun amacı, Türkiye’de geliştirilen yerli tarım teknolojilerini yurt dışına taşımak ve küresel arenadaki gelişmiş teknolojileri Türkiye’ye getirerek çift yönlü bir köprü kurmak. Kılıç, teknoloji fonu için henüz net bir büyüklük açıklamadıklarını ancak yatırım yaptıkları başka bir alanda 150 milyon dolarlık fon kurmak için çalıştıklarını söylüyor. 

Claude Code, Anthropic'in yazılım geliştiricileri için geliştirdiği yapay zeka destekli kodlama asistanı. Anthropic'in Çin'deki kullanıcılar ve kuruluşlara erişim kısıtlamalarına rağmen araç, Çin'deki programcılar arasında popüler hale geldi. Medyaya konuşma yetkisi bulunmayan ve kimliğinin açıklanmasını istemeyen kişi, Alibaba çalışanlarına şirketin kendi kodlama platformu olan Qoder'i kullanmalarının söylendiğini ifade etti.

Anthropic’in Alibaba’yı suçlaması

Anthropic, geçen ay Alibaba'nın kendisine yönelik bir saldırı gerçekleştirdiğini ve bunun "damıtma" (distillation) girişimi olduğunu açıkladı. Damıtma, daha güçlü bir yapay zeka modelinin çıktılarından yararlanarak daha düşük yetenekli bir modeli eğitme yöntemini ifade ediyor. Şirket Reuters'ın gördüğü ve iki ABD senatörüne gönderilen bir mektupta, bu yöntemin Çin'in Anthropic'in gelişmiş Mythos Preview yeteneklerine daha hızlı ulaşmasına yardımcı olduğunu belirtti.

Alibaba'nın yasağı, geliştiricilerin Claude Code'un kullanıcı bilgilerini inceleyen ve Anthropic'in sunucularına gönderilen istemlere fark edilmesi zor işaretler ekleyen mekanizmalar içerdiğini söylemesinden yalnızca birkaç gün sonra geldi. Anthropic'te çalışan bir kişi, salı günü X platformunda yaptığı paylaşımda bu özelliğin, "hesapların yetkisiz satıcılar tarafından kötüye kullanılmasını önlemek ve model damıtmasına karşı koruma sağlamak amacıyla mart ayında başlattığımız bir deney" olduğunu söyledi.

Alibaba'nın yasağı hakkında Reuters'a konuşan kişi, Anthropic'in Çin'i hedef alan kısıtlamalarının bireysel kullanıcılar açısından uygulanmasının zor olduğunu, çünkü kullanıcıların ABD'de sunucular kurarak internet trafiğini sanki ABD'den geliyormuş gibi gösterebildiklerini ifade etti.

Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkililerinden edinilen bilgiye göre akaryakıt, alkol ve tütün ürünlerinin ÖTV tutarları ocak ve temmuz aylarında güncelleniyordu. Bu güncelleme Türkiye İstatistik Kurumu tarafından ilan edilen yurt içi üretici fiyat endeksine göre yapılıyordu. Cumhurbaşkanı, kanunun verdiği yetkiler çerçevesinde günün mali ihtiyaçlarına göre bu oranlarda değişiklik yapabiliyor.

Eşel mobil sisteminde yeni oranlar devrede

Yayımlanan kararla eşel mobil sisteminin kapsamı değiştirildi. Benzin, motorin ve otogaz gibi ürünlerdeki fiyat değişimlerinin ÖTV'ye yansımasını belirleyen mevcut oranlar yeniden düzenlendi. Yurt içi rafineri fiyatlarında artış yaşanması halinde, bu artışın 31 Temmuz'a kadar yüzde 50'si kadar ÖTV indirimi yapılacak.

Bu indirim oranı 1 Ağustos'tan 30 Eylül'e kadar yüzde 25 olarak uygulanacak. Yurt içi rafineri fiyatlarında indirim yaşanması durumunda ise bu indirimin tamamı kadar ÖTV tutarlarında artışa gidilecek. Sistem, diğer piyasa koşullarına bakılmaksızın 1 Ekim itibarıyla tamamen yürürlükten kaldırılacak.

Birinci listede yer alan tüm mallar için bu yılın temmuz-aralık döneminde enflasyon bazlı güncelleme uygulanmayacak. Mart ayında başlatılan eşel mobil sisteminin dört aylık süreçte dezenflasyonla mücadeleye önemli katkı sağladığı değerlendirildi. ABD, İsrail ve İran savaşının küresel etkilerinin dengelenmeye başladığı bildirildi.

Uluslararası petrol fiyatlarının da bu etkiyle düşme eğilimine girdiği dikkate alındı. Sistemin üç ay içinde sonlandırılmasının enflasyona olumsuz bir etki yaratmayacağı öngörüldü. Bu yeni adımlarla birlikte sistemin bütçe üzerindeki olumsuz etkilerinin de sona ermesi hedeflendi.

Sigara fiyatlarındaki vergi oranları değişti

Resmi Gazete'deki bir diğer kararla sigaradaki maktu ve asgari maktu vergi tutarları yeniden belirlendi. Sigaranın maktu ÖTV tutarları her yıl altı ayda bir güncelleniyor, oransal ÖTV ise sabit kalıyordu. Bu durum maktu vergilerdeki artışı telafi etmek için üreticilerin fiyat yükseltmesini zorunlu kılıyordu.

Yeni düzenlemeyle sigaraya uygulanan ÖTV oranı yüzde 45'ten yüzde 42'ye düşürüldü. Asgari maktu vergi tutarı 2,2953 lira, maktu vergi tutarı ise 23,7404 lira olarak tespit edildi. Sigara ürünleri için de bu yılın temmuz-aralık dönemi boyunca Yİ-ÜFE bazlı vergi güncellemesi yapılmayacak.

Vergi oranının düşürülmesiyle üreticilerin 1 liralık fiyat artışı yapabilmesi kolaylaştı. Nihai ürün fiyatındaki minimum zorunlu artış 3,19 liradan 2,91 liraya inmiş oldu. Oran düşüşünden kaynaklanabilecek muhtemel vergi kaybı ise paket başına alınan maktu vergi tutarındaki artışla karşılanacak.

Bu adımlarla sigaradaki fiyat değişimlerinin dengelenmesi ve vergi gelirlerindeki kaybın önlenmesi amaçlandı. Sigara dışında kalan tütün mamullerinde ise yılın ikinci yarısı için normal güncelleme uygulaması sürecek. Alkollü içecekler için de temmuz-aralık döneminde yurt içi üretici fiyat endeksi baz alınarak fiyat güncellemesine gidilecek.

Yatırımcılar bunu hemen fark etti. Hisse senedi o gün yüzde 8 değer kazandı ve yükselişini sürdürerek temmuz ayına kadar yaklaşık yüzde 50 arttı. Forbes’un hesaplamalarına göre bu yükseliş, McKinnon’ı yeniden milyarder yaptı. Bu onun ilk milyarder oluşu değil: McKinnon, 2021 ve 2022 yıllarında yazılım hisselerindeki yükseliş sayesinde milyarder olmuştu. Ancak teknoloji şirketlerinin değerlemelerinden milyarlarca dolar silen geniş çaplı satış dalgası sırasında serveti önemli ölçüde eridi. Şimdi ise yapay zeka odaklı yeni bir yükseliş dalgası onu yeniden milyarderler kulübüne taşıdı.

McKinnon, Kaliforniya’daki San Jose’nin hemen dışında bulunan küçük Fremont kasabasında doğdu. Babası burada insan kaynakları yöneticisi olarak çalışıyordu. Ailesinin bilgisayarı olmadığı için veri bilimci olan babasının bir kişisel bilgisayarı bulunan arkadaşının evinde çok zaman geçirdi ve burada becerilerini geliştirdi. 1993 yılında Brigham Young Üniversitesi’nden işletme diplomasıyla mezun oldu. Dot-com döneminin başladığı 1995 yılında ise California Polytechnic State Üniversitesi’nde bilgisayar bilimleri alanında yüksek lisansını tamamladı. Yaklaşık on yıl boyunca yazılım şirketi PeopleSoft’ta çalıştıktan sonra Marc Benioff’un kurduğu Salesforce’a katıldı; mühendislik ekibine liderlik etti ve zamanla şirketin üst düzey yöneticilerinden biri haline geldi. 2009 yılında kendi girişimini kurmaya karar vererek Okta’yı (o zamanki adıyla Saasure) hayata geçirdi. Şirketten ayrılırken, bu riskin neden alınmaya değer olduğunu eşine anlatmak için bir PowerPoint sunumu hazırlamıştı. Başarı zaman aldı ancak sonunda 2017’deki halka arzla emeklerinin karşılığını aldı. Şirket hisseleri ilk üç yılda yüzde 400’den fazla yükseldi.

Ancak hisseyi asıl zirveye taşıyan gelişme Covid-19 pandemisi oldu. Şirketler ofislerini kapatıp milyonlarca çalışan uzaktan çalışmaya başlayınca, San Francisco merkezli Okta kimlik ve erişim yönetimi alanında hızla liderlerden biri haline geldi. Çok faktörlü kimlik doğrulama ve erişim kontrolü gibi hizmetleri sayesinde Apple ve Amazon gibi dev şirketler de dahil olmak üzere binlerce müşterisinin çalışanlarının dünyanın herhangi bir yerinden iş uygulamalarına güvenli şekilde erişmesini sağladı. Ağustos ayında San Francisco’da yaşayan McKinnon milyarder olmuştu.

Ancak hisse senedindeki bu yükseliş kalıcı olmadı. 2021’in sonlarından itibaren yatırımcılar, aşırı harcamalar ve yükselen faiz oranlarını gerekçe göstererek yazılım şirketlerinin hisselerini agresif biçimde satmaya başladı. Okta da ayrıca baskı altındaydı. Şirket, rakibi Auth0’yu 6,5 milyar dolara satın alması nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya kaldı. Buna ek olarak, şirket müşterileri ve çalışanlarına ait bazı verilerin çalındığı büyük çaplı bir siber saldırının etkileriyle mücadele etti. Hisse senedi, 2021’de ulaştığı zirveden 2023 başına kadar yüzde 70’ten fazla değer kaybetti.

Talepten fayda sağlamak

Yapay zekanın yükselişi, McKinnon’ın servetini yeniden büyüten en önemli etkenlerden biri oldu. Nisan ayında piyasaya sürülen Anthropic’in Mythos modelinin tüm siber güvenlik yazılımı sektörünü altüst edeceği yönündeki yatırımcı endişeleri zamanla azaldı. Londra merkezli Arete Research’te siber güvenlik analisti olan Ellie Kearney’e göre yatırımcılar artık bu şirketler arasında ayrım yapıyor; hatta yazılım sektörünün, önemini koruyacak ve "vibe coding" ile kolayca ortadan kaldırılamayacak bazı alanlarına yönelik iyimserlik yeniden güçleniyor. Okta da bu gelişmeden en fazla fayda sağlayan şirketlerden biri.

Kearney, "Siber güvenlik sektörünün ajan tabanlı yapay zekanın yaratacağı dönüşüme karşı dirençli olduğunu düşünüyoruz. Şirketler kurum içi sunuculardan buluta geçerken önce bulut yatırımları geldi, ardından siber güvenlik yatırımları bir süre gecikti. Ancak bu kez Mythos ve Anthropic’in Project Glass Wing gibi gelişmeleri nedeniyle siber güvenlik yatırımlarındaki gecikmenin çok daha kısa olacağını ve neredeyse eş zamanlı gerçekleşeceğini düşünüyoruz" dedi. 

İnsanlar ister yapay zeka araçlarını doğrudan kullansın ister görevleri yapay zeka asistanlarına devretsin, şirketlerin yine de yalnızca doğru kişilerin ve doğru yapay zeka ajanlarının hassas bilgilere erişebildiğinden emin olması gerekiyor. Giderek daha fazla işletme yapay zeka ajanlarını kullanmaya başladıkça, kimin hangi verilere erişebildiğini takip etmek de giderek daha karmaşık hale geliyor. Bu durum kimlik doğrulama yapan, hassas sistemlere erişimi kontrol eden ve kurumların verilerini korumasına yardımcı olan güvenlik çözümleri sunan Okta gibi şirketlere olan talebi artırıyor. Okta’ya göre kuruluşların yüzde 91’inden fazlası halihazırda iş süreçlerinde yapay zeka kullanıyor. Pek çok yatırımcı ise yapay zeka ajanları iş gücünün sıradan bir parçası haline geldikçe bu hizmetlerin daha da kritik olacağına inanıyor.

Kimlik ve erişim yönetimi

TD Cowen’da hisse senedi araştırmaları genel müdürü olan Shaul Eyal ise, "Okta, kimlik ve erişim yönetimi pazarının liderlerinden biri. Bu genel siber güvenlik ekosistemindeki en kritik görevlerden birini üstlenen kategorilerden biri" dedi. Her ne kadar hisse senedi hala tüm zamanların zirvesinin altında işlem görse de toparlanma Okta’nın piyasa değerine yeniden 4 milyar doların üzerinde katkı sağladı ve yatırımcı güvenini büyük ölçüde geri kazandırdı. Şirket bu yılın ilk çeyreğinde gelirini yıllık bazda yüzde 11,2 artırarak 765 milyon dolara çıkardıktan sonra Goldman Sachs, JPMorgan ve Morgan Stanley gibi birçok kurum Okta için hedef fiyatlarını yukarı yönlü revize etti.

Her ne kadar bazı yatırımcılar Okta’nın 2026 yılına ilişkin beklentilerinin öngörülenden daha düşük olmasından endişe duysa da, McKinnon yakın zamanda katıldığı bir televizyon programında oldukça net bir mesaj verdi: "Bizim faaliyet gösterdiğimiz alanda açık ara lider biziz."

İş Bankası Maximiles Black ana sponsorluğu ve Anadolu Sigorta destek sponsorluğunda gerçekleştirilen etkinlik, misafirlerine yalnızca bir film gösterimi değil; müzik ve sinema kültürünü bir araya getiren bütüncül bir deneyim sunuyor. Bu özel film serisinde, sinema tarihine damga vurmuş kült yapımların büyülü dünyasına dalarken, patlamış mısır eşliğinde keyifli sohbetler gerçekleştirilecek. Sinemanın yalnızca izlenen değil, hissedilen bir deneyime dönüştüğü bu akşamlarda, Bosphorus’un eşsiz manzarası da gecenin yıldızlarından biri olacak.

“Yıldızların altında, İstanbul Boğazı’nın büyüleyici atmosferinde 16 Haziran’da başlayan etkinlikler; 1-7-14-21-28 Temmuz tarihlerinde devam edecek.” Saat 20.15’te gerçekleştirilecek ödüllü sinema yarışması katılımcıları hem eğlendirecek hem de sinema bilgilerini sınamaya davet edecek. Ardından saat 20.40’ta film hikâyeleri ve yapımların perde arkasına dair keyifli bilgiler paylaşılacak. Saat 21.00’de ise Boğaz’ın eşsiz atmosferinde film gösterimi başlayacak.
 

Kontenjanın sınırlı olduğu etkinliğin biletleri Passo üzerinden satışa sunuluyor. Patlamış mısır ikramının dâhil olduğu etkinliğin kişi başı bilet fiyatı 1.100TL’dir. Medya İletişim: İdea Halkla İlişkiler / BuseBozkurt / buse.bozkurt@idea-pr.com

Ancak yapay zekanın enerji sektöründeki etkisi yalnızca operasyonel verimlilikle sınırlı değil. Giderek enerji güvenliğinin de temel bileşenlerinden biri haline geliyor. Nature grubuna bağlı Humanities and Social Sciences Communications dergisinde yayımlanan ve 52 ülkenin 2012-2021 dönemini inceleyen “Leveraging Energy-Sector Artificial Intelligence to Enhance Energy Security and Achieve Sustainable Development Goals” araştırmasına göre yapay zeka uygulamaları enerji güvenliğini yüzde 0,4 ila yüzde 7 arasında artırabiliyor. Yapay zeka yatırımlarının katkısı yüzde 1,7 ila yüzde 8,4 arasında değişirken, yapay zeka araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin etkisi yüzde 8,6 seviyesine kadar çıkabiliyor.

Enerji güvenliğinin yeni anahtarı

Araştırmacılara göre bu etkinin temel nedeni; yapay zekanın talep tahmini, şebeke optimizasyonu, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve altyapı dayanıklılığı gibi alanlarda sağladığı iyileşmeler. Bugün dünyanın hiçbir ülkesinin tam anlamıyla enerji güvenliğine ulaşamamış olması da bu teknolojilerin önemini artırıyor.

Elektrik erişimi ve altyapı yatırımlarında ilerleme kaydedilse de fosil yakıtlara bağımlılık, arz kesintileri ve iklim kaynaklı riskler enerji sistemlerini kırılgan kılmaya devam ediyor.

Yenilenebilirin görünmeyen ortağı

Yapay zekanın en büyük katkılarından biri de yenilenebilir enerji tarafında görülüyor. Güneş ve rüzgar enerjisi üretimi doğası gereği değişken olduğu için sistem operatörlerinin üretimi önceden tahmin etmesi gerekiyor. Bulut hareketleri, rüzgar yönü, sıcaklık değişimleri ve tüketim alışkanlıkları gibi yüzlerce değişkeni aynı anda analiz eden yapay zeka modelleri, üretim tahminlerinde geleneksel yöntemlerin çok ötesine geçebiliyor. Bağımsız araştırma kuruluşu RAND Corporation'ın değerlendirmelerine göre yapay zeka yalnızca üretimi optimize etmiyor; mikro şebekeler, gerçek zamanlı fiyatlandırma sistemleri ve eşler arası enerji ticareti gibi yeni nesil enerji modellerinin de önünü açıyor. Yeni yenilenebilir enerji yatırımlarının konumlandırılmasından enerji depolama sistemlerinin yönetimine kadar birçok alanda algoritmalar giderek daha fazla söz sahibi oluyor.

Veri merkezlerinin yükselişi

Ancak hikayenin bir de diğer yüzü var. Enerji sektörü bugün ilginç bir paradoksla karşı karşıya. Yapay zeka bir yandan enerji sistemlerini daha verimli hale getirirken, diğer yandan tarihin en büyük yeni elektrik tüketicilerinden birine dönüşüyor. IEA verilerine göre yapay zeka çağının asıl altyapısı artık veri merkezleri. Teknoloji şirketlerinin yalnızca veri merkezlerine yönelik sermaye harcamalarının 2025 yılında 400 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor. Bu rakam küresel petrol ve doğal gaz sektörünün yıllık üretim yatırımlarını geride bırakmış durumda. Son 18 ayda yalnızca yapay zeka uygulamaları için tasarlanan veri merkezlerinin kapasitesi üç kattan fazla arttı. Ancak teknoloji yatırımlarının hızı, enerji altyapısının dönüşüm hızını çoktan aşmış durumda. Veri merkezleri birkaç yıl içinde devreye alınabilirken, yeni enerji santralleri ve iletim hatlarının tamamlanması çoğu zaman 5 ila 10 yılı buluyor.

Büyüyen elektrik iştahı

Üstelik yapay zeka sistemleri daha verimli hale gelse bile toplam enerji tüketimi artmaya devam ediyor. Bunun nedeni kullanım alanlarının hızla genişlemesi. Metin üretimiyle başlayan süreç artık video üretimi, gelişmiş akıl yürütme sistemleri ve otonom yapay zekâ ajanlarına doğru ilerliyor. Bu uygulamalar standart bir yapay zekâ sorgusuna göre yüzlerce kat daha fazla işlem gücü gerektiriyor. IEA projeksiyonlarına göre veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimi 2025 yılındaki yaklaşık 485 teravatsaat seviyesinden 2030 yılında 945 teravatsaate ulaşabilir. Bu miktar bugün Japonya'nın yıllık elektrik tüketimine yakın bir hacme karşılık geliyor. Aynı dönemde yalnızca yapay zeka odaklı veri merkezlerinin elektrik talebinin yaklaşık üç kat büyümesi bekleniyor. Bu gelişme enerji sektörünü yeni bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Yapay zeka devriminin ihtiyaç duyduğu elektriği kim ve nasıl sağlayacak?

Karar süreçleri değişiyor

Yapay zekanın enerji sektöründeki etkisi yalnızca operasyonel süreçlerle sınırlı değil. Şirketlerin yatırım kararlarından ticaret stratejilerine kadar birçok alanda karar alma mekanizmaları da dönüşüyor. Geçmişte yeni bir üretim tesisi, depolama yatırımı ya da iletim hattı planlanırken yıllara yayılan veriler ve senaryo analizleri kullanılıyordu. Bugün ise yapay zeka; hava durumu modellerinden piyasa fiyatlarına, tüketim eğilimlerinden ekipman performansına kadar binlerce değişkeni aynı anda değerlendirerek çok daha hızlı öngörüler sunabiliyor. Bu durum enerji şirketlerine yalnızca maliyet avantajı sağlamıyor, aynı zamanda yatırım risklerini azaltarak sermayenin daha verimli kullanılmasına imkan tanıyor. Sektör uzmanlarına göre önümüzdeki dönemde yapay zekayı yalnızca bir teknoloji yatırımı olarak gören şirketlerle, onu karar süreçlerinin merkezine yerleştiren şirketler arasındaki performans farkı giderek açılacak.

Yeni rekabet avantajı

Bugün enerji sektörünün geleceği yalnızca yeni enerji üretmekle ilgili değil. Aynı zamanda yapay zekanın yarattığı yeni talebi karşılayabilecek kadar esnek, dijital ve dayanıklı sistemler kurmakla ilgili. Geçmişte enerji sektörünün en değerli varlığı rezervlerdi. Bugün üretim kapasitesi öne çıkıyor. Yarın ise rekabet avantajını belirleyecek unsur büyük ölçüde veri olacak. Çünkü enerji artık yalnızca boru hatlarında, iletim kablolarında ve santrallerde değil; algoritmaların içinde de akıyor.

Nestlé Türkiye'nin yürüttüğü Onarıcı Tarım Projesi, buğday, mısır, şeker pancarı ve süt üretiminde toprağın korunmasını, suyun daha verimli kullanılmasını ve biyolojik çeşitliliğin desteklenmesini hedefliyor. Örtü bitkisi ekimi, azaltılmış toprak işleme ve entegre mera yönetimi gibi uygulamalarla hem karbon tutulumu artırılıyor hem de üreticilerin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı güçlendiriliyor.

Hedef: 400 çiftçi, 2 bin hektar

Şirket bugün 100'ün üzerinde çiftçiyle yaklaşık 500 hektarlık alanda çalışıyor. 2030 hedefi ise bu yapıyı 400 çiftçiye ve 2 bin hektarlık uygulama alanına taşımak. Dönüşümün yalnızca mevcut üreticilerle sınırlı kalmaması için gençlere yönelik çalışmalar da hızlandırılıyor. Bu kapsamda hayata geçirilen Genç İşi Tarım programı, girişimcilik, teknoloji ve onarıcı tarımı aynı platformda buluşturuyor.

Impact Hub İstanbul iş birliğiyle yürütülen program kapsamında dijital eğitimler, fikir maratonları ve kuluçka süreçleri düzenlenirken, başarılı projelere toplam 1,5 milyon TL hibe desteği sağlanıyor. Nestlé Türkiye, beş yıl içinde 20 binden fazla gence ulaşmayı hedefliyor.

Toprak sağlığına uzun vadeli yatırım

Nestlé Türkiye CEO'su Leszek Wacirz, gıda üretiminin geleceğinin yalnızca daha fazla üretmekten değil, tarımsal değer zincirinin tamamını daha dayanıklı hale getirmekten geçtiğini söyledi. Wacirz, şirket olarak toprağın sağlığını, su kaynaklarını, biyolojik çeşitliliği ve çiftçilerin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığını birlikte ele aldıklarını belirterek, Türkiye'deki çalışmaların küresel hedeflerinin önemli bir parçasını oluşturduğunu ifade etti.

Nestlé Türkiye Pazarlama, İletişim ve Sürdürülebilirlik Direktörü Başak Ünal da onarıcı tarımın yalnızca üretim verimliliğini artıran bir model olmadığını vurguladı. Ünal, şirketin buğday ve mısırla başlayan uygulamaları şeker pancarı ve süt üretimine de yaygınlaştırmayı planladığını belirterek, toprağın korunması, su kaynaklarının verimli kullanılması ve biyolojik çeşitliliğin desteklenmesini birlikte ele alan bütüncül bir dönüşüm hedeflediklerini söyledi. Genç İşi Tarım programıyla da tarımın geleceğini şekillendirecek yeni nesil girişimcileri desteklemeyi amaçladıklarını ifade etti.
 

Son yıllarda "yaşam markası" kavramını daha sık kullanıyorsunuz. Bir yandan da "iyi bir yatak üretmek artık yeterli değil" diyorsunuz. Sizce sektör neden böyle bir dönüşümün içinde?

Bugün değişen yalnızca yatak sektörü değil, insanların yaşamdan beklentileri. Tüketici artık bir ürün satın almıyor; daha iyi uyumak, daha sağlıklı yaşamak ve yaşam kalitesini artırmak istiyor. Bu dönüşüm yalnızca bizim sektörümüzde yaşanmıyor. Gıda, spor, kişisel bakım ve teknoloji gibi birçok alanda beklentiler değişiyor. Uyku da bu dönüşümün önemli bir parçası haline geldi. Bilimsel araştırmalar kaliteli uykunun bağışıklık sisteminden zihinsel performansa, çocuk gelişiminden iş verimliliğine kadar yaşamın birçok alanını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. Biz de kendimizi yalnızca yatak üreten bir şirket olarak tanımlamıyoruz. Uyku bilimini, teknolojiyi, tasarımı ve müşteri deneyimini bir araya getirerek insanların hayatına dokunan bir yaşam markası inşa etmeye çalışıyoruz. Çünkü gelecekte farkı ürünlerden çok, yaşam kalitesine kattığınız değer belirleyecek.

Son iki yılda grup şirketlerinde dikkat çekici bir büyüme görülüyor. Buna karşın sektörün kolay bir dönemden geçmediği de konuşuluyor. Siz bu tabloyu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Belirsizlik dönemleri şirketlerin karakterini ortaya çıkarır. Biz kriz zamanlarını bekleme dönemi değil, geleceğe hazırlanma dönemi olarak görüyoruz. Bugünün rekabeti yalnızca üretim kapasitesiyle kazanılmıyor. Teknoloji, Ar-Ge, insan kaynağı ve doğru stratejiyle desteklenmeyen büyümenin kalıcı olması mümkün değil. Son iki yılda grup şirketlerimizde güçlü bir ivme yakaladık. İşbir Sünger'de ihracatımızı yüzde 262 ar tırdık. Pandemi dönemi dahil son 15 yılın tonaj rekorunu kırdık. Sünger üretimimiz yüzde 21 artışla 21 bin tonun üzerine, satışlarımız ise yüzde 27 artışla 18 bin tonun üzerine çıktı. İşbir Ziraat da yılı yüzde 2 4 ciro artışıyla tamamladı. Ancak bizim için asıl önemli olan, bu büyümeyi verimlilik, dijitalleşme ve Ar-Ge yatırımlarıyla destekleyerek sürdürülebilir hale getirebilmek.

İşbir, kurulduğu günden bu yana sektörün birçok ilkine imza atan bir marka. Bugün ise sürdürülebilir malzemelerden yeni nesil uyku teknolojilerine kadar farklı alanlarda yatırımlar yapıyorsunuz. Sizce inovasyonun tanımı değişti mi?

Bence inovasyonun kendisi değişmedi ancak ondan beklentilerimiz değişti. Eskiden inovasyon daha çok yeni ürün geliştirmek veya mevcut ürünlere yeni özellikler eklemek olarak görülüyordu. Bugün ise tüketici teknolojiye değil, hayatını kolaylaştıran çözümlere değer veriyor. Eğer geliştirdiğiniz teknoloji insanların daha iyi uyumasına, daha sağlıklı yaşamasına veya kendini daha iyi hissetmesine katkı sağlamıyorsa, ne kadar ileri olursa olsun gerçek anlamda değer üretmiyor. Bu nedenle Ar-Ge'yi yalnızca laboratuvarlarla sınırlı bir faaliyet olarak görmüyoruz. Bizim için Ar-Ge, değişen yaşam alışkanlıklarını ve geleceğin ihtiyaçlarını okuyabilme yeteneği anlamına geliyor. Son dönemde geliştirdiğimiz sürdürülebilir malzeme çözümleri, yeni nesil sünger teknolojileri ve kişiselleştirilmiş konfor yaklaşımı da bu bakış açısının bir sonucu. Bana göre inovasyon aynı zamanda bir kurum kültürü. Merak etmeyi, öğrenmeyi ve gelişmeyi bıraktığınız anda inovasyon da sona eriyor.

ODTÜ ile yürüttüğünüz çalışmalar, BEDGEAR iş birliği ve deprem yatağı projesi dikkat çekiyor. Bunlar ortak bir vizyonun parçaları mı?

Hepsinin merkezinde aynı anlayış var: Gelecek doğru iş birlikleriyle inşa edilir. ODTÜ ile yürüttüğümüz çalışmalar akademik bakış açısını sanayi tecrübesiyle buluşturuyor. BEDGEAR iş birliğimiz ise global uyku teknolojilerini üretim gücümüzle bir araya getirerek kişiselleştirilmiş uyku deneyiminde yeni bir yaklaşım sunuyor. Deprem yatağı projesi de yalnızca ticari değil, toplumsal ihtiyaçlara çözüm üretme anlayışımızın bir yansıması. Gelecekte rekabetin yalnızca ürünler arasında değil, bilgi, teknoloji ve iş birlikleriyle kurulan ekosistemler arasında yaşanacağına inanıyoruz.

Dijitalleşme bugün yalnızca satış kanallarını değil, tüketicinin markalarla kurduğu ilişkiyi de değiştiriyor. Sizce geleceğin rekabeti dijital tarafta mı yaşanacak?

Artık müşterinin markayla ilk teması mağazada değil, dijital dünyada başlıyor. Bu nedenle dijitali yalnızca bir satış kanalı olarak değil, müşteri deneyiminin merkezinde konumlandırıyoruz. 

Son dönemde dijital altyapılarımızı yeniledik, e-ticaret yatırımlarımızı artırdık ve CRM sistemlerimizi güçlendirdik. Ben geleceğin en güçlü markalarının en fazla reklam yapanlar değil, müşterisini en iyi tanıyan, onu en iyi anlayan ve onunla en güçlü bağı kurabilen markalar olacağına inanıyorum. Dijital dönüşüme yaptığımız tüm yatırımların temelinde de bu anlayış yer alıyor. Çünkü artık rekabet yalnızca ürünlerde değil, müşteriyi ne kadar iyi anlayabildiğinizde ve ona ne kadar kişiselleştirilmiş bir deneyim sunabildiğinizde şekilleniyor.

Son üç yıldaki büyük gelir artışı

Ancak bu, bugün 36 yaşında olan pop süperstarı için yalnızca başlangıçtı. O tarihten bu yana, kariyerinin ve hatta tartışmasız olarak herhangi bir müzik sanatçısının şimdiye kadarki en kazançlı dönemini yaşadı. Forbes’un son tahminine göre Swiff'in serveti düğünü öncesinde 2,1 milyar dolara ulaştı. Bu rakama, artık tamamen sahip olduğu son derece değerli müzik kataloğunun master kayıtları ve yayın hakları ile birlikte, birçok Swift hayranının ideal bir düğün mekanı olduğuna ya da çoktan öyle kullanıldığına inandığı Rhode Island’daki evi de dahil olmak üzere yaklaşık 125 milyon dolarlık gayrimenkul portföyü de dahil. Ancak servetindeki hızlı yükselişin temel nedeni, son üç yılda müziklerini kaydetmekten ve sahnede icra etmekten elde ettiği eşi benzeri görülmemiş gelirler oldu.

2024’ün sonuna kadar devam eden Eras Tour, bilet satışlarından 2 milyar doların üzerinde hasılat elde etti. Buna yüz milyonlarca dolarlık ürün satışı da eklendi. Turnenin konser filmi ise tamamen Swift tarafından finanse edildi ve doğrudan AMC sinemaları aracılığıyla dağıtıldı. Dünya genelinde gişede 260 milyon dolar kazandı. Daha sonra filmi Disney+ platformunda yayımlanmak üzere tahmini 75 milyon dolara sattı. Buna ek olarak, kamera arkası belgesel dizisi ve ikinci bir konser filmi için Disney ile yaptığı ikinci anlaşmadan da tahminen 100 milyon dolar daha elde etti.

2025'in en çok kazanan ikinci müzisyeni

2025 yılında, The Life of A Showgirl albümünün yayımlanmasının da etkisiyle, veri sağlayıcısı Luminate’e göre Swift’in müzik kataloğu 14,7 milyon albüm eşdeğeri satışa ulaştı. Bu rakam, diğer tüm sanatçıların satışlarının iki katından fazlaydı. Swift, tek bir turne tarihi bile olmadan, vergi ve masraflar öncesinde tahminen 202 milyon dolar kazanarak Forbes’un 2025 yılının en çok kazanan ikinci müzik sanatçısı oldu.

Bu devasa gelirler, Swift’e ilk altı albümünün haklarını geri almak için agresif biçimde harekete geçme imkanı verdi. Söz konusu haklar son on yılda Scott Borchetta’nın Big Machine şirketinden Scooter Braun’un Ithaca Holdings’ine, oradan da Shamrock Capital’e geçmişti ve bu durum Swift’i uzun süredir rahatsız ediyordu. Geçen mayıs ayında bu hakları nihayet geri aldığında bunu “hayatımın en büyük hayalinin gerçekleşmesi” olarak nitelendirdi. Böylece kariyerindeki tüm şarkıları, videoları ve performansları üzerinde tam kontrol sağlayan iş yapısının son eksik parçası da tamamlanmış oldu. Universal bünyesindeki Republic Records ile yaptığı anlaşma sayesinde Swift ayrıca gelecekteki tüm kayıtlarının da sahibi konumunda ve kendi bünyesinde yönetim, turne organizasyonu ve prodüksiyon şirketlerini işletiyor.

Teorik olarak, ilk dönem müzik kataloğunun satın alma bedeli, varlığın değerini Swift’in net serveti açısından bire bir dengeleyecekti. Ancak Forbes, Swift’in kamuoyu desteğini kendi lehine kullanabilmesi ve gelecekte albümleri yeniden kaydetme ihtimali sayesinde pazarlık gücü elde ederek piyasa değerinin altında bir fiyatla anlaşabildiğini tahmin ediyor. Bu fiyatın, Scooter Braun’un 2020 yılında hakları Shamrock Capital’e satarken aldığı yaklaşık 360 milyon dolara yakın olduğu düşünülüyor.

Artık tüm kataloğunu kontrol eden Swift’in müzik arşivi, yeniden açık piyasaya çıkması gibi son derece düşük ihtimalli bir senaryoda eskisinden çok daha yüksek bir değere sahip olacaktır. Gerçekte ise kariyerinin bu aşamasında gerçekten satışa çıkarsa bir alıcının ne kadar ödemeye razı olacağını tahmin etmek neredeyse imkansız. Bugüne kadarki en büyük müzik kataloğu satışları Sony Music tarafından gerçekleştirildi; Michael Jackson ile Queen’in müzik hakları ayrı ayrı 1,2 milyar dolar değer biçildi. Ancak bu satışlar, her iki sanatçının da kayıt yapmayı ve turneye çıkmayı bırakmasından yıllar sonra gerçekleşmişti.

Swift’in ise önünde hala birçok yeni hit bulunuyor. Bunlardan biri de şu anda müzik listelerinde bir numarada yer alan I Knew It, I Knew You. Şarkı, bu yaz vizyona giren gişe rekortmeni Toy Story 5’in hem kapanış jeneriğinde hem de film müziğinde yer alıyor. Şarkı ilk haftasında ABD’de 183 bin, Birleşik Krallık’ta ise 71 bin adet satış yaparak 2026 yılının her iki pazardaki en yüksek ilk hafta satış rakamlarına ulaştı.

Başlangıçta Swift, filmin müziklerine katkıda bulunmayı reddetmişti, sonuçta soundtrack’in master kayıtları Disney’e ait olacaktı. Ancak yapımcı Jessica Choi’nin filmin kadın odaklı vizyonunu vurgulayan çağrısı sonunda yalnızca bir şarkıyı değil, aynı zamanda filmin pazarlama çalışmalarına büyük katkı sağlayan bir marka ortaklığını da beraberinde getirdi. Toy Story 5, açılış hafta sonunda dünya genelinde 312 milyon dolar hasılat elde etti ve gösterim süresi sonunda 1 milyar dolar barajını rahatlıkla aşması bekleniyor. Swift, filmin galasına 1995 yapımı ilk Toy Story’nin VHS kasetiyle katıldı ve Tom Hanks, Tim Allen ile besteci Randy Newman gibi oyuncu kadrosundan imza topladı. Swift Instagram'da yaptığı paylaşımda, “İlk Toy Story’yi beş yaşındayken izlediğimden beri hayran olduğum bu karakterler için bir gün şarkı yazmayı hep hayal ettim. Toy Story 5’i henüz geliştirme aşamasındayken izleme şansına eriştiğimde filme anında aşık oldum ve gösterimden eve döner dönmez bu şarkıyı yazdım" ifadelreini kullandı. 

Oscar beklentisi

Şarkının kendisi Swift’in servetini kayda değer ölçüde değiştirmeyecek olsa da, gösterişli bir düğün kutlamasının masraflarını karşılamaya katkı sağlayabilir. Sektörün en üst düzeyinde yer alan sanatçılar, yaklaşık 1 milyon dolarlık peşin ödeme alabilir ve şarkının uluslararası pazarlarda her çalınışından doğan gösterim teliflerinden önemli bir pay için pazarlık yapabilirler. Ancak filmin gişe gelirine doğrudan ortak olmazlar. Hak sahibi olarak şarkının dijital dinlenme ve satış gelirlerinin büyük kısmını Disney alacak. Swift ise yayın gelirlerini ortak söz yazarı ve ortak yapımcı Jack Antonoff ile paylaşacak. Yıl sonunda şarkının Swift’e sağlayacağı net kazancın muhtemelen 5 milyon doların altında kalacağı tahmin ediliyor. Buna karşılık şarkı, hayran kitlesinin yeni içeriklere yönelik bitmek bilmeyen ilgisini besleyerek Swift’in diğer eserlerinin dinlenme sayılarını artıracaktır. Önde gelen müzik kataloğu yönetim şirketlerinden Round Hill Music’in başkan yardımcısı Madison Norris, “Swift Disney’e liste başı bir şarkı verdi, Disney de ona küresel çapta bir pazarlama kampanyası sundu ve bu iş birliği her iki taraf için de harika sonuç verdi. Şimdi beklenti, bu başarının sonunda Oscar kazanması" dedi. 

Swift’in servetine daha büyük katkıyı ise ilk albümü Taylor Swift’in “Taylor’s Version” adıyla yeniden yayımlanması sağlayabilir. Sanatçı, röportajlarında albümün zaten kaydedildiğini belirtmişti. Albüm bu sonbaharda 20. yılını kutlayacak. Bu arada Kelce’nin serveti de Swift ile ilişkisinin kamuoyuna yansımasından bu yana benzer bir yükseliş gösterdi. Son iki sezonda Kansas City Chiefs ile yaptığı oyunculuk sözleşmesi sayesinde sezon başına 17 milyon doların üzerinde gelir elde etti; bu rakam kariyerinin en yüksek seviyesi oldu. Bu sonbaharda ise 12 milyon doları garanti olan yeni bir sözleşmesi bulunuyor. Forbes’a göre 36 yaşındaki Kelce, 2025 yılında reklam anlaşmaları ve Amazon ile yaptığı podcast anlaşması sayesinde saha dışında yaklaşık 30 milyon dolar kazandı. Amazon, kardeşi Jason Kelce ile birlikte hazırladığı New Heights podcast’ini üç yıllığına 100 milyon doların üzerinde bir bedelle satın aldı. Ayrıca kardeşiyle birlikte sahibi olduğu Tru Kolors adlı giyim markası ve Garage Beer adlı bira markası da bulunuyor. Buna rağmen Forbes, Kelce’nin net servetini yaklaşık 80 milyon dolar olarak tahmin ediyor. Aradaki bu büyük fark ise muhtemelen bir evlilik sözleşmesini gerekli kılacak kadar dikkat çekici.

Bir zamanlar bankalar sadece para saklıyordu. Taksi şirketleri yalnızca araç işletiyordu. Oteller sadece konaklama hizmeti veriyordu. Sonra teknoloji geldi ve sektörlerin tanımları değişti. Şimdi aynı dönüşüm sağlıkta yaşanıyor. Yaklaşık beş yıl önce sağlığın uberizasyonuna girdik.

Yakın zamana kadar sağlık kurumları hastalık ortaya çıktığında devreye giren yapılar olarak çalışıyordu. İnsan hastalanıyor, teşhis konuyor, tedavi uygulanıyor ve süreç tamamlanıyordu. Artık bu yaklaşım değişiyor. Bugünün 50'li yaşlarındaki yöneticisi kalp krizi geçirdikten sonra değil, 10 yıl önce riskini öğrenmek istiyor. Birey 60 yaşında yalnızca daha uzun yaşamayı değil, 80'li yaşlarında da zihinsel ve fiziksel olarak bağımsız kalmayı hedefliyor. Eskisi gibi sportif faaliyetlerini sürdürmeyi, seyahatlerinde dinç olmayı, işe devam etmeyi, aktif hayatına her açıdan deva etmeyi arzu ediyor. Genç kuşak ise sağlık hizmetini hastane koridorlarında değil, telefon ekranında deneyimlemek istiyor. Bu nedenle geleceğin sağlık kurumları yalnızca tedavi merkezi olmayacak. Yaşam boyu sağlık partnerlerine dönüşecek.

Meri İstiroti'nin tüm yazıları

Bu dönüşümün ilk etkisi finansal modellerde görülecek. Uzun yıllardır sağlık kurumlarının başarısı işlem hacmiyle ölçülüyor. Daha fazla ameliyat, daha fazla görüntüleme, daha fazla yatış çoğu zaman başarı göstergesi kabul ediliyor. Oysa önümüzdeki dönemde yatırımcılar ve yönetim kurulları çok farklı sorular sormaya başlayacak: Bir hastanın yaşam boyu değeri nedir? Kurum hangi hasta grubunda gerçek katma değer yaratıyor? Hangi branşlar hacim üretirken hangileri sürdürülebilir kârlılık sağlıyor? Kronik hastalık yönetimi, üyelik modelleri, dijital takip programları ve longevity paketleri toplam gelir içinde ne kadar pay alıyor? Tıpkı bankacılık sektörünün mevduattan müşteri yaşam boyu değerine geçmesi gibi sağlık sektörü de işlem bazlı gelir modelinden ilişki bazlı gelir modeline geçecek. Geleceğin en değerli sağlık kuruluşu, en fazla ameliyat yapan değil, onu en fazla önleyebilen kurum olacak.

Stratejik tarafta ise rekabetin şekli tamamen değişiyor. Geçmişte hastaneler birbirleriyle rekabet ederdi. Yakın gelecekte ise rekabet sağlık ekosistemleri arasında yaşanacak. Bir tarafta hastaneler, sigorta şirketleri, evde bakım organizasyonları, yapay zeka şirketleri, giyilebilir teknoloji üreticileri, laboratuvar ağları ve dijital sağlık girişimlerinden oluşan bütünleşik yapılar olacak. Diğer tarafta ise hâlâ yalnız çalışan kurumlar. Bugün birçok ülkede sigorta şirketleri spor yapan, kilo veren veya sağlık hedeflerini gerçekleştiren müşterilerine daha avantajlı poliçeler sunmaya başladı. Çünkü sistem artık hastalığı finanse etmek yerine sağlığı ödüllendirmeye hazırlanıyor. Bu dönüşümün dışında kalan kurumların rekabet avantajını koruması giderek zorlaşacak. Ülkemizde sağlık sigortalarının da odağında sağlığı ödüllendirme sisteminin başlamasını bekliyoruz.

Kurumsal yapıların da kendilerini yeniden tanımlamaları gerekiyor. Sağlık sektörü yıllarca hiyerarşik ve yavaş karar alan organizasyonlarla yönetildi. Oysa yapay zeka çağında altı ay süren karar süreçleri artık lüks haline geliyor. Geleceğin sağlık kurumları büyük olmanın avantajıyla değil, çevik olmanın avantajıyla öne çıkacak. İnovasyon komiteleri, veri odaklı yönetim modelleri, klinik liderlik programları ve disiplinler arası ekipler artık tercih değil zorunluluk olacak. Belki de yarının en başarılı CEO'ları sağlık yöneticilerinden çok orkestratörlere benzeyecek; hekimleri, teknolojiyi, veriyi ve hasta deneyimini aynı potada buluşturabilen liderler öne çıkacak.

Bu dönüşümün merkezinde ise insan var. Bugün dünyanın birçok ülkesinde sağlık sistemlerinin en büyük sorunu finansman değil, insan kaynağıdır. Hekim tükenmişliği, hemşire açığı ve nitelikli sağlık profesyonellerinin ülkeler arası hareketliliği sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Önümüzdeki yıllarda çalışan deneyimi, en az hasta deneyimi kadar önemli hale gelecek. Çünkü mutlu olmayan bir sağlık çalışanının mükemmel bir hasta deneyimi üretmesi giderek zorlaşıyor. Sağlık kurumları artık yalnızca hasta bağlılığı değil, hekim bağlılığı ve çalışan bağlılığı da yönetmek zorunda kalacak.

Hasta deneyimi ise belki hiç olmadığı kadar önem kazanacak. Bir hasta artık yalnızca ameliyat sonucunu değerlendirmiyor. İlk telefon görüşmesini, randevu alma sürecini, bekleme süresini, otopark deneyimini, kendisine nasıl hitap edildiğini ve taburculuk sonrasında aranıp aranmadığını da hatırlıyor. Birçok hasta için sağlık hizmeti artık klinik sonuç kadar deneyimle de ölçülüyor. Bugünün hastası yalnızca tedavi satın almıyor; güven satın alıyor, şeffaflık satın alıyor, iletişim satın alıyor ve kendisiyle ilgilenildiğini hissetmek istiyor. Tıpkı havayolu veya otel sektöründe olduğu gibi sağlık sektöründe de deneyim, marka değerinin en önemli belirleyicilerinden biri haline geliyor.

Bütün bunların üzerinde yükselen en büyük dönüşüm ise teknoloji. Yapay zeka artık yalnızca geleceğin konusu değil. Radyolojide görüntüleri analiz ediyor, patolojide tanı süreçlerini hızlandırıyor, ameliyathanelerde kapasite kullanımını optimize ediyor, yoğun bakımda komplikasyon risklerini öngörüyor ve çağrı merkezlerinde hasta yönlendirmelerini yapıyor. Giyilebilir cihazlar sayesinde milyonlarca insanın uyku düzeni, kalp ritmi, fiziksel aktivitesi ve metabolik verileri gerçek zamanlı olarak takip ediliyor. Ancak asıl mesele teknolojiye sahip olmak değil, veriyi anlamlı kararlara dönüştürebilmek olacak. Çünkü dijitalleşme artık rekabet avantajı değil; temel altyapı haline geliyor. 

Belki de sağlık tarihindeki en büyük dönüşüm ise tüm bunların ötesinde yatıyor: Tedavi merkezli sağlık sisteminden sağlık yönetimine geçiyoruz. Bugün sağlık bütçelerinin büyük bölümü insanların hastalandıktan sonraki süreçlerine harcanıyor. Oysa yaşlanan dünya bunun sürdürülebilir olmadığını fark etmeye başladı. Bu nedenle koruyucu sağlık, erken tanı, risk yönetimi ve longevity uygulamaları giderek daha fazla yatırım çekiyor. Amaç artık insan ömrünü uzatmak değil; sağlıklı geçirilen yaşam yıllarını artırmak. Bir insanın 90 yaşına kadar yaşaması değil, 90 yaşına kadar bağımsız, üretken ve kaliteli yaşayabilmesi.

Belki de geleceğin en başarılı sağlık kurumları hastaneler değil, insanların hiç hasta olmamasına yardımcı olan kurumlar olacak. İşte tam da bu nedenle yönetim kurullarının, yatırımcıların ve sağlık liderlerinin kendilerine sorması gereken soru artık yalnızca büyüme hedefleriyle ilgili değil:

"Bugün yönettiğimiz kurum, 2035 yılının sağlık dünyasında bugünkü haliyle var olabilir mi?"

Eğer cevap tereddütsüz bir "evet" değilse, değişim çoktan başlamış demektir. Ve sağlık sektörünün geleceğini belirleyecek olanlar, bu değişimi ilk fark edenler değil, onu ilk yönetenler olacak.

Enka İnşaat hisselerindeki değer kaybı, Ceyda Lale Tara ve Vildan Gülçelik'in milyarder statüsünü kaybetmesine neden oldu. Haziran başında 98 lira seviyesinde olan şirket hisseleri, ay sonunda 90,5 liraya geriledi. Böylece Türkiye, haziran ayında iki milyarder kaybetmiş oldu. Mayıs ayında da Tera hisselerindeki düşüş nedeniyle Emre Tezmen ve Oğuz Tezmen listeye girdikten iki ay sonra veda etmişti.

Zirve yarışında Murat Ülker istikrarını korudu

Murat Ülker, 5,2 milyar dolarlık servetiyle Türkiye'nin en zengin iş insanı unvanını korumaya devam ediyor. Ülker'in zirvedeki konumu bu yıl içinde önce Şaban Cemil Kazancı, ardından da Feridun Geçgel tarafından test edildi. Ancak yılın ilk yarısında Türkiye'nin en istikrarlı milyarderi olan Murat Ülker, haziran ayını da zirvede tamamladı. Şaban Cemil Kazancı ise 4,8 milyar dolarlık servetiyle enerjideki gücünü sürdürdü.

En Zengin 100 Türk 2026 listesine gitmek için tıklayın

Astor hisselerindeki dalgalanma Feridun Geçgel'in servetine doğrudan yansıdı. Geçgel, haziran başında 5 milyar dolar barajının üstüne çıktı. Şaban Cemil Kazancı'yı geçerek ikinci sıraya yerleşti ve Türkiye'nin en zengin iş insanı olmak üzereydi. Ancak Astor hisseleri o tarihten bu yana yüzde 25'ten fazla değer kaybetti ve 30 Haziran'da seansı 276,5 liradan kapattı. Mayıs sonundaki listede 4,5 milyar dolar ile 951'inci sırada olan Geçgel, 3,7 milyar dolara gerileyerek 1150'nci sıraya düştü. Hamdi Akın ve ailesi ise servetini 2,3 milyar dolardan 2,4 milyar dolara yükselterek dünya sıralamasında yukarı tırmandı.

İlk beşte kadın milyarder bulunmuyor

Türkiye'deki milyarderlerden oluşan listenin ilk beş sırasında kadın milyarder yer almıyor. Türkiye'nin en zengin kadını, 2,8 milyar dolarlık servetiyle altıncı sırada bulunan Filiz Şahenk oldu. Doğuş Holding'in diğer veliahtı Ferit Şahenk 3 milyar dolar servetiyle beşinci sırada yer aldı. Anne Deniz Şahenk ise 1,6 milyar dolarlık servetiyle listeye girdi.

Listenin son sıralarında yer alan isimler ise 1 milyar dolar sınırında tutunmaya çalışıyor. Aydın Doğan, Murat Vargı, Ali Erdemoğlu, Leyla Tara Suyabatmaz, Yasemin Zeynep Keyman ve Tülay Kazancı tam 1 milyar dolarlık servete sahip. Buradaki ufak aşağı yönlü dalgalanmaların sonraki süreçte bu isimleri listeden çıkarması muhtemel görünüyor. Eğer Sasa hisselerindeki düşüş sürerse bir dönem Türk dolar milyarderleri listesinin en üstlerinde yer alan Erdemoğlu ailesi milyarderler listesinin dışına itilebilir. 

Toplam servet bir ayda 3 milyar dolar eridi

Türkiye'nin milyarderler listesi mayıs ayını 104,4 milyar dolar toplam servetle kapatmıştı. Haziran ayında ise 39 kişi ve ailenin yer aldığı listenin toplam serveti 101,4 milyar dolara geriledi.

Servetlerini yurt dışındaki işlerinden elde eden Hamdi Ulukaya, Eren Özmen, Fatih Özmen ve Uğur Şahin ayrı tutulduğunda tablo tamamen değişiyor. Bu isimler çıkarıldığında, Türkiye'deki milyarderlerin toplam serveti 71,7 milyar dolara iniyor.

Haziran sonu itibarıyla milyarderler listesi şu şekilde oluştu

(Not: Yıldızlı isimler, listedeki yerlerinin ve değerlerinin net doğruluğu sağlandıktan sonra global sıralamalarına göre araya entegre edilmiştir.)

Musk, artık dünyanın en zengin ikinci kişisi olan Google'ın kurucu ortaklarından Larry Page'in servetinin üç buçuk katından daha fazla bir servete sahip. Alphabet hisselerinin yüzde 6 değer kaybetmesiyle Page'in serveti yaklaşık 18 milyar dolar azalarak 291 milyar dolara geriledi. Diğer kurucu ortak Sergey Brin'in serveti ise yaklaşık 16 milyar dolar düşerek 269 milyar dolara indi. Yaşadıkları kayıplara rağmen Page ve Brin, sırasıyla dünyanın en zengin ikinci ve üçüncü kişileri olmayı sürdürdü. Ayın en büyük ikinci kaybedeni Jeff Bezos da Amazon hisselerinin yüzde 12 değer kaybetmesi sonucu serveti yaklaşık 28 milyar dolar azalarak 249 milyar dolara gerilese de dördüncü sıradaki yerini korudu.

Mayısın en çok kazananı haziranın kaybedeni

Haziran ayının en büyük kaybedeni, mayıs ayının en büyük kazananı oldu. Bir önceki ay Oracle hisselerinin yüzde 40 yükselmesi sayesinde servetine yaklaşık 71 milyar dolar ekleyen Larry Ellison, haziran ayında yazılım ve bulut bilişim şirketinin hisselerinin yüzde 35 düşmesiyle yaklaşık 84 milyar dolar kaybederek servetini 192 milyar dolara düşürdü. Haziran ayının başlarında kısa süreliğine dünyanın en zengin ikinci kişisi olan Ellison, geçen ayki listede beşinci sıradayken bu ay yedinci sıraya geriledi.

Ellison'ın servetindeki düşüş, Michael Dell ve Mark Zuckerberg'in kendi servetleri azalmış olmasına rağmen birer basamak yükselmesine olanak sağladı. Böylece Dell beşinci, Zuckerberg ise altıncı sıraya çıktı. Zuckerberg, ayın en büyük üçüncü kaybedeni oldu. Facebook'un çatı şirketi Meta'nın hisseleri yüzde 11 gerilerken serveti yaklaşık 24 milyar dolar azalarak 194 milyar dolara düştü. Dell'in serveti ise Dell Technologies hisselerinin yalnızca yüzde 3 yükselmesine ve Dell Technologies'in 2023 yılında ayırdığı bulut yazılım şirketi VMware'i satın alan Broadcom hisselerinin yüzde 15 değer kaybetmesine rağmen görece sınırlı bir düşüş yaşayarak yaklaşık 9 milyar dolar azaldı ve 235 milyar dolara geriledi.

Fransız iş insanı ve lüks tüketim devi LVMH'nin patronu Bernard Arnault, geçen ayki ilk 10 listesinde Musk dışında serveti azalmayan tek kişi olarak dokuzuncu sıradaki yerini korudu. Serveti yaklaşık 147,9 milyar dolar seviyesinde değişmeden kaldı. Microsoft'un eski CEO'su Steve Ballmer ise bu ay ilk 10’dan çıktı. Ballmer'ın serveti, dünyanın en zengin 19. kişisi Bill Gates'in kurucu ortaklarından olduğu Microsoft hisselerinin yüzde 17 değer kaybetmesiyle yaklaşık 20 milyar dolar azalarak 121 milyar dolara düştü. Böylece Ballmer 10. sıradan 15. sıraya geriledi. Yerine ise Berkshire Hathaway hisselerinin yüzde 5 yükselmesi sayesinde serveti yaklaşık 8 milyar dolar artarak 147,8 milyar dolara ulaşan Warren Buffett geçti. Salı günü Wall Street Journal, Buffett'ın, Gates Vakfı'nın Jeffrey Epstein ile bağlantılarına ilişkin inceleme tamamlanana kadar Berkshire Hathaway hisselerinden oluşan geleneksel yıl ortası bağışını yapmayacağını bildirdi.

Forbes, dünyanın milyarderlerini 1987 yılından bu yana takip ediyor. Mart 2026'da hazırlanan yıllık listede toplam 3 bin 428 milyarder tespit edildi. Aşağıda, Forbes verilerine göre 1 Temmuz 2026 itibarıyla dünyanın en zengin 10 kişisi yer alıyor. Bu kişilerin toplam serveti 2,951 trilyon dolar ve bu tutar geçen ayki ilk 10 listesindeki toplam servete göre 37 milyar dolar daha fazla. Hisse senedi fiyatları düzenli olarak dalgalandığından, bu net servetler de genellikle günlük olarak değişiyor. Forbes, günlük değişimleri Real-Time Billionaires listesinde takip ediyor.

1 Temmuz 2026 itibarıyla dünyanın en zengin 10 insanı

1. Elon Musk

Net servet: 1,053 trilyon dolar (geçen aya göre 218 milyar dolar artış)
Kaynak: SpaceX, Tesla
Yaş: 55

2. Larry Page

Net servet: 291 milyar dolar (geçen aya göre 18 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Google
Yaş: 53

3. Sergey Brin

Net servet: 269 milyar dolar (geçen aya göre 16 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Google
Yaş: 52

4. Jeff Bezos

Net servet: 249 milyar dolar (geçen aya göre 28 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Amazon
Yaş: 62

5. Michael Dell

Net servet: 235 milyar dolar (geçen aya göre 9 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Dell Technologies
Yaş: 61

6. Mark Zuckerberg

Net servet: 194 milyar dolar (geçen aya göre 24 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Meta
Yaş: 42

7. Larry Ellison

Net servet: 192 milyar dolar (geçen aya göre 84 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Oracle
Yaş: 81

8. Jensen Huang

Net servet: 173 milyar dolar (geçen aya göre 9 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Yarı iletkenler
Yaş: 63

9. Bernard Arnault

Net servet: 147,9 milyar dolar (Son bir ayda hiç değişmedi)
Kaynak: LVMH
Yaş: 77

10. Warren Buffet

Net servet: 147,8 milyar dolar (geçen aya göre 8 milyar dolar artış)
Kaynak: Berkshire Hathaway
Yaş: 95
 

Türkiye’de BES’in desteklenmesi adına 2013 başında yüzde 25 devlet katkısı getirilmişti. 2022 Ocak ayında bu oran yüzde 30’a çıkartıldı. 2026 Ocak ayında ise Cumhurbaşkanı kararı ile BES’teki devlet katkısı oranı bu kez yüzde 20’ye indirildi. 15 OECD ülkesinde devlet veya işveren tarafından sağlanan doğrudan nakit teşvikleri ve “eşleşen katkı” (matching contribution) var. Buna göre doğrudan devlet katkısı veya nakit teşvik modelleri uygulanıyor. Bu modeller içinde katkı payı yüzde 20’ye indirilmesine rağmen, özel emeklilik tasarruflarına en yüksek desteklerden birini Türkiye sağlıyor. Türkiye’de uygulanan yüzde 20’lik desteğin hâlâ çok cazip olduğunu söyleyen sektör temsilcileri, “Bu indirim katılımcıları etkilemedi” dese de rakamlar şimdilik bu görüşleri desteklemiyor. 

Sektör büyüyor ama

Emeklilik Gözetim Merkezi’nin (EGM) 2026 Mayıs sonu verilerine göre, BES ve OKS’deki toplam fon büyüklüğü 2,46 trilyon TL’ye, katılımcı sayısı 18,06 milyon kişiye ulaştı. 2025 sonunda bu rakamlar toplam fon büyüklüğünde 2,16 trilyon TL, katılımcı sayısında 17,93 milyon kişi olmuştu. 

BES ve OKS verilerini 2025 sonu rakamlarıyla karşılaştırdığımızda sistemin katılımcı sayısında yüzde 0,89, fon tutarında yüzde 13,8 büyüme görülüyor. Fonlarda yaşanan bu büyümede yeni katılımcı girişlerinden çok fonların getirileri ve sistemdeki katılımcıların aylık katkı payı ödemeleri etkili oldu. Aynı dönemde büyümenin dinamosu ise gönüllü BES oldu. Yılbaşından mayıs ayı sonuna kadar geçen beş ayda gönüllü BES’e 129 bin yeni katılımcı eklendi. OKS’de ise büyüme 80 bin kişi ile sınırlı kaldı. Oysa ki 2025 yılında gönüllü BES’e 630 bin, OKS’ye 373 bin yeni katılımcı gelmişti. Önceki yıllarda yüzde 30 hatta yüzde 40’lara varan büyüme performansının iyice ivme kaybettiği görülüyor. Bu ivme kaybında elbette piyasalardaki negatif gelişmelerin etkisi yadsınamaz. Şunu unutmamak gerekli, fonların bağlı bulunduğu yatırım enstrümanlarının getirilerinin piyasalardaki gelişmeler nedeniyle düşük kalması fonların performansını da aşağı çekiyor. 

2026 tam böyle bir yıl oldu. Oysaki yıla umutla başlanmıştı. Yalnız Türkiye değil dünyada da faiz oranlarındaki düşüş trendi korunacak, düşük enflasyon, yüksek büyüme rakamları yakalanacaktı. Yerli, yabancı analizlerin tamamında da bu senaryolar öne çıktı. Yatırımcı içinse altın, gümüş gibi değerli metaller, hisse senedine yatırımın cazip olması beklendi. Profesyonellerce yönetilen Türkiye’deki fonlarda aynı dönem başta altın, gümüş gibi değerli metaller, hisse ve uzun vadeli tahviller öne çıktı. 

Şubat ayı sonunda başlayan ABD - İran savaşıyla beraber piyasalarda devasa türbülanslar yaşandı. Kapanan Hürmüz Boğazı politik krizi derinleştirmekle kalmadı, brent petrol varil fiyatını mart ayında 120 dolara (haziran sonunda 76 dolara geriledi) taşıdı. 

Bu Türkiye dahil global ekonomilerde enflasyon yaratırken, faiz oranlarına da yükseliş yönünde yansıdı. Tüm dünyada portföy yöneticileri, agresif kazanç değil hedge (koruma) fon yönetimini tercih etti. 

Türkiye de bu dalgadan nasibini aldı. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası savaşın başladığı günlerde proaktif davranarak efektif fonlama faizini yüzde 37’den yüzde 40’a yükselterek önlem aldı. Türkiye’deki portföy yöneticileri için de oyunun kuralları bir anda değişti. Şubat ayında başlayan belirsizlik karşısında hisse senedi ağırlığını (fonların iç tüzükteki sınırlarına kadar) azaltıp faiz riskini aşağı çekmek için kısa vadeli ve değişken faizli tahvillere ağırlık verdiler. Tüm dünyada olduğu gibi hedge dönem başladı, tek amaç fırtınayı en az hasarla atlatmak oldu. 

Bu BES ve OKS fonlarının getirilerine de yansıdı. Altının faiz getirisinin olmaması son aylarda kıymetli metallerde satış baskısı yarattı. Emeklilik fonları içerisinde altın ve kıymetli metaller fonlarının beş aylık getirisi yüzde 5’lerin altında kaldı. Bazı agresif fonlarda eksi oldu. Yatırımcıların bu fonlara ilgisi ise azalıyor. Son bir aydır Borsa İstanbul’daki yükseliş ise katılım hisse ve hisse fonların getirilerini enflasyonun üzerine taşıdı. Katılım hisse fonlarının beş aylık ortalama getirisi yüzde 30, hisse fon getirileri ise yüzde 18,5’e ulaştı. 

Bu yılın ilk yarısında öne çıkan bir diğer fon kategorisi ise riski en düşük fon grubu olan para piyasası fonları. Yükselen faiz oranları nedeniyle para piyasası fonları yılın ilk yarısını enflasyonun üzerinde getiri ile kapatarak güvenli liman olma özelliğini korudu. 

Altın ilk sırada

Yılın ilk yarısında mali piyasalarda yaşanan türbülansa rağmen BES cephesinden bakınca katılımcıların fonlarını değiştirmedikleri görülüyor. Yasa BES yatırımcılarının yılda 12 kez fon değiştirmesine izin veriyor. Sektör verilerine göreyse bugün yürürlükte bulunan BES sözleşme sayısı 12,8 milyon seviyesinde. Bu sözleşmelerin 1 milyondan fazlası yıl içerisinde en az bir kez fon değiştiriyor. Bu da yürürlükteki sözleşmelerin yaklaşık yüzde 8,3’üne karşılık geliyor.

Fon tercihleri ise ağırlıklı geleneksel yatırım araçlarına oluyor. EGM verilerine göre BES’teki toplam birikimlerin yüzde 31’i ağırlığı altın olmak üzere kıymetli maden fonlarını seçiyor. Bu fonu yüzde 15 ile değişken fon, yüzde 11 ile hisse senedi, yüzde 11 ile likit fonlar izliyor. 

BES katılımcılarının tamamına yakını emeklilik şirketinden destek alsa da fon tercihlerini kendi yapıyor. Ancak unutmayın ekonomik ortamın ve mali piyasaların daha öngörülebilir olduğu sakin dönemlerde portföy yönetmek ve iyi getiriler elde etmek çok daha kolay. Son bir buçuk yılda altına yatırım yapanların elde ettiği yüksek kazançlar buna en iyi örnek. Ancak kriz dönemlerinde profesyonel destek çok daha önemli hale geliyor. 2026 işte tam da bunu anlatıyor. Tüm fon kategorilerinin getirileriyle karşılaştırıldığında profesyonellerce aktif şekilde yönetilen değişken ve karma fonlardaki yüksek getiriler buna iyi bir örnek. Diğer fonlar ise içtüzüklerinde yer alan sınırlamalara tabii. Örneğin yasa gereği hisse fonlarda hisse senedi, borçlanma araçları fonunda ise tahvil bono oranı yüzde 80’in altına inemiyor. Bu da fon yöneticilerinin aktif portföy yönetmesini zorlaştırıyor. 

Fon türlerine göre getirilerdeki farklılıkların yanı sıra aynı türdeki fonlar arasındaki getiri farkları da katılımcılar için zorlu bir sınav. Sistem fon seçimini yatırımcıya bıraktığı için risk de yatırımcının oluyor. Emeklilik şirketleri, yatırımcının doğru karar verebilmesi için düzenli bilgilendirme yapmanın yanında içlerinde farklı türlerde fonların bulunduğu planlar da satıyor. 

Parayı yönetmek zor. Özellikle vaktiniz yoksa, finansal okuryazarlığınız zayıfsa piyasaları anlamak ve yatırım yapmak büyük sorun. Portföy yönetim şirketleri son yıllarda bu kesimi hedefleyen “Robo advisor”ları hayata geçirdi. Şimdilik BES fonlarının yönetiminde yüzde 100 robot teknoloji kullanılmıyor. Buna karşın katılımcıların BES planlarına robot teknolojisiyle fon dağılımı desteği sağlanıyor. İş Portföy’ün BES fon robotu olan “FonMatik Robo” katılımcının yatırımcı karakterini belirledikten sonra fon dağılımını buna göre oluşturup piyasa koşullarına göre düzenli olarak otomatik değiştirebiliyor. FonMatik Robo’nun fon dağılımını belirlemede zorlanan finansal okuryazarlığı yeterli olmayan veya buna vakit ayıramayan katılımcılar için bir çözüm olduğunu söyleyen İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı Hüseyin Gayde, FonMatik Robo’ya fon dağılım değişiklik hakkını devreden müşteri sayılarının 103 bine yaklaştığını, robotlarca yönetilen portföy büyüklüğünün ise 24 milyar TL’yi aştığını söylüyor. Garanti BBVA Portföy ise yapay zekayı karar alma süreçlerinde kullanıp piyasa zamanlaması konusunda sinyal üreten modellerden yararlanıyor. 

2026 ilk yarısı BES ve OKS fonlarını yöneten profesyoneller için bile çok zorlu geçti. Yılın ikinci yarısı jeopolitik stres azalsa bile global ekonomilerin bir anda toparlanması zor görünüyor. Bunun en temel nedeni ABD - İran savaşı bitse bile dünya ekonomilerine büyük yük getiren petrol fiyatlarında önemli bir düşüş yaşanmayacağı ve yüksek enflasyonist ortamın korunacağı görüşü. Bu da en iyimser tahminle TCMB dahil dünya merkez bankalarının yüksek faiz politikasını bir süre daha sürdüreceği görüşünü destekliyor. Dolayısıyla 2026’nın kalan aylarında da ekonomik iklim ve mali piyasalar için önemli bir değişiklik öngörülmüyor. Fon cephesinde de benzer tablo korunabilir. Riski sevmeyenler için yüksek faiz ortamında enflasyonun üzerinde getiri sağlayabilme potansiyeli olan para piyasası fonları yine güvenli liman olmayı sürdürecek. “Risk alırım” diyenler içinse yerli ve yabancı hisse senedi, riski hedge etmek isteyenlere TL cinsi kısa ve orta vadeli tahvil - bono ve kıymetli madenden oluşan fonlar iyi bir alternatif olacak gibi görünüyor. İlk yapmanız gereken hangi risk grubunda olacağınıza karar verip tablolarımızda da gördüğünüz risk skorunuza uygun fon veya plan seçmek.

Beş yılın performansı

Forbes Türkiye Emeklilik Fon Raporu 2026’da BES fonlarının yakın ve uzun vadeli getirileriyle fon bazında risk derecelerini listeledik.

Rapor, zorlu geçen 2026’nın ilk yarısında hisse senedi, değişken ve para piyasası fonları hariç neredeyse tüm fon gruplarının (istisnalar hariç) enflasyonun altında getiri sağladığını ortaya koyuyor. 2025’e ve 2026’nın ilk çeyreğine damga vuran altın fonları bu kez beklenen getiriyi sağlamadı. Yılın ilk yarısında altının tahtına ise katılım hisse ve hisse senedi fonları oturdu. Para piyasası ve değişken fon getirileri enflasyonun üzerinde kaldı. BES, uzun vadeli bir yatırım. Bu yüzden sıralamayı son beş yıllık getiriye göre yaptık. Bu yıl raporda fon bazında risk derecelerine yer verdik; en yüksek risk 7, en düşük 1 olarak ölçümleniyor. Böylece fonları geçmiş dönem getirileriyle karşılaştırırken risk dereceleri de göz önünde bulundurulabilir. Fonun ne kadar talep gördüğünü ve likit olduğunu gösteren portföy büyüklüğüne de yer verdik. Kategorilere ayırarak hazırladığımız rapor, getirilerin yanı sıra fonların ne kadar likit ve riskli olduğunu da ortaya koyan bir rehber niteliğinde…

Altın Fon

Altın Katılım Fonu

Değişken Fon

 Borçlanma Araçları Fonu

Fon Sepeti Fonu

 Hisse Senedi Fonu

Kamu Borçlanma Araçları Fonu

 Karma Fon

Katılım Hisse Senedi Fonu

Kıymetli Madenler Fonu

Kira Sertifikası Katılım Fonu

Standart Fon

Katılım Standart Fon

Para Piyasası Fonu

Not; BES fon tablosu sıralaması son beş yıllık getirilere göre yapıldı. Fonların son kapanış verilerinde 31 Mayıs 2026 tarihi baz alındı. 12 Haziran tarihi baz alınarak fonların son bir yıl, üç yıl ve beş yıllık ortalama getirilerine de yer verildi. Tablonun son sütununda ise fonların risk kategorisi yer aldı. Risk kategorisine göre 1-2 en düşük riski gösterirken, 3-4-5 orta, 6-7 riskli fon anlamına geliyor. Fonların aynı kategoride yer alıp farklı risk derecesine sahip olması portföylerindeki farklılıktan kaynaklanıyor.

Şampiyonlar

BES yıla önemli bir yasal düzenleme ile girdi. 2022’den bu yana yüzde 30 olan devlet katkısı yüzde 20’ye indirildi. Bu, sektördeki büyüme ivmesini yavaşlattı. 2025 yılını 16,9 milyon katılımcı sayısı ile kapatan BES bu yıl ilk beş ayında 18 milyona ulaştı. Devlet katkısı hariç fon büyüklüğü 2 trilyon eşiğini aştı. 18 yaş altı genç ve çocuk katılımcıların payı tarihinde ilk kez yüzde 15’e çıktı.

2026’nın zorlu ekonomik koşulları BES fon getirilerini de olumsuz etkiledi. Ancak son beş yıl getirilerine baktığımızda önemli sayıda fonun enflasyonun üzerinde getiri sağladığı görülüyor. Başarılı fonlardaki getiriler yüzde binlerin üzerine çıktı. Tabii getiri tablolarında da göreceğiniz gibi her fon her yıl aynı başarıya ulaşamıyor. Son beş yıllık getirisinde başarılı olamayan fonlar da var.  

İşte 2026 yılında başarıyla yönettikleri fonlarla yatırımcısına yüksek getiri sağlayan portföy yönetim ile BES şirketlerinin yöneticileri ve onların 2026 yatırım stratejileri…

Emrah Ayrancı
Ak Portföy CIO

Agesa Hayat ve Emeklilik Teknoloji Sektörü Yabancı Değişken Emeklilik Yatırım Fonu (AVR)
Bir yıllık ortalama getiri (%) 71,2
Beş aylık getiri (%) 38,5

Aktif denge

Yatırımları yönetirken temel önceliğimiz, getiriyi artırmayı hedeflerken riski tek bir varlık sınıfında ya da tek bir piyasa beklentisinde yoğunlaştırmamak. Hisse, sabit getirili menkul kıymetler ve diğer varlık sınıfları arasında dönemsel koşullara göre aktif bir dengeleme yapıyoruz. 

2026 Stratejisi

Küresel çapta faiz indirimlerinin fiyatlandığı yılın ilk iki ayında, Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalara ilgi kuvvetliydi. Kademeli dezenflasyon süreci ve TCMB’nin faiz indirim patikası, hisse ve tahvil gibi TL varlıklara yönelmemizi destekledi. Ancak, şubat sonunda yaşanan küresel gelişmeler, makro senaryoları yeniden değerlendirmemize neden oldu. Hızla artan petrol fiyatları ve küresel enflasyon, büyüme görünümünde belirsizliğe sebep oldu. Fed ve ECB gibi büyük merkez bankalarından beklenen faiz indirimlerinin ötelenmesi, TCMB’nin efektif fonlama faizini yüzde 37’den yüzde 40’a yükseltmesi bizi daha temkinli bir portföy duruşuna yöneltti. 

Riskler

2026’nın ikinci yarısında ana konu başlıklarının jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatları, küresel enflasyon görünümü ve merkez bankalarının politika adımları olacağını düşünüyoruz. Makro tarafta ise küresel ekonomilerin stagflasyon benzeri görünümden çıkmakta zorlanması ve merkez bankalarının sıkılaşma eğilimine yönelmesi, finansal piyasalarda oynaklığı artırabilir. 

2026 Beklentileri

2026’nın kalan aylarında TCMB’nin sıkı politika duruşunun TL varlıkları desteklemeye devam edeceğini öngörüyoruz. TL varlıklar için iyimser duruşumuzu koruyoruz. Globaldeki gelişmelerde yumuşama görülürse yurt içi hisse ve TL tahvil piyasalarında pozisyon ağırlığı artırılabilir. Varlık çeşitlendirmesi amacıyla yurt dışı hisse ve altın gibi enstrümanların portföylerde bulunması da portföylere esneklik kazandırabilir. 

Hüseyin Gayde
İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı- CFA

Anadolu Hayat Emeklilik Birinci Kamu Dış Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım Fonu (AH3)
Bir yıllık ortalama getiri (%) 32,9
Beş aylık getiri (%) 8,7

Defansif sektör, kısa vade

BES hisse fonlarında yatırım kararlarımızın odağında, şirketlerin gerçek değerinin altında fiyatlandığını tespit etmek var. Sabit Getirili Menkul Kıymetler tarafında TL bazlı devlet tahvilleri, özel sektör borçlanma araçları (ÖSBA), kira sertifikaları ve para piyasası enstrümanlarına yatırım yapılıyor. 

Hisse fonlarda sektör, şirket ve değerleme bazında çeşitlendirme ile risk kontrol ediliyor. Borçlanma araçları fonlarında faiz görünümü, vade yapısı ve kredi riski yönetimi ön plana çıkıyor. Çoklu varlık fonlarında ise hisse, tahvil, para piyasası ve alternatif yatırım araçları birlikte kullanılarak portföy oynaklığı azaltılıyor. Bu sayede tek bir varlık sınıfına bağımlı kalmadan risk ayarlı getiri hedefliyoruz.

2026 Stratejisi

Yılın ilk yarısı, jeopolitik gelişmelerin makroekonomik görünüm üzerindeki ağırlığının arttığı bir dönem oldu. Artan belirsizlik karşısında hisse ağırlığını temkinli tuttuk; sabit getirili menkul kıymet tarafında ise faiz riskini sınırlamak amacıyla kısa vadeli ve değişken faizli enstrümanlara ağırlık verdik. Hisse seçimlerinde global makroekonomik değişkenlere karşı daha defansif olan sektörleri ön plana çıkararak faize ve enerji maliyetlerine duyarlı sektörlerdeki ağırlığımızı azalttık.

Riskler

İkinci yarının öncelikli riski jeopolitik kaynaklı olacaktır. Ateşkesin kırılganlığı ve müzakerelerdeki belirsizlik, enerji fiyatları ve dolayısıyla enflasyon üzerindeki yukarı yönlü baskı potansiyelini canlı tutuyor. İkinci risk, küresel para politikasındaki sıkı duruşun gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelik fon akımlarını zayıflatması olabilir. Üçüncüsü ise içeride dezenflasyon patikasının sekteye uğraması ve yüksek faizin büyüme üzerindeki yorucu etkisinin hissedilmeye başlaması olacaktır. 
Yatırımcılara önerimiz; yatırım vadelerini netleştirmeleri, tek bir varlık sınıfına yoğunlaşmamaları ve fon tercihlerinde geçmiş getiri performansından ziyade fonun risk profilinin kendi vade ve risk beklentilerine uygunluğunu esas almaları olacaktır. 

2026 Beklentileri

İkinci yarıya ilişkin temel senaryomuz, nisan ayında ilan edilen ancak henüz kalıcılaşmamış ateşkesin etrafında dalgalı bir seyrin süreceği yönünde. ABD - İran savaşındaki olumlu gelişmelerle enerji fiyatlarında görülebilecek aşağı yönlü fiyatlama sektörel ağırlıkları, verim eğrisi üzerindeki pozisyonlanmaları ve diğer varlık ağırlıklarını şekillendirecek. Reel faizin pozitif kaldığı ve sıkı para politikası duruşunun sürdürüldüğü ölçüde TL cinsi sabit getirili enstrümanlar cazibesini koruyacaktır. Ancak olası bir jeopolitik gerginlikte tırmanışın, enerji ithalat faturası ve cari denge üzerindeki etkisi izlenmeli. İş Portföy olarak yıl sonu enflasyon tahminimiz yüzde 30, politika faiz beklentimiz yüzde 35 seviyesinde. 

Eyüp Gülsün
Garanti BBVA Portföy Genel Müdürü

Garanti BBVA Emeklilik Temettü Ödeyen Şirketler Emeklilik Yatırım Fonu (GED) 
Bir yıllık ortalama getiri (%) 53,9
Beş aylık getiri (%) 24,9

Oynaklıkta taktiksel çeviklik

Çoklu varlık içeren fonlarda, makro gelişmeleri yakından takip ederek fon portföyündeki stratejik dağılımımızı buna göre konumlandırmanın ve özellikle piyasadaki yüksek oynaklık dönemlerinde taktiksel pozisyon değişimlerini hızlı yapabilmenin fark yarattığını düşünüyoruz.

Yurt dışı pozisyonlarımızı genellikle tema bazlı oluştururken yurt içinde daha çok hisse seçimine odaklanıyoruz. Hisse pozisyonlarında hisse ve sektör seçimlerinin fon performanslarına katkısının önemli olduğunu düşünerek, fon portföylerimizi yönetirken bu alana ağırlık veriyoruz. Tüm bunlara ek olarak, fonların geçmiş dönem performanslarının gelecek dönem için bir garanti taahhüt etmediğini özellikle vurgulamak gerekir.

2026 Stratejisi

2026 başında, varlık fiyatlarına ilişkin beklentilerimizi enflasyondaki düşüş eğilimi ve TCMB’nin faiz indirim sürecinin devam edebileceği varsayımı üzerine şekillendirmiştik. Bu gerekçeyle yılın ilk çeyreğinde yerli hisse senetlerinde ağırlığımızı yüksek tutarken TL tahvillerinde vademizi uzatmıştık. TL pozisyonları görece ağırlıklı taşımaya çalıştık. Ancak Orta Doğu’daki jeopolitik durum ve buna bağlı olarak petrol fiyatlarında devam eden yüksek seyir sonrasında pozisyonlarımızı daha dengeli bir yapıya yönlendirdik. 

Riskler

Bu yılın ikinci yarısında da Orta Doğu’daki gelişmelerin (ABD - İran savaşı) piyasalara etkisi yakından izlenecektir. ABD’de teknoloji şirketlerinin finansal sonuçlarında beklentilerin altında bir görünüm ortaya çıkması veya yapay zeka yatırımlarında ivme kaybı yaşanması da hisse piyasaları üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca yeni Fed başkanının açıklamaları ve piyasa beklentilerinden belirgin şekilde farklılaşabilecek politika adımları, küresel risk iştahı üzerinde etkili olabilir. Yurt içinde ise enflasyonun seyri finansal piyasalar açısından yakından takip edilmesi gereken konulardan biri.
Bu çerçevede yatırım kararları alınırken yalnızca kısa vadeli gelişmelere göre değil orta ve uzun vadeli piyasa dinamikleri de göz önüne alınmalı. 

2026 Beklentileri

2026 ikinci yarısında Orta Doğu’da çatışmalar sona erse dahi petrol fiyatlarının yüksek seviyede kalma ihtimali var. Böyle bir senaryo, global merkez bankalarının faizleri daha uzun süre yüksek seviyelerde tutmasına neden olabilir. Piyasadaki beklentilere göre TCMB de en azından yılın son çeyreğine kadar faiz indirimleri konusunda daha ihtiyatlı davranabilir. Enflasyona ilişkin belirsizliklerin sürmesi halinde tahvillerdeki risk primi ve bono faizleri yüksek kalabilir. Bu görünüm, riskli varlıklarda kısa vadeli dalgalanmaların devam etmesine neden olabilir. 

Garanti BBVA Ekonomik Araştırmalar Birimi’nin tahminlerine göre bu yıl sonu enflasyonun yüzde 30 ve TCMB politika faizinin yüzde 36 gerçekleşeceği öngörülüyor. 

Gökhan Sertsöz
BNP Paribas Cardif Türkiye Genel Müdür Yardımcısı 

BNP Paribas Cardif Emeklilik Birinci Para Piyasası Emeklilik Yatırım Fonu (BPL)
Bir yıllık ortalama getiri (%) 51,9
Beş aylık getiri (%) 18,8

Sepet mantığıyla çeşitlendirme

Müşterilerimizin beklenti ve ihtiyaçlarını daha iyi anlayabilmek amacıyla segmentasyon ve özel müşteri yönetimi yaklaşımını benimsiyoruz. Bugün BES tarafında 282 bin sözleşme ve 204 bin aktif müşteriye hizmet verirken, OKS tarafında 321 bin sertifika sayısına ulaştık. BES fon büyüklüğümüz 2026 Mayıs sonu itibarıyla 38,5 milyar TL, OKS fon büyüklüğü ise 2,2 milyar TL’ye ulaştı. BES ve OKS alanında farklı risk profilleri ve yatırım beklentilerine göre 25 farklı fonumuz var.

Fon Tercihleri

2026 yılında katılımcılarımızın fon tercihlerinde farklı risk profillerine uygun dağılımlar öne çıktı. Yılbaşından bu yana fonlarımız arasında TL bazında en yüksek yatırımcı girişini BZY (Teknoloji Sektörü Değişken) fonumuz aldı. Fonun yatırım temasının küresel teknoloji trendleriyle uyumlu olması ve yüksek performans sergilemesi, yatırımcı ilgisini destekledi. 

Daha düşük risk profiline sahip katılımcılarımız ise ağırlıklı BPL (Birinci Para Piyasası) fonumuzu tercih etti. Risk seviyesi en düşük fonlarımızdan BPL’ye olan bu ilgide, bu yıl kendi kategorisindeki 13 fon arasında lider performans göstermesi etkili oldu.

2026 Beklentileri

2026 yılında küresel ve yerel piyasalarda yaşanan dalgalanmalar, yatırımcılar açısından kısa vadeli hareketlerin daha yakından takip edildiği bir dönem yarattı. Bu süreçte yatırımcıların fon tercihlerinde tek bir enstrümana bağlı kalmamaya dikkat etmeleri; risk dağılımı için sepet mantığıyla hareket etmeleri önem taşıyor. Yılın geri kalanında enflasyona karşı koruma sağlayabilecek altın fonlarının, küresel büyüme temalarına yatırım imkanı sunan yabancı teknoloji fonlarının ve ucuz kalmış çarpanlarıyla potansiyel barındıran yerli hisse fonların ağırlıklı olduğu portföyleri önerebiliriz. Bu şekilde farklı varlık sınıflarını içeren çeşitlendirilmiş portföylerin piyasa dalgalanmalarını daha etkin yönetme açısından avantaj sağlayabileceğine inanıyoruz.

Yatırım Stratejisi

Katılımcılar fon dağılımlarını belirlerken yalnızca kısa vadeli piyasa hareketlerine değil; yaşlarına, risk profillerine, yatırım hedeflerine ve emekliliğe kalan sürelerine göre hareket etmeliler. Bu nedenle genç yaş gruplarında, uzun vadede sermaye kazancı potansiyeli sunan yerli ve yabancı hisse ağırlıklı fonlar değerlendirilebilir. Emeklilik dönemine yaklaşıldıkça birikimlerin korunması ön plana çıkıyor. Bu doğrultuda portföyler kademeli olarak altın, eurobond ve bono gibi daha dengeli ve defansif yatırım araçlarına yönlendirilebilir. Genç katılımcılar piyasa dalgalanmalarını uzun vadeli yatırım perspektifiyle birer maliyet düşürme fırsatı olarak görebilirken emekliliğine daha az süre kalan katılımcıların mevcut birikimlerini korumaya odaklanmaları ve daha düşük riskli, sabit getirili fonları seçmeleri önem taşıyor. 

Gürol Sami Özer
Türkiye Sigorta Genel Müdür Yardımcısı 

Türkiye Hayat ve Emeklilik Katılım Karma Emeklilik Yatırım Fonu (KRM)
Bir yıllık ortalama getiri (%) 54
Beş aylık getiri (%) 26,4

Para piyasası ağırlıklı denge

Mart ayında piyasalar savaşın etkisiyle dalgalı bir seyir izlerken fonları etkin şekilde yönetmeyi başardık. Mayıs 2026 itibarıyla yönetilen gönüllü BES ve OKS toplam fon büyüklüğümüz devlet katkısı dahil 542 milyar TL’ye erişirken 36 adet BES ve 12 adet OKS fonumuz; 2,5 milyon BES ve 2,5 milyon OKS müşteri sayısına ulaştı. Geçen yılın aynı dönemine göre fon büyüklüğümüzdeki artış yüzde 62 oldu. 

Fon Tercihleri

Geçen yılın aynı dönemine göre 2026’da altın ve kıymetli maden fonlarında radikal bir geçişkenlik göze çarpmıyor. Yine geçen yıla göre özellikle altın fonuna yönelimlerin yavaşladığını gözlemliyoruz. Öte yandan para piyasası fonlarına olan ilgi artarken kamu borçlanma araçlarında ise çıkışlar yaşanıyor. Burada, Katılım Para Piyasası fonumuza olan ilginin oldukça arttığını vurgulamak isterim. İlgili fonumuzdaki yatırımcı sayımız önceki döneme kıyasla yaklaşık yüzde 50 artış kaydetti. Ayrıca, BIST100 endeksinin yükselişe geçmesiyle birlikte hisse fonlara ilgi de arttı.

2026 Beklentileri

Fon gruplarını değerlendirdiğimizde içinde bulunduğumuz konjonktüre göre sabit getirili TL fonlarımızın özellikle para piyasası fonumuzun, portföylerde ağırlıklandırılması gerektiğini düşünüyoruz. Ayrıca faaliyet kârlılığı güçlü, ihracat kapasitesi yüksek ve sağlam bilançolu şirketlere yatırım yapan hisse fonları uzun vadede büyüme potansiyeli sunmaya devam ediyor. Öte yandan jeopolitik risklerin ve küresel belirsizliklerin yüksek olduğu dönemlerde altın ve kıymetli madenler portföy çeşitlendirmesi açısından önemini koruyor. 

Özetle risk profillerine göre sepetlerde ortalama yüzde 40 sabit getirili TL fonlar, yüzde 20 yurt içi hisse fonları, yüzde 20 yurt dışı hisse fonları ve yüzde 20 oranında hedge (korunma) amaçlı kıymetli maden fonlarının görece pozitif ayrışabileceği kanaatindeyiz.

Yatırım Stratejisi

Bireysel Emeklilik Sistemi’nde fon tercihleri için “yaş” faktörü oldukça kritik bir öneme sahip. Genç katılımcılarımız özellikle hisse fonlara ağırlık verebilirler. Ancak emeklilik yaşına az süre kalmış olan katılımcılarımız için durum tam tersi. Sadece Türkiye Hayat Emeklilik’te bulunan yaşam döngüsü fonları, katılımcının yaşı ile fonun riski arasında ilişki kurarak yatırımlar yapıyor. Böylece piyasaları takip edemeyen veya düzenli fon değişikliği yapmak istemeyen katılımcılarımıza önemli bir seçenek sunuyoruz.

Diğer taraftan, farklı yaş gruplarının değişen beklenti ve getiri arayışlarını rasyonel bir çizgide buluşturmak adına “Fona Sor” isimli robo-danışmanlık hizmetimizi ve model portföyümüzü ön plana çıkarıyoruz. Buradaki temel amacımız; Fona Sor uygulamamız ile kişiye özel, yaşa ve riske duyarlı fonlara yönlendirmek.  

Ayhan Sincek
Katılım Emeklilik Genel Müdürü

Katılım Emeklilik ve Hayat Teknoloji Sektörü Katılım Emeklilik Yatırım Fonu (KSH)
Bir yıllık ortalama getiri (%) 76
Beş aylık getiri (%) 50,3

Faizsizde teknoloji rüzgarı

Katılımcılarımıza faizsiz finans esaslarına uygun, farklı risk ve getiri beklentilerine hitap eden 20 fon alternatifi sunuyoruz. Bu fonların 17’si Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), üçü ise Otomatik Katılım Sistemi (OKS) kapsamında kuruldu. Bugün itibarıyla BES ve OKS’de toplam 1 milyonun üzerinde müşteriye hizmet veriyoruz. Bu müşterilerin 652 binden fazlasını BES katılımcıları, 405 binini ise OKS katılımcıları oluşturuyor. Mayıs 2026 sonu itibarıyla yönettiğimiz toplam fon büyüklüğü 77 milyar TL. 

Fon Tercihleri

2026 ilk beş ayında katılımcılarımızın yatırım tercihlerinde önemli değişimler gözlemledik. Şirket verilerine baktığımızda özellikle teknoloji ve hisse ağırlıklı fonlara yönelim görüyoruz. Teknoloji temalı fonumuz KSH, katılımcı sayısındaki yüzde 137 artışla en fazla ilgi gören fonumuz olurken gümüş fonumuz KGC yüzde 70 ve sürdürülebilirlik temalı fonumuz KSU yüzde 43 büyümeyle öne çıktı. 

2026 Beklentileri

Piyasalara baktığımızda teknoloji ve yapay zeka temalı yatırımların küresel büyümenin temel dinamiklerinden biri olmayı sürdüreceğini düşünüyoruz. Dijital dönüşüm, veri merkezleri, yarı iletken teknolojileri ve yazılım ekosistemi gibi alanlar, hisse odaklı fonlar açısından önemli fırsatlar sunuyor. Altın ve diğer kıymetli madenlerin portföylerde dengeleyici rolünü koruyacağını öngörüyoruz. Ayrıca para piyasası ve kısa vadeli yatırım araçlarına yönelen fonlar da tercih edilecektir. 

Fonlarımızın performansı da bu görüşlerimizi destekliyor. KSH Teknoloji Sektörü Fonu yılın ilk dört ayında elde ettiği yüzde 33,89’luk getiri ile sistemdeki 398 fon arasında birinci sırada yer aldı. KEH Katılım Hisse Fonu yüzde 31,94, OKS Agresif Katılım Değişken Fonu (KEZ) ise yüzde 28,98 getiri elde ederek yılın en başarılı ilk 10 fonu arasında yer aldı.

Yatırım Stratejisi

Katılımcıların fon grubu tercihlerine baktığımızda sistemdeki toplam birikimlerin yüzde 31 ile en çok kıymetli madenlerde, ardından yüzde 15 değişken, yüzde 11 hisse ve yüzde 11 likit fonlarda kümelendiğini görüyoruz. 2026’nın bu hareketli piyasa ortamında, bu verilerin bize gösteriyor ki sistemdeki payı yüzde 15’i aşan 18 yaş altı katılımcılarımızın önünde çok uzun bir yatırım süresi olduğu için piyasadaki anlık iniş çıkışlardan korkmamalılar. Gençler uzun vadede bu dalgalanmalar etkisini kaybedeceği için birikimlerini büyütmek amacıyla teknoloji, değişken ve hisse gibi yüksek getiri potansiyeli sunan fonlara odaklanabilirler. Buna karşın toplamı neredeyse yüzde 40’ı bulan 45 yaş ve üzeri katılımcılarımızın bu fırtınalı ortamda birikimlerini riske atmamaları önemli. Onların kıymetli maden sepetlerini gümüş gibi yatırım araçlarıyla desteklemelerini ve likit fonlar ya da borçlanma araçları gibi risksiz alanlara ağırlık vermelerini öneriyoruz. 

Amerikalı girişimci ve MicroStrategy’nin kurucusu olan Michael Saylor’ın yıllardır inşa ettiği o görkemli anlatı son derece netti: “Bitcoin satılmaz. Bitcoin, uzun vadeli bir stratejik hazine varlığıdır.” Bu strateji, yükselen piyasalarda bir “likidite simyası” yarattı. Ancak rüzgarın yön değiştirdiği, taze sermayenin azaldığı ve piyasa gerçeklerinin ideolojiyi gölgede bıraktığı günümüzde tüm gözler Strategy’nin bilançosuna çevrilmiş durumda. Piyasanın ana eksenini oluşturan bu gerilim sadece tek bir şirketin finansal kararı değil; bu günlerde artık küresel sermaye rekabetinin, teknolojik tehditlerin ve makroekonomik likidite döngüsünün kesiştiği devasa bir stres testi artık.

Finans piyasalarının en kadim kurallarından biri şu: Beklenti satın alınır, gerçekleşme satılır. Bitcoin’in son büyük rallisini ve dolayısıyla “MicroStrategy” hisselerindeki astronomik yükselişi besleyen ana motor, “kurumsal kabul” ve spot ETF onaylarıydı. Spot ETF, en basit anlatımla, yatırımcıların bir varlığı (örneğin altın veya Bitcoin) fiziki olarak bizzat satın alıp saklamak zorunda kalmadan, o varlığın anlık (spot) fiyatına birebir yatırım yapmalarını sağlayan bir borsa fonu. Wall Street’in kapılarının açılmasıyla birlikte trilyonlarca dolarlık fonların piyasaya gireceği düşüncesi, büyük hikaye yarattı. Ancak bugün geldiğimiz noktada bu büyük hikayenin tüketildiğini net bir şekilde görüyoruz. ETF’ler onaylandı, kurumsal alımlar büyük ölçüde gerçekleşti. Öncesinde geleneksel yatırımcı için Bitcoin’e maruz kalmanın tek yasal ve kurumsal yolu “MicroStrategy” hissesi (MSTR) almaktı. Şirket, fiili bir Bitcoin ETF’i gibi fiyatlanıyor ve varlıklarının net değerinin (NAV) çok üzerinde, devasa bir primle işlem görüyordu. Bugün ise yatırımcılar çok düşük komisyonlarla doğrudan varlık yönetim şirketleri BlackRock veya Fidelity üzerinden Bitcoin ETF’i alabiliyor. Piyasayı sürükleyen ana anlatının sona ermesi, Strategy’nin o eski “eşsiz” cazibesini kaybetmesine ve hisselerindeki primin erimesine neden oluyor.

Temettü yükümlülükleri 

Strategy’nin iş modeli teoride kusursuz bir döngüye dayanıyordu: Sermaye piyasalarına eriş, yüksek primli hisse veya tahvil ihraç et, elde edilen nakitle Bitcoin satın al. Ancak finansal piyasalarda her pozitif döngünün, işler tersine döndüğünde çalışan acımasız bir negatif yönü de var. Şu anda piyasanın kafasındaki en büyük soru işareti ve Bitcoin fiyatı üzerinde baskı yaratan ana unsur, Strategy’nin bilançosundaki imtiyazlı hisseler ve bunlara bağlı devasa temettü yükümlülükleri. Bitcoin, doğası gereği nakit akışı üretmeyen, temettü vermeyen ve faiz ödemeyen bir varlık.

Değeri tamamen piyasa fiyatına bağlı. Ancak şirketin ödemek zorunda olduğu borçlar ve temettüler somut Amerikan Doları cinsinden. Bitcoin belirli bir bandın içinde sıkışıp kaldığında ve şirket yeni hisse ihraç edip taze sermaye yaratmakta zorlandığında bu yükümlülükleri karşılamak için elindeki tek likit varlık olan Bitcoin rezervlerinin bir kısmını satmak zorunda kalabilir mi? Kurumsal inadın, bilanço gerçekliğine boyun eğip eğmeyeceği piyasanın en büyük sınavı olacağını söylemek sanırım yanlış olmaz.

Sermaye savaşları

Strategy’nin yeni sermaye bulmakta zorlanmasının bir diğer nedeni küresel piyasalardaki acımasız sermaye rekabeti. Likidite buharlaşmıyor sadece adres değiştiriyor. Paranın Bitcoin anlatısından çekilip çok daha somut, çok daha taze fırsatlara yöneldiğine şahit oluyoruz.

Şu anda devasa bir sermaye emişi var. SpaceX, OpenAI, Anthropic gibi geleceği şekillendiren şirketlerin mega halka arz süreçleri ve teknoloji yatırımları, piyasadaki taze parayı bir elektrik süpürgesi gibi çekiyor. Diğer yanda altın, gümüş ve yüksek getirili Amerikan tahvilleri geleneksel bir güvenli liman sunuyor. Ancak pastanın asıl büyük dilimini yapay zeka şirketleri alıyor. Yatırımcı, şu an bir kan kaybı sürecinde olan ve yeni bir hikaye üretemeyen kripto piyasaları yerine, her gün yeni bir teknolojik devrim duyuran yapay zeka şirketlerine yönelmeyi tercih ediyor. Strategy, kendi “dijital altın” rüzgarını yaratamadığı bu durgun dönemde, yapay zekanın fırtınasına sermaye kaptırıyor.

Son olarak, Strategy’nin üzerinde sörf yaptığı kripto okyanusunun genel likidite koşullarına bakmak zorundayız. Bu ekosistemin can damarı stabilcoin’ler, özellikle de Tether’dir (USDT). Geçen yılki en büyük ABD tahvili ve altın alıcılarından birinin Tether olması, sistemin ne kadar büyüdüğünü gösteriyor. Ancak devletler ve merkez bankaları bu kontrolsüz büyümeden rahatsız. Merkez Bankası Dijital Para Birimleri (CBDC) projeleri hız kazanırken devletlerin kendi dijital paralarının işleyebilmesi için stabilcoin’lerin kurduğu serbest ekosistemi regüle etmeleri hatta kısıtlamaları kaçınılmaz görünüyor. CBDC’leri korumak adına stabilcoin’lere yönelik olası bir regülasyon dalgası, kripto piyasasındaki likiditeyi anında kurutacaktır.

Likiditenin olmadığı bir ortamda Bitcoin fiyatı baskılanır, fiyat baskılandığında ise MicroStrategy’nin mNAV oranı düşer ve borç yükümlülükleri çok daha ağır bir bilanço krizi yaratır. Bu neden önemli çünkü mNAV bir şirketin piyasa değerinin elindeki Bitcoin ve diğer net varlıklarının toplam değerine oranını gösteren değerleme katsayısı. Peki, bu tablo bize Strategy ve Bitcoin için yolun sonunu mu gösteriyor? Kesinlikle hayır. Ana yatırım tezinin, sınırlı arzın ve fiat paraların (devlet tarafından değerli kabul edilen, altın gibi fiziksel bir karşılığa bağlı olmayan para) enflasyonist doğasına karşı dijital bir teminat olma özelliğinin hâlâ geçerli olduğunu düşünüyorum.

Ancak finansal piyasaların acımasız bir yüzü var. Yapay zeka devlerinin emeceği devasa sermaye, ETF hikayesinin doygunluğa ulaşması ve en önemlisi Strategy’nin temettülerini ödemek için olası büyük bir satış yapma ihtimali… Bu faktörler masada olduğu sürece mevcut satış baskısının bir süre daha devam edeceğini öngörmek zor değil. Hisse senedi piyasaları yükselmeye devam ederken Strategy’nin ve Bitcoin’in 145 bin dolar gibi yeni tarihi zirvelere ulaşmadan önce yatırımcılarına, bilançolara ve “asla satmam” diyen inatçı anlatılara biraz daha “acı” çektireceğini net bir şekilde söyleyebilirim. Yeni döngü, hikayelerle değil bilançoların bu acıya ne kadar dayanabileceğiyle şekillenecek.

Dört silindirli benzinli motoru 193 HP güç üreten ilk M3’ten sonra 1992, 2000, 2007, 2014, 2020 yıllarında yeni nesiller yola çıkmıştı. Son nesilde güç seviyesi 550 HP’ye ulaşırken dört tekerlekten çekiş sistemi de kullanıldı. M3 tutkunları için her bir neslin en önemli parçası güçlü, sesiyle mest eden benzinli motorlardı. Ancak otomotiv dünyası artık hızla değişiyor ve elektrik motorları içten yanmalı motorların yerini alıyor. Görünen o ki, yüksek performanslı içten yanmalı motor tutkunlarının bir kalesi daha düşüyor.

BMW, elektrikli otomobil dönüşümünde Avrupalı markalar arasında en iyi uyum sağlayanların başında geliyor. Özellikle “Neue Klasse” adını verdikleri yeni nesil tasarım ve teknoloji paketiyle yeni bir atılım daha gerçekleştirdi. Nitekim M Concept Neue Klasse, yeni tasarım anlayışı ve yeni teknolojiyi yansıtıyor. Evet, tasarıma alışmak biraz zaman alabilir. Yayvan görünen burun yapısında, 1970’lerde BMW’nin alametifarikası olan “köpekbalığı burnu” iyice öne çıkarılmış. Ancak alışıldık bir ‘BMW böbreği’ yani ızgara tasarımından eser yok. Bu etki, ışık imzasıyla yaratılmaya çalışılmış. “M Yellow Lights” adı verilen ve her farda iki adet bulunan sarı ışık çizgileri de bundan sonraki M otomobillerinde GT yarış otomobillerinde ve BMW M Hybrid V8’de de kullanılacakmış.

Farlar ve BMW böbreğini oluşturan ışık imzası aynı ünitede yer alıyor. İki üniteyi yukarıdan aşağıya kadar inen bir dikme ayırıyor. Kaput üzerindeki V şekilli bölümde bir de hava çıkışı bulunuyor, görevi elektrikli motorların soğutulmasına destek vermek. Arka tasarımda da uzun ve ince stop lambalarını ikiye bölen bir dikme bulunuyor. Fakat arkada BMW amblemine ev sahipliği yapan bölüm daha kalın ve tamponun alt kısmına doğru inceliyor. Bir M geleneği olan bombeli çamurluklar omuz çizgisini güçlendiriyor. Dış aynalar da aerodinamik özelliklere katkı yapacak şekilde tasarlanmış.

BMW Tasarım Şefi Oliver Heilmer de bu tasarımdaki her detayın performansa hizmet ettiğini ve Neue Klasse tasarımının BMW M karakterini yeni çağa taşıdığını söylüyor. Heilmer, ön ve arka tampon tasarımda trimaran tarzı teknelerden ilham almış. Üç parçalı tasarım sayesinde ön tamponun alt kısmına da yapısal destek sağlanmış. Bu bölümün yanı sıra kaputtaki hava çıkışında, arka tampondaki difüzörde ve iç mekandaki bazı parçalarda doğal fiber malzemelerden faydalanılmış.

İç mekanda sportiflik hissi, yarış koltuklarını hatırlatan dört koltuk, beş noktadan bağlantılı emniyet kemerleri ve roll bar ile sağlanıyor. Bir M otomobilinde direksiyon simidi, kapı içi ve roll bar’da ilk kez siyah nubuk kaplamalar kullanılmış. Kokpitteki temel tasarımı iX3 modelinden tanıyoruz. “Panoramic Vision iDrive” adı verilen ve ön camın altını boydan boya kullanan projeksiyon tipi ekran ve yamuk dörtgen formlu bilgi-eğlence ekranı M Concept Neue Klasse’de yerini almış. Vites seçicisi, vites ya da rejenerasyon kulakçıkları kırmızı renkle vurgulanırken M direksiyon simidi de olmazsa olmaz ekipmanlardan biri. 

Henüz tüm teknik detayları açıklanmasa da M Concept Neue Klasse’de dört elektrik motoru yer alıyor. Böylece her tekerleğe ayrı ayrı hükmedilebiliyor. BMW M eDrive, Neue Klasse’nin Gen6 teknolojisine sahip. Tüm sistemler “Heart of Joy” adını taşıyan yüksek performanslı merkezi bilgisayarla yönetiliyor. 800V altyapıya sahip araçta 100 kWh’ten daha büyük kapasiteye sahip batarya ile uzun menzil sorunun da çözülürken BMW M’ye özel optimize edilen altıncı nesil silindirik hücrelerle performans ve hızlı şarj için gerekli yapı da oluşturulmuş.

Devrim niteliğindeki M Concept Neue Klasse’nin teknik detayları açıklandıkça heyecan ve beklenti yükselecek gibi görünüyor. Bakalım M3 sahipleri yeni tasarım ve teknolojiyi nasıl karşılayacak? 

Kastel’e adım attığımızda mekanda hummalı bir tadilat süreci vardı. Bu hazırlık sadece bir isim ve dekorasyon değişikliğinden ibaret değil; bu etkileyici duvarların arasında yaklaşık üç yıl önce filizlenen, bugün 22 şehre yayılan Candela Concert de yenileniyor, alanın tarihi dokusuyla çok daha bütünleşik, tiyatral bir sahne tasarımına evrilerek. Candela, yüzlerce yıl öncesinin loş ve bir o kadar sinematografik atmosferini modern şehirlerde, titreyen binlerce mumun ışığında konserlerle yeniden canlandıran bir konsepte dayanıyor. Özyiğit’i dinlerken salt geçmişe ait bir estetik dilin değil, günümüz kültür - sanat endüstrisinin niş iş modellerinden birinin öyküsüne de tanıklık ediyorsunuz. Candela, bugün yaklaşık 450 bin kişiye ulaşan bir konser zincirine dönüşmüş durumda. Ancak işin operasyonel tarafı zorlu.

Özyiğit, klasik müzik dünyasına sonradan dâhil olanlardan. 2010’da Boğaziçi Üniversitesi’nde Yönetim Bilişim Sistemleri okurken arkadaş grubuyla müzik organizasyonları yaparken bulmuş kendini. Mezuniyetin ardından bu işi tamamen profesyonelliğe taşımış. Ortaklarıyla bir araya gelerek Karaköy Sokak Festivali ve Gezgin Fest gibi büyük ölçekli rock organizasyonlarına imza atmışlar. Sektörün operasyonel çarklarından gelen deneyimi, farklı klasik müzik projeleriyle kesişince de yeni bir yol başlamış.

İngiltere’de karşılaştığı mum ışığında konser konsepti ise o yolun en güçlü ilhamlarından biri. Ancak Özyiğit, Türkiye’de bu fikri birebir kopyalamak yerine, yerel kültürün ritmine ve eserlerine göre yeniden tasarlamak için kolları sıvamış. Bu strateji ona göre Candela’yı benzer konsepteki oluşumlardan ayıran en temel özellik.

Klasik Batı müziğinin unutulmaz eserleriyle Mozart, Chopin, Bach ve Vivaldi’nin notalarıyla sunulan repertuarda, ilk yarının ardından dinleyici kendini bambaşka bir atmosferde konseri duyusal bir deneyim eşliğinde sürprizlerle dolu bir performans olarak yaşarken buluyor. Konser öncesi ve sonrasındaki birer saatlik serbest zaman ise seyirciyi loş mum atmosferinde fotoğraf çeken, sahneye yakından bakan ve bunu paylaşan birer içerik üreticisine dönüştürüyor. İş modelinin en güçlü kırılımı ise repertuvar yönetimindeki esneklik.

Özyiğit, İstanbul’dan sonra ilk turneyi, İzmir veya Ankara yerine Urfa’da yaptıklarını özellikle de Anadolu’da ayakta alkışlanan beş - altı dakikalık özel koreografili “aerial dance” (havada asılı dans) performansını anlatmadan geçmiyor. Proje ilk başladığında sahnede sadece üç sanatçı yer alırken bugün kadro aynı anda üç - dört farklı şehirde eş zamanlı performans gösterebilecek şekilde genişletilmiş. Konservatuar mezunu ve en az 15 - 20 yıllık deneyimi sahip 16 kişilik bir sanatçı kadrosu var Candela’nın. Reklam, pazarlama, yönetim, kreatif ve teknik kadrolar dahil edildiğinde ise ekip ‘şimdilik’ 72 kişi. 

Mumdan sahne

Candela’da sahnede kullanılan LED mum sayısı 30 ila 35 bin arasında değişiyor. Bu, lojistik açıdan olduğu kadar maliyet açısından da ciddi bir yük. Bu mumlar, her konser sonrası değiştirilmesi gereken üç pille çalışıyor. Bu da tek bir etkinlik için yaklaşık 90 bin pil demek. Özyiğit, “Bu sayı hem tedarik açısından karşılanması zor bir yük hem de doğa için kabul edilemez bir atıktı” diyor. Bu noktada, 15 kişilik teknik ekip devreye giriyor. Atölyede yürütülen titiz bir çalışmayla binlerce mum tek tek gizli şeffaf kablolarla elektrik sistemine bağlanıyor ve sürdürülebilir bir çözüm geliştiriliyor.

Seyircinin dijital dünyada her şeyi saniyeler içinde tükettiği bir çağda, yaptıkları işin zorluğuna değiniyor Öztürk. Programlarını sürekli güncelliyorlar ama esas ekranlardan aktarılamayacak o ‘görülemeyen canlı enerjiyi’ satma stratejisi üzerine kurulu yaklaşımları. Sosyal medya postlarında konserin sadece beş dakikalık en yalın hali gösterilip, şovun tepe (peak) noktaları gizli tutularak insanlarda güçlü bir merak duygusu uyandırılıyor.

Ancak uzak şehirlere gitmek, devasa çarkı döndürmek için aşmak zorunda kaldıkları operasyonel bariyerler de zorlu. En büyük gider kalemi olan mekan ve lojistik yönetiminde, tarihi mekanların kısıtlı takvimleri nedeniyle turneler çoğunlukla kültür merkezleri üzerinden yürütülüyor. Programın en yeni halkası çocuklara özel hazırlanan 30 dakikalık “Kids” konsepti. Ağustostaki büyük sürprize geldiğimizde ise Özyiğit gülümseyerek ketum tarafını gösteriyor ve “Şimdilik sır” diyerek detayları vermiyor. Biz yine de masadan ipucuyla kalkmayı başarıyoruz: Hologram teknolojisiyle müzik tarihinin efsane bestecilerini yeniden sahneye davet edecek sıra dışı bir deneyim yolda.

Hazırlıkları tüm hızıyla devam eden müzenin kapısından içeri girenleri, denizciliğin o tanıdık parıltılı vitrininden ziyade; makine dairelerinin, köprüüstlerinin, seyir masalarının ve gemilerin doğru çalışmasını sağlayan teknik aletlerin dünyası karşılayacak. Meşe, müze tasarımını yaparken büyük ve parlak anlatılar yerine küçük parçaların içinden çıkan büyük denizcilik hikayelerini yakalamaya odaklanmış. Zira denizcilik tarihi, makine dairesinde tutulan nöbetlerde, fırtınada çalışan cihazlarda, bir sefer boyunca çıkarılan gemi gazetesinde, kamaradan geriye kalan bir anahtarda ya da batmış bir gemiden kurtulan tek kişinin anlattıklarında da saklı. Bu yönüyle İlkfer, yalnızca eski denizcilik objelerini sergileyen bir yer değil; ticaret gemilerinin omuzlarında taşınan büyük ve çoğu zaman görünmez emeği anlatan dinamik bir bellek mekanı.

Makine dairesinden gelen bir bakış

Bu müze fikrinin arkasında, denizciliğe dışarıdan bakan bir koleksiyoner değil, makine dairesinden gelen bir isim var. “Ben bir denizciyim. Gemilerde nasıl bir yaşam olduğunu biliyorum” diyen Meşe’nin kişisel hikayesi, müzede dolaşırken aralara giriyor zira bu koleksiyon ile yaratıcısını birbirinden ayırmak mümkün değil. Meşe, Kabataş Erkek Lisesi’nde yatılı okurken denizci öğrencileri, beyaz üniformaları ve filikaları görerek denizciliğe ilgi duyuyor. Sonra İTÜ Denizcilik Yüksek Okulu’na giriyor, makine bölümünü seçiyor. 1977’de mezun olan Meşe, 10 yıldan uzun bir süre gemilerde çalışıyor. 1989’da denizi bırakıp ticarete atılsa da meslekten kopmuyor.

Onun arşivleme refleksi de tam olarak bu gençlik yıllarına dayanıyor. Deniz Nakliyat’ın Kocaeli gemisinde üçüncü mühendis olarak çalışırken, uzun Avustralya seferinde tam 18 sayı gemi gazetesi çıkarıyor. “Ben bu gemide 18 tane gazete çıkarttım. Çünkü vaktimi değerlendirmem lazımdı” diyor Meşe. Kraft kağıtlarına hazırladığı bu gazeteler, tüm mürettebatın merakla beklediği, gemi içinde dolaşan küçük bir yayına dönüşüyor. Güçlü çizim yeteneği ve mizah gücü, o günlerin zorlu gemi hayatını bugüne aktarıyor. Biraz muziplik ve ölçülü bir müstehcenlik de var bu gazetelerde; mürettebatın hayatında ne varsa ve ne eksikse Meşe bunları neşeli sayfalara akıtmış. Koleksiyondaki her objede aynı içeriden bakış hissediliyor: Gemide yaşamış, çalışmış ve deniz kültürünü benimsemiş birinin rafine dikkati...

Küçük bir anahtardan gemi kazasının anatomisine

Tarsus gemisinin ikinci mühendis kamarasına ait anahtar, bu mikro odaklı bakışın en çarpıcı örneklerinden biri. Meşe, “Bir tek bu var gemiyle ilgili. Her şey yanmış gemide” diyerek anahtarın taşıdığı ağırlığı anlatıyor. İlk anda küçük, neredeyse sıradan bir obje gibi görünen bu parça; Meşe’nin elinde Paşabahçe açıklarında yaşanan bir çarpışmaya, büyük bir yangına, hayatını kaybeden denizcilere ve geminin daha sonra Amerika’ya kadar uzanan maceralı geçmişine açılıyor. Tek bir anahtardan yola çıkıp geminin geçmişini, kaza kayıtlarını, fotoğrafları ve tanıklıkları takip eden Meşe, küçük bir parçayı bütün bir gemi biyografisinin merkezi haline getiriyor.

Benzer bir iz sürme hikayesi Aygaz gemisinde de var. 1960’ların sonunda fırtınada batan küçük LPG gemisinde 19 kişi bulunuyor; 18’i hayatını kaybediyor, yalnızca tek bir kişi sağ kalıyor. Meşe bu kazanın peşine düşüyor, hayatta kalan o kişiyi buluyor ve onunla konuşuyor. Sorusu basit ama önemli: “Bu gemi neden battı?” Cevap yalnızca teknik bir açıklama değil dönemin gemi inşa pratiğine, deniz emniyetine, küçük gemilerle uzun ve zor hatlarda çalışmanın risklerine kadar uzanan yapısal bir hafıza sunuyor.

Dünya tarihine açılan sancaklar

Koleksiyonun bazı parçaları ise ticaret denizciliğini Türkiye sınırlarının ötesine taşıyarak dünya tarihiyle buluşturuyor. Pearl Harbor baskını sırasında Japonların dokunmadığı bir hastane gemisi olarak anlatılan, daha sonra yolcu gemisine çevrilip Türkiye’ye gelen Ankara gemisi bunlardan biri. Meşe; geminin hastane geçmişini gösteren detayları, kaptan fotoğraflarını, dönemin sosyal hayatına dair izleri ve gemiye ait belgeleri bir araya getiriyor. Böylece Ankara, yalnızca bir yolcu gemisi olmaktan çıkıyor; savaş, diplomasi ve Türkiye’nin modernleşme hikayesiyle iç içe geçen canlı bir belleğe evriliyor.

Karadeniz Vapuru ise İlkfer koleksiyonunda bir gemi parçasından çok, Meşe’nin üzerinde çalıştığı geniş bir araştırma dosyasıyla yer alıyor. 1926’da genç Cumhuriyet’in ürünlerini, sanatını, madenlerini, sanayi kabiliyetini ve modern yüzünü Avrupa limanlarında tanıtmak üzere seyyar sergi gemisine dönüştürülen Karadeniz, bu yönüyle ticaret denizciliğinin yalnızca yük ve yolcu taşımaktan ibaret olmadığını da gösteriyor. Meşe, Karadeniz’in Avrupa seferini 1 Temmuz Kabotaj Bayramı’nın ilanı, Türk bayraklı gemilerin kendi limanlarında söz sahibi olması ve genç Cumhuriyet’in denizcilikte “biz bu işi yaparız” iradesiyle birlikte okuyor. Bu çalışma için konuyla ilgili kitapları toplamış, döneme ait bir talimatnameyi de Osmanlıcadan Türkçeye çevirtmiş. Böylece Karadeniz Vapuru, Cumhuriyet’in denizden kurduğu temsil ve özgüven anlatısının parçası olarak müzede yer buluyor.

Hurdaya değil hafızaya

Teknik objeler, bu anlatının başka bir katmanını oluşturuyor. Kalibrasyon aletleri, ölçüm cihazları, makine parçaları ve köprüüstü ekipmanları; denizciliğin yalnızca romantik bir yolculuk değil, hassasiyet, bakım, kontrol ve mühendislik disiplini gerektiren bir çalışma alanı olduğunu hatırlatıyor. Bir geminin güvenle seyre devam etmesi, çoğu zaman görünmeyen bu mekanik düzenin işlemesine bağlı. İlkfer koleksiyonundaki bu parçalar, mühendisliğin gündelik hayattaki karşılığını ve ticaret gemilerinde güvenliğin aslında ne kadar hayati ayrıntılar üzerine kurulduğunu gösteriyor.

Gemicilik günlerini geride bıraktığında Meşe’nin iş hayatı, yine gemicilik sektöründe devam ediyor. Denizde ve makine mühendisliğinde biriken tecrübesi, 1989’da Feramuz Aşkın’la birlikte İlkfer Grup’un kuruluşunun temelini oluşturuyor. Başlangıçta ürün ve servis sunan şirket yıllar içinde uluslararası temsilcilikler, kalibrasyon hizmetleri, yedek parça, yakıt ve yağ analizi, gemi yönetim yazılımları ve servis ağlarıyla bir şirketler grubuna evriliyor.

Bu kurumsal hikaye, müze fikrinden ayrı değil; aksine onun zeminini oluşturuyor. Gemiciliği yalnızca bir iş olarak görmeyen Meşe, “Biz bu meslekten para kazandık. Kazandığın yere katkıda bulunman gerekir” diyor. Koleksiyon da bu düşüncenin somut sonucu olarak ortaya çıkmış. İlkfer’in bugün müze, kütüphane ve sanat merkezi gibi sosyal-kültürel alanlara uzanması, bu birikimin yalnızca ticari değil deniz kültürünü korumaya dönük köklü bir çabaya dönüştüğünü kanıtlıyor.

Türkiye’nin yükünü taşıyanların hikayesi

Müzenin ziyarete açılmasıyla birlikte ticaret denizciliği, Türkiye’de ilk kez bu kadar doğrudan kendi diliyle anlatılacak. Burada yalnızca gemilere bakılmayacak; bir ülkenin yük taşıma geçmişine, liman kültürüne, mühendisliğine, deniz emniyetine, armatörlerine, zabitlerine, makinistlerine ve gemide geçen gündelik hayatın yalın gerçeklerine tanıklık edilecek.

Koleksiyonu incelerken insanın aklında en çok şu kalıyor: Denizcilik tarihi yalnızca denize açılan büyük gemilerin tarihi değil. Bazen bir makine telgrafında, bazen bir köprüüstü lambasında, bazen bir kamaradan kalan anahtarda, bazen de fırtınadan sağ çıkan tek kişinin cümlelerinde saklı. İlker Meşe’nin yaptığı iş de biraz bu yüzden önemli. Hurdaya giden gemilerden yalnızca metal çıkmıyor; denizciliğin belleği de oradan kurtarılıyor. Koleksiyon hurdaya gitmek üzere olan bu geçmişi ayırmak, saklamak ve yeniden anlatmak için kuruluyor.

Biz, Meşe’nin özellikle cumartesi günleri gezdirmeyi tercih ettiği diğer özel konukları gibi şanslıydık. Onun anlatımı, her objenin ardındaki hikayeyi hissetmemizi sağladı. Zaman zaman tüylerimizi ürperten ve bizi derinden duygulandıran bu hikayeler; müze 2027’nin ilk aylarında Tuzla’da kapılarını açtığında yine Meşe’nin kendi sesinden, bu defa kulaklıklar aracılığıyla tüm ziyaretçilerin seyrine eşlik edecek.

Bir bebek, bir ergen ve üç yetişkinden oluşan bir grup olarak sandalyelerimizi, masamızı alıp Belgrad Ormanı’ndaki Lifepark’ın yolunu tuttuk. Öğleden sonra saat 15.00’ten geceyarısına kadar devam edecek program için yanımıza konforumuzu artıracak yastık gibi şeyler dışında pek fazla bir şey almaya ihtiyaç duymadık. Orada, acıktıkça karnınızı doyurabileceğiniz Frankfurter sosis (ki nefisti), tavuk patates kızartması, pizza, kokoreç (kesinlikle övgüye değer) sokak lezzetleri bulunuyor. Onun dışında, her türlü içeceği kokteyle varana kadar çeşitleriyle bulmanız mümkün. Tatlıda da keza öyle… Tek sıkıntı ormanda fazla acıkıyor olmanız. Bir tek midye dolmasının eksikliği hissediliyor, onu eklemiş olayım.

Sandalyelerimizi ve minderlerimizi sahnenin dibine değil, kayın ağaçlarının tepesini örttüğü çimlik alana koymayı tercih etmemizin sebebi ise sanatçıları dinlerken bir yandan da keyfimizce yayılabilmekti. Hakikaten de öyle oldu. Dönüşümlü olarak kimi zaman minderlerde, kimi zaman da sandalyelerde ya da etrafta dolanarak ormanı dolduran notaların tadını çıkardık. 

Klasik müzik ve akustik performansları gün içine yayılan bir akış içinde bir araya getiren Ormanda Klasik & Akustik seçkisinin açılışını, 10 yaşından beri uluslararası piyano yarışmalarında birincilik dahil ödüller kazanan ve dünyanın önemli konser salonlarında konserler veren 17 yaşındaki piyanist İlyun Bürkev yaptı. Kayın ağaçlarının yapraklarının hışırtısında, genç sanatçı yerini klasik müziğin efsane ismi Gülsin Onay’a bıraktı. Besteci ve piyanist Fahir Atakoğlu ise konuk sanatçı Seçil Akmirza ile birlikte programa çağdaş bir yorum kattı ve seyircinin katılımıyla söylenen Sezen Aksu albümlerinden seçilmiş hitlerin hikâyelerini paylaştı. Hava kararmaya yakın sahneye Ukraynalı piyanist Alexey Botvinov ile çıkan perküsyon sanatçısı Burhan Öçal tempoyu artırdı. Programın son bölümünde ise Birsen Tezer şarkılarıyla geceye imzasını attı. 

Lifepark’ta 2026 yaz sezonu her zaman bu kadar dingin geçmeyecek. Hatta diyebilirim ki, farklı türlerin, çeşitli sahne dillerinin ve farklı izleyici deneyimlerinin yaşanacağı çok katmanlı bir kültür sanat çizgisine doğru genişleyecek. 

Örneğin, 1 Temmuz’da dünya gençlerini peşinden sürükleyen Babymetal‘in vereceği konserin bu yaza damgasını vuracağı söyleniyor. Gençler biliyor ama bilmeyen büyükler için küçük bir info: 2010 yılında Japonya’da kurulan Babymetal, heavy metal ile J-pop estetiğini bir araya getiren kendine özgü bir grup. Su-Metal, MoaMetal ve MoMomental’den oluşan grup, müziği koreografi, kostüm tasarımı ve görsel prodüksiyonla birlikte ele alan sahne diliyle tanınıyor.

Yaz programının uluslararası başlıklarından bir diğeri ise The Offspring. 1984 yılında Kaliforniya’da kurulan grup, özellikle 1994 tarihli Smash albümüyle punk rock tarihinin en etkili isimlerinden biri haline geldi. 10 Temmuz’da Lifepark sahnesinde dinleyiciyle buluşacak olan grup, Türkiye’ye tam 20 yıl aradan sonra yeniden geliyor. Dexter Holland, Noodles, Todd Morse ve Brandon Pertzborn’dan oluşan kadrosuyla sahne alacak The Offspring’in repertuvarında “Self Esteem”, “Come Out and Play (Keep ’Em Separated)”, “Pretty Fly (For a White Guy)” ve “The Kids Aren’t Alright” gibi grubun kariyerinde önemli yer tutan parçaların yer alması bekleniyor.

Lifpark bir de K-Pop Festivali'ne ev sahipliği yapacak. 5 Eylül’de gün boyunca sürecek program, konserlerin yanı sıra dans performansları, topluluk etkinlikleri ve farklı deneyim alanlarını da kapsıyor. Festivalin ana sahnesinde P1Harmony yer alırken, açılış performansını Güney Koreli Amerikalı sanatçı AleXa gerçekleştirecek. 

Deloitte'un araştırmasına göre, sektördeki birleşme ve satın alma işlemleri yılın ilk beş ayında 203,6 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştı. Bu rakam, geçen yılın tamamında kaydedilen 141,7 milyar dolarlık hacimden yüzde 40 daha yüksek bir performansa işaret ediyor.

Veri merkezlerine yapılan yatırımlar 151,5 milyar doları buldu. Bu miktar, bir önceki yılın aynı döneminde açıklanan 68,7 milyar doların iki katından daha fazlasına denk geliyor. 2025 yılının tamamında ise veri merkezlerine toplam 321 milyar dolar yatırım yapılmıştı.

İşletme değeri 112 milyar dolar olan NextEra Energy'nin Dominion'u satın alma teklifi, bu yıl açıklanan en büyük işlem oldu. Bunu işletme değeri 33 milyar dolar olan BlackRock'ın Küresel Altyapı Ortakları (GIP) ve EQT'nin AES Corp'u satın alması yakından izledi. 2025'in tamamında 157 işlem duyurulurken, 2026'nın ilk beş ayında 77 enerji anlaşması açıklandı.

Sermaye şirketleri sektöre akın ediyor

Deloitte, bu verileri S&P Capital IQ veri tabanından derledi. Bu sistem, şirketlerin öz sermaye ve borçlarını içerip nakit rezervlerini çıkaran "işletme değeri" ölçütüyle işlemleri hesaplıyor. ABD enerji sektöründeki birleşmeler; düzenlemeye tabi kamu hizmetleri, doğal gaz üretimi ve yenilenebilir enerji alanlarını kapsıyor.

Düzenlemelerin sıkı olduğu bu sektördeki satın alma patlaması, şirketlerin ölçek büyütme arzusu tarafından yönlendiriliyor. Firmalar veri merkezi inşasından pay almayı ve genişlemeyi finanse etmek için ana faaliyet dışı işlerini elden çıkarmayı hedefliyor. Özel sermaye şirketleri de varlıkları özelleştirerek veya azınlık yatırımları yaparak sektöre giriş yapıyor.

Deloitte'un ABD enerji, altyapı ve yenilenebilir enerji bölümü kıdemli lideri Thomas Keefe, "Özel sermaye ve altyapı fonlarından büyük bir ilgi görüyoruz. Finansal alıcılar, özellikle altyapı şirketlerinin sağlayabildiği tutarlı nakit akışlarıyla ilgileniyor." dedi. Keefe, yapay zeka patlamasının şirketlerin büyüme görünümünü değiştirdiğini belirtti. Keefe, bazı şirketlerin önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde yüzde 50 ila 100 gelir artışı öngördüğünü vurguladı.

Altyapı şirketlerinin müşteri tabanını büyütmek için on milyarlarca dolar toplaması gerekiyor. Bu kaynak, veri merkezlerine hizmet verecek elektrik santralleri ve iletim hatları inşa etmek için kullanılıyor. Düzenlemeye tabi tekeller olarak bu şirketlerin müşteri tabanları büyük ölçüde bulundukları coğrafyaya göre sabitleniyor. BTIG Enerji Analisti Alex Kania, "Yapılması gereken çok fazla sermaye yatırımı var, asıl soru bunu kimin ödeyeceği. Ölçek büyütmek çok mantıklı." ifadesini kullandı.

Birleşmeler elektrik faturalarına yansıyor endişesi

NextEra ve Dominion arasındaki dev anlaşma, Dominion'a NextEra'nın güçlü bilançosuna erişim imkanı tanıyor. Bu durum, Dominion'un Virginia, Kuzey ve Güney Carolina'daki kredi notunun yükselmesini sağlayabilir. Böylece şirket daha ucuz öz sermaye ihraç edebilecek ve borçlara daha uygun koşullarda erişebilecek.

Lazard Küresel Enerji ve Altyapı Başkanı George Bilicic, veri depolama tesislerinin artan elektrik talebi yarattığını ve bunun "görünüşe göre durdurulamaz bir trend çizgisi" oluşturduğunu söyledi. Bilicic, "Elektrifikasyon, yeniden sanayileşme trendi, elektrikli araçların yükselişi ve genel büyüme kaynaklı enerji talebi bunun büyük bir parçası." değerlendirmesini yaptı. Bilicic ayrıca dev teknoloji firmalarının ve veri merkezlerinin ek büyümeyi tetiklediğini, ancak bunlar olmadan bile normların üzerinde bir büyüme görüleceğini ifade etti.

Analistler, hızlanan birleşmelerin düzenleyici kurumların incelemesini artıracağını belirtiyor. Zira elektriğin ödenebilirliğine dair siyasi endişeler ülke çapında büyüyor. Elektrik maliyetleri geçen yıldan bu yana ulusal çapta yüzde 9 arttı. Bu artış Kuzey ve Güney Carolina'da yüzde 8 iken, Dominion'un faaliyet gösterdiği Virginia'da yüzde 15'i buldu.

Tüketici savunucuları birleşmelerin şirketlerin tekel gücünü artırarak fiyatları daha da yükseltebileceği konusunda uyarıyor. Şirketlerin düzenleyici kuralları etkileyerek maliyetleri abonelere yansıtabileceği belirtiliyor. Her iki partiden siyasiler de altyapı şirketlerini yüksek tüketici maliyetleri nedeniyle eleştiriyor.

Senatörlerden teknoloji devlerine inceleme

Senatörler Elizabeth Warren, Chris Van Hollen ve Richard Blumenthal veri merkezlerinin artan fiyatlardaki rolünü araştırmak için bir soruşturma başlattı. Senatörler, enerji ve büyük teknoloji firmalarının oluşan maliyetleri ailelere ödettiğini savunuyor. Senato bankacılık komitesi üyesi Warren pazartesi günü BlackRock, Blackstone Group, Brookfield ve KKR'ye bir mektup yazdı. Warren mektupta şirketlerin veri merkezleri ve altyapı tesislerindeki mülkiyetleri hakkında bilgi talep etti. Senatör, aralık ayında da BlackRock ve Blackstone'dan kamu hizmetleri satın alımlarıyla ilgili bilgi istemişti.

NextEra'nın Hawaiian Electric ve Duke Energy ile birleşme yönündeki önceki girişimleri ise başarısız olmuştu. Sektör temsilcileri artan ölçeğin şirketlerin maliyetleri düşürmesini ve tasarrufları tüketicilere yansıtmasını sağlayacağını savunuyor.

NextEra'nın iştiraki Florida Power & Light'ın faaliyet gösterdiği Florida'da elektrik maliyetleri geçen yıldan bu yana yüzde 2 azaldı. Şirket müşterilerinin 2019'a göre yüzde 19 daha az ödediğini iddia ediyor. NextEra, mega birleşmeyi cazip kılmak için Dominion abonelerine 2,25 milyar dolarlık fatura kredisi teklif etti.

Ancak Virginia'daki tüketici savunucuları, fatura kredilerinin çabucak tükeneceğini belirterek bu argümanı reddediyor. Tüketicilerin uzun vadeli risklere maruz kalacağı vurgulanıyor. Yolsuzluk karşıtı bir sivil toplum kuruluşu olan Clean Virginia'nın İcra Direktörü Brennan Gilmore, "Virginia'da sıradan insanların kazıklandığına dair güçlü bir his var." dedi.

Cumhurbaşkanlarıyla, başbakanlarla, enerji şirketlerinin CEO’larıyla, yatırımcılarla, akademisyenlerle, diplomatlarla ve girişimcilerle sayısız toplantı yaptım. Kimi zaman Davos’ta, kimi zaman Pekin’de, Moskova’da, Londra’da ya da Washington’da ekonomik ve jeopolitik dönüşümleri tartıştık.

Fakat yıllar bana önemli bir gerçeği öğretti.

Bir ülkeyi gerçekten anlamak istiyorsanız, sadece büyük şirketlerine, borsasına ya da hükümetine bakmanız yetmez.

Küçük kasabalarına da gitmeniz gerekir.

Çünkü bir ülkenin ruhu çoğu zaman oralarda saklıdır.

Amerika’nın Ohio eyaletindeki Cuyahoga Falls kasabasında bunu bir kez daha hissettim.

Şelalesi, tarihi binaları, küçük aile işletmeleri ve sakin yaşamıyla burası, ilk bakışta Amerika’nın küresel güç imajından çok uzakta gibi görünüyor.

Ama biraz dikkatle bakınca, tam tersine, o büyük gücün temel taşlarının burada döşendiğini fark ediyorsunuz.

Secret Past: Bir dükkândan fazlası

Kasabanın ana caddesinde yürürken pembe tabelalı küçük bir dükkân dikkatimi çekti.

Adı Secret Past.

Kapıyı açar açmaz zaman yavaşladı.

Victoria döneminden kalma mücevherler…

Antika aynalar…

Vintage elbiseler…

Eski çantalar…

Porselenler…

Gümüş çerçeveler…

Her biri geçmişten bugüne uzanan küçük hikâyeler taşıyordu.

Ancak birkaç dakika sonra anladım ki bu dükkânın en kıymetli parçası vitrindeki antikalar değildi.

Dükkânın sahibiydi.

Karen Davies.

Seksen yaşında ama hâlâ hayatın tam içinde

Karen yaklaşık seksen yaşında.

Mavi gözlü, zarif, bakımlı ve insanın yüzüne bakarken güven veren bir duruşu var.

Daha ilk dakikada sizi müşteri gibi değil, yıllardır tanıdığı bir dost gibi karşılıyor.

Konuşurken acele etmiyor.

Dinliyor.

Hatırlıyor.

Sorular soruyor.

İnsanlarla gerçekten ilgileniyor.

Belki de bugün birçok işletmenin kaybetmeye başladığı en önemli özellik tam da bu.

Eskiden Amerika’nın dört bir yanını dolaşıp müzayedeleri takip eder, çiftlik satışlarına gider, antikalar toplarmış.

Şimdi ise gülerek şunu söyledi:

“Artık ben antika aramıyorum. Onlar beni buluyor.”

Gerçekten de insanlar ailelerinden kalan mücevherleri, tabloları, aynaları ve koleksiyon parçalarını Karen’a getiriyor.

Çünkü ona güveniyorlar.

Bir parçayı eline aldığında önce fiyatını değil, hikâyesini merak ediyor.

“Her eşyanın bir geçmişi vardır,” dedi.

“Ben önce onu anlamaya çalışırım.”

Sonra durdu ve ekledi:

“İnsanlar bana sadece antikalarını bırakmıyor. Hayatlarının bir parçasını emanet ediyor.”

Bu cümle beni uzun süre düşündürdü.

Bugün iş dünyasında sermaye, teknoloji ve yapay zeka konuşuyoruz.

Oysa Karen’in en büyük sermayesi ne vitrini ne de kasasındaki para.

Yıllar içinde inşa ettiği güven.

İş dünyasında bunun bilançosu yok.

Ama değeri paha biçilemez.

Vintage Sadece Moda Değil, Yeni Bir Ekonomi

Sohbetimiz ilerledikçe konu genç kuşaklara geldi.

Karen son yıllarda müşteri profilinin belirgin biçimde değiştiğini anlattı.

“Eskiden insanlar büyük antika dolaplar, yemek odaları ve ağır mobilyalar arardı.”

“Şimdi ise gençler daha farklı düşünüyor.”

Büyük antika mobilyalar artık eskisi kadar ilgi görmüyor.

Çünkü insanlar daha küçük evlerde yaşıyor.

Daha sık taşınıyor.

Ama vintage takılar, çantalar, şapkalar ve kıyafetler hiç olmadığı kadar rağbet görüyor.

Karen’in şu cümlesini not defterime yazdım:

“Yeni nesil geçmişi evine değil, üzerine giyiyor.”

Bu yalnızca estetik bir tercih değil.

Aynı zamanda sürdürülebilir tüketim anlayışının yükselişi.

Seri üretime karşı karakteri olan ürünlere yöneliş.

Belki de geleceğin lüksü artık yeni olmak değil, hikâyesi olmaktır.

Alışverişten çok insan biriktirdik

Biz de ailemiz için uzun uzun seçim yaptık.

Annem için zarif bir inci kolye…

Kız kardeşim için vintage bir hasır sepet çanta…

Eşim için zümrüt küpeler…

Evimiz için ise yılların izini taşıyan büyük bir antika ayna…

Karen her bir parçanın hikâyesini anlattı.

Nereden geldiğini…

Kimlerin kullandığını…

Neden özel olduğunu…

Sonra sıra pazarlığa geldi.

Gülümsedi.

“Hayat biraz pazarlık gibidir,” dedi.

“Eğer iki taraf da mutlu ayrılıyorsa doğru fiyat bulunmuştur.”

İyi bir tüccarın değil, iyi bir insanın sözüydü bu.

İnsanlar Buraya Alışveriş İçin Gelmiyor

Bir süre sonra dikkatimi ilginç bir ayrıntı çekti.

Kapı sürekli açılıyordu.

Ama gelenlerin çoğu alışveriş yapmıyordu.

Kimisi yalnızca “Merhaba Karen” demeye uğruyordu.

Kimisi eski bir fotoğraf getiriyordu.

Kimisi birkaç dakika sohbet edip çıkıyordu.

Karen hepsini ismiyle tanıyordu.

Bir anda anladım.

Secret Past yalnızca antika satan bir dükkân değildi.

Bir mahallenin hafızasıydı.

Bugün Amazon ürün teslim edebilir.

Yapay zeka tavsiye verebilir.

Ama samimiyet teslim edemez.

İnsan ilişkileri kuramaz.

Güven oluşturamaz.

İşte küçük işletmelerin büyük şirketlere karşı hâlâ sahip olduğu en önemli rekabet avantajı da bu.

Hayattan emekli olmamak

Sohbetimizin sonunda kendisine emekliliği sordum.

Hiç düşünmeden cevap verdi.

“İnsan çalışmayı bıraktığı gün yaşlanıyor.”

Sonra ekledi:

“Sabah kalkıp geleceğim bir yerimin olması bana yetiyor.”

“Bazen kazandığımdan fazlasını harcıyorum.”

“Ama önemli değil.”

“Buraya insanlar geliyor.”

“Konuşuyoruz.”

“Gülüyoruz.”

“Kendimi hâlâ faydalı hissediyorum.”

Ve son cümlesi belki de bütün yazının özeti oldu:

“Ben hayattan emekli olmak istemiyorum.”

İşte o anda fark ettim.

Amerika’nın gücü sadece sermayesinde değil.

Çalışmayı bir yük değil, hayatın doğal bir parçası gören milyonlarca insanında.

Yetmiş yaşında avukatlık yapan…

Seksen yaşında dükkânını açan…

Doksan yaşında çiftliğine giden insanlarında.

Türkiye için sessiz bir ders

Cuyahoga Falls’tan ayrılırken elimizde birkaç güzel hediye vardı.

Ama asıl kazancım farklıydı.

Karen Davies bana, başarılı bir işletmenin temelinde ürün değil, güven olduğunu bir kez daha gösterdi.

Teknoloji değişecek.

Yapay zeka gelişecek.

Perakende dönüşecek.

Ama insanların güven duyduğu, kendilerini değerli hissettikleri işletmeler var olmaya devam edecek.

Belki de bugün Türkiye’de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey yalnızca daha fazla yatırım, daha fazla teknoloji ya da daha fazla teşvik değildir.

Daha fazla Karen Davies.

İşini seven…

Bilgisini paylaşan…

Müşterisini ismiyle tanıyan…

Seksen yaşına gelse bile üretmekten vazgeçmeyen insanlar.

Kasabadan ayrılırken kendi kendime şu cümleyi not ettim:

Bir ülkeyi büyük yapan yalnızca milyar dolarlık şirketleri değildir. Küçük dükkânlarında güven inşa eden, çalışmayı hayatın anlamı hâline getiren ve her sabah kapısını aynı heyecanla açan insanlarıdır.

Karen Davies bana göre yalnızca başarılı bir antikacı değil.

Amerikan girişimcilik kültürünün sessiz ama son derece etkileyici yüzlerinden biridir.

Anket sonuçları: Anneler anlaşılmak istiyor

Etkinliklerin ardından katılımcı annelerle özel bir anket çalışması yapıldı. Research İstanbul iş birliğiyle beş ilde 186 anne ile gerçekleştirilen araştırma çarpıcı sonuçlar verdi. Araştırmaya göre, katılımcı annelerin yüzde 68'i iş, ev ve annelik dengesini kurmayı en büyük zorluk olarak tanımladı.

Anket sonuçları, her üç anneden birinin en çok duygusal desteğe ve anlaşılmaya ihtiyaç duyduğunu gösterdi. Ayrıca annelerin yaklaşık üçte biri uzman desteğine ve güvenilir bilgi kaynaklarına ihtiyaç duyduğunu belirtti. Şehirler değişse de annelerin ortak ihtiyaçlarının çok benzer olduğu görüldü.

Uzmanlar güvenilir bilginin önemine dikkat çekiyor

Klinik Psikolog Ceren Gümüş Yaşa, buluşmalarda annelerin en çok yargılanmadan konuşabilmeye ihtiyaç duyduğunu söyledi. Yaşa, "Anneler özellikle çocuklarının gelişimi ve beslenmesiyle ilgili konularda çok fazla bilgiye maruz kalıyor ve bu durum kafa karışıklığı ile kaygıya neden olabiliyor." değerlendirmesini yaptı. Güvenilir bilgiye ulaşmanın anneleri daha güvende hissettirdiğini vurgulayan Yaşa, annenin iyi olma halinin çocuk gelişimi açısından kritik olduğunu belirtti.

Moderatör Ceyda Düvenci ise annelerin bir araya gelmesinin önemine değindi. Düvenci, "Her buluşmada annelerin birbirlerine ne kadar iyi geldiğini görmek çok kıymetliydi." dedi. Annelik yolculuğunun bazen yalnız hissettirebildiğini dile getiren Düvenci, aynı duyguları yaşayan insanlarla konuşmanın annelere büyük bir güç verdiğini ifade etti.

Paylaşım ortamı annelere iyi geldi

Araştırma sonuçları, etkinliklerin anneler üzerindeki olumlu etkisini de gözler önüne serdi. Katılımcıların yüzde 60'ı etkinliklerde yeni bilgiler öğrendiğini, yüzde 46'sı ise kendisini daha bilinçli hissettiğini kaydetti. Annelerin yüzde 44'ü daha desteklenmiş hissederken, yüzde 35'i bu buluşmalar sayesinde yalnız olmadığını fark ettiğini dile getirdi.

Bebelac Pazarlama Direktörü Nida Benan Özer, "Araştırma sonuçları, annelerin doğru bilgiye erişimin yanı sıra anlaşılmaya, desteklenmeye ve deneyimlerini paylaşabilecekleri alanlara da ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor." ifadesini kullandı. Özer, hayatın ilk 1000 gününün bebeğin gelecekteki sağlığının temellerini oluşturduğunu da sözlerine ekledi.

The Thesis: Delivery Over Promises

Most hair serums fail for a simple reason — the actives largely sit on the surface of the scalp. Microfollic addresses that with a single-use applicator carrying 24k gold-plated needles at a fixed 0.5mm depth, paired with a serum engineered for that delivery. The micro-channels are designed to help the actives reach below the surface. As a thesis it is sound: do not just improve the formula, improve whether the formula ever arrives. The 0.5mm depth is the consensus range for at-home micro infusion for hair — enough to create the channels, controlled enough to stay comfortable.

The Execution

A strategy only works if it gets executed, and most routines die from friction. This one does not. The kit is entirely self-contained — applicator, serum built on 15 active and functional ingredients, and a single page of instructions. Cleanse, load the serum, stamp lightly over the thinning areas, press the rest in. Under ten minutes, twice a week, with a mild prickle and a brief flush and no real downtime. For a schedule like mine, that low friction is the only reason compliance held for three months.

The Results, by Milestone

First month: The first measurable change was reduced shedding — fewer hairs lost, and a scalp that felt healthier and better conditioned. An early indicator, not yet a result.

Second month: Density began to read differently under the same lighting. Finer hairs looked more established and my hair felt thicker — early but consistent signal.

Third month: By the review point, the photos told the story. Visibly fuller-looking coverage, a denser-looking hairline, and a level of improvement I was glad to see in the mirror. No miracle — a clear, compounding result from a consistent routine.

The Formula as a Portfolio

The detail that earned my respect is breadth. Rather than bet everything on one ingredient, Microfollic's serum spreads across 15 well-documented actives — a plant-based flower extract , Procapil and adenosine among the actives selected to support the appearance of fuller, denser hair, and a peptide complex included to support a healthier-looking scalp, and a peptide complex that supports the follicle environment. The whole system is designed to support the appearance of fuller, denser hair and a healthier-looking scalp. That substance-over-marketing construction is exactly the kind of thing I trust before I commit to anything

My Conclusion

Microfollic passed the test I bring to any product: a mechanism that makes sense, an execution low-friction enough to sustain, and an outcome I could actually measure. It does not over-promise — and in this category, restraint is a credibility signal. Over three months it delivered visibly fuller-looking hair and a routine worth keeping. At [PRICE], it is a sound investment in the way you show up. As both a skeptic and a user, that is the highest rating I give.

Sadece tek çantayla nasıl seyahat edilir?

İyi bir çanta seçmekle başlayın. Sizin için doğru çanta, çoğu zaman seyahat tarzınıza ve kişisel tercihinize bağlıdır. Genellikle tek çantayla yapılacak seyahatlerde akla ilk sırt çantaları gelir. Çünkü ellerinizin serbest kalmasına izin vermesi büyük avantaj sağlar. 

Dezavantajı ise sırt çantalarının omuz ağrısına neden olabilmesi. Eğer daha az hareket gerektiren bir seyahate çıkıyorsanız kabin boy, tekerlekli bir valiz daha iyi bir seçenek olabilir. Tek çantayla seyahat için kabin bagajı seçerken dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da havayolu ölçü sınırlamalarına uygun olup olmadığı. 

Götüreceklerinizi seçerken acımasız olun

Birçok insan seyahatlerinde, yanlarında hiç kullanmadıkları bir sürü eşya taşırlar. Bunun en önemli nedeni kontrol kaygısıdır; ihtiyacınızın üç katı iç çamaşırı almak ya da “Belki lazım olur” diye gereksiz ekipman taşımak gibi. Özel bir seyahate çıkmıyorsanız (örneğin kendi ekipmanınızı getirmeniz gereken bir tüplü dalış gezisi gibi), muhtemelen düşündüğünüzden çok daha az eşya ile idare edebilirsiniz. Liste yaparken gerçekten neye ihtiyacınız olduğuna pragmatik şekilde yaklaşın ve ne kadar güzel olsalar da bazı seçeneklere gerçekten ihtiyacınız yok.

Birden fazla işe yarayan ya da birbiriyle kombinlenebilen ürünler seçin (kapsül gardırop burada çok işe yarar). Her gün için farklı bir kıyafete ihtiyacınız yok. Sadece gideceğiniz yerde kullanacağınız ve dönene kadar bitebilecek ürünleri de gittiğiniz yerde satın alabilirsiniz. 

Daha akıllı paketleyin

Ne kadar stratejik paketleme yaparsanız, çantanıza o kadar çok şey sığdırabilirsiniz. Yer kazanmanın bir yolu, kıyafetleri katlamak yerine rulo yapmaktır. Bu onları daha küçük ve daha kompakt hale getirir (aynı zamanda kırışıklıkları da azaltır). Kıyafet dışındaki eşyalar için (banyo malzemeleri, şarj cihazları ve kablolar gibi) çeşitli keseler ve kilitli poşetler kullanılabilir. Yolculukta ne giydiğiniz de önemli: daha kalın ve yer kaplayan parçaları (örneğin botlar veya kalın kazaklar gibi) uçuşta giymek çantada yer açar.

Kozmetik ve kişisel bakım için amaç, rutininizi yalnızca gerçekten gerekli ürünlerle sınırlamak ve büyük şişeleri seyahat boy kaplara aktarmaktır ya da doğrudan seyahat boy ürünleri tercih edebilirsiniz. Ayrıca her zaman çantanızın içine, varış noktasında günlük geziler için kullanmak üzere bir ufak çanta koymak da yararlı olabilir. 

Doğrusu, bir mekân, bir sergiyle bu kadar örtüşebilirdi. Tesisin kalbinde yer alan, otantik detayları korunarak titizlikle rekonstrükte edilen tarihi The Akdağ Grand Mansion köşkü; her köşesinde misafirlerini zamanda bir yolculuğa çıkararak geçmişin ihtişamını günümüzün modern dokunuşlarıyla buluştururken, Gali’nin yeni iş serisi de Beethoven’dan Kafka’ya tarihin gözünün içine baktığı isimlerin aşk mektuplarından parçaları kendi yazdığı hikâyesinden yansıyanlarla birlikte kompoze ediyor. 

“Aslında bu seriyi yalnızca resimler üzerinden düşünmüyorum. Son yıllarda üzerinde çalıştığım “Sarı Yaz” adlı hikâye de benzer duygusal alanlardan besleniyor” diyor  Sedef Gali, eylülde bir novella çıkaracağını ilk kez Forbes Türkiye ile paylaşırken. “Farklı mecralarda üretilmiş olsalar da, ikisinin çıkış noktası aynı zamanın içinden kayıp giden anlar, yarım kalan duygular ve hafızanın geride bıraktığı izler. Sari yaz Ege’de 15 Ağustos’ta başlar. Güneş farklı bir yerden batar, çiçekler altına dönüşür. Sonbaharın habercisi, seni de, beni de yakar” diye ekliyor, hikâyesinden bir pasajla bağlayarak.  

Serginin ön izlemesinde, Gali ile birlikte gezmeye, ilk olarak kendisi için yaptığı keten tuval üzerine yağlı boya çalışması “You can never love too much”tan başlıyoruz.  Bu 13 eserden oluşan serinin son resmi aslında. Ve üzerinde Kafka’nın “Milana’ya Mektuplar”ından seçilmiş kelimeler yer alıyor. 

Kafka’nın Milena’ya yazdığı mektuplardaki özlem ve ulaşılamama hissi, Beethoven’ın Ölümsüz Sevgili mektuplarındaki yoğun bağlılık ve hasret duygusu sanatçıyı özellikle etkilemiş. 

Metinleri birebir görünür şekilde sunmak yerine, katmanların arasında kısmen silinen, kaybolan veya yalnızca parçaları hissedilen izler olarak kullanmayı tercih etmiş. Kelimelerin kendisinden çok, o kelimelerin taşıdığı duygusal yükle ilgilendiğini belirtiyor.

Sedef Gali, bu seri için farklı dönemlerden başka sanatçıların, şairlerin ve düşünürlerin yazışmalarını da incelemiş. Nihayetinde bu mektupları tarihsel belgeler olarak değil, insanın değişmeyen duygusal ihtiyaçlarının izleri olarak ele almış.

Peki, günümüzde artık eskiye ait bir unsur sayılan mektubu son sergisinde merkeze alması bu seriyi romantik kılıyor mu? “Belki romantik ama nostaljik anlamda değil” şeklinde cevaplıyor sorumu Gali. 

“Ben mektubu geçmişe ait bir iletişim biçimi olarak değil, düşüncenin ve duygunun zamana yayıldığı bir alan olarak görüyorum. Bugün her şey çok hızlı yaşanıyor; yazıyoruz, siliyoruz, gönderiyoruz ve unutuyoruz. Oysa bir mektup beklemeyi, düşünmeyi ve duyguyla baş başa kalmayı gerektiriyor. Bu seride ilgimi çeken şey tam olarak bu yavaşlık hâliydi. Çünkü bazı duyguların oluşabilmesi için zamana ihtiyaç vardır. Dolayısıyla seriyi romantik olarak tanımlamak mümkün ama benim için asıl mesele geçmişe özlem değil; günümüzde giderek kaybettiğimiz duygusal derinliği yeniden görünür kılmak.

“Between Petals and Unsent Letters”ı oluşturan çalışmaları tetikleyen ilham nerede başladı, nasıl baş gösterdi, ister istemez merak ediyorum.

“Çıkış noktası uzun zamandır pratiğimin merkezinde yer alan hafıza kavramı. Ancak bu kez hafızaya daha kişisel ve daha kırılgan bir yerden yaklaşmak istedim. Beni en çok etkileyen şey, insanların söyleyemedikleri, yarım bıraktıkları ya da hiçbir zaman gönderemedikleri duygular oldu. Büyükada’da büyümüş biri olarak çocukluğumdan beri deniz, rüzgâr, kuruyan çiçekler, eski kitaplar ve saklanan notlarla çevrili bir dünyam vardı. Zamanla fark ettim ki bazı duygular da tıpkı bunlar gibi kaybolmuyor; sadece biçim değiştiriyor. Serinin ilk nüvesi, görünür ile görünmez arasında gidip gelen yazıları ilk kez resim yüzeyine taşıdığım çalışmalarda ortaya çıktı. Özellikle “Between Petals and Unsent Letters” serisinin erken dönem işlerinde yazı artık okunacak bir metin olmaktan çıkıp bir hafıza izi hâline geldi. O noktadan sonra serinin bütün dili şekillenmeye başladı.”

Organza ve ham, geçirgen yüzeyler üzerine üretilen yeni çalışmalardan oluşan sergide kelimelere çiçekler ve yapraklar eşlik ediyor. “Çiçekler benim işlerimde doğayı temsil etmekten çok hafızanın taşıyıcıları olarak yer alıyor” diyerek anlatmaya başlıyor Sedef Gali. “Bir çiçeğin en güzel olduğu an aynı zamanda solmaya başladığı andır. Bu geçicilik fikri beni her zaman etkiledi. Yapraklar, kurumuş çiçekler ve organik formlar zamanın yüzeyde bıraktığı izleri temsil ediyor. Serginin adındaki “petals” da tam olarak bunu vurguluyor. Bir çiçek yaprağı ne kadar kırılgansa, insanın hatıraları da o kadar kırılgan. Buna rağmen ikisi de beklenmedik biçimlerde kalıcılık kazanabiliyor.”

Birçok işte metinlerin tamamen görünür olduğunu söylemek zor. Bazıları organze katmanların arkasında kalıyor, bazıları boya yüzeyinin içinde neredeyse silinmiş durumda. Ayrıca ışık da serginin önemli bir parçası. Günün farklı saatlerinde işler farklı biçimlerde görünmeye başlıyor. Bazı yazılar ve detaylar yalnızca belirli açılardan fark ediliyor.

Bu yüzden izleyicilerin eserlerin karşısında biraz zaman geçirmesini sevdiğini söylüyor sanatçı. “İlk bakışta görünen şeyle birkaç dakika sonra ortaya çıkan aynı olmuyor. Aslında bu da serginin temel fikriyle ilişkili: Hafıza hiçbir zaman kendini bir anda ele vermez; yavaş yavaş açılır. Bu serideki katmanlar yalnızca fiziksel katmanlar değil; aynı zamanda hafızanın katmanları. İnsan hiçbir anıyı tek bir görüntü olarak hatırlamaz. Hatırladığımız şeyler zamanla değişir, üzerlerine yeni duygular, yeni deneyimler ve yeni anlamlar eklenir. Ben de resimlerimi benzer bir şekilde inşa ediyorum. Boya, yazı, organze ve dokular üst üste geldikçe yüzey bir görüntü olmaktan çıkıp bir hafıza alanına dönüşüyor.”

Böyle bakıldığında, “Between Petals and Unsent Letters” sanatçı için aslında biraz da suya yazılmış yazılar niteliğinde. “Beni her zaman etkileyen şey, bazı duyguların ne kadar yoğun yaşanırsa yaşansın zaman içinde yavaşça silinmesi. Bir mektubun mürekkebinin dağılması, bir çiçeğin kuruması ya da bir anının yıllar içinde bulanıklaşması gibi. İşlerimdeki katmanlar bu geçicilik hissini taşıyor. Bazı yazılar görünürken bazıları kayboluyor; bazı izler belirginleşirken bazıları neredeyse tamamen yok oluyor. Tıpkı hafızanın çalışma biçimi gibi. Bu nedenle sergideki şeffaf yüzeyler ve yarı görünür metinler benim için estetik bir tercih olmanın ötesinde, zamanın ve hatırlamanın görsel karşılıkları. İzleyici bir katmanın arkasında başka bir katman olduğunu hissediyor, ancak hiçbir zaman bütünüyle ulaşamıyor. Hafıza da böyledir; bize kendisini hiçbir zaman tam olarak teslim etmez.”

Gerçek şu ki, aşk ve romantizm bu serinin önemli bileşenleri. Ancak sanatçı idealize edilmiş bir aşk fikrinden çok, insanın içinde taşıdığı duyguların kırılganlığıyla örtüştürüyor romantizmi. 

“Gönderilememiş bir mektup, söylenememiş bir cümle ya da yıllar sonra bile hatırlanan bir his. Bunlar bana göre insan deneyiminin en evrensel katmanları” şeklinde özetliyor bakış açısını ve ekliyor: “Pratiğimi çoğu zaman lirik ekspresyonizme yakın hissediyorum. Çünkü işlerimde anlatı doğrudan kurulmaz; duygular, izler, lekeler ve katmanlar aracılığıyla ortaya çıkar. Resimlerimdeki jestler, yazılar ve organik formlar belirli bir hikâyeyi anlatmaktan çok, bir duygunun geride bıraktığı titreşimi görünür kılmaya çalışır. Bu seride de mektuplar, çiçekler ve katmanlar birer nesne değil; zaman, hafıza, aşk ve kayıp üzerine kurulan şiirsel bir dilin parçaları olarak var oluyor.”

Sizi şehirden uzaklaştıracak ayrıcalıklı bir Büyükada gezmesi de hediye edecek sergi Marmara Denizi’ni görkemli doğasıyla selamlayan Princes' Palace Resort’ta 13 Temmuz’a kadar görülebilir. 
 

7578 sayılı Kanun ile 1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni düzenleme kapsamında, daha önce 8 hafta olan doğum sonrası izin süresi 16 haftaya çıkarıldı. Böylece tekil gebeliklerde doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftalık izin hakkı tanındı. Çoğul gebeliklerde ise doğum öncesi izin süresi 10 hafta, doğum sonrası izin süresi 16 hafta olarak belirlenirken toplam izin süresi 26 haftaya yükseldi.

Öte yandan daha önce doktor onayıyla doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışılabilirken, yeni düzenlemeyle bu süre doğuma 2 hafta kalıncaya kadar uzatıldı. Kadın çalışanların bu dönemde çalıştıkları süreler ise doğum sonrası izin süresine eklenmeye devam edecek.

Yeni düzenleme ayrıca analık izin süresi sona ermiş olmasına rağmen 1 Nisan 2026 itibarıyla doğum tarihinden itibaren 24 haftalık süreyi henüz tamamlamamış kadın çalışanları da kapsıyor. Buna göre, 7578 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde talepte bulunan kadın çalışanlara 8 hafta ek analık izni verilecek.

Babalık izni

23 Nisan 2015 tarihinde yürürlüğe giren 6645 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen Ek 2. madde kapsamında babalık izni 5 gün olarak uygulanıyordu. Bu düzenleme öncesinde ise babalık iznine ilişkin yasal bir hak bulunmuyordu.

Yeni düzenlemeyle babalık izni süresinde de artışa gidildi. Buna göre babalık izni 5 günden 10 güne çıkarıldı.

Öne çıkanlar

• Araştırmacılar dürtüsellik ile şiddet içeren davranış arasındaki ilişkinin, mevcut GLP-1 kullanıcılarında eski kullanıcılara kıyasla yüzde 62 daha zayıf olduğunu buldu. Alkol kullanımı ile şiddet içeren davranış arasındaki ilişki ise mevcut GLP-1 kullanıcılarında yüzde 52 daha zayıftı.

• Ankete katılanlar, kavga, saldırı ve soygun gibi eylemleri kapsayan şiddet içeren davranışlarını kendileri beyan ettiler.

• Araştırmacılar, 2025 yılında ABD’de 7 bin 521 yetişkin üzerinde yapılan bir çalışmanın verilerini analiz etti ve daha önce herhangi bir GLP-1 ilacı kullanmış olan 821 kişiye odaklandı.

• Rutgers Üniversitesi Camden Kampüsü’nde ceza adaleti alanında yardımcı doçent ve çalışmanın ortak yazarlarından Christopher Thomas, bulguların “bu ilaçların bilişsel davranışçı terapi gibi çalıştığı; dürtüselliği tamamen ortadan kaldırmak yerine dürtüden eyleme giden yolu zayıflattığı” görüşüyle tutarlı olduğunu söyledi.

• Araştırmacılar, bulguların nedensellik göstermediğini ve GLP-1 ilaçlarının şiddet riskini azaltıp azaltmadığının anlaşılması için daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurguladı. 

• Çalışmanın baş yazarı ve Rutgers Halk Sağlığı Okulu bünyesindeki New Jersey Silahlı Şiddet Araştırma Merkezi’nin araştırma direktörü Daniel Semenza, bu ilaçlar daha yaygın hale geldikçe kullanıcı davranışları ve kamu güvenliği üzerindeki etkilerinin incelenmeye devam edilmesinin önemli olduğunu belirtti.

GLP-1 ilaçlarının etkileri

GLP-1 ilaçları başlangıçta diyabet tedavisi için daha sonra ise obezite tedavisi için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmıştı. Kullanımlarının hızla yaygınlaşmasıyla birlikte, başka potansiyel sağlık faydalarıyla da ilişkilendirilmeye başlandılar. GLP-1 ilaçlarının bazı türleri uyku apnesi, ileri düzey karaciğer hastalığı, böbrek hastalığı tedavisi ve kalp krizi riskinin azaltılması gibi alanlarda da onay aldı. Bazı çalışmalar, GLP-1 kullanımının alkol isteğini ve madde kullanım bozukluğu geliştirme riskini azaltabileceğini gösterdi.

Bununla birlikte, GLP-1 ilaçları mide bulantısı, yorgunluk ve çeşitli gastrointestinal belirtiler gibi yan etkilerle de ilişkilendirildi. Mart ayında FDA, Ozempic’in üreticisi olan Novo Nordisk şirketine bir uyarı göndererek, ilaca bağlı olabilecek bazı ciddi yan etkileri bildirmediğini öne sürdü. Bu yan etkiler arasında üç ölüm vakası ve intihar düşünceleri de bulunuyordu.

Arka plan

GLP-1 ilaçlarının kullanımı son yıllarda hızla arttı. Ekim ayında yapılan bir Gallup anketi, kilo verme amacıyla GLP-1 kullanımının 2024’ün başından bu yana iki kattan fazla arttığını ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 12’den biraz fazlası bu amaçla bir GLP-1 ilacı kullandığını belirtti. GLP-1 ilaçları aynı zamanda hızla gelişmeye devam ediyor. Aralık ayında Novo Nordisk, Wegovy’nin tablet formu için onay aldı. Bu ürün, ağız yoluyla alınan ilk GLP-1 ilacı oldu.

Küresel enerji düzeni yeniden şekilleniyor

Orta Doğu'dan petrol ve gaz sevkiyatlarının neredeyse durma noktasına gelmesi ve fiyatların sıçraması, güç dengelerinde değişime yol açıyor. Körfez'den Amerika kıtasına kadar enerji üreticileri hakimiyetlerini korumak ya da artırmak için mücadele ederken, müşteriler bağımlılıklarını azaltmaya ve arz güvenliklerini sağlamlaştırmaya çalışıyor. Sonuç olarak enerji piyasası değişirken aynı zamanda enerji oyuncuları değişiyor.

Asya, Avrupa ve ithal enerjiye bağımlı diğer bölgelerdeki ülkelerin derin kırılganlığı, alternatif enerji kaynakları arayışını hızlandırıyor. Güney Kore ve Japonya gibi bazı yerlerde bu durum, kömür gibi daha kirletici yakıtların kullanımının artmasına yol açtı. Ancak daha uzun vadede, yalnızca dört yıl içinde yaşanan ikinci enerji şoku olan bu gelişme güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına ve nükleer enerjiye geçişi hızlandırabilir.

Londra merkezli enerji araştırma grubu Ember'den Daan Walter'a göre elektrikli batarya teknolojisi ve verimliliğindeki gelişmeler, bu dönüşümü Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinin yarattığı küresel enerji şokuna kıyasla daha uygulanabilir hale getiriyor. Örneğin birçok yerde elektrikli araçlar giderek daha erişilebilir fiyatlara sahip oluyor. Ayrıca nisan ayında, rüzgar ve güneş enerjisi ilk kez küresel ölçekte doğalgazdan daha fazla elektrik üretti. Walter, "Bu büyük bir dönüşüm. Beş yıl önce ancak rekabet edebilen teknolojiler, bugün neredeyse açık şekilde daha ucuz hale geldi" dedi. 

Dengeler değişti

Ayrıca yenilenebilir enerji yatırımları da daha cazip hale geldi artık yatırımın geri dönüşü 30 yıl yerine yaklaşık iki yıl içinde alınabiliyor. Üreticiler arasındaki ilişkiler de değişiyor. Savaş, Birleşik Arap Emirlikleri ile Suudi Arabistan arasındaki gerilimleri artırdı ve Emirliklerin OPEC Plus petrol kartelinden ayrılmasına yol açtı. Bu ayrılığın etkisi, bölgedeki petrol üretimi yeniden arttığında tam olarak hissedilecek. Ancak zayıflamış bir Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), petrol piyasalarındaki oynaklığı artırabilir. Bu ayrılık aynı zamanda Suudileri Rusya'ya daha da yakınlaştırdı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bu ay St. Petersburg'daki bir ekonomi forumunda Suudi Arabistan'ı "onur konuğu" olarak ağırladı.

ABD'den sonra dünyanın ikinci büyük ham petrol ve doğalgaz üreticisi olan Rusya, savaş sayesinde başka açılardan da güçlendi. Trump yönetimi, Rusya'ya uygulanan yaptırımları geçici olarak kaldırarak Moskova'nın ekonomik sıkıntılar yaşadığı bir dönemde petrol ihracatından elde ettiği kârları artırmasına olanak sağladı. Atlantik Okyanusu'nun diğer tarafında ise Brezilya, Venezuela, Kolombiya, Arjantin ve Guyana, dünyanın alternatif tedarikçilere yönelmesiyle petrol üretim kapasitelerini artırıyor.

Çin kazançlı çıktı

Enerji ağlarını genişletme ve çeşitlendirme çabaları savaş sona erdikten sonra da devam edecek ve yenilenebilir enerjide beklenen büyümeden en fazla fayda sağlamaya hazır ülke Çin. Çin rüzgar türbinleri, yüksek gerilim kabloları, transformatörler, güneş panelleri, bataryalar ve enerji akışlarını yöneten yazılımlar üretiminde dünyanın geri kalanının çok önünde bulunuyor. Diğer ülkelerin güvenilir enerji arzına sahip olmasını sağlamadaki artan rolü, Çin'in stratejik etkisini ve önemini de artırıyor.

Küresel enerji danışmanlık şirketi Wood Mackenzie'nin analistleri, "Çin açık ara kazanan gibi görünüyor" sonucuna vardı. Trump yönetiminin yenilenebilir enerji projelerini durdurmaya yönelik agresif politikaları ABD'nin bu küresel rekabetten fiilen çekildiği ve sanayi ile teknoloji alanındaki avantajı en büyük rakibine bıraktığı anlamına geliyor. Ekonomik avantajlar jeopolitik avantajlarla da pekişiyor. Savaş, ABD ile Avrupa'daki uzun süreli müttefikleri arasındaki ayrılığı derinleştirdi ve Çin'e uluslararası liderlik rolünü genişletmek için yeni bir fırsat sundu.

Güveni yeniden inşa etmek

Basra Körfezi'nden petrol, doğalgaz ve diğer yüklerin taşındığı tek deniz yolu olan Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin yeniden tamamen serbest hale gelip gelmeyeceği belirsiz. İran, uluslararası anlaşmaları ihlal edebilecek olsa da boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını gündeme getirdi. Böyle bir uygulama resmileşmese bile İran, istediği zaman ticareti aksatabileceğini gösterdi. Bu da riskleri ve maliyetleri artırıyor. Uluslararası Para Fonu'nun eski baş ekonomisti Maurice Obstfeld, "Boğazın, alıştığımız kesin serbest geçiş ortamına bir daha döneceğini sanmıyorum" dedi.

Benzer şekilde bölgedeki barış, istikrar ve artan refaha duyulan güven de sarsıldı. Obstfeld, "Körfez ekonomilerinin dinamizmi, gösterdikleri kırılganlık nedeniyle zarar görebilir" dedi ve bunun "İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırdığını" ekledi. İran, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer komşularına insansız hava araçları ve füzeler fırlattı. Katar'ın doğalgaz sahalarında meydana gelen hasar geniş çaplıydı ve sıvılaştırılmış doğalgaz ihracat kapasitesinin yüzde 17'sini etkiledi. Suudi Arabistan'da ise bir petrokimya tesisi bombalandı.

Kendisini küresel bir finans merkezi, ticaret merkezi ve turizm destinasyonu olarak konumlandıran Birleşik Arap Emirlikleri açısından bakıldığında, beş yıldızlı otellerine, veri merkezlerine ve bir nükleer tesise yönelik saldırılar ziyaretçileri ve yatırımcıları uzaklaştırabilir. ABD açısından ise Trump'ın İran'la savaşı tetikleme kararı ve kaotik politika yapım tarzı, Washington'ın küresel düzeni ve ticareti sürdürme konusundaki isteği ve kapasitesine olan güveni daha da zayıflattı.

"Ekonomi daha kırılgan hale gelecek"

Dünya Bankası ekonomistleri yılın başında verileri incelemeye başladıklarında hoş bir sürprizle karşılaşmışlardı. Bankanın baş ekonomisti Indermit Gill, "Ocak ve şubat arasında tahminlerimizi yukarı yönlü revize etmeyi düşünmeye başlamıştık çünkü görünüm çok iyiydi. Enflasyon düşüyordu, büyüme hızlanıyordu, ticaret darbeler almıştı ama ayakta kalmayı başarıyordu" ifadelerini kullandı. 

Artık durum farklı. Banka kısa süre önce ekonomik görünümünü aşağı yönlü revize etti. Küresel büyümenin 2025'teki yüzde 2,9 seviyesinden bu yıl yüzde 2,5'e düşmesini bekliyor. Enflasyon da yeniden yükselmeye başladı. ABD'de enflasyon üst üste üçüncü ay artarak mayıs ayında yıllık yüzde 4,2'ye ulaştı. Wall Street artık faiz indirimi beklemek yerine, ABD Merkez Bankası'nın bu yıl en az bir kez faiz artırmasını bekliyor. Geçen hafta Avrupa Merkez Bankası faizleri yüzde 2,25'e yükseltti. Banka, "Orta Doğu'daki savaş enflasyonist baskılar yaratıyor" açıklamasını yaptı.

Yüksek faiz oranlarının, zaten devasa kamu borçları biriktirmiş ve gelirlerinin giderek daha büyük bir bölümünü yalnızca faiz ödemelerine ayıran hem zengin hem de yoksul ülkeler üzerinde ciddi uzun vadeli etkileri bulunuyor. Hükümetler yüksek enerji fiyatlarıyla mücadele eden hane halklarına destek sağladıkça ve artan güvenlik tehditleriyle başa çıkmak için askerî bütçelerini yükselttikçe, bu bütçe baskıları daha da artacak. Krizden en ağır darbeyi alan Asya ekonomileri, İran savaşının etkilerinden ekonomilerini ve mali yapılarını kurtarmaya çalışırken Asya Kalkınma Bankası'na acil kredi başvurularında bulunmaya başladı. Gill, "Dünya ekonomisi daha gergin ve daha kırılgan hale gelecek" dedi. 

Akdeniz ve Asya mutfaklarından ilham alan yeni menü, mevsimselliği merkeze alan yaklaşımı, yerel üreticiye sadık ürünleri ile iyi yemeğin ana omurgasını zaten oluşturuyor. Ne var ki esas hamle bu ürünleri bir orkestra şefi gibi yüksek uyumla bir araya getirmek ve en iyi sonucu verecek şekilde pişirmek -Hakan Çabuk bunu son derece iyi yapan bir şef. 

Urla enginarının, zeytinyağı, baharatlar ve çok az parmesan ile ‘sous vide’ yöntemiyle 93 derecede iki buçuk saat piştiğinde aldığı hal, tabağın önünde şapka çıkaracak türden mesela. Türk mutfağında pek kullanılmayan, bu yüzden balıkçıların tutmaktan imtina ettiği aslan balığının bu menüde yer almasının getirdiği açılım ise sadece yeni bir lezzet değil, deniz canlılarının korunması için de önemli.

Zira son derece yırtıcı bu balık, diğerlerine rahat vermeyen bir tür. Onun mutfağa girmesi ise denizlerdeki popülasyonun dengesi için önemli sonuçlar doğurabilir. Rezene, kavun, çiğ badem ve zarif aquachile sos ile tatlandırılan “aslan balığı ceviche” başlangıç için es geçilmeyecek bir lezzette...

Şef Hakan Çabuk’un Frankie için hazırladığı “MediterrAssian” mutfağı deniz ürünleriyle sınırlı kalmıyor. Kuzu pirzoladan dana kaburgaya, Çabuk’un yorumuyla kırmızı etlere de yer verilmiş. Bodrum – Akdeniz rafineliğini, Frankie’nin çağdaş kimliğiyle ve kontrollü Asya dokunuşlarıyla birleştiren, gösterişten çok lezzete odaklanan Hakan Çabuk’un rakibi ise mekanın kendisi olabilir. Çünkü Frankie’nin terası başrolü yemeklerden kapabilecek güçte. Yemek sonrası müziğin artan ritmi, imza kokteyller ve manzarasıyla uzun yaz geceleri için iyi bir alternatif burası.  
 

Uykuda konuşmanın iki türü

Somniloquiyi ilginç ve uyku araştırmacıları açısından gerçekten faydalı kılan şey, her seferinde aynı şekilde ortaya çıkmaması. Bunun nörobilimi tamamen kişinin hangi uyku evresinde bulunduğuna bağlı. REM dışı (NREM) uykuda, özellikle 2. ve 3. evrelerde, beyin yavaş ve ritmik dalgalar halinde salınır. Bunlar boşluk ya da tamamen hareketsizlik dönemleri değildir. Engelleyici “aşağı durumlar” ile uyarıcı “yukarı durumlar” arasında gidip gelirler.

Bazen bir yukarı durum, konuşma motor bölgelerinde yeterince güçlü ve yeterince yerel hale gelir; böylece tam bir uyanıklık yaratmadan gırtlağı, dili ve dudakları kısa süreliğine etkinleştirir. Kişi uyumaya ve farkında olmamaya devam eder. Beyin yalnızca istemsiz bir motor aktivite komutu vermiştir. Araştırmacılar bu durumu “motor korteks sızıntısı” dediği diye adlandırıyor. Bunun sonucunda genellikle kısa ve anlaşılmaz bir ses çıkar: bir kelime, bir inleme ya da yarım kalmış bir ifade. REM uykusu ise tamamen farklı bir durum. Bu evrede rüya gören beyin son derece aktiftir ve beyin görüntülemelerinde uyanıklık durumundan neredeyse ayırt edilemez. Uyuyan kişinin rüyalarını fiziksel olarak canlandırmasını önlemek için beyin sapındaki özel bir devre motor atoni üretir: GABA ve glisin reseptörleri aracılığıyla oluşturulan kimyasal temelli tam vücut felci.

Journal of Neuroscience dergisinde yayımlanan araştırmalar, ventromedial medulladaki nöronların bu durumun sürdürülmesinde kritik rol oynadığını ve bu sistem başarısız olduğunda sonuçların çarpıcı olduğunu göstermiştir: Hayvanlar ve insanlar doğrudan gerçek dünyada hareket eder, jestler yapar ve konuşurlar. REM sırasında görülen somniloquide duyduğunuz şey, rüya konuşmasının fiziksel dünyaya sızmasıdır. Bu durumlarda felç mekanizması her yerde işe yaramış, yalnızca ses üretim sisteminde tam olarak başarılı olamamıştır. Her iki mekanizma da özünde bir baskılama başarısızlığıdır. Uyuyan beyin, kendisini tamamen kontrol altında tutamadığında konuşur.

Uykuda insanlar ne söyler?

2017 yılında nörolog Isabelle Arnulf ve Paris’teki Avrupa Uyku Araştırma Laboratuvarları’ndaki meslektaşları, Sleep dergisinde bugüne kadar yapılmış en kapsamlı dilbilimsel uyku konuşması analizini yayımladı. Araştırmacılar, polisomnografik izleme altında birden fazla gece boyunca 232 yetişkini kaydetti. 883 uyku konuşması ve anlaşılabilir 3 bin 349 kelime toplandı.

Araştırmanın ortaya koyduğu en yaygın kelime “hayır”dı. Olumsuz ifadeler tüm cümlelerin yüzde 21’inden fazlasını oluşturuyor ve NREM uykusunda REM’e göre daha sık görülüyordu. Soru cümleleri kayıtların yüzde 26’sında yer aldı. Dilbilgisel olarak tam ve doğru yapılandırılmış yan cümlecikler neredeyse yüzde 13 oranında görüldü. Küfürler ise tüm cümlelerin yaklaşık yüzde 10’unda yer alıyordu ve kişiler bunları uyanıkken kullandıklarından belirgin biçimde daha sık kullanıyordu.

Çarpıcı olan yalnızca içerik değil aynı zamanda biçim. Uykuda konuşma, uyanık dilin yapısını korur. Konuşan kişiler, hayali konuşma partnerlerinin cevap vermesi için duraklamalar bırakıyor; sanki gerçek konuşma sırası kurallarına uyuyorlardı. Konuşma üretimi ve anlama ile ilişkili klasik bölgeler olan Broca ve Wernicke alanlarının uyku sırasında da bağlantılı ve aktif kaldığı görülmektedir. Arnulf’un belirttiği gibi: “Gece dili olumsuz, gergin, daha kaba ve kişinin kendisine değil bir başkasına yöneliktir.” Görünen o ki uyuyan beyin rastgele mırıldanmıyor. Genellikle biriyle tartışıyor.

Neden uykuda konuşuluyor?

Bilim henüz somniloquinin neden evrimleştiği veya neden varlığını sürdürdüğü konusunda tek ve kesin bir cevaba sahip değil. Ancak her biri tablonun farklı bir parçasını açıklayan, sağlam temellere dayanan çeşitli çerçeveler mevcut. Bellek pekiştirme hipotezi, uykuda konuşmanın beynin gece boyunca gerçekleştirdiği bellek işleme süreçlerinin bir yan ürünü, hatta bir göstergesi olabileceğini öne sürüyor. 2019 yılında Sleep Medicine Reviews dergisinde yayımlanan bir inceleme, uyku sırasında yapılan sözlü ifadelerin yakın zamanda öğrenilen bilgilerin yeniden işlenmesinde görev alan psikodilbilimsel devrelerin etkinleşmesini yansıttığını öne sürmüştür. Bu görüşe göre somniloqui, epizodik ve bildirisel belleğin pekiştirilmesine açılan gözlemlenebilir bir pencere olabilir.

İlgili bir çalışmadaki dikkat çekici bir vakada, REM uyku davranış bozukluğu olan bir hasta, uykusunda yatmadan önce çalıştığı bir metinle anlamsal açıdan ilişkili bir ifade söylemiştir. Bu beynin “dosyalama sisteminin” istemsiz bir sözlü çıktısı gibiydi. Sinirbilimci Antti Revonsuo tarafından geliştirilen tehdit simülasyonu teorisi ise daha geniş bir evrimsel çerçeve sunuyor. Revonsuo’ya göre rüya görmek, doğal seçilim tarafından şekillendirilmiş eski bir biyolojik savunma mekanizması ve uyku sırasında tehditleri algılama ve onlardan kaçınma becerisini prova etmeye yarar.

Bu teoriyi test eden ve tekrarlayan 212 rüya raporunu inceleyen bir çalışmada, rüyaların yüzde 66’sında en az bir tehdit bulunduğu ve rüya görenlerin genellikle savunmacı ya da kaçınmacı davranışlar sergilediği görülmüştür. Eğer uyuyan beyin yırtıcılar, rakipler veya sosyal tehlikeler gibi tehditlere karşı simülasyonlar yürütüyorsa, uyku konuşmalarındaki olumsuzluklar, reddetmeler ve sözel saldırganlık evrimsel açıdan anlam kazanmaya başlar. Bu durumda “hayır” kelimesi rastgele değildir; insan sözlüğündeki en eski ve en çok prova edilmiş sözcüklerden biri olabilir.

Motor aktivitelerin taşması görüşü ise evrimsel değil, mekanik bir açıklama sunar: Uykuda konuşma, motor engelleme sistemleri kusursuz çalışmadığında ortaya çıkar. Beyin son derece karmaşık bir biyolojik sistemdir ve uyku sırasında bedeni susturmaktan sorumlu devreler hatasız çalışacak şekilde optimize edilmemiştir. Özellikle engelleyici sistemleri hala olgunlaşmakta olan çocuklarda görülen bu tür sızıntılar, bir özellikten çok, her gece bakım molası olmadan çalışan karmaşık bir donanımın yan etkisi. Bu hipotezler birbirini dışlamaz. Muhtemelen en sağlam yaklaşım, uykuda konuşmanın birden fazla nedene bağlı olduğu: Eksik motor baskılama nedeniyle ortaya çıkar ancak içeriği beynin devam eden duygusal ve bilişsel işlemlerini yansıtır.

Uykuda konuşma ne zaman dikkate alınmalı?

İnsanların büyük çoğunluğu için uykuda konuşması zararsızdır. En fazla ilginç bir durum, zaman zaman da utanç verici bir olaydır ve çoğunlukla kendiliğinden düzelir. Tedavi gerektirmez. Yalnızca bilinen tetikleyicilerin ele alınması yeterlidir. Uyku yoksunluğu, ateş, alkol ve duygusal stres en yaygnı bilinen tetikleyiciler.

Bununla birlikte, ciddiye alınması gereken durumlar da var. Eğer uykuda konuşma sık, yüksek sesli ve yumruk atma, tekmeleme ya da yataktan fırlama gibi fiziksel hareketlerle birlikte görülüyorsa, bu REM uyku davranış bozukluğuna (RBD) işaret ediyor olabilir. RBD yalnızca bir rahatsızlık değildir. Araştırmalar, bunun nörodejeneratif hastalıkların önemli bir erken belirtisi olduğunu göstermiştir. RBD hastalarını uzun süre izleyen çalışmalar, bu kişilerin önemli bir kısmının yıllar sonra Parkinson hastalığı veya Lewy cisimcikli demans geliştirdiğini ortaya koymuştur; çoğu zaman bu durum uyku belirtilerinin başlamasından on yıl ya da daha uzun süre sonra ortaya çıkıyor.

Uykuda konuşmanın gece terörleri, uyurgezerlik veya solunum bozukluklarıyla birlikte görülmesi de klinik değerlendirme gerektirir. Ayrıca bir eş ya da partner, sesli konuşmalar nedeniyle düzenli olarak uykusuz kalıyorsa, sebebi ne olursa olsun bir doktora danışmak doğru olacaktır. Yine de çoğumuz için gecenin bir vakti mırıldanılan ara sıra bir “hayır”, beynin yaptığı şeylerden başka bir şey değil: Beyin, sadece kendi işini yapıyor.

ABD ve İran'ın duyurduğu ön anlaşma İran savaşındaki ateşkesi 60 gün uzatmakla kalmıyor. Ayrıca dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın açılmasını da öngörüyor. ABD Başkanı Donald Trump boğazın cuma günü itibariyle tamamen açılacağını öne sürdü. Analistler piyasalardaki aşırı olumlu havaya rağmen belirsizliklerin halen masada olduğunu aktarıyor. BCA Research'ün yatırımcı notunda, "Fiyatlarda anlamlı sayılabilecek bir düşüş beklemiyoruz. Jeopolitik riskler devam ederken stoklar büyük ölçüde boşalmış durumda. Ülkeler stratejik rezervlerini yerine koymakla kalmayıp daha büyük rezerv tutma çabasına girişebilir" değerlendirmesi yapıldı.

Ayrıca tarafların karşılıklı saldırılarında körfez bölgesindeki fosil enerji üretimi altyapısı da büyük hasar gördü. HSBC'nin araştırma notunda Hürmüz Boğazı'ndaki normalleşmenin en erken eylül sonunda görülebileceği vurgulandı. 

Yüksek enerji fiyatları Türkiye dahil dünya genelinde enflasyon endişelerini artırdı ve büyüme beklentilerini baltaladı. 

Türkiye'de akaryakıt fiyatları geriliyor

Petrol fiyatlarındaki geri çekilmenin ardından motorinin litre fiyatında gece yarısından itibaren 1 lira 23 kuruş indirim yapıldı.

İndirimin ardından motorinin litre fiyatı İstanbul'da 65,23 liraya, Ankara'da 66,35 liraya ve İzmir'de 66,63 liraya geriledi.

Benzin fiyatlarında ise herhangi bir değişiklik yapılmadı. Benzinin litre fiyatı İstanbul'da 63,03 lira, Ankara'da 63,99 lira ve İzmir'de 64,27 lira seviyesinde bulunuyor.

İsmet Saz ve Arda Türkmen gibi şeflerle de çalışan Alp Çekici, Bozcaada'daki işletmesinin ardından pandemi sonrası Caddebostan’daki Hani Restaurant’ı hayata geçirdi.

Hani artık Cadde’de Şef Alp Çekici’nin yorumlarıyla damakta iz bırakan mezelerinin, deniz ürünlerinin, ara sıcakların ve etlerinin lezzetiyle haklı bir şöhrete sahip. Örneğin, her gittiğinizde aynı çıtırlıkta ve lezzette tadacağınız patates cipsleri sadece Anadolu Yakası’nın değil, İstanbul’un en iyilerinden. Keza, kimyonlu, derotlu, taze soğan, domates ve biberle birlikte kavrularak hazırlanan yaprak ciğer de aynı şekilde şehrin bir numarası olmaya aday. Domates sosuyla servis edilen karidesli çıtır börek ise inanılmaz sıcak servisi ve diri duruşuyla doğal olarak hayranlık uyandırıyor.

Şef Çekici’nin “Sohbet Sofrası” olarak tanımladığı mutfağında favanın yeri ayrı. “Bir restoran favayı iyi yapıyorsa, orada yemek kalitesi yüksektir,” diyen Çekici, bu mezeyi annesinden öğrendiği tarife kendi yorumunu katarak hazırlıyor. Çilekli Ege otları, yazın ekşi elma, kışın ayvalı sunulan karides de Hani’ye özgü tatlardan. Sarımsakla soslandıktan sonra bal ve pikan ceviziyle finalize edilen hellim ise sıcaklar arasında yükselişe geçeceğini tahmin ettiğim lezzetlerden.

Menü ara sıra revize edilse de genel olarak mevsimselliğin dışında çok değişken bir mutfağı yok Hani’nin. Ancak, sürekli misafirlerine farklılık sunmak adına dört kişi ve üstünde özel gruplar için menüde olmayan her türlü sofrayı kurabiliyorlar. Yeter ki birkaç gün öncesinden bu talep iletilmiş olsun. Kaburga dolması, hamsili pilav, tuzda balık ya da herhangi bir yörenin menüsü... Belki de Uzak Doğu, Fransız ya da İspanyol mutfağına ilişkin bir sofra... Alp Çekici ve ekibi misafirleri için her türlü mutfağı en şeçkin örnekleriyle  kurgulayabiliyor. Kimi zaman canlı müzik performanslarının gerçekleştiği mekânda kapalı gruplar için DJ’li akşamlar da düzenleniyor.

Bahçeşehir Üniversitesi Gastronomi Bölümü’nde dersler veren ve danışmanlık yapan Alp Çekici kendini bir yemek sevdalısı olarak tanımlıyor. O yüzden Hani’de kullanılan malzemelerin çıtasını hep yüksek tutuyor. Karides İskenderun’dan, bebek kalamar ve ahtapot Babakale’den, otlar İzmir’den, tereyağı Malatya’daki mandıradan, pastırma Kastamonu’dan, zeytinyağı, peynir Geyikli’den, nar ekşisi ve salçalar Antakya’dan geliyor. Hazır ürünün kullanılmadığı Hani’de günlük alışveriş, sakatat, balık, turşu gibi ürünler ise bölgenin küçük esnafından temin ediliyor.

Yüksek gastronomi standartlarında hazırlanan lezzetlerin sürdürülebilirlik adına makul bir fiyatla sunulduğu Hani’de tatlı düşkünleri farklı bir deneyim yaşamaya hazırlıklı olsun. Örneğin,  geleneksel ikramlarda yemeğin sonunda sofrada kuvvetli bir aktör olarak görmeye alışkın olduğumuz ballı cevizli muz, Hani’de karşımıza tereyağlı shortbread bisküvilerin üstünde, karamelize edilmiş ve viskili-ballı bir sosla kıtır ceviz konularak İngiliz damak zevkine gönderme yaparak çıkıyor. Vişneli çikolatalı sufle ise zamanı da geldiğinden kayıtsız kalınamayacak tatlılardan.
 

Vertanical’ın 50 yaşındaki milyarder CEO’su ve kurucu ortağı Clemens Fischer, “Bu çok zorlu bir mücadeleydi. İlacımızın, özütümüzün, plasebodan ve opioidlerden daha iyi sonuç verdiğini tekrar tekrar gösteren dünyadaki ilk şirket biziz” dedi.  Exilby, kronik ağrı tedavisi için özel olarak onaylanmış ilk kenevir türevi ilaç. Pazar potansiyeli oldukça büyük: Almanya’da her yıl yaklaşık 20 milyon opioid reçetesi yazılıyor ve potansiyel hasta sayısı 6 ila 7 milyon arasında. Geçen yıl Avrupa’da yapılan klinik çalışmalarda Exilby’nin hem opioidlerden hem de plasebodan daha etkili olduğu görüldü. Exilby ayrıca Avusturya’da da pazarlama onayı aldı ve şirket Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği genelinde de onay başvurusu yapacak.

“Opioid pazarının en az yüzde 10’una sahip olmak istiyoruz”

Fischer’in hedefi, Exilby’yi Avrupa Birliği’nde kronik ağrı tedavisinin önde gelen ilacı haline getirmek ve yüksek bağımlılık riski taşıyan opioid reçetelerinin yerini almasını sağlamak. Forbes’a konuşan Fischer, “Gerçekten opioidlerin yerini almak istiyoruz, Exilby tamamen yeni bir sınıf. Opioid pazarının en az yüzde 10’una sahip olmak istiyoruz. Bunun fazlasıyla gerçekçi olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı. 

Vertanical’ın nihai hedefi ise ilacını ABD’de onaylatmak. ABD yılda yaklaşık 120 milyon opioid reçetesinin yazıldığı ve opioid krizinin geçen yıl 44 bin 564 kişinin ölümüne yol açtığı çok daha büyük bir pazar. Mayıs ayında ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Vertanical’ın araştırma aşamasındaki ilacına “çığır açıcı tedavi” statüsü verdi. Şirketin bu yaz ABD’de Faz 3 klinik denemelerini başlatması planlanıyor. ABD’de onay alması halinde, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre Amerikalı yetişkinlerin yüzde 24’ünün kronik ağrı bildirmesi nedeniyle Exilby’nin büyük satış başarısı yakalayan bir ilaç olması muhtemel. Fischer, “ABD pazarı açık ara en önemli pazar ve bizim görüşümüze göre talebin ve hasta ihtiyacının en yüksek olduğu yer” diyor.

Eski bir tıp doktoru olan Fischer, Almanya’nın Weilheim kentinde doğmuş seri bir ilaç girişimcisi. Halen Münih merkezli bir holding şirketi olan Futrue Group aracılığıyla yaklaşık 20 ilaç ve Ar-Ge şirketinden oluşan küçük bir imparatorluğu yönetiyor. Son yirmi yılda uyku yardımcılarından irritabl bağırsak sendromu tedavilerine kadar reçetesiz satılan ilaçlar ve takviyeler alanında çeşitli şirketler kurup sattı ve yaklaşık 1 milyar dolarlık bir servet edindi.

300 milyon dolardan fazla yatırım yaptılar

2017 yılında Fischer, ABD’de hızla büyüyen kenevir sektörüyle ilgili haberleri okurken dikkatini çeken bir şey oldu: Tıbbi esrar kullanan hastalar bunu kronik ağrı tedavisinde kullanıyordu. Bunun üzerine Kaliforniya ve Nevada’ya giderek bir düzineden fazla şirketle görüştü, en iyi yetiştirme yöntemlerini araştırdı ve ağrı yönetiminde etkili olabilecek türleri inceledi. Avrupa’ya döndüğünde 500 esrar tohumu sipariş etti, Danimarka’da güller yetiştirmek için inşa edilmiş bir serayı 215 bin metrekarelik bir kenevir üretim tesisine dönüştürdü ve çalışmalara başladı. 

Fischer THC, CBD ve daha çok uyku yardımcısı olarak bilinen bir başka kanabinoid olan CBN açısından zengin olan ve DKJ-127 adını verdiği bir tür üzerinde karar kıldı. Vertanical, bu tür ve kronik ağrı tedavisindeki özel kullanımı için ABD’de ve dünyanın çeşitli yerlerinde patentler aldı. Fischer, şirketin sonunda en başarılı girişimi olacağına inanıyor. Fischer ve iş ortağı Madlena Hohlefelder, Vertanical’a kendi ceplerinden 300 milyon dolardan fazla yatırım yaptı.

Purdue Pharma tarafından üretilen ve FDA onaylı bir ilaç olan OxyContin gibi ürünler ABD’de opioid krizini körükledikten sonra sağlık profesyonelleri bağımlılık, aşırı doz ve ölüm riskleri olmadan etkili ağrı kesici sağlayabilecek daha iyi seçenekler aramaya başladı. Beyne gönderilen ağrı sinyallerini azaltan opioid dışı bir ilaç olan Journavx, Ocak 2025’te FDA tarafından akut ağrı tedavisi için onaylandı. İlacın üreticisi Vertex, piyasadaki ilk yılında 59,6 milyon dolar satış gerçekleştirdiğini bildirdi. Pensilvanya merkezli Viatris de ağrı kesici ilacı Meloksikam için FDA onayı almaya çalışıyor.

Precedence Research’e göre ABD opioid pazarı yıllık yaklaşık 20 milyar dolarlık satış hacmine sahip. Bu da alternatif ilaçlar için büyük fırsatlar bulunduğu anlamına geliyor. ABD’de akut ağrı için daha fazla sayıda bireysel reçete yazılsa da kronik ağrı daha büyük bir pazar oluşturuyor. Kronik ağrı hastalarına ilaçlar daha uzun süre ve daha yüksek dozlarda reçete edildiğinden, hasta başına gelir de daha yüksek oluyor. Opioid üreten ilaç şirketlerini takip eden Morningstar analisti Keonhee Kim, “Pazarın küçük bir kısmı bile önemli olabilir” diyor.

Şirketin Başkan Yardımcısı Stella Li, Londra'nın batısındaki Birleşik Krallık merkezinde Reuters'a konuştu. Li, "Macaristan şu anda bir numaralı önceliğimiz." dedi. Yönetici ayrıca, "İkinci önceliğimiz, Avrupa'da ikinci bir üretim tesisi bulmaya odaklanmak olacak." ifadesini kullandı.

Üretim beklentilerin gerisinde kaldı

Macaristan'daki üretimin başlaması, başlangıçta beklenenden yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşiyor. Li geçen eylül ayında, güney Macaristan'ın Szeged kentindeki tesisin 2025 yılı sonuna kadar üretime geçeceğini söylemişti. Bu tesis, markanın Avrupa'daki ilk fabrikası olma özelliğini taşıyor. Plana göre burada Dolphin Surf kompakt elektrikli otomobili üretilecek.

Çin'de yeni fabrikalar kurarken hızlarıyla bilinen BYD ve rakibi Chery, Avrupa'da bazı gecikmeler yaşıyor. Chery, Barselona'daki bir fabrikada üretime başlama tarihini birkaç kez erteledi. Ancak şirket, İspanyol otomobil üreticisi Ebro ile kurduğu ortak girişimin 2026 yılında araç üretimine başlayacağını belirtiyor.

Li, BYD'nin Macaristan'daki fabrikada ekipman kurulumuna halen devam ettiğini aktardı. Şirketin Avrupa'daki satışları geçen yıl yüzde 270 artarak yaklaşık 188.000 araca ulaştı. Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisinin Avrupa satışları bu yıl mayıs ayına kadar olan dönemde yüzde 144 arttı. Bu artışla birlikte bölgedeki satışlar 100.000 adedi aştı.

Türkiye projesi beklemeye alındı

Elektrikli araçları Avrupa'da üretmek, şirketin Çin yapımı elektrikli araçlara uygulanan Avrupa Birliği tarifelerinden kaçınmasına yardımcı olacak. BYD, 2024 yılında Türkiye'de bu yıl üretime başlayacak bir fabrika kurmak için 1 milyar dolar yatırım yapacağını söylemişti.

Ancak Başkan Yardımcısı Li, şirketin henüz o fabrikanın inşasına başlamadığını belirtti. Li, projenin şu an beklemede olduğunu sözlerine ekledi. Çinli üreticinin Türkiye'de üretime başlamak için elinde bir zaman çizelgesi bulunmadığı da ifade edildi.

Köyü özel kılan bir başka konu ise gastronomi kültürü. Sahil şeridindeki restoranlarda kaliteli deniz ürünlerini, Ahtapotçu Mehmet Usta’da tattığımız “gevreğik” gibi dağlardan toplanan yöresel otların yanı sıra bahçeden sofraya taşınan sebze ve meyvelerin hikâyeleştirdiği mezeleri ya da Kırin Dede Restaurant’ta  karşımıza çıkan Aydın Çine’nin ızgara yapılan köy peyniri gibi civardan lezzetleri deneyimleyebiliyorsunuz. Yine bir aile işletmesi olan Esinti Söğüt Restaurant’ta ise cips olarak kuruttukları biberleri çıtırdatırken, fikirden esinlenip kendi mutfağınıza da taşımayı düşünebilirsiniz. 

Kırım Tatarları, Yörük ve Rumlar’ın kültürleriyle harmanlanan Ege’nin güneybatı ucundaki bu köyü gastronomik açıdan ayrıştıran önemli etken, yörenin ailelerinin 200 yıldır toprağına bağlı kalarak işlemesi. Neredeyse hiç göç vermeyen köyde herkesin kendi bahçesi var ve mutfak hayatlarının merkezinde yer alıyor. Kime denk gelsen, küçük yaştan itibaren mutfağa girdiğini ve iyi yemek yaptığını anlatıyor. Belli ki, bu konu bir genetik mirasa dönüşünce, Söğüt Köyü, Bodrum, Marmaris, Fethiye gibi turizmin kalbinin attığı 5 yıldızlı otel ve restoranlara şef yetiştirir olmuş. 

İşte o şefler şimdi aileleriyle birlikte kendi yurtlarında restoran işletiyorlar. Dolayısıyla, yakınlardaki koyları dolaşmak için özel olarak kiralayacağınız tekneler de dahil, bu 5 yıldızlı gastronomi deneyimini gittiğiniz her yerde yaşıyorsunuz.

Söğüt’ün manzarası ise kıyıdan ve tepelerden ayrı güzel. Ancak tepelerde özellikle gün batımı hafızalara kazınacak bir renk şöleni sunuyor. Bu hoşluğu doyasıya yaşamak için bizim tercihimiz orta noktada olması nedeniyle denize de yakın sayılabilecek Söğüt Köyü’nün tek apart sitesi Saranda Garden’dı. 1700 m²’lik geniş bir araziye sahip Saranda Garden, Mimar Şemsa Kağnıcı’nın tüm estetik dokunuşunu gerek havuz kenarı ve bahçe peysajında, gerekse dairelerin dekorasyonunda yansıtıyor. Oturduğunuz balkondan dağlara ve denize bakıp huzura ererken, havuzdaki su sesine eşlik eden muz ağaçlarının sakin hışırtısı ayrı bir mutluluk kaynağı olabiliyor. 

Makine mühendisi eşi Hayrettin Kağnıcı’nın kendi tesislerinin altyapısını yaparken etraflarındaki yolların düzenlenmesine ön ayak olması ise şapka çıkarılacak bir konu. Zaten, karı koca Kağnıcılar, köyün dışından gelip yerleşen nadir yabancılardan olmalarına karşın, Söğüt gönüllüleri olarak, konumu itibarıyla “yolun sonu” şeklinde tanımlanan köyün bozulmadan medeniyetten nasibini alması için canla başla çalışıyorlar. Hatta topraksız tarım yaparak beldeye başka bir bakış açısı getirmeyi planlıyorlar. 

Sonbaharla birlikte longevity etkinliklerinin de düzenleneceği Saranda Garden’da konaklamak için sadece altı daire bulunuyor. Orası dışında, köyde yine az sayıdaki villalardan birini kiralayabilirsiniz. Daha da tepede konumlanmak isterseniz, sadece iki evi bulunan Kızılyer’deki Söğütköy İnzivası bir alternatif olabilir. Bu evler 40 adet yarım asırlık badem ağacı, zeytin ve keçiboynuzu ağaçları, yaban mersini, defne, mercanköşk, biberiye, lavanta, karabaş otu, aronya gibi tıbbi ve aromatik bitkilerin bulunduğu 1800 m² arazi içinde yer alıyor. Sahilde ise konaklamak için son derece şık ve keyifli pansiyonlar bulunuyor. 

Aslına bakarsanız, gerek geliş gidiş yolu, gerekse denize inen yolların engebeli olması nedeniyle Söğüt Köyü daha çok yatla gelen misafirlerin tadını çıkaracağı bir belde olarak da nitelendirilebilir.  Köyün ikon restoranı Manzara ağırlıklı olarak bu tarz misafirlerin rağbet ettiği,  tatil sezonunda aylar öncesinden rezervasyon yaptırmanız gereken, kendini gastronomi rehberlerinin özellikle dışında tutan ve tahmin edeceğiniz üzere Söğüt Köyü’nün manzarasını tüm ihtişamıyla sunan bir foodie tapınağı. Burada deniz böcekleri de et de yiyebilirsiniz. Manzara’nın menüsündeki salatalarda da yer aldığından, Söğüt bademinden bahsetmek isterim. Yağ oranı Datça bademine nazaran biraz daha düşük olan orta boydaki bu bademin hafif sütlü ve tatlımsı bir aroması var ve bence tadına doyum olmuyor. Köyün kült mekânlarından bir diğeri ise Manzara’nın aksine hemen kıyıda yer alıyor. Türkiye’den ve dünyadan iş, sanat, cemiyetten isimlerin uğrak noktası, restoran ve beach bar’a sahip Barba Saranda kendini bir “art space” olarak da tanımlıyor.

Söğüt Köyü, sizi enteresan biçimde sessiz lükse davet ederken, aynı zamanda doğayla bütünleşmenize aracılık ediyor. Keçiboynuzu ağacını ve mor yasemini ilk defa gördüğüm köy endemik olarak fazlasıyla lütufkâr. Bahçesindeki minik kurbağalarla şakalaştığımız apartımızdan çıktığımızda serbest dolaşan eşeklere denk gelmek, yüzdüğümüz koylardaki adacıklarda yine serbest dolaşan keçilere karşı kulaç atmak adeta bir öze dönüş gibiydi. Söğüt Köyü’ne karadan gelmesi belki hiç kolay değildi ama doğrusu onu bırakıp gitmek de kolay olmadı.

Al-Nassr anlaşması yıllık 200 milyon dolar kazandırdı

Ronaldo, bu yaz 41 yaşında turnuvadaki rekor kıran altıncı katılımını gerçekleştirirken hala ilk Dünya Kupası şampiyonluğunu kazanmaya çalışıyor olsa da işsizliği kısa sürdü ve Premier Lig ile yaşadığı ani ayrılık banka hesabı açısından gizli bir nimet oldu. Ocak 2023’te Suudi Pro League kulübü Al-Nassr ile imzaladığı ve 2025’te iki yıl daha uzattığı sözleşmenin kendisine yıllık 200 milyon doların üzerinde kazandırdığı düşünülüyor. Forbes tahminlerine göre bu rakam, İngiltere’de oynarken sahadan yılda zaten 60 milyon dolar veya daha fazla kazanan bir oyuncu için bile akıl almaz seviyede.

Lionel Messi nasıl milyarder oldu?

Şimdi sponsorluk anlaşmaları ve diğer ticari girişimlerin yanı sıra maaşı ve performans primleri de hesaba katıldığında, Ronaldo hala aktif spor hayatını sürdürürken kariyer kazançlarında 2 milyar doları aşan ilk sporcu oldu. Ayrıca artık Forbes’un tahminine göre 1,2 milyar dolarlık servetiyle bir milyarder. Ronaldo, Forbes’un dünyanın milyarderleri listesinde yer alan yalnızca dört aktif sporcudan biri oldu. Bu grupta NBA yıldızı LeBron James, golfçü Tiger Woods ve uzun yıllardır süren futbol rakibi Lionel Messi de bulunuyor; Messi de aynı şekilde listeye 5 Haziran itibariyle ilk kez giriş yaptı. Eski futbol yıldızı David Beckham da kısmen Major League Soccer ekibi Inter Miami’deki azınlık hissesi sayesinde yakın zamanda milyarderler arasına katıldı.

Portekiz'in en zengin ikinci insanı

Ronaldo, Kasım 2025’te Morgan’a verdiği ve üç yıl önceki görüşmelerine kıyasla çok daha zafer havası taşıyan başka bir röportajda mali durumunu yakından takip ettiğini söyledi ve yıllardır milyarder olduğunu iddia etti. Portekiz'in en zengin ikinci insanı olan Ronaldo, “Bu sayıya ulaşmak benim hedefimdi. Bu Altın Top kazanmak gibi" demişti. 

Ronaldo burada dünyanın en iyi futbolcusuna verilen ve Messi dışında herkesten fazla, beş kez kazandığı Ballon d’Or ödülüne atıfta bulunuyordu. Kendine güveniyle tanınan Ronaldo, daha sakin ve mütevazı Arjantinli rakibinin mükemmel bir karşıtı oldu. (Ronaldo, Manchester United’daki ilk döneminde 2008 yılında ilk Ballon d’Or’unu kazandıktan sonra Nike, “Sevginiz beni güçlü kılıyor; nefretiniz ise durdurulamaz yapıyor” sloganıyla bir pazarlama kampanyası başlattı.)

Ancak iki efsanenin ortak yönleri de çok fazla; bunların başında küresel sahneye genç yaşlarda çıkmaları geliyor. Atlantik Okyanusu’nda, Portekiz anakarasından yüzlerce kilometre uzakta bulunan küçük volkanik Madeira Adası’nda doğan Ronaldo, Sporting Clube de Portugal’ın scoutları tarafından keşfedildi ve 1997 yılında, 12 yaşındayken Lizbon’a taşındı. 2002’de, henüz 17 yaşındayken Sporting CP’nin A takımına yükseldi ve o kadar etkileyici performans gösterdi ki bir yıl sonra yaklaşık 20 milyon dolarlık bonservis bedeliyle Manchester United’a transfer oldu.

Dünyanın en çok kazanan sporcuları 2026

Teknik direktör Alex Ferguson yönetiminde geçirdiği altı yılda Ronaldo büyük bir yıldız haline geldi. Manchester United’ın üst üste üç Premier League şampiyonluğu kazanmasına yardımcı olduktan sonra, 2009’da yaklaşık 130 milyon dolarlık rekor bir transfer bedeliyle İspanya’nın Real Madrid takımına geçti. Ronaldo daha sonra üç yıl boyunca İtalyan kulübü Juventus’ta oynadı. Bunun ardından başarısız geçen Manchester United dönüşü ve nihayetinde Al-Nassr’a transferi geldi. Bu süreçte sekiz lig şampiyonluğu kazandı (Premier League’de üç, La Liga’da iki, Serie A’da iki ve 2026 Suudi Pro Lig şampiyonluğu) ve beş UEFA Şampiyonlar Ligi kupası elde etti. Ayrıca Portekiz’i, 2016 Avrupa Şampiyonası’nda ilk büyük uluslararası turnuva zaferine taşıdı. Kulüp ve milli takım düzeyindeki tüm maçlarda Ronaldo rekor düzeyde 973 gol attı ve emekli olmadan önce bin gole ulaşmak istediğini birçok kez dile getirdi.

En çok kazanan sporcu

Kazandığı ücretler de bu başarılarla paralel ilerledi. Ronaldo, Forbes’un dünyanın en çok kazanan futbolcuları listesine ilk kez 2008’de yaklaşık 18,5 milyon dolarlık gelirle girdi ve 2010’dan bu yana tüm spor dallarında en çok kazanan ilk on sporcu arasında yer aldı. Bu yıl, son 12 ayda elde ettiği tahmini 300 milyon dolarlık gelirle listenin zirvesinde bulunuyor: 235 milyon dolar sahadan, 65 milyon dolar saha dışından. Bu rakam, boksör Floyd Mayweather Jr.’ın 2015’te kırdığı rekoru yakalıyor. Ronaldo böylece üst üste dört yıl ve toplamda altı kez dünyanın en çok kazanan sporcusu oldu; yalnızca bu sıralamanın zirvesine 11 kez çıkan Tiger Woods’un gerisinde yer alıyor.

Ronaldo kazanç listeleriyle o kadar özdeşleşmiş durumda ki Conor McGregor 2016’da ona sıralamada kendisini geçmeyi umduğunu söylemişti. İrlandalı MMA dövüşçüsü, viski markası Proper No. Twelve’ın satışının ardından 2021’de sözünü tutup birinci sıraya yükseldiğinde Forbes’a, “Bu yıl Ronaldo’yu geçebildiğim için mutluyum” dedi. Forbes tahminlerine göre bu uzun ve son derece kazançlı dönem, Ronaldo’ya kariyer boyunca sahadan elde edilen gelirlerde rekor düzeyde 1,4 milyar dolar kazandırdı. Toplam kariyer kazancı ise 2,1 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, Messi’nin yaklaşık 1,8 milyar dolarlık gelirini ve Woods’un 2 milyar doların biraz altındaki kariyer toplamını geride bırakıyor.

Ronaldo, son birkaç yılda Suudi Arabistan’da oynarken bu paranın daha büyük bir kısmını elinde tutabilmiş olabilir çünkü ülkede kişisel gelir vergisi bulunmuyor. Geçmişte de vergi yükünü azaltmak için çeşitli adımlar attı. Messi gibi o da, Real Madrid dönemindeki sponsorluk gelirlerine ilişkin ödemeleri vergi cennetlerindeki paravan şirketlere yönlendirerek vergi kaçırdığı iddiaları nedeniyle İspanya’da hukuki sorunlar yaşadı. Ronaldo, 2019’da davayı sonuçlandırmak için 22 milyon dolar ceza ödemeyi kabul etti.

Girişimci yönü

Suudi Arabistan’ın Kamu Yatırım Fonu tarafından desteklenen yüksek maaş teklifleri nedeniyle ülkeye giden birçok spor yıldızı görünürlük ve sponsorluk gelirlerinden fedakârlık etmek zorunda kalırken, Ronaldo’nun devasa markası ona her iki dünyanın da avantajlarını sağladı. Instagram, Facebook ve X üzerinden toplamda yaklaşık bir milyar takipçisi bulunuyor; bu da onu dünyadaki herhangi bir kişiden daha büyük bir hayran kitlesine sahip yapıyor. Onu destekleyen ondan fazla uzun vadeli sponsorluk anlaşması arasında Binance, Herbalife ve Therabody bulunurken, Nike ile de ömür boyu sürecek bir giyim anlaşması mevcut. Ayrıca yaklaşık 80 milyon aboneli bir YouTube kanalını da yönetiyor.

Ronaldo aynı zamanda daha girişimciliğe de adım atıyor. CR7 markası spor salonlarını, parfümleri, saatleri ve kıyafetleri kapsıyor. Buna ek olarak, 2016’da Madeira merkezli Pestana Hotel Group ile ortak girişim olarak başlattığı lüks otel zinciri de bulunuyor. Zincir bugün, 2021’de açılan New York Times Square’deki otel de dahil olmak üzere beş tesisi işletiyor. Bir melek yatırımcı olarak Ronaldo, 2024’te Whoop şirketine yatırım yaptı ve geçtiğimiz mart ayında şirketin 575 milyon dolarlık yatırım turuna katıldı. Bu yatırım turu sağlık ve fitness teknolojileri girişimine 10,1 milyar dolar değer biçti. Ayrıca aralık ayında yapay zeka arama girişimi Perplexity’ye açıklanmayan miktarda yatırım yaptı ve şubat ayında İspanya ikinci lig ekiplerinden UD Almería’nın yüzde 25 hissesini satın aldı. Bu hamleler, futbol kariyeri sona yaklaşırken bile başarılarıyla yetinmeye veya arka plana çekilmeye niyetli olmadığını gösteriyor. Ronaldo geçen yıl Morgan’a verdiği röportajda, “Belli bir seviyeye ulaştığınızda para artık o kadar da önemli olmuyor, en azından benim görüşüme göre ama daha fazlasına sahip olmak her zaman güzeldir. Biz insanız. Sahip olduklarımızla asla tamamen mutlu olmuyoruz" ifadelerini kullanmıştı. 

Dünyanın en değerli futbol takımları 2026

Ankara'daki etkinlik oyuncu Ceyda Düvenci'nin moderatörlüğünde düzenlendi. Programa Bebelac Pazarlama Direktörü Nida Benan Özer, Çocuk Sağlık Uzmanı Dr. Melis Yeşil ve Klinik Psikolog Ceren Gümüş Yaşa katıldı. Uzmanlar bebek gelişimi, beslenme rutinleri ve annelik yolculuğu konularını ele aldı.

Etkinlikler altı ilde daha devam edecek

Bebelac Pazarlama Direktörü Nida Benan Özer, bebek beslenmesi alanında ürünler geliştirirken projelerle de annelere destek olmaya çalıştıklarını belirtti. Özer, Ankara'dan başlayan bu yolculuğun Diyarbakır, Şanlıurfa, Gaziantep, Adana, Mersin ve İstanbul'da süreceğini bildirdi.

Özer etkinliklerin amacını anlatarak, "Amacımız hem annelerimizle beraber bilgi paylaşımı ortamı yaratmak hem de karşılıklı fikir alışverişinde bulunmak." dedi. Etkinlikleri interaktif bir şekilde tasarladıklarını belirten Özer, annelerin doğru bilgiye ulaşmasının önemine dikkat çekti.

Pazarlama Direktörü Özer, "Marka olarak bu kaosun içinden anneleri çıkarıp onları doğru ve ihtiyaçları olan faydalı bilgiye ulaştırmaya gayret ediyoruz." ifadesini kullandı.

İlk altı ay sadece anne sütü

Çocuk Sağlık Uzmanı Dr. Melis Yeşil ise sağlıklı bebek gelişiminde en önemli konunun beslenme olduğunu vurguladı. Bilişsel fonksiyonları desteklemek için bebekle keyifli vakit geçirmenin de değerli olduğunu hatırlattı.

Yeşil beslenme rutinine değinerek, "İlk 6 ay sadece anne sütü diyoruz; 6 aydan sonrasında da ek gıda dönemimiz başlıyor." değerlendirmesini yaptı. Yenidoğan grubunda anne ve bebeğin birbirini henüz tanımadığını, bu nedenle emzirme hakkında çok soru aldıklarını kaydetti.

Kusursuzluk beklentisi anneyi yoruyor

Klinik Psikolog Ceren Gümüş Yaşa da anneliğin çoğu zaman kusursuz olma beklentisiyle anıldığını ifade etti. Yaşa, bu durumun anneleri yorduğunu, çaresizlik ve tükenmişlik hissi yarattığını dile getirdi.

Her çocuğun biricik olduğunu belirten Yaşa, "Burada kıyaslamaya girmek doğru olmaz. Önemli olan annenin ya da babanın elinden geleni yapabiliyor olması." diye konuştu.

Yaşa, çocukların güvende hissetmek ve sevildiğini bilmek gibi temel ihtiyaçları olduğunu hatırlattı. Ortak deneyimlerin paylaşılmasının ruh sağlığına iyi geldiğini savunan Yaşa, "Bazen bir şeyler eksik ya da yanlış gidebilir ancak telafiler her zaman mümkün." dedi.

Kuruluşundan bu yana fırsat odaklı ve çevik yapısıyla öne çıkan ODAŞ, bugün 2’si halka açık olmak üzere toplam 21 bağlı ortaklığı, 10 tesisi ve 1.000’in üzerinde çalışanıyla faaliyetlerini sürdürüyor. Son yedi yılda Türkiye ve uluslararası pazarlarda yaklaşık 500 milyon dolarlık yatırım gerçekleştiren şirket, enerji üretiminin yanı sıra stratejik metaller, madencilik ve sürdürülebilirlik projelerine de odaklanıyor. 

Özbekistan’da stratejik bir güç 

ODAŞ’ın uluslararası büyüme stratejisindeki en önemli adımlardan biri Özbekistan yatırımı oldu. Harezm bölgesinde devreye alınan 174 MWe kurulu güce sahip ODAŞ CA Doğal Gaz Kombine Çevrim Santrali, yaklaşık altı ayda tamamlanarak bölgenin dikkat çeken enerji projeleri arasında yer aldı. Yaklaşık 500 bin haneye enerji sağlayan santral, bölgesel elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 35’ini karşılıyor. Proje aynı zamanda Özbekistan’ın enerji arz güvenliği açısından kritik altyapı yatırımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Projeyi farklılaştıran başlıklardan biri ise relokasyon modeli oldu. Türkiye’deki mevcut bir santralin sökülerek Özbekistan’a taşınmasıyla hayata geçirilen yapı, yatırım maliyetlerinin optimize edilmesi ve kaynak kullanımında verimlilik sağlanması açısından dikkat çekiyor. ODAŞ CA bugün yüzde 49 verimlilik oranıyla Özbekistan’daki öne çıkan özel sektör santralleri arasında yer alırken, 25 yıllık dolar bazlı enerji satış anlaşmasıyla uzun vadeli gelir görünürlüğü sunuyor.

ODAŞ International Başkanı Zehra Zeynep Dereli, enerji dönüşümünü yalnızca yenilenebilir yatırımlarla sınırlı değil, aynı zamanda enerji güvenliği, maliyet yönetimi ve arz sürekliliği başlıklarıyla birlikte değerlendirdiklerini belirtiyor. Şirket, yerli kaynak kullanımıyla dışa bağımlılığı azaltmayı hedeflerken, doğalgaz ve planlanan yenilenebilir enerji yatırımlarıyla geçiş sürecini destekliyor. Bu kapsamda Özbekistan’da planlanan 50 MW’lık güneş enerjisi yatırımı da şirketin bölgesel dönüşüm stratejisinin yeni adımları arasında yer alıyor. 

Döngüsel ekonomiyle yeni değer alanları

ODAŞ’ın sürdürülebilirlik yaklaşımı yalnızca çevresel uyum başlığıyla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda ekonomik değer üretimine de odaklanıyor. Çan2 Termik Santrali’nde ortaya çıkan uçucu kül ve sentetik alçı taşı farklı sektörlerde kullanılmak üzere yeniden işleniyor. 2020 yılından bu yana ABD, Kanada ve Avrupa başta olmak üzere farklı pazarlara gerçekleştirilen ihracatla 14 milyon doların üzerinde gelir elde edildi. Şirket ayrıca kömür yanması sonucu oluşan cüruf atıklarını yapı malzemesine dönüştürmeyi hedefleyen yeni bims ve briket tesisi yatırımı üzerinde çalışıyor. Bu yatırımın, atık yönetimi ve döngüsel ekonomi alanında yeni bir değer zinciri oluşturması hedefleniyor.

Enerji dönüşümünün merkezinde artık elektrik yer alıyor. Elektrikli araçlardan ısı pompası sistemlerine, sanayi üretiminden veri ekonomisine kadar birçok alan doğrudan elektrikleşiyor. Bu durum ülkelerin enerji güvenliği stratejilerini de değiştiriyor. Çünkü yeni dönemde kritik mesele yalnızca enerji kaynağına erişim değil, elektriğin doğru zamanda ve kesintisiz biçimde sisteme aktarılabilmesi. Özellikle yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlanması bu dönüşümü daha karmaşık hale getiriyor. Güneş ve rüzgr gibi kaynaklar düşük karbon avantajı sağlasa da değişken üretim yapıları nedeniyle şebeke yönetimini zorlaştırıyor. Bu nedenle enerji depolama sistemleri, enerji dönüşümünün tamamlayıcı unsuru olmaktan çıkarak doğrudan güvenlik altyapısının bir parçasına dönüşüyor.

BloombergNEF verilerine göre küresel enerji depolama yatırımları son beş yılda katlanarak büyüdü. Küresel enerji depolama kurulumları (pompalı hidroelektrik hariç) yıllık 10 gigavat seviyelerinden 112 gigavata ulaştı. Düşen batarya maliyetleri ve artan şebeke ihtiyaçlarıyla birlikte sektör, küresel çapta en hızlı büyüyen enerji alanlarından biri haline geliyor. Batarya teknolojilerindeki gelişim yalnızca elektrikli araç sektörünü değil, ulusal şebekelerin esnekliğini de doğrudan etkiliyor. Özellikle Avrupa ve ABD’de birçok enerji şirketi artık yeni santral yatırımları kadar batarya depolama projelerine de öncelik veriyor. 

Jeopolitik riskler geri döndü 

Enerji güvenliğinin yeniden küresel gündemin merkezine taşınmasında jeopolitik gerilimlerin etkisi büyük. SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi’nin değerlendirmelerine göre bölgede artan çatışmalar, özellikle enerji ithalatına bağımlı ülkeler açısından fiyat oynaklığı ve arz kesintisi riskini yeniden büyütüyor. Türkiye kısa vadede petrol ve doğalgaz tedarikinde ciddi bir kesinti riskiyle karşı karşıya görünmese de orta ve uzun vadeli belirsizlikler devam ediyor.

Petrol tarafında küresel fiyat baskısı dikkat çekiyor. Brent petrol fiyatları jeopolitik risklerin etkisiyle yeniden 100 dolar seviyesinin üzerine çıkarken, enerji ithalatı yüksek ülkelerde ekonomik kırılganlık da büyüyor. Nitekim petrol fiyatlarının sert yükseldiği 2022 yılında Türkiye’nin enerji kaynaklı dış ticaret açığı 80 milyar dolara ulaşmıştı. Enerji maliyetlerindeki artış, enflasyondan cari açığa kadar geniş bir baskı alanı yaratıyor. Doğalgaz tarafında ise Türkiye’nin tedarikçi çeşitliliği kısa vadede görece avantaj sağlıyor. Ancak İran ve Azerbaycan ile yapılan anlaşmaların sürdürülebilirliği, Rusya’ya yönelik yaptırımların derinleşmesi ve kış aylarında artabilecek talep baskısı önümüzdeki dönemin kritik risk başlıkları arasında görülüyor. 

Şebekeler yeni savunma hattı 

Enerji sektöründeki dijitalleşme aynı zamanda yeni güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor. Akıllı şebekeler, uzaktan yönetilen enerji sistemleri ve dijital sayaç altyapıları operasyonel verimlilik sağlarken siber saldırı riskini de büyütüyor. Son yıllarda Avrupa ve ABD’de enerji altyapılarını hedef alan siber saldırılar, enerji güvenliğinin artık fiziksel olduğu kadar dijital bir mesele olduğunu ortaya koydu. Deloitte’un enerji sektörü analizlerine göre enerji şirketlerinin teknoloji yatırımları içinde siber güvenliğin payı hızla artıyor. Şirketler yalnızca üretim kapasitesini büyütmeye değil, sistem sürekliliğini koruyacak dijital savunma altyapılarına da yatırım yapıyor. Özellikle kritik altyapılarda yapay zeka destekli güvenlik sistemleri ve gerçek zamanlı veri izleme teknolojileri öne çıkıyor.

Türkiye’de de benzer bir dönüşüm dikkat çekiyor. Yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyüme ve elektrifikasyonun hızlanması, şebeke modernizasyonunu daha kritik hale getiriyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre güneş ve rüzgarın toplam kurulu güç içindeki payı hızla yükselirken, dağıtık üretim modelleri de yaygınlaşıyor. Bu yapı, enerji yönetiminde dijitalleşme ihtiyacını artırıyor. 

Enerji verimliliği yeni güvenlik alanı 

Yeni dönemde enerji güvenliği yalnızca üretim ve tedarik başlığıyla sınırlı kalmıyor. Enerjiyi daha verimli kullanmak da stratejik güvenlik politikalarının parçası haline geliyor. Savaşlar, enerji krizleri ve karbon düzenlemeleri sonrasında enerji verimliliği çevresel bir tercih olmaktan çıkarak ekonomik ve jeopolitik bir zorunluluğa dönüştü. Özellikle Avrupa’da yaşanan enerji krizinin ardından enerji bağımlılığının ekonomik riskleri daha görünür hale geldi. Avrupa Birliği’nin REPowerEU programını hızlandırmasının temel nedenlerinden biri de buydu. Enerji maliyetlerindeki oynaklık, verimsiz yapıların ve yüksek karbonlu üretim modellerinin rekabet gücünü hızla aşındırıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre binalar küresel enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor. Bu nedenle gayrimenkulden sanayiye kadar geniş bir alanda enerji verimliliği yatırımları artık yalnızca sürdürülebilirlik değil, finansal dayanıklılık başlığı altında değerlendiriliyor. Özellikle Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), Türkiye gibi ihracat ağı güçlü ülkelerde sanayi şirketleri üzerinde yeni baskılar yaratıyor. Uzmanlara göre karbon maliyetini yönetemeyen şirketler önümüzdeki dönemde yalnızca çevresel değil, ticari risklerle de karşı karşıya kalacak. Bu nedenle enerji dönüşümünde rekabet avantajı artık yalnızca düşük maliyetli üretimden değil; düşük karbonlu, verimli ve dayanıklı sistemlerden geçiyor. 

Yeni dönemin anahtarı: Dayanıklılık

Enerji sektöründe artık yalnızca üretim kapasitesi değil, sistemin ne kadar dayanıklı olduğu da rekabet avantajı yaratıyor. Aşırı hava olayları, jeopolitik gerilimler, siber tehditler ve hızla artan elektrik talebi enerji altyapılarının kırılganlığını daha görünür hale getiriyor. Bu nedenle yeni dönemin enerji yatırımları yalnızca megavat hesabıyla değil; esneklik, depolama kapasitesi, veri güvenliği ve sistem sürekliliği üzerinden değerlendiriliyor. Önümüzdeki yıllarda enerji sektöründe en büyük dönüşüm, üretim merkezli yapıdan ağ yönetimi merkezli yapıya geçiş olacak. Elektriğin üretildiği kadar depolandığı, yönetildiği ve korunduğu sistemler öne çıkacak. Enerji şirketleri için yeni rekabet alanı artık yalnızca ne kadar enerji ürettikleri değil, sistemi ne kadar kesintisiz ve güvenli yönetebildikleri olacak.

Geçen yıl maliyet 1,4 trilyon dolara ulaştı

Analistler iklim uyumuna yönelik harcamaların, BWX Technologies, RenaissanceRe Holdings, Woodward ve Dycom Industries gibi şirketlerin değer kazanmasına katkı sağladığını belirtti. BI analistlerine göre aşırı hava olaylarının maliyeti geçen yıl 1,4 trilyon dolara ulaştı. Bu rakam küresel gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 1,2’sine eşit.

Bulgular, iklim değişikliğinin ekonomi üzerindeki yükünü ve aynı zamanda etkilerini azaltmaya ve bunlara uyum sağlamaya yardımcı olan şirketler için yarattığı fırsatları ortaya koyuyor. Kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşu Climate Central’ın verilerine göre yalnızca geçen yıl ABD’de en az bir milyar dolar zarara yol açan 23 hava olayı yaşandı. Bu sayı kayıtlardaki en yüksek üçüncü yıllık toplam oldu.

İklimle bağlantılı harcamalardan birçok sektörün fayda sağlaması beklenirken, ekonominin bazı bölümlerinin ise iklim değişikliğinin maliyetlerinden daha fazla etkileneceği öngörülüyor. Bloomberg Intelligence, belediyeleri ve tüketicileri bu risklere en açık kesimler arasında gösterdi. Araştırma ayrıca, afet sonrası toparlanmaya yönelik federal desteğin ABD’deki 26 eyaletteki acil durum rezerv fonlarını tehlikeye atabilecek seviyelere düşebileceği konusunda uyardı.

Kâr marjları üzerinde baskı yaratıyor

Stevenson ve Kane’e göre aşırı hava olaylarının maliyeti arttıkça sigorta primleri 2017’den bu yana enflasyondan 7 puan daha hızlı yükseldi. Bu eğilim, milyarlarca dolarlık sermayenin daha verimli kullanım alanlarından uzaklaşmasına neden olurken, belediye büyümesi, kamu sağlığı harcamaları ve konut inşaatı şirketlerinin kâr marjları üzerinde baskı oluşturuyor. Fitch Ratings bu yılın başlarında yayımladığı bir raporda, iklim risklerinin onlarca ülkenin kredi notunu tehdit ettiğine dikkat çekmişti. Kuruluş, daha sık yaşanan hava kaynaklı şokların özellikle küçük ülkelerde borçların geri ödenmesini zorlaştırdığını vurguladı.

Farklı bölgelerde yeni vakalar bildiriliyor

Son dönemde çeşitli bölgelerde görülen salgınlar sağlık otoritelerinin dikkatini çekiyor. Nisan ayında halk sağlığı yetkilileri, Güney Amerika'yı kapsayan bir kruvaziyer seyahatiyle bağlantılı birden fazla hantavirüs vakasını doğruladı. Orta Afrika'da yeniden gündeme gelen Ebola vakaları da uluslararası sağlık kuruluşlarının yakın takibinde bulunuyor.

Bunlara ek olarak, dünyanın çeşitli bölgelerinde kızamık vakalarında artış yaşanırken, dang humması ve kuş gribi kaynaklı vakalar da sağlık otoritelerinin izlediği başlıca riskler arasında yer alıyor. Uzmanlar, farklı coğrafyalarda ortaya çıkan bu gelişmelerin küresel ölçekte birbirine bağlı sağlık risklerinin göstergesi olduğunu belirtiyor.

Seyahat edenlere önlem çağrısı

Uzmanlara göre seyahat kaynaklı sağlık risklerinin önemli bir bölümü basit koruyucu önlemlerle azaltılabiliyor. Özellikle havaalanları, uçaklar ve yolcu gemileri gibi yoğun insan trafiğinin bulunduğu alanlarda el hijyenine dikkat edilmesi, enfeksiyon riskini azaltan temel uygulamalar arasında yer alıyor.

Seyahat öncesinde aşıların güncel olup olmadığının kontrol edilmesi, gidilecek bölgeye ilişkin sağlık uyarılarının takip edilmesi ve gerekli ilaçların yanlarında bulundurulması da önerilen önlemler arasında bulunuyor. Uzmanlar ayrıca, kendini hasta hisseden kişilerin veya kalabalık ve yetersiz havalandırılan ortamlarda bulunanların maske kullanmasının koruyucu etkisine dikkat çekiyor.

Halk sağlığı altyapısının önemi vurgulanıyor

Uzmanlar, bireysel tedbirlerin yanı sıra güçlü halk sağlığı sistemlerinin de salgınlarla mücadelede kritik rol oynadığını belirtiyor. Hastalık gözetim programları, aşılama altyapıları ve laboratuvar ağları sayesinde sağlık otoriteleri salgınları erken aşamada tespit ederek yayılımı sınırlandırabiliyor.

Ancak bazı ülkelerde sağlık kurumlarının kaynak ve personel açısından zorluklarla karşı karşıya olduğu ifade ediliyor. Örneğin ABD'de Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı'nın 2025 yılı içerisinde iş gücünü yaklaşık yüzde 25 oranında azaltmayı planladığı, bu kapsamda Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nde (CDC) yaklaşık 2.400 pozisyonun etkileneceği belirtiliyor.

Küresel sağlık güvenliği ortak sorumluluk olarak görülüyor

Uzmanlara göre uluslararası seyahat hacmindeki büyüme, küresel ticaretin hızlanması, kentleşme ve iklim kaynaklı değişimler, bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkış ve yayılma dinamiklerini değiştirmeye devam edecek.

Bu nedenle halk sağlığı farkındalığının yalnızca sağlık uzmanlarının değil, seyahat eden bireylerin de gündeminde olması gerektiği vurgulanıyor. Uzmanlar, günümüz dünyasında sağlık güvenliğinin ulusal sınırlarla sınırlı olmadığını ve bireysel önlemler ile kurumsal hazırlığın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.

20 bini aşkın insan, yüzlerce görevlinin yönlendirmesi ve sıkı güvenlik önlemleriyle sorunsuz bir şekilde konser öncesinde yerini buldu. Bu açıdan organizasyon şirketleri NTRteam ve M Ticket’ı ayrıca tebrik etmek isterim. 

Forbes Türkiye’nin medya sponsoru olduğu konser, klasik bir konser deneyiminin ötesine geçerek İstanbul’un iş, sanat, diplomasi ve kültür çevrelerini aynı çatı altında buluşturan uluslararası ölçekte bir etkinliğe dönüştü. Dünyanın dört bir yanından insanlar 67 yaşındaki Andrea Bocelli’yi canlı izleme fırsatı bulacakları İstanbul’a geldiler.

Konser Bocelli’nin sanat yolculuğunu anlatan özel bir video gösterimiyle başladı. Ardından ünlü tenör yıllardır birlikte çalıştığı Şef Marcello Rota’nın kolunda sahneye çıktı. Programın ilk bölümü, opera tarihinin en önemli eserlerinden oluşan klasik repertuvara ayrılmıştı. Verdi, Rossini, Lehár, Bizet ve Carl Orff gibi bestecilerin eserleri gecenin ilk yarısına damga vurdu. “Di Quella Pira”, “La Donna è Mobile”, “Brindisi”, “Largo al Factotum” ve “O Fortuna” gibi eserler, güçlü bir dramatik yoğunlukla seslendirildi.

Bu etkileyici repertuvarın en önemli taşıyıcılarından biri İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası’ydı. Büyük ölçekli bir stadyum konserinde klasik müzik icrasını bu denli net ve dengeli sunmak her zaman kolay değildir; ancak orkestra, Bocelli’nin vokaliyle kusursuz bir uyum yakalayarak özellikle Verdi ve Puccini eserlerinde güçlü bir senfonik derinlik oluşturdu. Seyircilerden gelen uzun alkışlar, performansın uluslararası standarttaki başarısını doğrularken, bu alkışların diğer pay sahibi de Şef Volkan Akkoç yönetimindeki çok sesli koroydu. 

Programın ikinci bölümü ise Andrea Bocelli’nin kariyerinde özel bir yere sahip “Romanza” albümünün 30. yılına odaklandı. Özel video gösteriminin ardından sanatçı “Caruso”, “Vivere”, “Romanza”, “Il Mare Calmo Della Sera”, “Vivo Per Lei” ve “Canto Della Terra” gibi dünya çapında iz bırakmış eserleri seslendirdi. Bu bölüm, nostalji ile çağdaş orkestral yorumların dengeli birleşimiyle adeta gecenin duygusal zirvesiydi.

Kariyerine 1990’ların başında başlayan ve dünyanın en çok satan klasik-crossover sanatçılarından Andrea Bocelli kimi zaman solo, kimi zaman da farklı konuk sanatçılarla düet ya da trio yaparak seslendirdi eserleri. Yanı sıra konuk sanatçılar ayrıca performans sergileyerek programa estetik çeşitlilik kattılar. Bu sayede seyirci İtalyan lirik soprano Serena Gamberoni, İtalyan bariton Roberto de Candia, İsviçreli fenomen çellist Jodok Cello, İtalya’da yaşayan Ukraynalı keman virtüözü Anastasiya Petryshak, Etiyopya asıllı Danimarkalı müzikal sanatçısı Andrea Lykke, Türkiye’nin en sevilen bestelerinin sahibi pop sanatçısı Kenan Doğulu, İtalyan dansçılar Francesco Costa ve Angelica Gismondo’yu sahneden canlı olarak izleyebildi. Kenan Doğulu’nun gecede senfoni orkestrası eşliğinde seslendirdiği, Spotify’da mevcut rakamlara göre 114 milyon ile açık ara en çok dinlenen şarkısı “Ara Beni Lütfen” ise konsere farklı bir renk kattı.

Etkinliğin sahne tasarımı, ışık kurgusu, video içerikleri ve ses mühendisliği organizasyonun uluslararası prodüksiyon kalitesini de gözler önüne serdi. AEG Presents standartlarında hazırlanan teknik yapı, büyük ölçekli stadyum konserlerinde sıkça karşılaşılan akustik sorunları minimuma indirerek her noktada dengeli ve net bir dinleme deneyimi sundu. Böylece stadyumda canlı bir konserden ziyade stüdyoda kaydedilmiş bir albüm dinliyormuşçasına temiz ve berrak bir ses alabildik.

Gecenin finaline doğru, binlerce kişinin aynı anda eşlik ettiği “Vivo Per Lei” ve “Canto Della Terra” performansları ise konseri bireysel bir sahne şovunun ötesine taşıyarak kolektif bir hafıza deneyimine dönüştürdü. Bocelli’nin müziği, bir kez daha farklı kültürleri ve kuşakları aynı duyguda buluşturdu. Final bölümünde yükselen alkışlar ve izleyicinin havaya karışan sevgi dolu coşkusu Bocelli’nin tekrar tekrar sahneye dönmesine neden oldu. Diyebilirim ki, geçirdiği bir rahatsızlık nedeniyle 12 yaşından itibaren gözleri dünyaya tamamıyla kapalı olan sanatçı sahneden adeta “gözlerinin içi gülerek” ayrıldı.

Platformun sunduğu özellikler:

• Sanal banka kartı oluşturma

• Kullanıcılar arası para transferi

• Online ödemeler

• Dijital varlık işlemleri

• Apple Pay entegrasyonu

• Uygulama içi bakiye yönetimi

Gömülü finans (embedded finance) pazarındaki bu gelişmeler, değişen kullanıcı beklentileriyle doğrudan örtüşüyor. Banka hesabı açma süreçleri, fiziksel kart bekleme süreleri ve uygulamalar arası geçişler artık kullanıcı deneyimi açısından geride kalıyor. Girişim, mobil odaklı (mobile-first) bir yaklaşımla finansal araçları günlük iletişimin doğal bir parçası haline getirmeyi planlıyor.

"Gizlilik esaslı fintech" eğilimi öne çıkıyor

İş modelinin operasyonel tarafı kadar güvenlik altyapısı da dikkat çekiyor. Verum Finance, güvenlik ve gizlilik odaklı Verum Messenger mimarisi üzerine inşa ediliyor. Platform tarafından paylaşılan bilgilere göre sistem; telefon numarası gerektirmeyen kayıt, uçtan uca şifreleme (end-to-end encryption), kullanıcı taraflı erişim kontrolü ve veri gizliliği odaklı (privacy-focused) araçlarla yapılandırıldı.

Yapay zeka destekli dolandırıcılıkların ve veri ihlallerinin arttığı dijital pazarda, finansal servislerin gizlilik odaklı altyapılarla birleşmesi, sektörde "gizlilik esaslı fintech" (privacy-driven fintech) olarak adlandırılan yeni bir dönemi işaret ediyor.

Güvenli mesajlaşma, dijital ödemeler ve gömülü finans alanlarının kesişim noktasında konumlanan şirketin önündeki en büyük test ise entegre ödeme sistemleri ile dijital güvenliği tek bir ekosistemde nasıl sürdüreceği olacak.

Bir başka zaman yolculuğu otelin foodie’lere hediyesi TUZZ Karaköy’de yaşanıyor. Şef Ahmet Demir Özkal’ın İstanbul’un köklü meze kültüründen beslenen mutfağını kıyı coğrafyasının zarif dokunuşlarıyla çağdaş bir dilde birleştirdiği restoranda mezeler, ara sıcaklar ve ana yemekler Ege’den Akdeniz’e uzanan bir mavi tur attırmadan sizi bırakmıyor.

A.Demir Özkal, Türkiye’nin ilk yat kulübü Marmaris Kumlubükü Yat Kulübü’nü 1981 yılında kuran Ahmet Özkal, namıdiğer Hollandalı Ahmet’in oğlu. Öncesinde Hollanda’da restoran işleten Ahmet Özkal’ın Türkiye’ye yerleşince açtığı restoranda Akdeniz, Fransız ve Çin mutfağının başarılı örneklerinin servis edilmesi, kendisi artık hayatta olmasa dahi, burayı başından beri Avrupa jet setinin uğrak noktası kılıyor. 

Şef A. Demir Özkal’ın çocukluğu ve gençliği mutfakta, hem Türkiye’den hem de dünyadan önemli isimleri ağırlayarak geçiyor. Ancak Şef Demir Özkal’ın Hollanda’dan ona şef diploması aldıran mutfak aşkında sadece babasının payı yok. Yat kulübünün mutfağında bir zamanlar gördüğümüz babasının ilk eşi olan annesi Diano Zoto ile İstanbul Cankurtaran’da “Karışma Sen” restoranını ana oğul birlikte işlettiler. Dayısı Kasım Zoto ise, İstanbul’un tarihi mahallesi Ahırkapı’ya 90’lı yıllardan itibaren turistik kimlik kazandıran, restorasyon çalışmalarıyla semtin kültürel dokusunu koruyarak silüetine çeki düzen veren, otel ve restoranlar açarak, Hıdırellez şenlikleri düzenleyerek burayı hareketlendiren değerli bir isim. Zaten Şef Demir’in anneannesi de Divan Pastanesi’nin ilk pastacılarından Mina Hanım, dedesi ise Boğaz’da “Trianon” restoranını kuran Ramiz Zoto.

Kariyerinde Hollanda dışında, Doğuş Group bünyesinde üst segment restoran projelerinde gördüğümüz Demir Özkal, The Stay Oteller Grubu’nda Executive Chef ve mutfak koordinatörü olarak edindiği deneyimi artık TUZZ Karaköy’de özgün bir mutfak anlatısına dönüştürmüş durumda. 

TUZZ Karaköy’de tabaklar yalnızca tariflerden ibaret değil; her biri bir karakter, bir hatıra, bir iz taşıyor. Kimi zaman annesinin yaptığı yemekleri değiştirerek, kimi zaman da anneannesinin tatlı tariflerine sadık kalarak balık ve ocak başı kültürünü bir araya getiren çok çekici bir menü oluşturmuş Demir Özkal. Ette sadece kuzu bulabileceğiniz TUZZ’da yağlı karalar, kebaplar tek atımlık. Ciğer ise mutlaka tadılması gereken paylaşımlık tatlardan. 

Ancak, TUZZ deniz ürünleri ve mezeler söz konusu olduğunda farklı bir heyecan yaşatıyor. Örneğin, “Nerede nasıl dokunacağımı biliyorum” diyen Şef Demir Özkal’ın füme taraması imza bir lezzet. Mevsimselliği önemseyen şefin menüsünde kendisinin yaptığı keçi tereyağından yoğurdun üstünde servis edilen çağlalı mezesine denk geldiğim için kendimi şanslı sayıyorum. Bildiğimiz humusa ise tatlı ekşi dengesini mango salatasıyla vermiş. Saatlerce karamalize edilen, ocaktan alındıktan sonra fırınlanan Bombay pilaki de mutlaka denenmesi gereken lezzetlerden. Santorini cacık ismini verdiği kuru cacık ise tempura deniz börülcesi ve bulunduğumuz dönemde erik tadı veren avokadonun birlikteliğiyle damağınızda keyifli bir iz bırakıyor. 

Tadım soframızda geçit yapan Bodrum mandalinası, kırmızı soğan turşusu, kapari ve lime’ın suyunda yüzen taze Akya carpaccio, büyüklerimizin İstanbul’unda bolca tüketilen, sonrasında ne yazık ki adı duyulmaz olsa da son yıllarda İstanbul’u yeniden şereflendiren torikten yapılan kırmızı soğanlı lakerda, lime soslu mevsim karidesi ve somon pastırma da damağımızda mühürlendi. 

Tatlıda kaymaklı Maraş dondurmasıyla servis edilen çikolatalı sıcak cookie meraklılarını mest edecek türden olsa da, benim favorim Şef Demir Özkal’ın halasının tarifi olan kızarmış un helvasıydı. Doğrusu, hafif şekerli ve altı tavada kızartılmış bu helva müthiş bir final. 

Mutfağını teknik ustalıktan çok hisle kurduğunu belirten Şef Demir Özkal, lezzetin yalnızca damakta değil, paylaşılan anlarda, kurulan bağlarda ve aynı sofrada geçirilen zamanda anlam bulduğunu düşünüyor. 

Hakikaten, sofrayı kiminle paylaştığınız yemeğin ötesine geçen bir histir. Şef Demir Özkal’ın TUZZ Karaköy’de köklerinden beslenen mutfağı size yüzde yüz bir lezzet tatmini sağlarken, her takdimini bir hikâyeyle taçlandırması ve bu hikâyelerin sohbete dönüşmesi onu da sofranızdaki dost meclisine dahil ediyor. 

Aynı duygular Khai Hotel Bodrum’un TUZZ’unda da yakalanacak. Ateşin, paylaşımın ve modern Akdeniz ruhunun etrafında şekillenen Bodrum’daki TUZZ’un sezonu açtığının müjdesini verelim. Sonbahardan ilkbahara önemli müzisyenlerin sahne aldığı Khai Karaköy’deki Asa Khai Jazz Bar ise Eylül’e kadar mola verecek; onu da meraklıları için duyurmuş olalım.

Kim ne verdi, kim ne aldı? Jüri gerçekten bağımsız mıydı? Hangi kriterler uygulandı? Kazananlar gerçekten en iyiler miydi, yoksa ilişkiler mi öne çıktı?

Özellikle bizim coğrafyada ödül mekanizmalarının zaman zaman liyakati ödüllendirmekten çok görünürlük ve ilişki yönetiminin bir parçasına dönüşebildiğini gördüğümüz için bu tür organizasyonlara her zaman belli bir mesafeyle yaklaşırım.

Ancak bazı sektörlerde mesele ödüllerden çok daha büyüktür.

Zeytin ve zeytinyağı bunların başında gelir. Çünkü zeytinyağı yalnızca bir tarım ürünü değildir.

Sağlıktır.

Gastronomidir.

Kırsal kalkınmadır.

İhracattır.

Turizmdir.

Kültürdür.

Akdeniz medeniyetinin yaşayan hafızasıdır.

Doğru yönetildiğinde ise bir ülkenin en güçlü yumuşak güç araçlarından biridir.

Bu nedenle İstanbul’da düzenlenen OLIVE ISTANBUL IOC & IOOC 2026 organizasyonunu yalnızca bir kalite yarışması olarak görmedim.

Burada aslında çok daha büyük bir soru tartışılıyor: Türkiye dünya zeytinyağı ekonomisinde gerçekten hak ettiği yerde mi?

Üretimde deviz, markada hâlâ yolun başındayız

Türkiye bugün dünyanın en büyük zeytin ve zeytinyağı üreticilerinden biri.

Son yirmi yılda zeytin ağacı varlığımız yaklaşık 90 milyondan 205 milyonun üzerine çıktı. Bazı yıllarda 400 bin ton seviyesine yaklaşan zeytinyağı üretimimizle İspanya’nın ardından dünyanın en büyük üreticileri arasında yer alıyoruz. Sofralık zeytinde ise küresel liderlerden biriyiz.

Bu rakamlar etkileyici.

Ancak zeytinyağı sektöründe gerçek güç yalnızca üretim miktarıyla ölçülmez. Asıl güç, tüketicinin zihninde oluşturduğunuz algıdır.

İspanya dünyanın en büyük üreticisi.

İtalya dünyanın en büyük hikâye anlatıcısı.

Yunanistan kalite algısını korumayı başardı.

Tunus sessiz ama kararlı biçimde premium segmentte yükseliyor.

Türkiye ise hâlâ çoğu zaman yüksek kaliteli yağı görece düşük katma değerle satan ülke görüntüsünden tam anlamıyla çıkabilmiş değil.

Sorunumuz üretim değil. Sorunumuz markalaşma. Sorunumuz kaliteyi sürdürülebilir biçimde küresel değere dönüştürememek.

Neden İtalya bizden daha fazla kazanıyor?

Bu soru yıllardır aklımı kurcalıyor.

İtalya’nın toplam üretimi birçok yıl Türkiye’nin gerisinde kalabiliyor.

Ancak dünya tüketicisinin gözünde İtalyan zeytinyağı hâlâ premium kaliteyle özdeşleşmiş durumda.

Çünkü İtalya yalnızca yağ satmıyor.

Bir yaşam tarzı satıyor.

Bir kültür satıyor.

Bir mutfak satıyor.

Bir tarih satıyor.

Bir Akdeniz hikâyesi satıyor.

Toskana’nın tepelerini satıyor.

Şeflerini satıyor.

Restoranlarını satıyor.

Şişenin içine yalnızca zeytinyağı koymuyor; bir medeniyet anlatısı yerleştiriyor.

Bugün küresel ekonomide en yüksek katma değeri yaratan şey de tam olarak budur.

Ürünün kendisi değil.

Ürünün temsil ettiği hikâye.

Bu nedenle dünya raflarında bazen aynı kalitedeki bir yağın İtalyan etiketi taşıdığı için daha yüksek fiyatla satıldığını görüyoruz.

Mesele kalite kadar algı yönetimidir.

İstanbul’un yeni iddiası

Bu yıl beşincisi düzenlenen OLIVE ISTANBUL IOC & IOOC tam da bu nedenle önem taşıyor.

Organizasyona 23 ülkeden 421 natürel sızma zeytinyağı katıldı. 304 ürün ödül aldı. Sofralık zeytin kategorisinde ise 7 ülkeden 58 ürün yarıştı.

Bu rakamlar sektörün ne kadar uluslararası bir rekabet alanına dönüştüğünü gösteriyor.

Ancak bence daha önemli olan organizasyonun arkasındaki vizyon.

Uzun yıllardır sektörün içinde bulunan ve kalite odaklı yaklaşımıyla tanınan Dr. Abidin Tatlı’nın savunduğu temel fikir aslında oldukça basit:

Kalite tesadüfen oluşmaz.

Bilim gerekir.

Eğitim gerekir.

Standart gerekir.

Disiplin gerekir.

Sürekli gelişim gerekir.

Tüketici güveni gerekir.

Dr. Tatlı’nın sohbetimizde vurguladığı gibi, kaliteli zeytinyağı üretmek bir sonuç değil, disiplinli bir sürecin ürünüdür.

Bu yaklaşım yalnızca üreticilere değil, sektörün tüm paydaşlarına yol gösteren önemli bir perspektif sunuyor.

Çünkü dünya artık yalnızca “natürel sızma” etiketine bakmıyor.

Tüketici artık ürünün hikâyesini, kökenini, izlenebilirliğini, karbon ayak izini ve sürdürülebilirliğini de sorguluyor.

Dünyaca tanınan zeytinyağı sommelieri ve gastronomi yazarı Aynur Tattersall da premium segmentte başarının yalnızca duyusal kaliteyle değil; güven, tutarlılık ve hikâye ile mümkün olduğunun altını çiziyor.

Yeni nesil üreticiler umut veriyor

Son yıllarda Türkiye’nin farklı bölgelerinde dikkat çekici bir dönüşüm yaşanıyor.

Urla’da, Milas’ta, Ayvalık’ta, Aydın’da, Çanakkale’de, Hatay’da, Mardin’de.

Artık yalnızca yağ üreten değil, zeytinyağını anlayan yeni bir üretici kuşağı ortaya çıkıyor.

Fenolik değerleri takip eden.

Duyusal analiz yaptıran.

Erken hasat disiplinine önem veren.

İzlenebilirlik sağlayan.

Tek çiftlik modeline yönelen.

Uluslararası yarışmaları takip eden.

Bu dönüşüm geleceğe dair umut veriyor.

Türkiye’nin asıl avantajı da burada yatıyor.

Çünkü dünyanın çok az ülkesinde Türkiye kadar zengin bir genetik çeşitlilik bulunuyor.

Memecik.

Ayvalık.

Gemlik.

Domat.

Uslu.

Edremit.

Halhalı.

Nizip Yağlık.

Kilis Yağlık.

Bu çeşitlerin her biri başlı başına bir marka hikâyesine dönüşebilecek potansiyele sahip.

Tunus geliyor, Fas geliyor

Akdeniz’deki rekabet artık çok daha sert.

Bu yılki yarışmada Tunus’un performansı özellikle dikkat çekiciydi.

60 katılımdan 45 ödül. Bu tesadüf değil.

Tunus artık yalnızca dökme yağ satan ülke olmak istemiyor.

Premium segmentte güçlü bir oyuncu olmayı hedefliyor.

Fas da benzer bir yükseliş içinde.

İspanya ise yalnızca üretimde değil; araştırma geliştirme, lojistik, kooperatifçilik, sulama teknolojileri, finansman ve küresel dağıtım ağlarında da üstünlüğünü sürdürüyor.

Yani rekabet artık yalnızca bahçede yaşanmıyor.

Laboratuvarda yaşanıyor.

Marka yönetiminde yaşanıyor.

Veri analizinde yaşanıyor.

Perakende raflarında yaşanıyor.

Dijital pazarlamada yaşanıyor.

Zeytinyağı artık jeopolitik bir ürün

Dünya nüfusu yaşlanıyor.

Sağlıklı yaşam ekonomisi büyüyor.

Akdeniz diyeti daha fazla kabul görüyor.

Fonksiyonel gıda pazarı hızla genişliyor.

Uzun yaşam ve koruyucu sağlık eğilimleri güçleniyor.

Bu gelişmeler zeytinyağını sıradan bir mutfak ürünü olmaktan çıkarıyor.

Bugün premium zeytinyağı aynı zamanda sağlık ekonomisinin bir parçası.

Wellness sektörünün bir parçası.

Gastronomi turizminin bir parçası.

Ulusal marka stratejisinin bir parçası.

Bu nedenle önümüzdeki yıllarda zeytinyağı yalnızca tarım politikalarının değil, ticaret, turizm, sağlık ve dış politika stratejilerinin de konusu haline gelecek.

Türkiye burada önemli bir avantaja sahip.

Ancak bu avantaj yalnızca daha fazla üretim yaparak değerlendirilemez.

Kaliteyi, markayı ve güveni birlikte üretmek gerekiyor.

İstanbul gerçekten bir zeytinyağı Davos'u olabilir mi?

Bence olabilir.

Ama bunun için ödül törenlerinin ötesine geçmek gerekiyor.

Davos yalnızca ödül dağıttığı için Davos olmadı.

Dünya ekonomisinin karar vericilerini bir araya getirdiği için Davos oldu.

CERAWeek enerji sektörünün referans platformu haline geldiyse bunun nedeni yalnızca konferans düzenlemesi değil; sektörün geleceğini şekillendiren aktörleri aynı masada buluşturmasıdır.

İstanbul da aynı hedefi koyabilir.

Üreticiler.

Şefler.

Perakendeciler.

Akademisyenler.

Yatırımcılar.

Teknoloji şirketleri.

Finans kuruluşları.

Lojistik firmaları.

Uluslararası alıcılar.

Her yıl İstanbul’da buluşabilir.

Yeni teknolojiler burada tanıtılabilir.

Yeni yatırımlar burada konuşulabilir.

Yeni iş birlikleri burada kurulabilir.

Türkiye’nin tarihsel mirası, gastronomik gücü, üretim kapasitesi ve jeostratejik konumu buna fazlasıyla uygundur.

Mesele yağ değil, medeniyet satabilmek

Türkiye’nin önündeki mesele artık daha fazla zeytinyağı üretmek değil.

Daha fazla değer üretmek.

Daha fazla güven üretmek.

Daha güçlü markalar yaratmak.

Daha etkili hikâyeler anlatmak.

İspanya litre satıyor.

İtalya hikâye satıyor.

Türkiye ise artık zeytin medeniyetini satmayı öğrenmek zorunda.

Çünkü Ayvalık’tan Milas’a, Urla’dan Hatay’a, Gemlik’ten Mardin’e uzanan sekiz bin yıllık bir kültürden söz ediyoruz.

Bu yalnızca ekonomik bir değer değil.

Stratejik bir değerdir.

Kültürel bir değerdir.

Jeopolitik bir değerdir.

Eğer OLIVE ISTANBUL ve benzeri organizasyonlar kalite, bilim, şeffaflık ve uluslararası standartlar çizgisinde ilerlemeyi başarırsa Türkiye yalnızca büyük bir üretici olmayacaktır.

Aynı zamanda dünya premium zeytinyağı ekonomisinin yönünü belirleyen ülkelerden biri haline gelebilecektir.

Çünkü mesele yalnızca ödül almak değildir.

Mesele dünyanın Türk zeytinyağına güven duymasıdır.

Türkiye’nin bu tür zirvelere öncülük etmesi yalnızca zeytinyağının tanıtımı açısından değil; kalite kültürünün yerleşmesi, markalaşmanın güçlenmesi ve uluslararası güvenin inşa edilmesi açısından da büyük önem taşıyor.

Ancak bunun sürdürülebilir olması için organizasyonların şeffaf, bağımsız, bilimsel ve kapsayıcı bir anlayışla yönetilmesi gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, gerçek bir Davos ruhuna ihtiyaç var.

Rekabetin olduğu kadar iş birliğinin de teşvik edildiği, üreticinin olduğu kadar yatırımcının, şefin, akademisyenin ve uluslararası alıcının da kendisini ait hissettiği bir platform…

Böyle bir vizyon hayata geçirilebilirse bunun faydası yalnızca birkaç madalya veya ödülle sınırlı kalmayacaktır.

Türk zeytinyağının dünyanın önde gelen restoranlarına, otel zincirlerine, gurme marketlerine, özel perakende ağlarına ve seçkin mutfaklarına daha güçlü biçimde girmesine katkı sağlayacaktır.

Daha fazla ihracat.

Daha yüksek katma değer.

Daha güçlü markalar.

Daha fazla uluslararası görünürlük.

Daha yüksek üretici geliri.

Ve en önemlisi, Türk zeytinyağının hak ettiği itibara kavuşması.

O zaman İstanbul yalnızca bir yarışmanın ev sahibi olmayacaktır.

Dünya zeytin ve zeytinyağı sektörünün geleceğinin tartışıldığı, yeni yatırımların şekillendiği, teknolojilerin tanıtıldığı, iş birliklerinin kurulduğu gerçek bir küresel merkez haline gelecektir.

Çünkü geleceğin kazananları en çok üretenler değil; en çok güven verenler, en güçlü markaları yaratanlar ve hikâyesini dünyaya en iyi anlatanlar olacaktır.

Hızlı teslimat sektörünün kök saldığı Hindistan’da ise 10 dakikada teslim edilen taze yemek hizmeti sunan bir şirket yatırımcıların ilgisini çekiyor. Çöken bir kripto para girişiminde birlikte çalışan üç eski iş arkadaşı tarafından kurulan Swish, taze hazırlanmış yemekleri 10 dakika içinde teslim eden bir uygulama. Başlangıçta Aniket Shah, Ujjwal Sukheja ve Saran S. tarafından kendi kaynaklarıyla finanse edilen girişim, şu ana kadar toplam 54 milyon dolar yatırım aldı. Bunun 38 milyon dolarlık kısmı, Mart ayında ABD merkezli Bain Capital Ventures ve Londra merkezli Hara Global Capital liderliğinde gerçekleşen Seri B yatırım turundan geldi. Bu yatırım turu şirketin değerini 139 milyon dolar olarak belirledi.

Yapay zeka her yerde

Listede yer alan genç girişimciler, özel kurumsal araçlar ve otonom ajanlar geliştirmek için yapay zekayı kullanıyor. Verimliliği artırmak amacıyla Finnlay Morcombe ve Oliver Farnill, 2023 yılında Melbourne merkezli Fluency’yi kurdu. Girişim, bir şirketin iş akışındaki tekrar eden görevleri tespit edip bunları yapay zeka yardımıyla otomatikleştirebilen tak-çalıştır yazılımlar geliştirdi.

Japonya’da ise Yuki Noro, inşaat şirketlerinin verimliliğini artırmak ve iş gücü ihtiyacını azaltmak amacıyla Akari’yi kurdu. Şirket, inşaat yönetiminden statik hesaplamalara, fatura işlemlerinden yapı yönetmelikleriyle ilgili soruların yanıtlanmasına kadar pek çok süreci yöneten bulut tabanlı yapay zeka yazılımları geliştiriyor. Tokyo merkezli şirket, ocak ayında Mitsubishi Electric’ten 100 milyar yen değerleme üzerinden 5 milyar yen (31 milyon dolar) yatırım aldı. Bu yılın listeye giren isimleri ayrıca oyun deneyimini, dil öğrenimini ve akıllı giyilebilir teknolojileri geliştirmek için de yapay zekadan yararlanıyor.

Rong Sijia, küçük bir USB cihazı geliştiren Action&Link’in kurucu ortaklarından biri. Bu cihaz, akıllı telefon uygulamasıyla eşleştirildiğinde oyuncunun bedenini PC ve Nintendo Switch oyunları için bir kontrol cihazına dönüştürüyor. Bir diğer isim olan RJ Gan Confidein girişiminin kurucu ortaklarından. Şirket, teknoloji destekli bir dua yüzüğü geliştiriyor. NFC tabanlı cihaz bir akıllı telefona dokundurulduğunda, Hristiyan kullanıcılara ruh hallerine uygun ayetler sunuyor.

Yeni nesil araştırmalar

Forbes2un 300 kişilik listesi, girişimcilerin yanı sıra değişen piyasalarda yol almaya çalışan girişim sermayedarlarını, keşif yolundaki bilim insanlarını, gıda israfı gibi sorunlarla mücadele eden sosyal girişimcileri ve küresel sahnede parlayan sanatçıları ve sporcuları kapsayan 10 kategoriyi içeriyor. Toplam 19 araştırmacı ve bilim insanı, 2026 Forbes 30 altı 30 Asya listesine girdi. Bu sayı, Sağlık ve Bilim kategorisinin üçte ikisini oluşturuyor. Araştırma konuları, malzeme biliminden yapay zekaya kadar uzanıyor ve özellikle büyük dil modellerinin (LLM) daha iyi eğitilmesi ile model halüsinasyonlarının azaltılmasına odaklanıyor.

Listeye giren isimlerden biri olan Hikari Okita, DNA ve RNA’nın daha dayanıklı bir versiyonu olan ancak benzer genetik depolama özelliklerine sahip kseno-nükleik asit (XNA) üzerine araştırmalar yürütüyor. XNA, yapay yaşamın geliştirilmesine ve kökenlerinin dört milyar yıl öncesine kadar araştırılmasına yardımcı olabilir. Güney Koreli MIT doktora adayı Eugene Park ise manyetik malzemelerin, geleneksel silikon elektroniğinin ötesinde geleceğin düşük enerji tüketimli bilgi işlem teknolojilerini nasıl mümkün kılabileceğini araştırıyor. Park, geçen yıl Caltech Trailblazers Sempozyumu’na katıldı ve Material Research Society’den Graduate Student Gold Award ödülünü aldı.

Yükselen yetenekler

Kortlardan podyumlara uzanan bu yılki liste, spor ve yaratıcılık alanlarında da büyük bir yetenek çeşitliliği sunuyor. Alexandra Eala, geçen yıl Kadınlar Tenis Birliği (WTA) dünya sıralamasında ilk 50’ye girerek Filipinler’de tenise olan ilgiyi artıran hızla yükselen bir tenis yıldızı. 20 yaşındaki sporcunun kariyeri son dönemde birçok ilke sahne oldu: 2025’te iki ilk 10 oyuncusunu mağlup eden ilk Filipinli kadın oldu (Miami Open, ocak); bir WTA turnuva finaline yükselen ilk Filipinli oldu (Eastbourne International, haziran); ve Grand Slam ana tablo tekler maçını kazanan ilk Filipinli kadın unvanını aldı (ABD Açık, ağustos).

Öte yandan 25 yaşındaki model Bhavitha Mandava, 2024 ortalarında New York metrosunda bir modellik ajansı tarafından keşfedilmesinden bu yana önemli bir başarı hikayesi yazdı. Fransız moda devi Chanel’in sanat yönetmeni Matthieu Blazy’nin ilham perisi olarak aralık ayında Chanel’in Métiers d’Art koleksiyonunun açılışını yapan ilk Hintli model oldu. Mart ayında Chanel marka elçisi olarak atandı ve mayıs ayında New York’taki Met Gala’da ilk kez boy gösterdi. Mandava ve Eala, bireysel başarılarının ötesinde, elde ettikleri başarının kültürel etkisinin de farkında. Yeni nesil genç Asyalılara ilham verme güçleri, onlara listemizde hak edilmiş bir yer kazandırdı. 

2026 yılı 30 altı 30 Asya listesi yaklaşık 4 bin aday arasından seçildi. Adaylar, Forbes Asya'nın bölge genelindeki muhabir ve editör ekipleri tarafından değerlendirildi ve farklı sektörlerden uzmanlar ile 30 altı 30 mezunlarından oluşan bir jüri tarafından incelendi.

Nihai listede Asya-Pasifik bölgesinden 18 ülke ve bölge temsil ediliyor. En fazla isme sahip ülke 78 kişiyle Hindistan olurken, onu 46 kişiyle Çin, 38 kişiyle Avustralya ve 32 kişiyle Japonya takip ediyor. Endonezya, Singapur ve Güney Kore’nin ise 18’er temsilcisi bulunuyor. Listedekilerin yaklaşık dörtte biri kadınlardan oluşuyor ve ortalama yaş 26. Bu yılın grubu, bölgenin en deneyimli yatırımcılarından toplamda 1 milyar dolarlık yatırım toplamayı başardı.

Forbes Türkiye 2026 30 Altı 30 için başvurusu için tıklayın

Benzinli bir jeneratörün bataryayı şarj ettiği ve sürüşün elektrik motoruyla sağlandığı "uzatılmış menzil" sistemlere sahip araçlar dahil edildiğinde, yılın ilk dört ayında elektrikli otomobil satış sayısı yüzde 18,9'luk pazar payıyla 54 bin 892'ye yükseldi. (Uzatılmış menzil otomobiller de Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu olarak "elektrikli" sınıfında yer alıyor)

Benzinli otomobillerde düşüş devam ediyor

Ocak-nisan döneminde benzinli otomobil satışlarında yüzde 17,9, dizellerde yüzde 32,7 ve otogazlı otomobillerde yüzde 27,5 düşüş gerçekleşti. Bu dönemde hibrit otomobil satışları yüzde 6,2, elektrikli otomobil satışları yüzde 27,5 arttı. Uzmanlar, dizel otomobil satışlarındaki azalışın ana nedeninin küresel üreticilerin dizel otomobil üretimini sonlandırma sürecinin devam etmesi, dolayısıyla pazara yeni dizel otomobil sunulmaması olduğu belirtiyor.

Satılan otomobillerin yarısı ya elektrikli ya da hibrit

Benzinli otomobillerin satışlarda geçen yılın ocak-nisan döneminde yüzde 48,4 olan payı, bu yılın aynı döneminde yüzde 42,2'ye geriledi. Söz konusu dönemde dizel otomobillerin payı yüzde 8,4'ten 6'ya, otogazlı otomobillerin payı ise yüzde 0,6'dan 0,5'e düştü. Aynı dönemde toplam satışlardan alınan pay, elektrikli otomobillerde yüzde 13,9'dan 18,9'a, hibritlerde yüzde 28,8'den 32,5'e yükseldi.

Otomobiller elektrikli ve hibrit olarak ele alındığında toplam pazarın yüzde 51,4'ünü oluşturduğu, toplam satışların 149 bin 333'e ulaştığı görüldü. Böylelikle Türkiye'de satılan otomobillerin yarısından fazlası elektrikli ya da hibrit araçlardan oluştu. Nisan ayında ise toplam 16 bin 472 elektrikli otomobil satıldı. Bu otomobillerin nisan ayındaki pazar payı yüzde 20,5 olarak hesaplandı. Aynı ayda 24 bin 849 hibrit otomobil satışı gerçekleştirilirken bu araçların pazar payı yüzde 31 olarak kayıtlara geçti.

BRIQ Architects’te görev yapan mimar Peter Bur Andersen, kentin sürdürülebilirlik vizyonunun merkezinde yer alıyor. Andersen’a göre Kopenhag’ın temel stratejisi, kaynak ve araziyi tüketen kontrolsüz kent yayılımını reddetmek. Bunun yerine şehir, mevcut alanları yeniden değerlendirerek daha kompakt ve verimli yaşam ve kamusal alanlar üretmeyi hedefliyor. Örneğin eski bir mühimmat deposu; kafe, otel lobisi ve ticari alanların bir arada bulunduğu çok işlevli bir yapıya dönüştürülebiliyor.

Andersen bu yaklaşımı tek cümleyle özetliyor: “Daha az kaynakla daha çok iş yapmak.” Ona göre bu fikir ilk bakışta radikal görünse de pratikte karşılığını veriyor.

Sürdürülebilirlikte yeni yaklaşım: Turizm ve mimarinin kesişimi

Andersen, sürdürülebilirlik ile turizmi birleştiren yeni nesil tasarım anlayışının öncülerinden biri olarak görülüyor. Bu yaklaşım; suyu geri dönüştüren otellerden kentsel tarım projelerine, mantar üretim tesislerinden çok işlevli mimari tasarımlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.

Otellerde “Mars teknolojisi” ile su tasarrufu

Kopenhag’daki Bryggen Guldsmeden Oteli, bu yaklaşımın en dikkat çekici örneklerinden biri. Otelde kullanılan Orbital Systems duş teknolojisi, NASA’nın Mars görevleri için geliştirdiği kapalı devre su geri dönüşüm sisteminden ilham alıyor.

Sistem, duş sırasında kullanılan suyu sürekli filtreleyip yeniden kullanarak tüketimi %60 ila %90 oranında azaltıyor. Geleneksel duşlara benzeyen bu sistemde kullanıcılar su sıcaklığını ve akışını özel bir kontrol paneli üzerinden yönetiyor.

Şehir için su tasarrufu kritik bir konu. Kopenhag’ın 2040 yılına kadar ciddi su kıtlığı riskiyle karşı karşıya kalabileceği öngörülüyor. Bu nedenle otellerdeki bu tür teknolojiler stratejik önem taşıyor.

Kentsel tarımda sıfır atık modeli: Funga Farm

Şehrin sürdürülebilirlik yaklaşımı yalnızca mimariyle sınırlı değil. Funga Farm adlı kentsel mikoloji tesisi, gıda üretiminde atık kavramını neredeyse ortadan kaldıran bir model uyguluyor.

Yılda on binlerce kilogram istiridye mantarı ve tıbbi mantar üreten tesis, bunu son derece düşük su tüketimiyle gerçekleştiriyor. Üretim sürecinde tarımsal yan ürünler—buğday kepeği ve talaş gibi—yeniden değerlendirilerek mantar yetiştiriciliğinde kullanılıyor.

Kullanım sonrası kalan organik materyaller ise kompost haline getirilerek kentsel bahçelere gönderiliyor. Ürünler, Kopenhag’daki üst düzey restoranlarda da servis ediliyor.

Endüstriyel alanların kültür merkezine dönüşümü

Kopenhag’ın sürdürülebilirlik yaklaşımı kamu yapılarında da kendini gösteriyor. Helsingør’deki Kulturværftet (Kültür Tersanesi), eski bir tersanenin kültür merkezine dönüştürülmesiyle oluşturulmuş bir proje.

Yıllık yüz binlerce ziyaretçi ağırlayan merkezde enerji verimliliği, LED aydınlatma kullanımı ve elektrikli ulaşım sistemleri ön planda. Tesis ayrıca kısa mesafeli iş seyahatlerinde tren veya araç paylaşımını zorunlu tutan politikalar uyguluyor.

Gıda tedarikinde ise uçakla taşınan ürünlerden kaçınılıyor ve sürdürülebilirlik kriterlerini karşılamayan tedarikçilerle çalışılmıyor.

Nordhavn’da yeni kent modeli

Nordhavn’daki kentsel planlama ise Kopenhag’ın genel stratejisinin en önemli parçalarından biri. Şehir, geçmişteki banliyöleşme modelini tersine çevirerek daha yoğun ve sürdürülebilir yaşam alanları oluşturmayı hedefliyor.

Konut sıkıntısına rağmen, çözüm daha geniş değil; daha verimli yaşam alanları üretmek. Ortalama konut büyüklüğünün küçültülmesi ve kamusal alanların “evin uzantısı” haline getirilmesi bu yaklaşımın temelini oluşturuyor.

Bu modelde:

• Eski endüstriyel yapılar yıkılmak yerine yeniden işlevlendiriliyor
• Konut, ofis ve ticari alanlar aynı yapıda birleştiriliyor
• Ortak alanlar 24 saat aktif kullanım sağlayacak şekilde tasarlanıyor

Böylece şehirde “örtüşen kullanım ekonomisi” oluşturularak kaynak verimliliği artırılıyor.

Kopenhag modeli: Teknolojiden çok sistem tasarımı

Uzmanlara göre Kopenhag’ın başarısı yalnızca teknolojik çözümlerden değil, toplumsal davranışı yönlendiren bütüncül bir şehir planlamasından kaynaklanıyor. Amaç, sürdürülebilirliği bireysel tercihlerden çıkarıp günlük yaşamın doğal bir parçası haline getirmek.

Şehirde bir otelde kalırken su tasarrufu sistemini, bir restoranda sürdürülebilir menüyü, sokakta ise paylaşımlı ulaşım ve kentsel bahçeleri deneyimlemek mümkün.

Sonuç olarak Kopenhag modeli, kaynakları sınırlı bir dünyada kentlerin nasıl yeniden tasarlanabileceğine dair güçlü bir örnek sunuyor: Daha az tüketerek daha fazla yaşam üretmek.

2014

Hibrit güç aktarma sistemleri Formula 1’de kullanılmaya başlandı. Frenleme sırasında kinetik enerjiyi geri kazanan sistemler ise 2009’dan beri kullanılıyordu.

Mayıs 2019

Ferrari, 1.000 beygir gücündeki dört çeker SF90 Stradale modelini piyasaya sürdü. Bu markanın seri üretime geçen ilk hibrit modeli oldu. Ferrari, 2013’te sınırlı üretim  LaFerrari hibrit modelini tanıtmıştı. Sonraki yıllarda 296 ailesi, 849 Testarossa ve 3,6 milyon euro (4,2 milyon dolar) değerindeki sınırlı üretim F80 süper otomobili dahil olmak üzere başka hibrit modeller de piyasaya sürüldü.

Eylül 2021

Çip üreticisi STMicroelectronics’te 25 yıl çalışmış fizikçi Benedetto Vigna, Ferrari’nin elektrifikasyon sürecini yönetmek üzere CEO görevini devraldı.

Haziran 2022

Vigna, Ferrari için ilk çok yıllı iş planını sundu. Avrupa Birliği’nin yeni benzinli motorlu araç satışlarını fiilen yasaklayan 2035 düzenlemesinin ardından, 2030’a kadar elektrikli modellerin ürün gamının yüzde 40’ını oluşturacağını taahhüt etti. Ferrari’nin ilk tamamen elektrikli modelinin 2025’te çıkmasını hedefledi.

Haziran 2024

Reuters, Ferrari’nin ilk elektrikli otomobiline ilişkin ayrıntıları paylaştı. Aracın fiyatının 500 bin euro'nun üzerinde olması bekleniyordu. Ferrari, Maranello kompleksinde elektrikli otomobiller, EV parçaları, hibrit modeller ve bazı geleneksel içten yanmalı motorlu araçları üretmek için yeni bir “e-building” tesisini açtı.

Mayıs 2025

Ferrari, ilk elektrikli aracının üç aşamalı bir tanıtım süreciyle piyasaya sürüleceğini ve sürecin 2026 ilkbaharında yapılacak dünya prömiyeriyle tamamlanacağını açıkladı.  Müşteri teslimatlarının ise Ekim 2026’da başlayacağı belirtildi.

Haziran 2025

Reuters’ın haberine göre Ferrari, yüksek performanslı elektrikli araçlara olan talebin yetersizliği nedeniyle 2026’da çıkması planlanan ikinci EV modelini en az 2028’e erteledi.

Ekim 2025

Ferrari, ilk elektrikli otomobiline güç verecek teknolojiyi tanıttı. Dört kapılı ve dört artı koltuk düzenine sahip otomobil, güç aktarım sisteminden gelen titreşimleri güçlendirerek elektrikli bir Ferrari kükremesi yaratacak özel tasarlanmış bir ses sistemiyle donatıldı.

Yeni iş planında Ferrari, 2030 ürün gamı hedeflerini revize ederek yüzde 20 EV, yüzde 40 hibrit ve yüzde 40 içten yanmalı motorlu (ICE) model hedefi belirledi. Bu oranlar, 2022’de açıklanan yüzde 40 EV, yüzde 40 hibrit ve yüzde 20 ICE hedeflerinden farklıydı.

Şubat 2026

Ferrari, ilk EV modeline ait tanıtım görsellerini yayımladı ve aracın adının İtalyanca’da “ışık” anlamına gelen Luce olduğunu açıkladı. Apple'ın eski tasarımcısı Jony Ive’ın kurucu ortaklarından olduğu LoveFrom da projede yer aldı. Vigna, müşterilerden gelen “çok olumlu” geri bildirimlerin ardından Ferrari’nin mart ayında Luce için ön sipariş almaya başlayacağını söyledi.

Bu ikili, küresel sağlık ekosisteminin yeni merkezi oldu. Wellness ekonomisi 6.8 trilyon dolara ulaştı. İlaç sektöründen de büyük bir hacim. Silikon Vadisi yatırımcıları, Hollywood yıldızları, Wall Street yöneticileri günlük gelişimlerini Instagram'da paylaşıyor. Bryan Johnson gibi isimler tüm yaşamlarını longevity etrafında inşa edip Netflix belgeseli çekiyor. Türkiye'de bu konu, henüz sosyetenin sınırlarını yeni yeni aşıyor. Ama küresel bir akımın yerel bir ana akıma yerleşmesi her zaman an meselesi.

Hikâye tam da bu eşikte başlıyor.

Geçtiğimiz gün otuzlu yaşlarda genç bir CEO’nun yıllık longevity check-up'ını anlattığı bir videoya denk geldim. Dubai'ye uçmuş. Üç gün için tam on iki bin dolar ödemiş. Videoda sürekli kırk yedi biyobelirteçten (genellikle kan, idrar veya doku örneklerinde ölçülen proteinler, genler veya enzimler) bahsediyordu. Döndüğünde ilk yaptığı şeyin de kardiyoloğunu değiştirmek olduğunu söylüyordu.

Videonun bir kısmında "Yeni doktorum David Sinclair'in metodolojisini biliyor. Eskisi sadece tansiyonuma bakıyordu." gibi bir söylemde bulundu. Bu cümle beni uzun süre düşündürdü. Çünkü doktordan o kadar etkilenmişti ki doktoru bir metodolojinin temsilcisi olarak görüyordu. Doktorun adı önemli değildi; arkasında durduğu marka önemliydi.

Ve o marka bir hastanenin değil, bir Harvard profesörünün adıydı.

İşte bu cümle, küresel longevity ekonomisinin yeni kuralını tek başına özetliyordu. Otorite el değiştirdi. Peki, bu değişimin Türkiye'deki yansıması nasıl olacak? Sahip olduğumuz yedi bin yıllık longevity hammaddesini, küresel anlatının diline çevirebilecek miyiz?

Bu soruyu cevaplayabilmek için, bu konudaki anlatının kendisini inşa etmiş bir isimle konuşmam gerekiyordu:

Dave Asprey.

Dave Asprey, biohacking akımının yaratıcısı. Kitaplarıyla dört kez The New York Times’ın çok satanlar  listesine girdi. 63 milyar dolarlık biohacking endüstrisinin fitilini ateşleyen Asprey’in "The Human Upgrade" podcast'i küresel sağlık kategorisinde ilk yüze girmeyi başardı. Popüler bir erkek dergisine verdiği bir röportajda kendi sağlığı için takviyelere ayda 3 bin dolar harcadığını söylemişti.

Kendisine Türkiye'nin longevity ekosisteminde bulunduğu yeri sordum. Cevapları beni şaşırttı. Çünkü beklediğim teknik tartışma yerine, aslında bir iletişim teşhisi yaptı.

"Sağlıkla ilgili kaygı, wellness kostümü giymiş bir travma tepkisidir"

İlk soruyu sorarken keskin bir giriş yaptım: Longevity gerçekten daha uzun yaşamak için mi ortaya çıktı, yoksa yaşlanmaktan korkmanın yeni kalkanı olarak mı tanımlanmalı?

Asprey'in cevabı sektördeki klişeyi tek cümlede kırdı: "Biohacking’e başlamamın nedeni yaşlanmaktan korkmam değildi. 26 yaşındayken kendimi kötü hissediyordum ve iyi hissetmek istiyordum. Daha uzun bir yaşam süresi ise bunun bir yan etkisi oldu."

Sonra şu cümleyle devam etti:

"Sağlıkla ilgili kaygı, wellness kostümü giymiş bir travma tepkisidir. Bu işi gerçekten yapan insanlar, laboratuvar çıktılarını takip edenler, uykularını iyileştirenler, beslenme alışkanlıklarını düzenleyenler. Bunu korktukları için yapmıyorlar. Meraklılar. Korku, sizin hareket alanınızı kısıtlar. Merak ise genişletir. Bütün fark da burada yatar."

Aslında anlatmak istediği metaforun tam olarak Türkçe karşılığı şuydu:

Bugün wellness adıyla pazarlanan birçok davranışın altında, daha iyi yaşama arzusundan çok, hastalanma ve yaşlanma korkusunu kontrol etme çabası yatıyor.

Wellness ekonomisinin trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşması sadece korkuyla açıklanamaz; burada daha derin bir motivasyon var: İnsanların bedenlerini daha iyi anlama merakı.

"Tıp 17 yıl geride. Biohacker’lar beklemez"

İkinci sorum doğrudandı: Geleneksel tıp neyi kaçırdı?

Asprey hiçbir şeyi kaçırmadığını ama yapısal olarak 17 yıl geriden geldiğini söylüyor:

"Bir araştırma bulgusunun klinik çalışmalardan, hakem değerlendirmesinden, kurumsal kabulden geçmesi ve doktorunuzun bu konuda eğitim alması ortalama 17 yıl sürüyor. 

17 yıl. 

Yani doktorunuzun bugün size verdiği protokol, çocuklarınız henüz bebekken en ileri bilim olarak kabul edilen bilgilere dayanıyor olabilir."

"Biohacker’lar 17 yıl beklemez. Biz de aynı araştırmalara göz atarız, kendi üzerimizde deneyler yaparız, verileri paylaşırız ve tekrar tekrar geliştiririz. Tıp sistemi doğası gereği yavaş ilerler. Çünkü yanlış yapmanın bedeli ağırdır. Bunu anlıyorum. Ama beklemenin bedeli de ağırdır ve kimse bunun hakkında konuşmayı tercih etmiyor."

Bu 17 yıllık süre aslında Türkiye'nin sağlık iletişimi açısından kritik bir fırsat. Çünkü Türkiye’nin sağlık endüstrisi hâlâ kurumsal hastane otoritesi üzerinden kurgulanıyor. Küresel hasta ise zaten o otoriteden kopmuş, bilim influencerı dediğimiz yeni figürlere tutunmuş durumda. 

Bugün insanlar bilimin kendisine değil bilimi popüler kültür malzemesi yapan, kendini bilimin sözcüsü gibi konumlandıran bu influencerlara güvenmeyi seçiyor.

Huberman Lab'in Spotify’da 5 milyonun üzerinde abonesi var. Peter Attia'nın "The Drive" podcast'i büyük ilgi görüyor. Bryan Johnson'ın Netflix'te yayımlanan "Don't Die" belgeselinin ise yeni bölümlerinin yayınlandığı hafta yarattığı ilgi inanılmaz.

Bu veriler, bilim influencerlarının tıp dünyasındaki dev sağlık markalarından bile daha fazla ilgi gördüğünü açıklıyor.

Türkiye ise hâlâ 2010'ların denklemine sıkışıp kalmış durumda. Hastanelerin yalnızca lead elde etmek (potansiyel hasta başvurusu yaratmak) için yaptığı reklam iletişimi, doktorların İngilizceye çevrilmiş yerel profilleri, hastanelerin tedavi ettikleri hasta sayılarını baz alan başarı oranları ve aslında zaten olması gereken akreditasyon belgeleri...

O denklem seneler önce işliyordu. Şimdi işlemiyor.

"Hammadde olağanüstü. Hikâye yok"

Asprey'e Türkiye'nin longevity seköründeki durumunu somutlaştırarak sordum. 

Roma’dan önceye uzanan, Akdenizle bütünleşen bir coğrafyamız ve termal kaplıca kültürümüz var. Fermente gıdaların anavatanıyız. Hamam geleneğimiz yüzyıllar öncesine dayanıyor. Selçuklu darüşşifalarımız (Osmanlı dönemindeki sağlık yurtları) dünyada müzik terapisinin ilk uygulandığı yerler arasında. 

Üstelik hastane altyapımızın gücünü doğrulayan 42 JCI akrediteli kurum, 1,5 milyon kayıtlı medikal turist ve 3 milyar dolar kayıtlı gelirle dünyada altıncı sıradayız. 

Ama küresel longevity ekosisteminde Türk bir isim yok. Eksik olan ne? Bilim ya da hikâye anlatımı mı yoksa uluslararası markalaşma mı?

Cevap teşhis netliğindeydi:

"Sahip olduklarınız olağanüstü. Termal sular, fermente gıdalar, zeytinyağı, hamam kültürü, bölgedeki en gelişmiş medikal altyapılardan biri. Türkiye, hammaddesi eksik olan bir ülke değil."

Sonra şu noktayı vurguladı:

"Japonya'nın orman banyosu ile ne yaptığına baktınız mı? İnsanların yüzyıllardır sahip olduğu bir geleneği aldılar, arkasına bilim koydular, ona bir isim verdiler ve bir anda bütün dünya Shinrin-yoku'dan bahsetmeye başladı. İskandinavya bunu sauna ile yaptı. Yunanistan, Türkiye ile aynı denizde yer alıp büyük ölçüde aynı yiyecekleri tükettiği halde Akdeniz diyeti hikâyesinin sahibi olarak biliniyor."

İşte bu cümle ülkemizin en büyük iletişim açığını ortaya koyuyor.

Aynı denizdeyiz, aynı yemeği yiyoruz, ama "Akdeniz diyeti" denilince akla Yunanistan geliyor. Aynı termal kültürü paylaşıyoruz, ama "ısı terapisi" denilince akla Fin saunası geliyor. Aynı orman coğrafyasında yaşıyoruz, ama "doğa terapisi" denilince akla Japonya geliyor.

Asprey'in teşhisi sert ama doğru:

"Hikâye anlatımı boşluğu gerçek, markalaşma boşluğu da gerçek. Fakat her ikisinin altında bir paketleme sorunu var. Kimse ayağa kalkıp İngilizce olarak, küresel bir kitleye şunu söylemedi: ‘Türk wellness'ı budur, arkasındaki veri budur, bunu deneyimlemek için özellikle buraya uçmanızın nedeni budur.’ Bu anlatı henüz yok. Ve bu aslında çok büyük bir fırsat.”

"Ben olsam Türkiye'nin global longevity markasını hamam ile inşa ederdim"

Bir sonraki sorum somuttu: Sizden Türkiye'nin ilk küresel longevity markasını yaratmanız istenseydi nereden başlardınız?

Cevap, sektörümüzdeki herkesin not etmesi gereken bir öneriydi:

"Ben olsam hamamla başlardım ve onu sadece güzel bir spa uygulaması olarak görenlerin tanıyamayacağı bir hale getirirdim. Çünkü estetik dışında hamam aslında geleneksel bir ısı ve toparlanma protokolü. Batı ülkeleri, wellness endüstrisi kültürü ve tarihi olmamasına rağmen yıllardır bunu parça parça ve sıfırdan inşa etmeye çalışıyor. Türkiye'de ise bunun karşılık bulmuş hali yüzyıllardır zaten var."

"Bu yüzden hamamı ana odak olarak alır, üzerine yoğun bir longevity bilimi ekler ve bunun etrafında bir destinasyon deneyimi inşa ederdim. İnsanlar bir haftalığına gelir, kan testleriyle, kendilerine özel bir protokolle ve bedenleriyle tamamen farklı bir ilişki kurarak ayrılırdı."

Dave Asprey burada durmuyor. Hamamı yemek kültürüyle birleştirmenin de bilimsel zeminini çiziyor:

"Sonra bunu yemekle ilişkilendirirdim. Fermente gıdaları bir mikrobiyom müdahalesi olarak, zeytinyağını mitokondri desteği olarak, Türk yemeklerinin genelinin hücrelerinize gerçekte ne yaptığı üzerinden, yeniden çerçevelerdim. 

İşte bu global bir marka olur. Biri bu hikâyeyi doğru şekilde anlatmaya karar verdiğinde, hikâye zaten kendini anlatır."

Asperey’in bu sözlerini röportaj kaydından defalarca okudum. Çünkü hamamı nostaljik bir spa deneyimi değil; ısı, arınma, toparlanma, sosyal ritüel ve beden farkındalığını bir araya getiren çağdaş bir longevity deneyimi olarak yeniden okuma fikri müthiş! Türkiye'nin elindeki en büyük kategori sahipliği fırsatı.

"Türkiye'nin Asprey'e değil, hikâyeye ihtiyacı var"

Son sorum Türkiye ile ilgili tartışmaya direkt dokunuyordu: Türkiye'nin longevity alanında küresel sahneye çıkması için kendi Huberman'ına ya da Asprey'ine ihtiyacı var mı?

İşte bu noktada Asprey, beklediğim cevabın tam tersini verdi:

"Mesele şu: Türkiye'nin zaten bu isimlere erişimi var. Küresel güvenilirlik, zaten var olan birinin yerel versiyonunu üreterek inşa edilecek bir şey değil. Bu genellikle yeni bir kategori yaratmak yerine bir kopya üretmek olur."

"Türkiye'nin ihtiyacı, halihazırda devam eden küresel tartışmaya, zaten kitlesi olan seslerle bağlanmak ve öncelikle sahip olduğu varlıkların bu kanallar üzerinden konuşulmasını sağlamak. Dünya burada ne olduğunu öğrendiğinde, insanlar gelmeye, deneyimlemeye ve bundan bahsetmeye başlar. Böylece konunun otoritesiyle yapılan bir işbirliğiyle, organik bir şekilde buradan yerel bir ses yükselebilir."

"Ama hikâyeyi inşa etmeden önce yüzü yaratmaya çalışmak işleri tersinden yapmaktır. Hikâyeyi doğru kurduğunuzda, yüz de ardından gelir."

Sağlık iletişiminin yeni mesleği

Önümüzdeki yıllarda sağlık turizmi endüstrisinde yeni bir meslek başı çekecek: longevity mimarlığı. Yani Türkiye’nin tıbbi altyapısını kültürel hikâye ile birleştirmeyi başaran ve uluslararası mecralarda Türkiye'nin sesini duyurabilen bir iletişim mimarı.

Bu mimarın işi kesinlikle reklam yazmak değil. Onun işi baştan sona sürdürülebilir bir hikâye yaratmak.

Bugüne kadar Meta ve Google, devlet desteğiyle sağlık turizmine yatırım yapan markalardan milyarlarca dolar gelir elde etti. Etmeye de devam ediyor. Ancak sağlık turizminin genel iletişim perspektifinde yaptığımız bu reklam bağımlılığı hatasını longevity için de yaparsak, bu oyunu baştan kaybederiz.

Çünkü asıl mesele reklam yapmak değil. Altyapısı güçlü bir hikâye yazarak markalaşmak.

Türkiye'nin elinde longevity'yi sahiplenebileceği muazzam bir hammadde var.

Bu, hiçbir longevity rakibinin sahip olmadığı derinlikte bir malzeme.

Ama hammadde yeterli değil. Hammaddeyi anlatıya çeviren bir mimari ve anlatıyı küresel mecralarda dağıtacak bir iletişim disiplini gerekli. Bu destinasyonda hatırlanabilir gerçek bir karakter inşa edebilecek hekim-akademisyen-marka üçgeni gerekli.

Bunlar olmadan, Türkiye'nin longevity hikâyesi sadece bir istatistik olarak kalmaya devam edecek.

Asprey'in cümlesini bir kez daha hatırlatmak isterim:

"Hikâyeyi inşa etmeden önce yüzü yaratmaya çalışmak işleri tersinden yapmaktır. Hikâyeyi doğru kurduğunuzda, yüz de ardından gelir."

Yani Türk sağlık endüstrisinin şu an ihtiyacı olan şey doğru bir hikaye, dünyaya sahip olduklarımızı anlatmak. Biz hamamı, termal kültürü ve Anadolu sofrasını küresel bir sağlık anlatısına çevirmeyi başaracak mıyız; yoksa dünyanın bizim bildiğimiz reçeteyi bize geri satmasını mı seyredeceğiz?

“Con Te Partirò”nun bugün artık yalnızca bir şarkı değil, kolektif bir hafıza parçasına dönüştüğünü söylediğimizde ise Bocelli, yıllar sonra aynı eseri seslendirmenin en büyük farkının yaşam deneyimi olduğunu belirtiyor. Şarkının özünün değişmediğini özellikle vurgularken, zaman ilerledikçe müziğin yalnızca derinleştiğini ve bugün onu söylerken çok daha fazla insanın duygusunu taşıdığını hissettiğini dile getiriyor.

Sahneye çıkma motivasyonunu anlattığında ise yaklaşımı daha da sadeleşiyor. Her performanstan önce kendine aynı soruyu sorduğunu söylüyor: “Bu an neden özel?” Ona göre bu sorunun cevabı her defasında aynı; çünkü müzik, yaşayan ve nefes alan bir varlık gibi seyirciyle birlikte yeniden doğuyor. Bu görünmez bağ, her konseri benzersiz kılıyor ve sahneyi korkutucu bir yer olmaktan çıkarıp minnettarlık hissi yaratan bir alana dönüştürüyor.

Müziğin evrenselliği üzerine konuşurken Türk müziğine de değinen Bocelli, her kültürün kendine özgü bir ruh taşıdığını ifade ediyor. Türk müziğinde özellikle melodik zenginlik ve duygusal yoğunluğun kendisini etkilediğini söylüyor. İstanbul için ise yalnızca bir şehir tanımını kabul etmiyor; onu daha çok bir hafıza olarak görüyor. Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olmasının şehre olağanüstü bir derinlik kazandırdığını düşünüyor. İstanbul’da sahne almayı ise sadece bir konser değil, aynı zamanda kültürel bir diyaloğun parçası olmak olarak tanımlıyor; şehri Doğu ile Batı arasında bir köprüden çok daha fazlası, güçlü bir duygu geçiş alanı olarak konumlandırıyor. İstanbul seyircisini ise müziği gerçekten yaşayan, dikkatle dinleyen ve duyguyu sahnede birebir hisseden bir kitle olarak tarif ediyor.

Romanza’ya dönüp baktığında geriye bırakmak istediği şeyin teknik başarılar listesi değil, bir his olduğunu söylüyor. Onun için en büyük anlam, insanların müziği zor zamanlarında bir teselli olarak hissedebilmesi. Bu nedenle müzik, onun gözünde bir tür duygusal sığınak; asıl miras da tam olarak bu teselli duygusu.

Söyleşinin sonunda genç haline ne söylemek isteyeceği sorulduğunda ise cevabı son derece yalın: “Korkma ve sabırlı ol, çünkü senin kırılgan sandığın şey aslında en büyük gücün olacak.”

Ve tüm bu anlatının sonunda hikâye, başladığı yere geri dönüyor: sese, sahneye ve zamana direnen bir duyguya. Andrea Bocelli, müzik tarihine damga vuran Romanza’nın 30. yılına özel hazırlanan “Romanza 30th Anniversary World Tour” kapsamında yeniden dünya sahnelerine çıkarken, bu yolculuğun en güçlü duraklarından biri İstanbul olacak. 30 Mayıs 2026 akşamı Beşiktaş Tüpraş Stadyumu’nda gerçekleşecek konser, NTRteam ve Mticket iş birliğiyle, yalnızca bir performans değil; Romanza’nın üç on yılı aşan duygusal mirasına sahnede verilmiş canlı ve zamansız bir karşılık olarak konumlanıyor.

Türkiye’nin sevilen oyuncularından Engin Altan Düzyatan, Engin Akyürek, Ozan Akbaba, Caner Cindoruk ve Özge Gürel, Türkiye Standı’nı ziyaret ederek uluslararası sektör temsilcileriyle bir araya geldi. Oyuncular, gün boyunca yapımcılar, festival programcıları, dağıtımcılar ve sinema profesyonelleriyle çeşitli temaslarda bulunarak Türkiye’nin yaratıcı potansiyelini ve güçlü oyunculuk birikimini temsil etti.

Yeni ortaklık ve iş birliklerine zemin hazırladı

Türkiye Standı’ndaki yoğun programa Sinema Genel Müdürü Birol Güven ve Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı Başkanı Ogün Şanlıer de katıldı. Güven, hem Türkiye’den Cannes’a katılan oyuncular ve sektör temsilcileriyle hem de farklı ülkelerden gelen sinema profesyonelleriyle görüşmeler gerçekleştirdi.

Sinema Genel Müdürü Birol Güven, Türkiye Standı’nda kurulan temasların önemine dikkat çekerek, “Cannes’da ‘Türkiye Invites’ diyerek tüm dünyadan yapımcıları, yönetmenleri ve yatırımcıları Türkiye’ye davet ediyoruz. Türkiye; güçlü hikâyeleri, nitelikli insan kaynağı, gelişen teknik altyapısı, doğal ve tarihî mekân zenginliğiyle uluslararası yapımlar için çok önemli bir merkez. Yabancı yapımcı ve yatırımcıları ülkemizde film çekmeye, ortakyapımlar geliştirmeye ve Türkiye’nin sunduğu imkânları yakından keşfetmeye çağırıyoruz” dedi.

Günün en dikkat çeken etkinliklerinden biri ise akşam saatlerinde Türkiye Standı’nda düzenlenen happy hour oldu. Etkinliğe dünyanın farklı ülkelerinden yaklaşık 200 sinema profesyoneli katıldı. Yapımcılar, satış ajansları, dağıtımcılar, festival temsilcileri ve yaratıcı sektör profesyonelleri bir araya gelerek yeni iş birlikleri, ortaklık fırsatları ve gelecek projeler üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Cannes Film Festivali boyunca uluslararası sinema sektörünün en önemli buluşma noktalarından biri olan Marché du Film’de yer alan Türkiye Standı, bu yoğun programıyla Türkiye sinemasının küresel ölçekteki görünürlüğüne önemlikatkı sağladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle ve Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı’nın organizasyonuyla hayata geçirilen stand, Türkiye’nin sinema alanındaki üretim kapasitesini, yaratıcı gücünü ve uluslararası iş birliklerine açık vizyonunu Cannes’da temsil etmeyi sürdürüyor.

Belediyenin yöresel lezzetleri bir araya getirdiği bedestende kadın kooperatiflerinin emeğini değere dönüştüren Hanımeli Yöresel markasında kargı tulumu bulmak mümkün. Bedestenin bir diğer güzel tarafı 27 ülkeye ihracat yapan ve özellikle süt reçeliyle uluslararası bir şöhret yakalayan Ganik’in de burada bir şubesinin bulunması. 1953’te kurulan ve üçüncü kuşağın daha da büyüttüğü Ganik’in süt reçelleri dünyada ve Türkiye’de BigChefs gibi restoranlarda Iced Spanish Latte’lerin olmazsa olmazı, pek çok pastanın ve kupun sosu aynı zamanda. Çorum’un İskilip ilçesine özgü, coğrafi işaret tescilli, bölgenin kaya tuzu ve bağlarından elde edilen üzüm sirkesiyle yapılan kıtır yapıdaki İskilip turşusu da bedestendeki Yakamoz’dan temin edilebiliyor.

Şimdi sizi daha fazla merakta bırakmadan gastronominin Çorumlu kare aslarını sıralamaya devam ediyorum. 

Sungurlu beyaz üzümü- ki Ayağıbüyük Köyü killi şist ve kum taşlı yapısıyla bu çok özel üzümün varlığını sürdürebildiği nadir yerlerden biri. Anadolu’nun unutulmuş miras üzümlerinden ve yok olmak üzereyken yeniden keşfedilen “Sungurlu beyazı” için coğrafi işaret tescili girişimleri de başlamış. 

Dünyaca ünlü Michelin yıldızlı şeflerin ilkbahar menülerinde en çok yer verdiği lüks imza malzemelerden kuzu göbeği mantarı (morel). Topraksı tadı, gözenekli yapısı sayesinde sosları çok iyi emmesi ve etsi dokusu bu mantarı yüksek gastronomi dünyasının vazgeçilmezi kılıyor.

Ve menevcer (yabani kuşkonmaz). Vahşi, biraz da otsul bir lezzeti olan menevcerin kısa süreliğine ulaşılabilir olması ve doğadan toplanmasındaki zorluk, onu havyar veya trüf mantarı gibi "nadir ve değerli" bir malzeme kılıyor. Fine dining ve haute cuisine için  "baharın müjdecisi" olduğundan en prestijli sebzelerden sayılan menevcer, mevsimselliğin, şeflerin teknik becerisinin ve tabak sunumunda zarafetin önemli sembollerinden. 

Çorum’da gastronominin olmazsa olmazı zeytinyağının da alası var! İç Anadolu ile Karadeniz geçiş ikliminin yarattığı özel mikroklima sayesinde Yukarızeytin ve Aşağızeytin köylerinde Kızılırmak havzasındaki derin vadilerde yüzyıllardır var olan yabani (delice) zeytin düşük asitli, yüksek polifenollü ve aromatik yapısıyla haute cuisine restoranlarının dahi "yerel teruar" ürün olarak menülerine eklemek isteyeceği türden butik bir değer. 

Ve hemen aklıma gelen diğerleri: Kapari, Oğuzlar cevizi, Mecitözü balı, Alaca mor soğanı, Osmancık pirinci… 

Osmancık pirinci dedik ama Çorum’a özgü, 12-14 saatte pişirildiği için oldukça zahmetli ve  coğrafi işaretli İskilip dolması ancak Akçeltik pirinci kullanılarak yapılabiliyor. En az 500 yıllık bir geçmişi olan bu düğün yemeğinde kazanın dibindeki soğan ve et pişerken üstteki sacayağına yerleştirilen “Ca” isimli bez torbanın içerisindeki pirinç buharla demleniyor. Bol karabiber ekilmiş ve soğan sayesinde bulgur rengini almış pilavın üstüne et konularak servis ediliyor. Yanında ise yine İskilip’e özgü sirkeli cacık ikram ediliyor. Bu cacığın içine tuz ile birlikte az miktarda şeker de ilave edildiğini öğrendim. Dürüstçe, bu iki tabak müthiş bir ikili!

Çorum’un küçükbaş hayvancılıkta önemli bir şehir olduğunu hatırlatarak, deneyimlediğim iki adresi tavsiye edebilirim. Biri 1945’ten bugüne Çorum’un meşhur tandır kebabını dededen toruna dört kuşaktır yapan Kebapçı Zade, diğeri de 1958’de kurulan ve sadece kuzu yiyebileceğiniz et lokantası Hasan Zahir.

Ancak şunu da rahatlıkla söyleyebilirim, Veli Paşa Hanı’ndaki Çorum Belediyesi Sosyal Tesisi’nde Çorum'a özgü kıymalı su böreği ve cevizli beyaz baklava dahil yöresel pek çok yemeği en doğru tarife göre hazırlanmış haliyle deneyimleyebilirsiniz. Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, sadece kendi tesislerinde değil, şehrin tüm lokantalarındaki yöresel yemeklerde aynı lezzetin yakalanabilmesi için esnafa ve halka gastronomi eğitimleri verdiklerini belirtiyor. 

Şehirdeki beş yıldızlı otel ve kaliteli servis sunan restoranların sayısını artırarak, gastronomi ve turizm eğitimleriyle iyi bir “foodie” şehri olmak yolunda ilerleyen Çorum, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Alanı başvuru sürecini de resmen başlattı. UNESCO Başvuru Stratejik Danışmanı Yasemin Cerit Doğan, yöresel yemek araştırmacısı-gastronomi yazarı Adnan Şahin, Hitit Üniversitesi’nden akademisyenler, turizm temsilcileri, esnaf grupları, ilçe belediyeleri ve kamu kurumlarının Çorum Belediyesi ile el ele yürüttüğü çalışmalar uluslararası gastronomi organizasyonlarıyla da vücut buluyor. Örneğin, 4-7 Haziran 2026’da dünyanın farklı ülkelerinden açık ateş pişirme ustaları Çorum’da buluşacak. İspanya, İtalya, Brezilya, İngiltere, ABD ve Türkiye’nin gastronomi şehirlerinden ünlü şeflerin pişirme tekniklerini konuşturacağı etkinlikler için Çorum Barajı’na kuşbakışı bakan özel bir arazide ateş ocağı çukurları hazırlanmış durumda. Sonrasında Çorum ekim ayında İspanya’nın San Sebastián kentinde düzenlenecek dünyanın en önemli gastronomi fuarlarından San Sebastián Gastronomika’ya katılarak uluslararası tanıtım çalışmalarını sürdürecek.

Yolcu yolunda gerek diyor, Çorum’a UNESCO kervanında sürdürülebilir bir gelecek diliyorum.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel ve sanatsal dayanışmayı güçlendirmeyi hedefleyen etkinlikte telif haklarının korunması ele alındı. Dijitalleşmenin müzik sektörüne etkileri, yapay zeka ve uluslararası iş birlikleri gibi başlıklar programda tartışıldı.

MESAM Yönetim Kurulu Başkanı Recep Ergül, program kapsamında yaptığı konuşmada kurumun tarihine değindi. Ergül, MESAM’ın 1986 yılında müzik eseri sahiplerinin haklarını korumak amacıyla kurulduğunu belirtti. Kurumun bugün yalnızca Türkiye’nin değil bölgenin en güçlü telif birliklerinden biri haline geldiğini ifade etti.

Müziğin sınır tanımadığını belirten Recep Ergül, “Müzik sınır tanımaz. Ancak sanatçının emeğinin korunması için güçlü bir telif sistemi şarttır. MESAM olarak yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın birçok ülkesinde üyelerimizin haklarını koruyoruz. Hedefimiz, dünya çapında faaliyet gösteren telif birlikleri arasında ilk 20 içerisinde yer almak.” dedi.

Ergül, MESAM’ın bugün 192 ülkede temsil ağı bulunduğunu aktardı. 17 binden fazla üyeye sahip olduklarını vurgulayan Ergül, dijital platformlarda telif haklarının korunmasının artık çok daha kritik hale geldiğini kaydetti.

Yapay zeka teknolojilerinin müzik sektörü üzerindeki etkilerine dikkat çeken Recep Ergül, “Bugün karşı karşıya olduğumuz en önemli başlıklardan biri de yapay zeka ile üretilen içeriklerdir. Türkiye olarak bu konuda önemli çalışmalar yürütüyoruz. Sanatçının emeğini merkeze alan bir sistemin korunması gerektiğine inanıyoruz. Bu tecrübeleri kardeş Azerbaycan ile paylaşmaya hazırız.” ifadesini kullandı.

MESAM’ın son yıllarda dijital lisanslama sistemlerini geliştirdiğini belirten Ergül, yeni kullanım alanlarına değindi. Restoranlar, kamusal alanlar ve hizmet sektörleri gibi alanların lisanslama sistemine dahil edildiğini açıkladı.

Azerbaycan ile ilişkilerin önemine değinen Recep Ergül, birliğin bünyesinde çok sayıda Azerbaycanlı üye bulunduğunu söyledi. İki ülke arasındaki kültürel bağların her geçen gün daha da güçlendiğini belirtti.

Azerbaycan’ın köklü bir kültüre sahip olduğunu ifade eden Ergül, “Azerbaycan köklü kültürü, güçlü sanatçıları ve sanata verdiği değerle çok önemli bir ülkedir. İnanıyoruz ki iki kardeş ülke arasında telif hakları alanındaki iş birlikleri önümüzdeki dönemde daha da büyüyecek. Ortak projeler ve bilgi paylaşımı bu sürece büyük katkı sağlayacaktır.” değerlendirmesini yaptı.

Türkiye ve Azerbaycan’dan katılan temsilciler, ortak kültürel mirasın korunması adına iş birliğinin önemine dikkat çekti. Bakü'deki programa yerel müzik camiasının temsilcilerinin yanı sıra MESAM heyeti yoğun katılım gösterdi.

Etkinlikte MESAM Yönetim Kurulu Başkanı Recep Ergül ile birlikte başkan yardımcıları Hakan Sarıca, Selim Çaldıran ve Mustafa Kul hazır bulundu. Yönetim Kurulu Üyeleri Ahmet Şafak ve Ferzinde Kaya ile MESAM Genel Sekreteri Ali Haydar Yıldız da heyette yer aldı.

Ancak artık yeni bir yıkım çağının içindeyiz.

Bu kez hedef doğrudan insan değil; insanlığın ortak yaşam zemini olan doğa.

Ormanların bilinçli şekilde yok edilmesi, nehirlerin zehirlenmesi, denizlerin plastik çöplüğüne dönüştürülmesi, milyonlarca canlının yaşam alanlarının ortadan kaldırılması, zeytinliklerin, tarım arazilerinin, mercan resiflerinin ve yağmur ormanlarının kısa vadeli rant uğruna geri dönülmez biçimde tahrip edilmesi artık sıradan çevre ihlalleri olarak görülemez.

Çünkü doğaya karşı işlenen bazı suçların etkisi savaşlardan bile daha uzun sürüyor.

Bir şehir on yılda yeniden inşa edilebilir. Ama yok edilen bir ekosistem bazen yüzlerce yılda geri dönmüyor. Bazı türler sonsuza kadar kayboluyor. Toprak ölüyor. Yeraltı suları tükeniyor. İklim dengesi bozuluyor.

Bu nedenle artık yeni bir kavramı çok daha ciddi biçimde tartışmak zorundayız:

“Doğa kırımı” — Yeni yüzyılın sessiz suçu

“Ecocide” yani doğa kırımı, yalnızca çevreye zarar vermek değil; yaşamın sürdürülebilirliğini sistematik biçimde yok etmektir.

Bugün iklim krizinin, kuraklığın, gıda güvensizliğinin ve kitlesel göçlerin arkasında çoğu zaman kontrolsüz çevresel yıkım bulunuyor.

Bu artık romantik çevrecilik meselesi değil; küresel güvenlik, ekonomi ve medeniyet meselesidir.

Atmosfer ortak. Denizler ortak. İklim ortak.

Felaketin sınırı yok.

Dünyadaki en çarpıcı doğa kırımı örnekleri

Bugün dünyada yaşanan bazı çevresel yıkımlar artık klasik çevre sorunu boyutunu aşmış durumda.

Amazon Ormanları – Brezilya

Dünyanın “akciğeri” olarak görülen Amazon yağmur ormanlarının önemli bölümü:

* madencilik,
* tarım lobileri,
* kaçak ağaç kesimi,
* büyük ölçekli hayvancılık faaliyetleri
    nedeniyle yok ediliyor.

Bu yalnızca Brezilya’nın değil, küresel iklim sisteminin sorunu.

Aral Gölü – Orta Asya

Sovyet dönemindeki yanlış tarım politikaları nedeniyle dünyanın en büyük iç göllerinden biri olan Aral Gölü neredeyse tamamen kurudu.

Ortaya çıkan sonuç:

* çölleşme,
* sağlık krizleri,
* tarımsal çöküş,
* kitlesel yoksulluk oldu.

İnsan eliyle yaratılmış en büyük ekolojik felaketlerden biri olarak görülüyor.

Nijer Deltası – Nijerya

Petrol sızıntıları ve kontrolsüz enerji faaliyetleri nedeniyle:

* nehirler,
* tarım alanları,
* balıkçılık ekosistemi
    büyük ölçüde tahrip edildi.

Yerel halk onlarca yıldır ağır sağlık ve geçim sorunları yaşıyor.

Endonezya ve Güneydoğu Asya

Palm yağı üretimi uğruna milyonlarca hektar tropikal orman yok edildi.
Orangutanlar gibi birçok tür yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

Türkiye’de yaşanan doğa kırımı örnekleri

Türkiye de bu risklerden bağımsız değil.

Kaz Dağları

Madencilik faaliyetleri uğruna geniş orman alanlarının tahribi uzun süre kamuoyunda büyük tepki yarattı.

Sorun yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değildi:

* su havzaları,
* biyolojik çeşitlilik,
* yerel yaşam düzeni
    tehlikeye girdi.

Marmara Denizi ve Müsilaj

Marmara’da yaşanan müsilaj felaketi, plansız sanayileşme ile deniz ekosisteminin nasıl çökebileceğini gösterdi.

Bu yalnızca çevre sorunu değil;
balıkçılık, turizm, halk sağlığı ve ekonomi sorunu haline geldi.

Akdeniz ve Ege Orman Yangınları

İklim değişikliğiyle birleşen:

* kontrolsüz yapılaşma,
* yetersiz planlama,
* ihmaller
    Türkiye’nin orman varlığını ciddi biçimde tehdit ediyor.

Zeytinliklerin ve tarım alanlarının baskı altına girmesi

Enerji, madencilik ve imar baskısı nedeniyle:

* zeytinlikler,
* meralar,
* verimli tarım alanları
    giderek daha kırılgan hale geliyor.

Oysa gıda güvenliği çağında toprağı kaybetmek, geleceği kaybetmek anlamına geliyor.

Ekolojik kalkınma modeli neden hayati?

1. yüzyılın kalkınma modeli:
    “önce büyü, çevreyi sonra düşün”
    mantığına dayanıyordu.

Bugün bunun sürdürülemez olduğu açık biçimde ortaya çıktı.

Yeni dönemde gerçek kalkınma:

* doğayı yok ederek değil,
* doğayla uyumlu üretim yaparak,
* suyu koruyarak,
* toprağı yaşatarak,
* yenilenebilir enerjiye yatırım yaparak,
* döngüsel ekonomiyi geliştirerek
    mümkün olacak.

Çünkü artık çevreyi korumak büyümeye engel değil; tam tersine uzun vadeli ekonomik güvenliğin temel şartı.

Ekolojik çöküş yaşayan bir ülkenin:

* tarımı,
* turizmi,
* sağlığı,
* enerji sistemi,
* şehir yaşamı
    zamanla sürdürülemez hale gelir.

Yasemin Bal ve Türkiye’de yükselen hukuki farkındalık

Bu kavramın Türkiye’de en güçlü savunucularından biri hukukçu Yasemin Bal.

Bal uzun süredir doğaya karşı büyük ölçekli tahribatların yalnızca çevre hukuku kapsamında değil, insanlığa karşı suç perspektifiyle değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Çünkü klasik para cezaları çoğu zaman büyük şirketler için yalnızca “işletme maliyeti” haline geliyor.

Oysa mesele yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değil;
yaşam alanlarının,
su kaynaklarının,
biyolojik çeşitliliğin,
hatta insanlığın ortak geleceğinin yok edilmesi.

Ne yapılmalı?

Türkiye ve dünya artık çevreyi “ikincil mesele” olarak görmekten vazgeçmek zorunda.

Atılması gereken temel adımlar açık:

Ecocide uluslararası suç kapsamına alınmalı

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetki alanına doğa kırımı da dahil edilmeli.

Çevre cezaları caydırıcı hale getirilmeli

Şirketlerin kolayca göze alabileceği sembolik cezalar yeterli değil.

Zeytinlikler, su havzaları ve tarım alanları stratejik varlık sayılmalı

Kısa vadeli rant yerine uzun vadeli ulusal güvenlik perspektifi benimsenmeli.

Ekolojik etki analizleri bağımsız yapılmalı

Siyasi ve ticari baskılardan bağımsız bilimsel denetim şart.

Yerel halk karar süreçlerine dahil edilmeli

Doğayı korumanın en etkili yolu, bölge insanını sürecin parçası yapmaktır.

Eğitim sistemi ekolojik bilinç üretmeli

Çevre duyarlılığı yalnızca aktivistlerin değil toplumun ortak refleksi haline gelmeli.

Geleceğin en büyük hukuk ve vicdan mücadelesi

1. yüzyıl büyük ihtimalle yalnızca enerji savaşlarının, ticaret savaşlarının veya teknoloji rekabetinin değil; aynı zamanda doğayı koruma mücadelesinin de yüzyılı olacak.

Çünkü mesele artık sadece “yeşil politika” değil.

Mesele:

* suya erişim,
* temiz havaya erişim,
* sağlıklı toprağa erişim,
* güvenli gıdaya erişim,
* yaşanabilir şehirler,
* iklim güvenliği,
* ve nihayetinde medeniyetin sürdürülebilirliği.

Belki de gelecek kuşaklar bizim çağımıza dönüp şu soruyu soracak:

“İnsanlar birbirlerini öldürmenin suç olduğunu anlamıştı da, gezegeni öldürmenin neden ağır suç sayılması bu kadar gecikti?”

Şeytan Marka Giyer 2 ile lüks tüketimde deneyim dönemi

"Sürdürülebilirlik Hedefleri 2030" başlıklı ilk panelde, Avrupa İklim Paktı Elçisi ve Łazarski Üniversitesi Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Agnieszka Oleksyn-Wajda ile H&M Doğu Avrupa Bölgesi Sürdürülebilirlik ve Kurumsal İlişkiler Müdürü Piotr Oksza- Łapicki yan yana oturdu.

Şirketin 2030 hedeflerine giden yolda nerede durduğu, neyin eksik kaldığı ve neyin hâlâ havada asılı olduğu konuşuldu. Ardından sahne "Malzemeler ve İnovasyon" paneline geçti. H&M Grup Döngüsel İnovasyon Laboratuvarı Başkanı Martin Ekenbark, koleksiyondan bir ceketi sahneye getirdiğinde somut bir rakam verdi: "Bu ceketin astarı yüzde 100 tarımsal atıktan üretilen BioFleax'ten yapılmış. Kaplama malzemesi pişirme yağından elde edilen bir deri alternatifi. Geleneksel yöntemle üretseniz, ham petrol bağımlılığını yüzde 80 azaltmış oluyorsunuz." Etkinlikte BioFleax'in yanı sıra Ecowell ve hidroponik pamuk gibi malzemeler de sergilendi. Bunların bir kısmı mevcut Stella McCartney H&M koleksiyonunda da kullanılıyor.

Aynı panele, H&M'in inovasyon finansmanından beslenen Myco Renew'un kurucusu ve CEO'su Tomasz Mierzwa da çıktı. Mierzwa'nın mantar bazlı malzeme teknolojisi geliştiren girişimi, bu yılki H&M Foundation Global Change Awards'ta ilk 20 finalist arasına girmişti. H&M Foundation'ın bu programı, şirketin sürdürülebilirlik bütçesinin bir kısmını erken aşama girişimlere yönlendirdiği kanallardan biri.

Koleksiyon, geri dönüştürülmüş içerik, organik pamuk, Responsible Wool Standard sertifikalı yün ve endüstriyel mısır ile geri dönüştürülmüş bitkisel yağdan üretilen kaplama malzemeleri kullanıyor. Koleksiyondaki bilekliklerin tamamı yüzde 100 geri dönüştürülmüş metalden üretilmiş. 2004'te Karl Lagerfeld ile başlayan H&M tasarımcı iş birlikleri geleneğinin ikinci halkası, 2005'te Stella McCartney olmuştu. Yirmi yıl sonra aynı ikili yeniden bir araya geldi. Bu kez sürdürülebilirlik gündemin merkezinde.

Bilanço yeşile dönüyor

H&M'in açıklanan 2025 yılı rakamları, sürdürülebilirliğin en azından kâğıt üzerinde kârlılıkla yan yana yürüyebildiğini gösteriyor. Yerel para birimlerinde satışlar yüzde 2 büyüdü ve İsveç kronu bazında net satışlar 228,3 milyar SEK'e (yaklaşık 21,7 milyar euroya) ulaştı. Faaliyet marjı yüzde 7,4'ten yüzde 8,1'e yükseldi. Dördüncü çeyrekte faaliyet kârı yüzde 38 artışla yaklaşık 600 milyon euroya çıktı, faaliyet marjı yüzde 10,7'ye ulaştı. Böylece şirket, uzun süredir hedeflediği yüzde 10 eşiği ilk kez aşmış oldu. Daha az üretip daha kârlı satma stratejisi, en azından bilanço düzeyinde, çalışıyor görünüyor. Sürdürülebilirlik cephesinde de rakamlar iddialı.

Kapsam 3 CO2 emisyonları (tedarik zincirinden kaynaklanan ve toplam karbon ayak izinin aslan payını oluşturan emisyonlar) 2019'a göre yüzde 34,6 azaltılmış. Bir yıl önce bu rakam yüzde 24,4'tü. Artık kullanılan malzemelerin yüzde 91'i geri dönüştürülmüş veya sürdürülebilir kaynaklı. Geri dönüştürülmüş materyal oranı tek başına yüzde 32'ye ulaşarak şirketin 2025 hedefi olan yüzde 30'u aştı. Şirketin kendi operasyonlarında kullanılan elektriğin yüzde 95'i yenilenebilir enerjiden. Karbon salınımını azaltma ve malzeme inovasyonu alanlarında 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) yatırım yapılmış. Łapicki bu tabloyu sahnede şöyle özetledi: "2019'da belirlediğimiz hedeflere ulaşırken aynı zamanda kârlılığı artırdığımızı gösterebildik. Sürdürülebilir olabilen ve iyi bir iş yapabilen bir şirketin yaşayan örneğiyiz."

2030 hedefleri

H&M'in 2030 taahhüt listesi iddialı. Sera gazı emisyonlarını yüzde 56 azaltmak, malzemelerin tamamını sürdürülebilir kaynaklı yapmak, geri dönüştürülmüş malzeme oranını yüzde 50'ye çıkarmak. Hedeflerin tamamı Bilim Temelli Hedefler İnisiyatifi onaylı. Bazı kalemlerde şirket hedefe yakın. Örneğin malzemelerin yüzde 91'i zaten sürdürülebilir kaynaklı, yenilenebilir elektrik kullanımı yüzde 95'te. Ama asıl ağır kalem olan kapsam 3 emisyonlarında. Şu ana kadar yüzde 34,6 azalma sağlanmış, hedefe ulaşmak için dört yılda yaklaşık 21 puanlık ek düşüş gerekiyor. Bu hedeflerin faturası ne kadar, sorusu Varşova'da biraz havada kaldı. Łapicki'ye doğrudan sorulduğunda "Neyin yatırım olduğunu tanımlamak bile zor" dedi. Resmi rapora bakıldığında, 2025'te değer zincirinin karbonsuzlaştırılması ve malzeme inovasyonuna yaklaşık 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) ayrılmış. Bu da 21,7 milyar euroluk bir operasyonda cironun yüzde 1,5'inden az demek.

Statista’nın verilerine göre Çin ve Bangladeş'in ardından Türkiye, H&M'in ürün tedarik ettiği üçüncü büyük ülke. Şirket, kamuya açık tedarikçi listesi üzerinden yapılan bağımsız analizlere göre Türkiye'deki yaklaşık 115 fabrikadan özellikle jarse, denim ve triko kategorilerinde üretim yaptırıyor. Ama Türkiye'nin H&M için anlamı bir tedarik havuzundan ibaret değil. Şirketin aynı anda üç farklı rolü üstlendiği coğrafyalardan biri Türkiye. Onlarca mağazayla bir perakende pazarı, 100’den fazla fabrikayla bir üretim üssü ve Avrupa üretim ofisiyle bir bölgesel yönetim merkezi… Bangladeş sadece üretim yapıyor, Almanya sadece satıyor. Türkiye her iki tarafta da ağırlıklı. Bu ağırlık artmak üzere. H&M, artan gümrük tarifeleri ve jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle üretimini yakın coğrafyalara kaydırma planını hızlandırdı. CEO Daniel Ervér, son 18 ayda tedarikçi ağını yeniden yapılandırdıklarını açıkladı. Avrupa pazarı için Türkiye, Mısır, Ürdün ve Fas öne çıkan ülkeler. Trende duyarlı koleksiyonların Türkiye ve Doğu Avrupa'ya kaydırılması, teslimat sürelerini haftalar düzeyinde kısaltıyor. Uzakdoğu'dan gemiyle 4–6 hafta süren teslimat, Türkiye'den karayoluyla günlere iniyor. Nearshoring denilen bu strateji, Türkiye'deki sipariş hacmini artırma potansiyeli taşıyor. Ama bu fırsatın bir bedeli var. H&M, tedarikçilerine sürdürülebilirlik standartları da dayatıyor. Kapsam 3 emisyonlarının yüzde 34,6 azaltılması, fabrikalardaki enerji dönüşümü olmadan mümkün değil. H&M'in küresel raporuna göre tedarik zincirindeki yerinde kömürlü kazan sayısı 2022'deki 118'den 2025 üçüncü çeyrek itibarıyla 10'a düşmüş. Bu, Türkiye dahil tüm tedarik ülkelerinde önemli bir dönüşümün başladığını gösteriyor. Ama dönüşümün maliyeti büyük ölçüde tedarikçilerin omuzlarında. Yenilenebilir enerjiye geçiş yatırımı, sertifikasyon süreçleri, altyapı yenileme...

H&M'in rakamları tek başına anlamlı olmayabilir. Resmin tamamını görmek için sektörün diğer devlerine bakmak gerekiyor. En büyük rakip Inditex (Zara'nın ana şirketi), 2025 mali yılı raporunda Kapsam 3 emisyonlarını 2018 baz yılına göre yalnızca yüzde 7 azalttığını açıkladı. Inditex'in 2030 hedefi ise yüzde 51 azaltma. Öte yandan Inditex malzeme dönüşümünde de agresif bir yol izliyor. Liflerinin yüzde 88'i düşük etkili kaynaklardan, yüzde 47'si geri dönüştürülmüş. Yelpazenin diğer ucunda ise Shein duruyor. Şirketin toplam emisyonları 2022–2023 arasında yüzde 81 arttı, 2024'te de yüzde 23'lük bir artış daha geldi. Shein'in 2030 hedefi yalnızca yüzde 25 azaltma. Kısacası H&M, Inditex ile Shein arasındaki bu geniş spektrumda emisyon azaltımında görece ileri bir noktada duruyor.

Türkiye'deki tablo da bu büyük resimden bağımsız değil. Global Fashion Agenda (GFA), 2025 sonunda Türkiye'de döngüsel tekstil sisteminin geliştirilmesini desteklemek için Circular Fashion Partnership: Türkiye girişimini duyurdu. Sektörün yerel oyuncuları da harekete geçiyor. İpekyol sürdürülebilir hammadde dönüşümüne odaklanırken Damat Tween geri dönüştürülmüş lif kullanımını operasyonlarına dahil ediyor. Lüks segmentte Beymen, Reborn projesiyle 2025 yılında 10 binden fazla ürünü yeni sahipleriyle buluşturdu. Döngüsel moda platformu Nivo ise Gebze'deki 5 bin metrekareden büyük Yenileme Merkezi'nde ayda 150 bin ürünü yeniden dolaşıma sokuyor. Girişim, 2021'den bu yana 40'tan fazla marka partneriyle birlikte 3 milyondan fazla ürünü döngüsel ekonomiye kazandırdı.

"Eskiden sizden nefret ederdik"

Łapicki, panelde bu denklemi somutlaştıran bir anekdot aktardı. 2005'te Türkiye'deki bir üretim ortağını ziyaret ettiğini, fabrika sahibinin "Eskiden sizden nefret ederdik" dediğini anlattı. "Bizden karşılamamızı istediğiniz standartlar vardı, yaşanabilir ücretler, etik çalışma koşulları, yeşil enerji... Endişeliydik, karşılayamayacağımızdan korkuyorduk. Ama sizinle çalışmaya başladık, daha fazla sipariş almaya başladık. Ve bir noktada fark ettik ki diğer markalar da sırf H&M tedarikçisi olduğumuz için bize geliyordu."

Łapicki bu hikayeyi 2005'te duyduğunu ve aynı yılın Stella McCartney ile ilk iş birliğinin yapıldığı yıl olduğunu ekledi. Hikaye, hem H&M'in tedarikçi standartlarını yukarı çekme gücüne hem de Türk üreticilerin uyum kapasitesine işaret ediyor. Şirketin tedarikçileriyle ortalama ilişki süresi dokuz yıl, 800 fabrikasının yüzde 40'ıyla on yılı aşkın süredir çalışıyor. Bu uzun süreli ortaklıklar birlikte evrilme sürecine işaret ediyor ama maliyet paylaşımının dengesine dair soru işaretleri hala duruyor.

Bu bağlamda Yargıtay’ın yakın tarihli ve basına yansıyan kararı, tercümanın çeviri esere yaptığı fikrî katkının korunma ölçütleri bakımından dikkat çekici ve emsal niteliğinde değerlendirmeler içermektedir. Anılan uyuşmazlığın çıkış noktası şudur: Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos’un “Meu Pé de Laranja Lima” adlı eseri, çevirmen Aydın Emeç tarafından “Şeker Portakalı” başlığıyla Türkçeye kazandırılmış ve eser bu başlıkla tanınmış hale gelmiştir. Can Yayınları tarafından uzun yıllar boyunca Aydın Emeç’in çevirisiyle 130 baskı yapılmış; ancak yayınevi daha sonra eseri farklı bir çevirmenle yeniden yayımlamasına rağmen, kamuoyunda yerleşik olan “Şeker Portakalı” başlığını kullanmaya devam etmiştir. Çevirmen Aydın Emeç’in oğlu ve varisi Ali Selim Emeç, özgün bir şekilde oluşturulan başlığın bu kullanımına karşı telif haklarına dayanarak tazminat davası açmıştır. İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, eser adının bağımsız bir yaratıcı katkı oluşturmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişse de, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin haberlere konu olan hükmü, ilgili kararları bozarak dosyada tazminat yönünden değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle dosyayı yeniden ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Yargıtay’ın anılan kararında, Şeker Portakalı başlığının orijinal Portekizce eserin birebir tercümesi olmadığı, “Meu Pé de Laranja Lima” ifadesinin kelime anlamı itibarıyla “Benim Tatlı Portakal Ağacım” şeklinde karşılanabileceği; buna karşılık çevirmenin, metni yalnızca Türkçeye aktarmakla yetinmeyip, eserin ruhunu yansıtan, akılda kalıcı ve orijinalinde bulunmayan Şeker Portakalı başlığını kurgulayarak kişisel yaratıcı katkısını ortaya koyduğu belirtilmiştir. Bu değerlendirme, FSEK m. 6 kapsamında yaratıcı çabanın ürünü olan tercümelerin, kaynak eserden ayrışan ve korunması gereken eser niteliğini teyit etmekte olup ilgili karar, eser adlarının ayırt edici olmaları hâlinde ayrıca korunabileceğini düzenleyen FSEK m. 83 hükmüyle^[1] de uyum içindedir.

Edebiyat çevirilerinde başlık seçimleri somut örneklerle incelendiğinde, kültürel ve yaratıcı tercihlerin telif hukuku bakımından taşıdığı önem daha açık biçimde ortaya çıkmaktadır. Örneğin Jane Austen’ın Pride and Prejudice adlı eseri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Hasan Âli Yücel Klasikler dizisinde “Gurur ve Önyargı”, Can Yayınları’nın tercümesinde ise “Aşk ve Gurur” başlığıyla yayımlanmıştır. Bu kapsamda, ilk örnekte kaynak metnin adının birebir çevirisi yoluna gidilmişken, Can Yayınları tercümesinde ise romanının içeriği ve duygusal tonu dikkate alınarak eserin ruhunu yansıtan bir başlık tercih edilmiştir.

Her ne kadar bazı haberlerde Şeker Portakalı başlığının durumuyla benzer bulunsa da, aslında J. D. Salinger’ın “The Catcher in the Rye” adlı romanının Türkçede uzun yıllar “Çavdar Tarlasında Çocuklar” başlığından ziyade “Gönülçelen” adıyla bilinmesi, eserin ilk çevirisinin Adnan Benk tarafından İngilizce aslından değil, tam tercümesi “kalp yakalayıcı / yakalayan anlamına gelen “L’Attrape-Cœurs” başlıklı Fransızca çeviriden yapılmış olmasından kaynaklanmaktadır.

Bazı çeviri ifadeler ise, kaynak eseri aşarak başlı başına edebî değer kazanabilmektedir. Shakespeare’in Hamlet oyunundaki “To be or not to be” tiradı, Sabahattin Eyüboğlu tarafından “Var olmak mı, yok olmak mı, bütün sorun bu!” şeklinde görece lafzına yakın bir biçimde çevrilmişken; Can Yücel’in “Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?” çevirisi, oyunun sınırlarını aşarak farklı bağlamlarda sıkça atıf yapılan, tek başına ikonik bir ifade hâline gelmiştir. Bu tür çeviriler, tercümanın yaratıcılığının esere ek bir değer kattığını açıkça göstermektedir.

Benzer bir durum, Harry Potter serisinin Türkiye’de Sevin Okyay ve Kutlukhan Kutlu tarafından yapılan çevirilerinde de gözlemlenmektedir. Kaynak eserdeki kurgusal terimler için üretilen horcrux - hortkuluk, howler - çığırtkan, dementor - ruh emici, boggart – böcürt, pensieve – düşünseli, auror – seherbaz gibi karşılıklar, yalnızca çeviri değil hedef dilde yeni bir edebî evren inşası niteliği taşımaktadır.

Sonuç olarak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin Şeker Portakalı kararı, çeviri eserlerde yaratıcı katkının fikrî mülkiyet hukuku kapsamında nasıl değerlendirileceğine ilişkin önemli bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Karar, başlık gibi eserin adını oluşturan unsurların da özgünlük barındırmaları hâlinde telif koruması kapsamında ele alınabileceğini açık biçimde vurgulamaktadır. Bu yönüyle söz konusu içtihat, hem akademik tartışmalar hem de uygulama bakımından çeviri eserler hukukunda yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Madde 83: (1) Bir eserin ad ve alâmetleri ile çoğaltılmış nüshaların şekilleri iltibasa meydan verebilecek surette diğer bir eserde veya çoğaltılmış nüshalarında kullanılamaz. (2) 1'inci fıkra hükmü umumen kullanılan ve ayırt edici bir vasfı bulunmayan, ad, alâmet ve dış şekiller hakkında uygulanmaz.

Masaüstü işlem platformu: Atlas

Etkinlikte duyurulan ürünlerden biri masaüstü işlem platformu "Atlas" oldu. Bugüne kadar mobil hizmet veren şirket, Atlas ile masaüstü işlemlere adım attı. Platformda modüler çalışma alanı, gelişmiş grafik araçları ve tek ekrandan emir ile pozisyon yönetimi özellikleri yer alıyor. İlk etapta Borsa İstanbul ve Amerikan borsaları için kullanıma açılan platform, kullanıcılara ücretsiz olarak sunulacak ve önümüzdeki 100 gün boyunca çeşitli güncellemeler alacak.

Avrupa borsaları ve VİOP işlemleri

Forbes Türkiye'nin 2025 yılındaki Girişim listesinde yer alan Midas, yeni dönemde Avrupa borsalarını da erişime açacağını duyurdu. Sisteme ilk olarak Almanya borsası eklenirken; Hollanda, Fransa ve İtalya piyasalarının daha sonraki aşamalarda platforma dahil edileceği belirtildi.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) işlemlerinin ise haziran ayında kullanıma açılacağı açıklandı. VİOP ürünü hisse, endeks, döviz ve kıymetli maden kontratlarını kapsayacak. Paylaşılan verilere göre şirket, son 6 ayda türev ürünlerde 50 binden fazla kullanıcıya hizmet verdi ve platformdaki opsiyon işlem hacmi 1 milyar doları aştı.

DeFi çözümü ve yapay zeka entegrasyonu

Kripto tarafında tanıtılan merkeziyetsiz finans (DeFi) ürünüyle, kullanıcıların ayrı cüzdan veya şifre (seed phrase) oluşturmasına, ağ ve köprü işlemleriyle uğraşmasına gerek kalmadan varlıklara ulaşabilmesi hedefleniyor.

Platforma eklenen yapay zeka destekli "Piyasa Rehberi" ise küresel ve yerel piyasalardaki gelişmeleri gün boyunca analiz edecek. Rehber, hisse sayfalarında özetler sunarak önemli gelişmelerde yatırımcılara anlık bildirim gönderecek.

Açıklanan resmi verilere göre yaklaşık 4 milyon kullanıcıya ulaşan şirket, son bir yılda 120 milyona yakın emre aracılık etti. Şirketin aylık işlem hacmi ise 20 milyar dolar seviyesine yaklaştı.

Etkinlikte değerlendirmelerde bulunan Midas Kurucu ve CEO’su Egem Eraslan, yeni ürünlerin yatırım deneyimini daha kapsamlı hale getirme yolunda önemli bir aşama olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Tanıttığımız ürünler, Midas’ın yatırım deneyimini daha kapsamlı ve erişilebilir hale getirme yolculuğunda önemli bir dönüm noktası. Yatırım dünyasının sınırlarını ortadan kaldırarak, kullanıcılarımızı yatırım fırsatlarıyla buluşturmayı amaçlıyoruz. Geliştirdiğimiz bu yeni ürünlerle yatırımın geleceğini bugünden erişilebilir kılmaya devam edeceğiz."

Midas Unicorn olmaya çok yaklaştı

61’inci edisyon henüz kapılarını kamuya açmadan, ön izleme günlerinde sanatın artık kendi güvenli alanına çekilemeyeceğini bir kez daha gösterdi. 9 Mayıs - 22 Kasım 2026 tarihleri arasında gerçekleşecek olan “In Minor Keys” başlıklı ana sergi, Koyo Kouoh’nun kavramsal çerçevesiyle hazırlanmış; ön açılış günleri ise 6, 7 ve 8 Mayıs olarak duyurulmuştu. Bienalin ilk Afrikalı kadın küratörü Koyo Kouoh’un geçen yıl aramızdan ayrılışıyla başlayan tartışmalar, savaş suçları tartışmalarıyla ilişkilendirilen ulus - devlet pavyonlarının tüm itirazlara rağmen açılması, yarışmaya dahil edilmesi ve ardından gelen jüri istifalarıyla daha da büyüdü.

Hayatta olmayan küratörün vizyonu

Tartışmalara kültürel diplomasiden daha derin bir yerden, artık hayatta olmayan bir küratörün düşünsel emeğinin nasıl taşındığından başlayalım. Koyo Kouoh’nun yokluğu, bienali eleştiriden muaf kılan bir yas perdesine dönüşmeden, kurumun etik sorumluluklarını büyük bir dikkatle irdelemesini gerektiriyordu. Temsil, hafıza ve kırılganlık gibi kavramlar, sanatçılar, ülkeler ya da politik kimlikler kadar, artık kendi sergisini savunamayacak, değiştiremeyecek ya da yeniden kuramayacak bir küratör için de geçerlidir. Küratörün vizyonunu ölümünden sonra sürdürmek, o vizyonun iç mantığıyla hemhal olmayı ve sonradan alınan kararların sorumluluğunu açıkça üstlenmeyi gerektirir.

“In Minor Keys”, yüksek perdeden konuşan güç rejimlerine karşı daha düşük frekanslara, bastırılmış seslere ve kırılgan ortaklıklara kulak verme çağrısından besleniyor. Ön izleme günlerinde ise eserlerden çok bu hassasiyetin karşısında kurumsal temkin konuşuluyor. 

Jüri istifa etti

Gerilim, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden sonra Venedik Bienaline geri dönmesiyle ortaya çıktı. Rusya pavyonunun yalnızca ön izleme haftasında açık tutulacak olması bile tepkileri yatıştırmaya yetmedi; 6 Mayıs’ta Rus ve Ukraynalı aktivist gruplar Pussy Riot ve FEMEN üyelerinin pavyon önünde gerçekleştirdiği protesto, bienalin politik hesaplaşmaların da sahnesi hâline gelebileceğini gösterdi. Protestocuların “Russia’s art is blood” sloganı, kültürel temsilin savaş koşullarında masum bir diplomatik jest olarak okunamayacağına işaret ediyor.

Geçtiğimiz günlerde bienal jürisinin, insan hakları ve savaş suçları tartışmalarıyla ilişkilendirilen ülkelerin, ödül değerlendirmesine alınmasına itiraz ederek istifa etmesi, kurumun meşruiyet tartışmalarına yol açtı. Basın açıklamasında klasik Altın Aslan’ın yerine biletli izleyiciler tarafından “Visitor’s Lions” verileceği ve bu oylarla Ana Sergi’deki en iyi katılımcı ve en iyi Ulusal Sergi’nin seçileceği paylaşıldı. 

İsrail’in katılımı etrafındaki tartışmalar ortamı iyice ateşledi. 2024’te İsrail Pavyonu’nun gösterilerle kapatılmasının ardından bienal organizasyonu İsrail’e alternatif bir mekan önerisinde bulundu. 200’den fazla sanatçı, İsrail’in Bienal’de yer almasına karşı çıkan çağrılara destek verdi. ANGA isimli kolektif, İsrail Pavyonu’nun önünde Filistin destekçisi eylemler yaptı. Bienalin tüm tepkilere rağmen “tarafsızlığını” koruması, politik bir tutum olarak ele alınıyor. Tartışmaların bu yıl daha da alevlenmesi, sanat dünyasında kurumsal pozisyon alma biçimlerini yeniden sorgulatıyor.

Venedik Bienali için bir tür sanat olimpiyatları demek yanlış olmaz, fakat bu formatın 2026 yılında sanat dünyasıyla ilgili ne söylediğini tekrar bir düşünmek gerekir. Ulusal pavyon sistemi artık çağdaş sanatın küresel dolaşımının gerisinde kalıyor. Organizasyon devlet temsilinin sorumluluklarını altında eziliyor, sanatçıların bu temsille kurduğu bağ ve kendi özerklikleri sorgulanıyor, kurumsal prestij beraberinde ciddi çelişkiler de getiriyor. 

2026 Venedik Bienali’nde değerlendirmeyi, konunun temsil ettiği yapıyla ilişkisi üzerinden yapmak daha doğru olacaktır. Avusturya, Japonya, Türkiye, Britanya ve Almanya pavyonları farklı biçimlerde temsil ettiği yapının yüküne dair çalışıyor. ABD ve Rusya ise eleştirilerin merkezinde.

Türkiye Pavyonu’nda “Gözlerinizden Öperim”

Türkiye Pavyonu’nda ise ülkemiz çağdaş sanatının radikal isimlerinden Nilbar Güreş’in farklı dönemlerden seçilen yapıtları yeni üretimlerle bir araya geliyor.  Fotoğraf, kolaj ve yağlıboyadan heykel ve enstalasyona; kumaş, makrome, yüne ve gündelik nesnelere uzanan malzeme ve teknik çeşitliliğiyle “Gözlerinizden Öperim” sergisi Başak Doğa Temur küratörlüğünde gerçekleştiriliyor. Venedik Bienali 61’inci Uluslararası Sanat Sergisi Türkiye Pavyonu, İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın (İKSV) koordinasyonunda, T.C. Dışişleri Bakanlığı himayesinde ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla, Borusan Otomotiv ve Trendyol Sanat sponsorluğunda düzenleniyor. SAHA Derneği’nin prodüksiyon desteği sağladığı serginin havayolu partnerliğini Türk Hava Yolları üstleniyor. Vehbi Koç Vakfı’nın da sergi kitabında desteği bulunuyor. 

Türkiye, Venedik Bienali Uluslararası Sanat Sergisi’nde ilk kez 1991 yılında Beral Madra’nın kişisel çabaları ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle yer aldı. Beral Madra, 1991-2005 yılları arasında bienalde yer alan Türkiye sergilerinin küratörlüğü ve komiserliğini üstlendi. 2007 yılından bugüne ise İKSV, Venedik Bienali’nde Türkiye’nin diğer ülke pavyonlarıyla birlikte düzenli olarak varlık göstermesini sağlıyor. Pavyon ilk yıllarda yalnızca sanat bienallerinde, dönemlik sergi mekânı kiralanarak düzenleniyordu. İKSV'nin girişimi ve 21 destekçinin katkılarıyla 2014 yılında Türkiye Pavyonu, bienalin iki ana hattından biri olan Arsenale’de kalıcı bir mekâna kavuştu. Böylece Türkiye, sanat bienaliyle dönüşümlü olarak mimarlık bienaline de katılım göstermeye başladı.

Türkiye’nin Venedik Bienali sergilerinde uzun süreli bir mekânda yer almasını sağlayan kişi ve kurumlar arasında Akbank, Mehveş-Dalınç Arıburnu, Berrak-Nezih Barut, Ali Raif Dinçkök, Vuslat Doğan, Ali Sabancı, Füsun - Faruk Eczacıbaşı, Oya - Bülent Eczacıbaşı, Nesrin Esirtgen, Eti Gıda San. ve Tic. AŞ, Garanti BBVA, Ahu - Can Has, Öner Kocabeyoğlu, Maçakızı, Tansa Mermerci Ekşioğlu, Rana - Erol Tabanca, SAHA Derneği, Taha Tatlıcı, Sinan Tara, Vehbi Koç Vakfı, Zafer Yıldırım ve Yıldız Holding AŞ yer alıyor.

Sergiye dönersek, ilk olarak; mekanın köşesinde Güreş’in “Escaping Cactus” isimli ikonik yerleştirmesini akla getiren, toprağına dönmüş bir kaktüs yer alıyor (Göç, 2026). Bir diğer yanda balıkçı ağlarından ve atık kumaşlardan büyüyen ve sanatçının Türkiye’de kadınlık ritüellerini işlediği ödüllü “Unknown Sports” serisine eklemlenen bir pota soyutlaması (evsahibi:misafir,2026) var. Güreş kendine özgü hicivli ve renkli kimlik anlatısını Venedik’e de getirmiş gibi görülüyor. Diğer yandan bienal tartışmalarının kızışmasının akabinde sanatçının ArtReview’de Versace sponsorluğunda yayımlanan röportajı, tüm bu hazırlıkların tarafınca pek de önemsenmediği şeklinde okunabilir. Uzun süredir kimlik, queerlik, göç ve normatif şiddet alanlarında radikal ve istikrarlı biçimde üreten sanatçının, Türkiye’yi temsil ettiği anda kendini açıklamaktan yorulduğunu ve sanat dünyasına olan ilgisini kaybettiğini söylemesi, kariyerinde yakaladığı bu avantajı hoşnutsuz söylemlerin ardına saklıyor. 

Avusturya’dan yaklaşan çöküş

Avusturya Pavyonu ön izlemelerde bienalin en çok konuşulan durağı. Florentina Holzinger’in Nora-Swantje Almes küratörlüğünde gerçekleştirdiği “Seaworld Venice” başlıklı işi pavyonu yaşayan, sızdıran, kirleten, arındıran ve yeniden kirleten arızalı bir organizma gibi kurguluyor. Giardini’de izlenen proje, sanatçının uzun süredir beden, risk, sahne ve fiziksel sınır üzerine kurduğu pratiğini Venedik’in suyla, turizmle, atıkla ve ekolojik kırılganlıkla belirlenen yapısına bağlıyor; su burada romantik bir Venedik imgesi olmaktan çıkıp bedenin içinden geçen sıvı, yönetilen bir kaynak, kirlenen bir madde ve yaklaşan çöküşün en görünür işareti hâline geliyor. Seaworld Venice’de su, çıplaklık, bedensel risk ve gösteri duygusu ilk anda izleyiciyi çarpıyor; oysa işin etkisi yalnızca bu sert karşılaşmadan doğmuyor. Çöküşü dışarıdan anlatmak yerine, izleyiciyi o çöküşün dolaşımına dahil eden, rahatsız edici olduğu kadar güçlü bir pavyon deneyimi yaratıyor.

Japonya’yı ise artık Japon vatandaşı olmayan, Ei Arakawa-Nash temsil ediyor. Arakawa-Nash’in bebekleri ilk bakışta oyunsu görünse de, pavyon bakım emeğini tarihsel bir yük olarak yeniden kuruyor. Bugüne kadar Japonya Pavyonu’nun diasporayı pek ele almadığını, bu nedenle azınlık seslerini temsil etme sorumluluğu hissettiğini belirtiyor.

Rusya pavyonu erişime kapalı

“The Tree Is Rooted in the Sky”, Rusya’daki etnik grupları, periferik kültürel pratikleri, folk müziği, şiiri, performansı ve rave enerjisini festival formatında kurgulamış. Bu ‘underground’ performans, gösterinin her ne olursa olsun devam etmesi gerekmediğinin şahane bir örneği. Pavyonun yalnızca ön izleme günlerinde açık kalması ve sonrasında kamusal erişime kapanarak dışarıdan video projeksiyonlarla görünür olması da cabası. Savaş sürerken, muhalif sanatçılar hapiste ya da sürgündeyken ve pavyon kapısında protestolar yapılırken, içeriden yükselen festival sesi gerçeğin ağırlığını taşıyamıyor.

ABD Pavyonu da başka bir tutarsızlık içinde. Alma Allen’ın “Call Me the Breeze” sergisindeki heykeller, savaşın bütün sertliği ve netliğinin aksine, oldukça soyut ve yumuşak. Sanatçı, tüm bu tartışmaların içinde temsil ettiği ülkenin krizini adlandıramadığında dekoratif bir diplomasi nesnesi üretmenin ilerisine geçemiyor.

Bienal itibarıyla ‘evcilleşmek’

Sanatın üretiminden dolaşımına kadar bütün alanı belirleyen görünmez protokoller var: diplomatik temsilin zorunlulukları, piyasanın itibar iştahı, kriz anlarında geliştirilen kurumsal sessizlik biçimleri gibi… Kurum eleştirisinin bugün hala güncelliğini korumasının ana nedeni, bu protokolleri irdelemeden sürdürmekte yatıyor.  Hans Haacke’den Michael Asher’a, Daniel Buren’den Marcel Broodthaers’a, Louise Lawler’dan Fred Wilson’a ve Andrea Fraser’a kıymetli sanatçılar, pratiklerinde, kurumun nötr olmadığını; anlamı üreten, sınırlayan ve çoğu zaman ehlileştiren bir mekanizma olduğunu göstermek üzere çalıştılar. Üretimler kendi ağlarıyla birlikte düşünülmelidir. Sanatçı ve küratörler davet edildiği yapının prestijinden faydalanırken o yapıyı sentezleyebilmeli de… 

Sanatçı, kurumun vitrinine yerleştiğinde evcilleşmek zorunda değil. Küratörlük ise temalar arasında zarif bağlar kuran bir estetik düzenleme pratiği değil. Sistemdeki dolaşım koşullarını ahlaki ve ekonomik düzeyde sorgulayan bir yapı kurulmadıkça, “azınlıkların” demokratik göstergelerin bir süsü olarak sanat sahnesine eklemlendirilmesi, hiçbir anlam ifade etmeyecek. Tanık olduğumuz gibi, bedeli ödenmedikçe paketlenen her türlü temsil, radikal kelimelerle süslense de entelektüel çevrelerce hazmedilmeyecek.

Aldığım bilgiye göre, 8 Mayıs’ta tüm pavyonlar, Filistin’le dayanışmak ve İsrail’i protesto etmek üzere kapalı kalacak. Bize buradan sonra, iyi ve kötü örnekleriyle, bienalin sıkı takipçisi olmak ve buradan ödevlerimizi çıkarmak kalıyor.

Bu dönüşüm için 2035'e kadar yıllık yaklaşık 8 milyar dolar yatırım yapılması gerekiyor. Lisanssız elektrik üretimi (güneş enerjisi santralleri) için yapılan yatırımlar, toplam kurulu gücün önemli bir kısmını oluşturuyor. Türkiye için SHURA’nın enerji dönüşümü senaryosunda 2030’da elektrikli araçlarda binalarda ısı pompası kullanımında ve elektrikli yemek pişirmede artışla, ulaştırma ve ısıtmada fosil yakıtlardan elektriğe geçiş sonucu yıllık 6-7 milyar KWh elektrifikasyon öngörülüyor. Mevcut politikalar doğrultusunda nihai enerji tüketiminde elektrifikasyon payı 2030 yılında yüzde 24, 2050 yılında yüzde 30 olacak. İhtiyaç duyulan pay ise 2050 yılında yüzde 49 olarak belirlenmiş. 2030’a kadar elektrik talebindeki artışın önemli bölümünün elektrifikasyon kaynaklı olacağı öngörülüyor.

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi tarafından yayımlanan son çalışmalarda da benzer bir vurgu öne çıkıyor: Elektrifikasyon, enerji verimliliği ve şebeke esnekliği birlikte ele alınmadan sistem genelinde bir dönüşüm sağlamak mümkün değil. Özellikle sanayide elektrikli proseslere geçiş, binalarda ısı pompası uygulamaları ve ulaşımda elektrikli araçların yaygınlaşması, fosil yakıt bağımlılığını doğrudan azaltabilecek en kritik kaldıraçlar olarak öne çıkıyor.

Dönüşümün üç ana ekseni

Bu dönüşümün merkezinde üç ana eksen öne çıkıyor: Sanayi, ulaştırma ve binalar. Özellikle sanayide elektrikli proseslere geçiş, binalarda ısı pompası uygulamaları ve ulaşımda elektrikli araçların yaygınlaşması, fosil yakıt bağımlılığını doğrudan azaltabilecek en kritik kaldıraçlar olarak öne çıkıyor. Sanayide elektrifikasyon, Türkiye için hem rekabetçilik hem de karbon regülasyonları açısından kritik bir başlık . Avrupa Birliği ile ticarette devreye giren sınırda karbon düzenlemeleri, üretim süreçlerinde elektrikleşmeyi hızlandıran temel baskı unsurlarından biri. SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi analizlerine göre düşük karbonlu üretim altyapısına geçiş yapamayan sanayi için maliyet baskısı önümüzdeki dönemde daha da artacak. Elektrikli prosesler, atık ısı geri kazanımı ve dijital enerji yönetimi çözümleri bu dönüşümün temel araçları olarak öne çıkıyor.

Ulaştırma tarafında ise dönüşüm daha görünür ilerliyor. Türkiye’de elektrikli araçların toplam araç parkındaki payı hâlâ yüzde 5’in altında. Buna karşılık Avrupa’da bazı ülkelerde bu oran yüzde 20’lere yaklaşmış durumda. Ulaştırmadaki elektrifikasyon yalnızca araç satışlarını değil, aynı zamanda şarj altyapısı ve şebeke yatırımlarını da doğrudan etkileyen bir dönüşüm yaratıyor. Demiryolu tarafında da 993 kilometrelik hattın elektrifikasyonu sürerken, petrol bağımlılığının azaltılması stratejik hedeflerden biri olarak öne çıkıyor. Binalar ise elektrifikasyon tartışmasının en büyük potansiyel alanlarından biri. Isı pompaları, elektrik tabanlı ısıtma-soğutma sistemleri ve akıllı bina çözümleri, doğalgaz bağımlılığını azaltma kapasitesi taşıyor. Bu dönüşüm, aynı zamanda Türkiye’nin enerji ithalatını azaltma hedefi açısından da kritik bir kaldıraç olarak değerlendiriliyor.

Şebeke, yenilenebilir ve kırılgan denge

Elektrifikasyonun bir diğer kritik boyutu ise şebeke tarafında ortaya çıkıyor. Türkiye’de güneş ve rüzgarın toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 22 seviyesini aşarken, hidroelektrikteki dalgalanmalar nedeniyle doğalgaz ithalatına olan bağımlılık hâlâ kırılganlığını koruyor. Buna karşılık kömür, yüzde 34 ile elektrik üretiminde en büyük paya sahip ve bu üretimin önemli bölümü ithalata dayanıyor. Yenilenebilir enerji tarafında büyüme hızlansa da, sistemin bu değişken üretimi yönetebilmesi için depolama ve dijital şebeke yatırımları kritik hale geliyor.

Elektrifikasyonun başarısı yalnızca üretim kapasitesini artırmakla sınırlı değil. Sanayiden ulaştırmaya, binalardan veri merkezlerine kadar birçok alanda talebin aynı anda büyümesi, esnek ve akıllı bir enerji altyapısını zorunlu kılıyor. Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde enerji depolama sistemleri, talep tarafı yönetimi, hızlı bağlantı yatırımları ve dağıtık üretim modelleri dönüşümün belirleyici başlıkları olacak. Aksi halde yenilenebilir kapasitedeki artış, şebeke darboğazları nedeniyle beklenen verimi yaratmakta zorlanabilir.

Yeni ekonomik çerçeve şekilleniyor

Regülasyon tarafında Türkiye, küresel iklim politikalarıyla uyumlu yeni bir döneme giriyor. Paris Anlaşması ve Avrupa Yeşil Mutabakatı doğrultusunda atılan adımlar, üretimden tüketime tüm değer zincirini yeniden şekillendirirken; hazırlıkları süren Emisyon Ticaret Sistemi, karbon maliyetini doğrudan ekonomik denklemin parçası haline getiriyor. Bu çerçeve, elektri fikasyonu yalnızca çevresel bir hedef olmaktan çıkarıp rekabetçiliğin temel belirleyicilerinden biri haline getiriyor. Bu dönüşümün etkileri enerji üretim tarafında da görünür hale gelmiş durumda. Son üç yılda güneş enerjisindeki hızlı büyüme ve 2025’te rüzgarda kaydedilen rekor kurulumlarla birlikte yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payı artış gösteriyor.

Buna rağmen sistemin dönüşüm kapasitesi, yalnızca üretim artışıyla değil, bu üretimin nasıl yönetileceğiyle birlikte değerlendiriliyor. Öte yandan Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi’nin çalışmaları, elektrifikasyon ve teknolojik dönüşümün Türkiye’nin emisyon patikasında belirleyici olacağını ortaya koyuyor. Buna göre mevcut dönüşüm hızının korunması halinde sera gazı emisyonlarının 2035’e kadar yüzde 35, 2053’e kadar ise yüzde 61 oranında azaltılması mümkün görünüyor.

Görünmeyen dönüşümün omurgası

Tüm bu tablo, elektrifikasyonun yalnızca bir teknoloji dönüşümü değil, aynı zamanda ekonomik ve yapısal bir yeniden yapılanma olduğunu gösteriyor. Sanayi, ulaştırma ve binalarda elektrikleşme derinleştikçe, enerji sisteminin merkezinde üretimden çok yönetim ve esneklik belirleyici hale geliyor. Türkiye için bu dönüşüm, yalnızca karbon emisyonlarını azaltma değil; aynı zamanda enerji güvenliği, ithalat bağımlılığı ve rekabetçilik açısından da belirleyici bir eşik anlamına geliyor. Önümüzdeki 10 yıl, elektrifikasyonun hızını değil, derinliğini belirleyecek dönem olacak.

DenizBank’ın hocaların hocası Devrim Erbil’i mayıs ayında da bırakmadığını görüyoruz. Banka bu sefer kendi evinde Galeri Deniz’de, üstadın Ayasofya, Galata Kulesi, Haydarpaşa Garı gibi İstanbul’a tutkuyla tepeden baktığı resimlerini ve daha önce hiçbir yerde sergilenmemiş eserlerini “Ters Yüz İmgeler-Sanata İyi Bakın!” seçkisi altında topluyor.

Geçtiğimiz yıl DenizBank Genel Müdür Yardımcısı ve Hukuk Başmüşaviri sorumluluğunu üstlenen ressam Akın Ekici ise aynı sergi kapsamında eserleriyle Galeri Deniz’in salonunda hocasıyla buluşuyor.

Koleksiyonerlerin yakından takip ettiği son yılların en üretken ressamlarından Akın Ekici’nin tuvalle yetinmeyip, batikten mozaiğe ve hatta heykele uzanan seçkisini Devrim Erbil’in de katıldığı serginin açılışında görme şansı bulduk. Hocası Devrim Erbil’in sanat yolculuğunda bakış açısını şekillendirdiğini, özellikle soyutlama alanında düşünme ve üretme biçimini derinleştirdiğini söyleyen Ekici’nin Türk bayraklarını dalgalandırdığı farklı boyut ve tondaki iki tablosu ise açılışta salonun favori çekim alanlarıydı. Bense güllerin sadece kokusuna değil, güç ve zarafeti birlikte yansıtmalarına da hayran olduğumdan sanatçının “Güllerin İçinden” tablosunu ayrı bir içime çektim.  

Devrim Erbil’in kendisine has çizimini seramiğe yansıttığı, Aylin ve Sebahattin Gündoğdu ile birlikte oluşturduğu “Galata Bakış”ta ise kanımca sadece benim gözüm kalmamıştır.

17 Mayıs 2026 tarihine kadar DenizBank’ın kültür sanat mekânı Galeri Deniz’de ziyaret edilebilecek serginin küratörlüğünü ise reklamcı, kreatif direktör, akademisyen-yazar Prof. Dr. Uğur Batı üstleniyor. Gerçek ve imge kavramlarını zıtlıklar ve dönüşümler üzerinden ele alan bu özel seçki tahminim o ki yine sanatseverleri mutlu edecek.

DenizBank, mayıs ayının ortasından sonra ise İzmir’e yelken açacak ve Ovoo Art by Körpi tarafından düzenlenen 3. IAAF İzmir Sanat Fuarı’nda sanatı ve genç sanatçıları destekleyecek. Genel Müdür Recep Baştuğ’dan işittiğimiz üzere de sanatı uygarlığın ve ilerlemenin kriteri olarak gördüklerinden, daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağlamayı sürdürecekler.

Güneş, gazın yerini alabilecek ölçekte

Güneş enerjisinin ulaştığı ölçeği somut bir örnekle anlatan Dunlop, 2025’teki üretimin, Hürmüz Boğazı’ndan taşınan tüm LNG’ye eşdeğer gazla çalışan elektrik üretimini ikame edebilecek seviyeye geldiğini belirtti.

Maliyet devrimi ve batarya etkisi

Bu hızlı büyümenin arkasında iki temel faktörün öne çıktığını söyleyen Dunlop, güneş fotovoltaik maliyetlerinin 2010’dan bu yana yaklaşık yüzde 90 gerilediğine dikkat çekti. Bu düşüşün, güneşi pek çok ülkede en ucuz yeni elektrik üretim kaynağı haline getirdiğini ifade etti.

Ayrıca batarya depolama teknolojilerindeki ilerlemenin de kritik rol oynadığını belirten Dunlop, küresel depolama kapasitesinin 2025’te yüzde 40 artarak enerji teknolojileri içinde en hızlı büyüyen alan olduğunu söyledi.

Dağıtık üretimle tabana yayılıyor

Çatı tipi ve dağıtık güneş sistemlerinin yaygınlaşması, enerji üretimini daha geniş bir kullanıcı kitlesine açtı. Dunlop’a göre bu gelişme, farklı ekonomik ve piyasa koşullarına sahip ülkelerde güneş enerjisinin hızlı büyümesini destekliyor.

Enerji dönüşümünün ana itici gücü

Güneş enerjisinin enerji dönüşümünde merkezi bir rol üstlendiğini belirten Dunlop, bu kaynak sayesinde fosil yakıtlardan kaynaklanan maliyet baskılarının azaldığını ve ciddi tasarruf sağlandığını ifade etti.

Yenilenebilirler kömürü geride bıraktı

Küresel ölçekte önemli bir eşiğin aşıldığını söyleyen Dunlop, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretiminde ilk kez kömürü geçtiğini vurguladı. Kömürün payının tarihsel olarak ilk kez üçte birin altına gerilediğini belirten Dunlop, bu değişimin artık bir hedef değil, gerçekleşmiş bir dönüşüm olduğuna işaret etti.

Güneş enerjisinin tek başına yüzde 30 büyüyerek yeni elektrik üretiminin büyük kısmını oluşturduğunu dile getiren Dunlop, fosil yakıtların elektrik sektöründeki hakimiyetinin zayıfladığını söyledi.

Şebeke altyapısı en büyük engel

Öte yandan, büyümenin önündeki temel sorunlara da dikkat çeken Dunlop, en kritik darboğazın şebeke altyapısı olduğunu belirtti. Birçok yenilenebilir enerji projesinin bağlantı kısıtları nedeniyle devreye alınamadığını ifade etti.

Finansman ve izin süreçleri yavaşlatıyor

Şebeke sorunlarının yanı sıra izin süreçlerinin yavaş ilerlemesi ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde yüksek finansman maliyetlerinin yatırım hızını sınırladığını söyleyen Dunlop, bu engellerin aşılmasının küresel enerji dönüşümü açısından hayati olduğunu vurguladı.

“Yön belli, önemli olan kimsenin geride kalmaması”

Dunlop, teknolojinin hazır, yatırım iştahının güçlü olduğunu ancak altyapı ve düzenleyici çerçevenin aynı hızda ilerlemediğini belirterek, bundan sonraki sürecin kapsayıcı olması gerektiğini ifade etti. Enerji dönüşümünde ivmenin açık olduğunu söyleyen Dunlop, hiçbir ülkenin bu sürecin dışında kalmaması gerektiğinin altını çizdi.

24 yaşındaki sporcu, son olarak WTA 1000 düzeyindeki Madrid Açık turnuvasına katıldı. Sönmez bu önemli organizasyonda üçüncü tura kadar çıkma başarısı gösterdi. Elde ettiği bu başarılı performans, sıralamadaki yükselişinde büyük rol oynadı.

Forbes Türkiye 30 Altı 30 listesi açıklandı

Türk tenisinde kadınlar kategorisindeki en iyi derece rekoru Çağla Büyükakçay'da bulunuyor. Büyükakçay, 2016 yılının eylül ayında dünya 60'ıncısı olmuştu. Sönmez'in bu son çıkışı, ülke tenisinde son yılların en dikkat çekici gelişmesi olarak görülüyor.

Toprak kort sezonu hedefleri

Bu yıl Avustralya Açık başta olmak üzere önemli turnuvalarda başarılı sonuçlar alan milli raket, geçen ay sıralamada 12 basamak birden yükseldi. Sönmez, yarın ana tabloda mücadele edeceği WTA 1000 düzeyindeki Roma Açık öncesinde açıklamalarda bulundu.

Toprak kort sezonunun geçen yıla göre daha iyi geçtiğini belirten Sönmez, "Toprak sezonu geçen seneye göre daha güzel geçiyor. Benim için daha verimli oldu. Daha fazla maç oynadım." dedi.

Geçen seneye kıyasla toprağa hazırlanmak için daha fazla şans bulduğunu anlatan genç raket, "Bence biraz daha tecrübeliyim. O yüzden şu an her şey yolunda. Güzel geçiyor. Umarım Roma da güzel geçecek." değerlendirmesini yaptı.

Toprak kortun vücudu yıpratan bir zemin olduğuna dikkat çeken Sönmez, "O yüzden sağlıklı kalabilmek istiyorum. İlk hedefim bu. Diğer hedefim de mümkün olduğunca Roland Garros'a gelene kadar da bol maç yapmak. Ne kadar çok maç yaparsam toprakta o kadar iyi." diye konuştu.

Turnuvalardaki tecrübe ve yeni hedefler

Sönmez, geçen sene Roland Garros'ta ilk turda, Roma'da ise elemelerin ilk turunda yenildiğini hatırlattı. Milli tenisçi, "Bu sene ana tablo oynuyorum. Umuyorum yani kortta keyif aldığım, eğlendiğim, biraz daha üstüne koyabildiğim, önceki maçlarımdan tecrübe çıkarıp daha iyi oynayabildiğim bir turnuva serisi geçirmek istiyorum." ifadelerini kullandı.

Roma Açık'ta ilk 10 ve ilk 20'deki oyuncularla aynı ortamda bulunmanın iyi bir tecrübe olduğunu aktaran Sönmez, "Artık her turnuvada onlarla beraberim. Eskisi kadar bu bana garip gelmiyor. Bu seviyedeki oyuncularla aynı ortamı paylaşmak güzel bir tecrübe oluyor." yorumunu yaptı.

Toprak sezonundan sonra başlayacak çim sezonu hakkında da konuşan Sönmez, Wimbledon'ın en sevdiği grand slam olduğunu vurguladı. Başarılı raket, "Çimde oynamayı seviyorum. Wimbledon'un o büyülü havasını çok seviyorum. O yüzden toprak sezonunun sonrası için de heyecanlıyım." dedi.

Ekip desteği ve sıralama takibi

Sönmez, toprak sezonunu güzel ve sağlıklı geçirmeyi ilk hedefi olarak belirlediğini sözlerine ekledi. Yoğun turnuva programıyla nasıl başa çıktığı sorulan sporcu, başarısında takımının büyük payı olduğunu belirtti.

Çok güzel bir takıma sahip olduğunu dile getiren Sönmez, "Ailem, sevdiklerim, hepsi hayatımda olduğu için çok şanslıyım. Şu an Avrupa'da olduğumuz için Türkiye'ye daha yakınım. Kültürel olarak da biraz daha benzediğimiz bir yerdeyim. Onların etkisi oluyor bence." ifadelerini kullandı.

Takımındaki sinerjinin kendisine çok yardımcı olduğunu belirten milli sporcu, "Benimle beraber bütün zorlukları da güzellikleri de yaşıyorlar. Her zaman beni öncelik olarak koyuyorlar. Bence bu süreçte takımım, ailem ve sevdiklerimin desteği bana en çok yardımcı olan şey." değerlendirmesinde bulundu.

Dünya sıralamasında 65'inci sıraya yükselmesini de değerlendiren Sönmez, sıralamayı bizzat takip etmediğini söyledi. Genç raket, "Genelde takımımdan birisi bana söylüyor. Bu hafta sıralaman şu olmuş diye ya da sosyal medyadan görüyorum." diye konuştu.

Sıralamayı sürekli takip etmenin yıpratıcı olduğunu anlatan Sönmez, "Onu düzenli bir şekilde takip etmek de bence biraz yıpratıcı, yorucu. O yüzden onu yapmamaya çalışıyorum." yorumunu yaptı.

Sıralamada yükselmenin kendisini yine de olumlu etkilediğini belirten başarılı tenisçi, "Tenis seviyemin gelişiyor olduğunu hissetmek kortta beni pozitif yönde etkiliyor. Hem fiziksel olarak hem de mental olarak böyle daha hazır hissediyorum kendimi bir sonraki seviyeye." dedi.

Artık tarım, yalnızca üretmek değil; yönetmek, korumak, işlemek ve markalamaktır.

Enginarın gerçek hikâyesi: Ekosistem kurmadan değer yaratılmaz

Enginar dalından koparıldığı anda zaman işlemeye başlar.
Bir ürünün kaderi, tarladan sonra belirlenir.

Bu nedenle başarı şu zinciri kurabilmektir:

Yetiştirme → Hasat → Soğutma → Depolama → Lojistik → Marka → Deneyim → Satış

Bu zinciri eksiksiz kuramayan ülkeler üretse bile kazanamaz. Kurabilenler ise ürünlerini premium segmente taşır, hikâyeye dönüştürür.Urla’nın en büyük avantajı burada ortaya çıkıyor:
Enginar tek başına değil. Yanında zeytinyağı var. Şarap var. Antik Klazomenai’den bugüne uzanan bir tarih var. Ege’nin ışığı, rüzgârı, toprağı var.

Bugün Toskana nasıl bir yaşam tarzı markasıysa, Urla daha özgün, daha derin ve daha hikâyesi güçlü bir marka olma potansiyeline sahip.

Ve artık bu hikâye yazılıyor.

Urla Enginar Festivali: Bir üründen bir medeniyet anlatısına

Bu dönüşümün en görünür sahnesi: Urla Enginar Festivali.

1–2 Mayıs 2026’da gerçekleşen festival, sezona güçlü bir açılış yapıyor. Ama bu yalnızca bir festival değil. Bu, Urla’nın dünyaya açılan vitrini.

“Uluslararası Gastronomi Yolculuğu” oturumu bu yılın en dikkat çekici buluşmalarından biri. Aynı sahnede farklı coğrafyaların mutfakları buluşuyor:

⁠Thanyarat Santichatsak
⁠Mine Özmen
⁠Maria Ekmekçioğlu
⁠Handan Kaygusuzer
⁠Manolis Chiras
⁠Moderatör: Aynur Tattersall

Bu isimlerin her biri kendi mutfak hafızasını sahneye taşıyor.
Enginar; Tayland mutfağında hafif, dengeli ve aromatik bir forma bürünüyor. Anadolu’da köklerine dönüyor. Ege’de zeytinyağıyla zarifleşiyor. Yunan adalarının dokunuşuyla denizle buluşuyor.

Sadece anlatılmıyor—uygulanıyor.
Oturum sonrası yapılan canlı pişirimlerde enginarın çok katmanlı yapısı gözler önüne seriliyor. Zeytinyağıyla kurduğu ilişki, şarapla yakaladığı denge, farklı tekniklerle ulaştığı evrensel dil…

Bu sahnede bir ürün değil, bir kültür konuşuyor.

Yerel liderlik: Sürekliliğin sessiz gücü

Bu başarının arkasında güçlü bir yerel irade var.

Belediye Başkanı Selçuk Balkan bu vizyonu şu sözlerle özetliyor:

“Urla’yı sadece bir festivalle değil, üretimden gastronomiye uzanan bütüncül bir değer zinciriyle dünyaya açıyoruz. Enginar bu hikâyenin merkezinde.”

Yardımcısı Oya Atilla ise yaklaşımı daha da somutlaştırıyor:

“Biz yalnızca etkinlik düzenlemiyoruz; üreticiyi, şefi, turizmi ve markayı aynı çatı altında buluşturan bir ekosistem kuruyoruz.”

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle de güçlenen bu yapı, Türkiye’de nadir görülen bir süreklilik örneği sunuyor. 12 yıldır kesintisiz düzenleniyor.

Bu hikâyenin gerçek sahipleri

Ama bu hikâye sadece sahnedeki isimlerden ibaret değil.

Sabahın ilk ışığında tarlaya giren üretici,
ürünü özenle işleyen çiftçi,
onu menüsüne taşıyan restoranlar,
yaratıcılıkla dönüştüren şefler,
ve bu hikâyeyi dünyaya anlatan herkes…

Gerçek değer burada üretiliyor.

Bir ürün ancak bu kadar geniş bir ekosistemle marka olur.

Urla için stratejik yol haritası 

• ⁠Urla Enginar Akademisi kurulmalı

Bu akademi yalnızca bir eğitim kurumu değil, bir “mükemmeliyet merkezi” olmalı.
Tarım tekniklerinden gastronomi inovasyonuna, marka yönetiminden ihracata kadar tüm süreçler burada öğretilmeli.
Uluslararası şefler ve akademisyenlerle iş birlikleri kurulmalı.

• ⁠Entegre Tarım, Depolama ve Soğuk Zincir Üssü kurulmalı

Hasat sonrası kayıplar minimize edilmeden rekabet mümkün değil.
Modern soğutma, akıllı paketleme ve hızlı dağıtım altyapısı şart.
Urla, Ege’nin tarım lojistik merkezi olabilir.

• ⁠“Urla” markası tek çatı altında yönetilmeli

Enginar, şarap, zeytinyağı ve gastronomi tek bir marka stratejisiyle dünyaya sunulmalı.
Coğrafi işaret, kalite standardı ve premium konumlandırma birlikte ilerlemeli.

• ⁠Gastronomi diplomasisi kurumsallaştırılmalı

Michelin yıldızlı şeflerle iş birlikleri, büyükelçilik etkinlikleri, uluslararası festivallerle entegrasyon sağlanmalı.
Urla mutfağı dünya sahnesine taşınmalı.

• ⁠Deneyim odaklı turizm geliştirilmeli

Hasat deneyimleri, şef atölyeleri, bağ rotaları, zeytinyağı tadımları entegre edilmeli.
Urla bir “gastronomi destinasyonu” olarak konumlanmalı.

• ⁠Dijital marka ve ihracat stratejisi kurulmalı

E-ticaret, dijital hikâye anlatımı ve küresel pazarlama stratejileri devreye alınmalı.
Urla markası global tüketiciyle doğrudan buluşmalı.

Urla’nın elindeki sessiz güç

Mesele artık çok net:
Enginarı sadece yetiştirmek yetmez.
Onu korumak, geliştirmek, anlatmak ve dünyaya sunmak gerekiyor.

Urla bunu başardığında:
Sakız enginarı bir sebze olmaktan çıkar.
Stratejik bir marka olur.
Bir destinasyon olur.
Bir kalkınma modeli olur.

Ve Türkiye’nin dünyaya sunduğu en rafine, en zarif ve en güçlü hikâyelerden biri haline gelir. Diğer marka hikayelerini de beslemeye devam eder.

Bir şirket sözcüsü Euronews Business'a yaptığı değerlendirmede, yerel yoğunluk, küresel uygunluk, turizm ve inovasyonu birleştirdiği için fiziksel mağazalarını test edecekleri yer olarak Barselona'yı seçtiklerini ifade etti.

Geleneksel bir banka şubesi olmayacak

Revolut, mağazanın tam yerini veya tesiste sunmayı planladığı kesin hizmetleri henüz açıklamadı. Ancak şirket, mekanın hiçbir şekilde geleneksel bir banka şubesi olmayacağını, bunun yerine yüksek görünürlüğe sahip ve sürükleyici bir alan olacağını bildirdi.

Şirket yönetimi, fiziksel bir varlığın müşterilerle güven oluşturmaya yardımcı olabileceğini ekledi. Projenin henüz erken aşamalarında olduğu ve açılış takviminin inşaatın ilerlemesine bağlı olacağı kaydedildi. Yetkililer projeyi yakında tamamlamak istediklerini ancak mağazanın bu yıl açılıp açılmayacağını teyit edemediklerini dile getirdi.

Kârlılıkta rekor seviyeler görüldü

Nikolay Storonsky ve Vlad Yatsenko tarafından 2015 yılında dijital bir uygulama olarak kurulan Revolut, bugün çoklu para birimi hesapları ve anında para transferleri sunuyor. Krediler gibi bankacılık hizmetlerine de genişleyen şirket, kısa süre önce 2025 yılı için rekor finansal sonuçlar bildirdi. Artan müşteri ücretleri ve kredi ürünlerindeki güçlü büyümenin etkisiyle gelirler yüzde 46, vergi öncesi kâr ise yüzde 57 oranında yükseldi. Şirketin kredi portföyü de yıl boyunca yüzde 120 artış gösterdi.

Kurucu ortak ve CEO Nik Storonsky son kazanç raporuna ilişkin yaptığı değerlendirmede, 2025'in bir başka dönüm noktası yılı olduğunu söyledi. Storonsky, büyümenin bir sonraki aşaması için temel sağlayan, uygun ölçekte kârlı, çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir işletme inşa ettiklerini kaydetti.

Küresel genişleme ve Türkiye adımı

Firma, küresel stratejisinin bir parçası olarak birden fazla ülkede bankacılık lisansı peşinde koşuyor. Bu yıl İngiltere bankacılık statüsünü güvence altına alan şirket, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde de onay almayı hedefliyor. Küresel büyüme vizyonu doğrultusunda yeni pazarları test eden şirket, geçtiğimiz günlerde Türkiye için de dikkat çekici bir adım attı. 

Revolut, Türkiye pazarına giriş sürecinin ilk aşaması olarak mobil uygulamasını erişime açtı. Uygulama Türkiye'de şimdilik aktif olarak kullanılmasa da kullanıcıların bir bekleme listesine girmesine olanak tanınıyor.

Dünya çapında yaklaşık 70 milyon müşteriye hizmet veren Revolut, Avrupa genelinde halihazırda güçlü bir varlık kurdu. Şirket verilerine göre Fransa, İspanya ve Polonya en güçlü pazarlar arasında yer alıyor. Bu ülkelerde yetişkinlerin yüzde 30'undan fazlasının son üç yıl içinde hesap açtığı ifade ediliyor. Revolut'un 2026 görünümünde, önümüzdeki beş yıl içinde 10 milyar sterlin (11,6 milyar euro) değerindeki yatırım planına bağlı kalındığı vurgulandı. Şirket 2027 yılının ortalarına kadar 100 milyon müşteriye ulaşmayı bekliyor.

Halka arz planları yakından izleniyor

Yatırımcılar Revolut'un ilk halka arz planlarını yakından takip ediyor. Financial Times geçen hafta, Revolut'un borsa listelemesinde 200 milyar dolara (170 milyar euro) kadar bir değerleme hedeflediğini yazdı. Bu muhtemel halka arzın 2028'den önce planlanmadığı aktarıldı.

Şirket ayrıca Barselona'daki yeni bir ofis de dahil olmak üzere İspanya'daki varlığını genişletme planlarını duyurdu. Bölgede 2028 yılına kadar 300 kişiyi işe alarak toplam personel sayısını 1.000 civarına çıkarmayı hedefliyor. Yıl sonuna kadar Madrid'de de yeni bir ofis açılması ve 2028'e kadar 500 kişinin daha istihdam edilmesi planlanıyor.

Bankanın emtia analistleri pazartesi günü tahminlerini güncelledi. Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatının haziran ayı sonuna kadar normale dönmesi temel senaryo olarak kabul edildi. Bu senaryoya göre yılın son üç ayında Brent petrolün ortalama fiyat tahmini 80 dolardan 90 dolara çıkarıldı.

Ancak analistler, ihracatın temmuz sonuna kadar normal seviyelere dönmemesi ihtimalini de değerlendirdi. Körfez üretim kapasitesinde günlük 2,5 milyon varillik kalıcı bir düşüş yaşanması durumunda, petrolün dördüncü çeyrekte ortalama 120 dolara yaklaşabileceği ifade edildi. ABD ham petrolü WTI için dördüncü çeyrek temel senaryo tahmini ise 75 dolardan 83 dolara yükseltildi.

Brent petrol pazartesi günü 108,50 dolara kadar çıkarak ateşkes öncesinden bu yana en yüksek seviyesini gördü. Barış görüşmelerine dair umutların zayıflamasının ardından gün içinde yüzde 1,3 artışla 106,66 dolardan işlem gördü. WTI ise yüzde 1 değer kazanarak 95,33 dolara ulaştı.

Barış görüşmeleri iptal edildi

ABD'nin barış görüşmeleri için İslamabad'a bir heyet göndermesi planlanıyordu. Ancak Başkan Donald Trump, seyahat etmekle çok fazla zaman kaybedildiğini söyleyerek cumartesi günü geziyi iptal etti. İran dışişleri bakanı da saatler öncesinde Pakistan'dan ayrıldı.

Savaşın ikinci ayında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği neredeyse durma noktasına geldi. İran ve ABD, tankerlerin ve diğer gemilerin su yolundaki serbest dolaşımını kısıtlıyor. Pazartesi sabahı boğazdan sadece bir sıvılaştırılmış gaz tankeri, Umman'a giden iki kargo gemisi ve Hindistan'a giden bir gemi geçti.

Petrol fiyatları, görüşmelerin tıkanması ve Washington'un deniz ablukasını uygulamaya başlamasıyla 17 Nisan'dan bu yana yüzde 20'den fazla arttı. Mart ayında Brent petrol birkaç kez 120 dolara yaklaşmış ancak her seferinde hızla geri çekilmişti.

Goldman analistleri, fiyatların mart sonundaki zirvenin altında kalmasının muhtemelen piyasanın Hürmüz'ün yeniden açılacağına dair beklentilerinden kaynaklandığını belirtti. Analistler, bu beklentilerin risk primini azalttığını ve stokların erimesine yol açtığını kaydetti.

Üretim kapasitesinde kalıcı hasar beklentisi

Daha uzun vadeli Brent vadeli işlemleri, piyasanın hala fiyatların düşeceğini beklediğini gösteriyor. Aralık sözleşmeleri yaklaşık 84,80 dolardan işlem görüyor. Goldman, öncelikle Irak'taki kayıplar nedeniyle Körfez üretim kapasitesinde günlük yaklaşık 500 bin varillik uzun vadeli bir hasar oluşacağına dikkat çekti.

Öte yandan küresel borsalar, petrol fiyatlarındaki son artışa rağmen yükselişini sürdürdü. S&P 500 ve Nasdaq Composite, güçlü şirket kazançları sayesinde cuma günü rekor seviyelerden kapandı.

Goldman analistleri, yüksek enerji fiyatlarının ekonomik yansımalarının manşet fiyatın gösterdiğinden daha büyük olacağı konusunda uyardı. Bu durumun ürün kıtlığı risklerinden ve şokun benzeri görülmemiş ölçeğinden kaynaklanacağı vurgulandı. Banka ayrıca, Brent ile ABD petrolü arasındaki fiyat farkını daha da açabilecek ABD petrol ihracat kısıtlamaları riskine dikkat çekti.

Wall Street bankası Morgan Stanley de Hürmüz Boğazı'ndaki akışların mayıs ayının sonlarında yeniden başlamasını bekliyor. Banka, ikinci çeyrekte Brent fiyatının 110 dolar olacağını ve 2027 yılına kadar yavaş yavaş 80 dolara düşeceğini tahmin ediyor. 

Morgan Stanley analistleri pazartesi günkü bir notta mevcut durumu belirli bir şekilde istikrarsız olarak nitelendirdi. Analistler, bu tahmine yönelik risklerin yukarı yönlü olduğunu bildirdi. Ayrıca The Financial Times geçen hafta Asyalı rafinerilerin üretimi kestiğini aktarmıştı. Orta Doğu ham petrolünün kaybının alternatif tedarik maliyetini artırmasıyla jet yakıtı ve diğer rafine ürünlerin arzı daralıyor.

Goldman Sachs Group Inc. analistleri, Basra Körfezi ülkelerinde petrol üretiminin bu ay savaş öncesi seviyelerin günlük 14,5 milyon varil altında seyrettiğini açıkladı. Daan Struyven'in de aralarında bulunduğu analistler, 23 Nisan tarihli bir notta durumu değerlendirdi. Analistler, bölge genelindeki toplam üretimin İran savaşının patlak vermesinden önceki döneme kıyasla yüzde 57 daha düşük olduğunu belirtti.

ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş üçüncü aya taşarken, küresel petrol piyasası üzerindeki baskı giderek artıyor. Basra Körfezi'ni küresel piyasalara bağlayan Hürmüz Boğazı'ndaki trafik neredeyse tamamen durmuş durumda. Hem Tahran hem de Washington yönetimi, gemilere yönelik abluka uygulamaya çalışıyor. 

Bunun sonucunda küresel ham petrol göstergesi Brent petrol, art arda beşinci gününde yükselişini sürdürdü. Fiyatların haftalık bazda yüzde 17 oranında kazanç sağlaması bekleniyor.

Üretim kaybı hasardan değil

Reuters'ın aktardığına göre, Ortadoğu'daki günlük 14,5 milyon varillik üretim kaybının büyük kısmı fiziksel hasardan kaynaklanmıyor. Analistler, bu düşüşün temel nedeninin ihtiyati kuyu kapatma işlemleri ve stok yönetimi olduğunu ifade etti. Buna rağmen söz konusu kayıp, Ortadoğu'nun savaş öncesi toplam üretim oranının yüzde 57'sine denk geliyor.

Goldman Sachs, Hürmüz Boğazı'nın tam ve güvenli bir şekilde yeniden açılması ve saldırıların tekrarlanmaması halinde toparlanmanın birkaç ay alabileceğini öngörüyor. Banka, düşmanlıkların sona ermesi durumunda günlük 14,5 milyon varillik üretimin nispeten hızlı bir şekilde geri dönebileceğini vurguladı. Analistler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki atıl kapasitenin üretimde hızlı bir toparlanmaya yardımcı olacağını bildirdi.

İran ile ABD arasındaki ateşkes bu hafta başlarında uzatılmış olsa da, müzakereler şu anda çıkmaza girmiş durumda. Boğazın kapalı kalması nedeniyle, savaşın nihai olarak sona erme ihtimali şu an için oldukça uzak görünüyor. Analistler, "Boğaz ne kadar uzun süre fiili olarak kapalı kalırsa ve kesintiler ne kadar uzun sürerse, üretimdeki toparlanmanın da o kadar yavaş olması muhtemeldir." değerlendirmesini yaptı.

Uzun süreli kesintiler riski artırıyor

Savaşın uzaması halinde petrol üretiminin toparlanması çok daha uzun zaman alacak. Petrol kuyuları ne kadar uzun süre kapalı kalırsa, üretimi yeniden başlatmak o kadar zorlaşıyor. Uzun süreli kapatmalar akış hızlarında düşüşe yol açıyor. Bu nedenle üretimin toparlanması daha karmaşık ve zaman alıcı bir süreç gerektiriyor.

Reuters'ın raporuna göre, petrol depolama kapasitesi de yaklaşık yarı yarıya azalarak 130 milyon varil seviyesine düştü. Bu durum, ihracat ne zaman yeniden başlarsa başlasın, petrolün sahadan ihracat terminallerine taşınma hızını doğrudan etkileyecek.

Yatırım bankası, savaş nedeniyle kaybedilen petrol üretiminin yaklaşık yüzde 70'inin çatışmaların bitiminden itibaren üç ay içinde yeniden başlayabileceğini öngören diğer tahminlere de atıfta bulundu. Diğer tahmincilerin yüzde 88'i ise savaş öncesi varillerin büyük kısmının geri dönüşü için altı aylık daha az iyimser bir süre öngörüyor.

Orta Doğu dışında, ABD ve Rusya dahil olmak üzere enerji kaynakları bulmak için hızla harekete geçtiler ve çoğu zaman spot piyasalarda yüksek fiyatlar ödediler. Güney Kore gibi ülkeler, ulusal arzı istikrara kavuşturmak için şirketlerin belirli petrokimyasal hammaddeleri stoklamasını yasakladı. Japonya ise kısa süre önce, kıtlık yaşayan sağlık kurumlarına devlet rezervlerinden 50 milyon plastik eldiven salma taahhüdünde bulundu. Bu çabalar, özellikle zengin ve güçlü ülkelerin, en azından kısa vadede, ekonomilerini bir enerji şokunun en kötü etkilerinden koruyabildiğini gösteriyor. Bu durum, kriz sona erdiğinde onları daha dayanıklı hale getirebilir.

Başarı kısa ömürlü olabilir

Hatta lideri Orta Doğu’daki enerji sıkıntısını “halkın geçimi için bir savaş” olarak nitelendiren Güney Kore bile, enerji arzını normal ithalat seviyelerinin yüzde 80’ine kadar güvence altına aldığını ve en erken haziran ayına kadar stratejik rezervlere başvurmaya gerek duymadığını söyledi. Bu başarı kısa ömürlü olabilir. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile İran arasındaki son görüşmelerin çökmesi halinde, Basra Körfezi ülkelerinden uzun süreli sınırlı ya da hiç tedarik olmaması, sonunda Asya’nın en büyük ekonomilerine zarar verecektir.

Pazartesi günü Çin lideri Şi Cinping, Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile yaptığı telefon görüşmesinde, Pekin Dışişleri Bakanlığı’na göre Körfez’de güvenli geçişin yeniden sağlanması için “derhal ve kapsamlı” bir ateşkes çağrısında bulundu. Şi, “Hürmüz Boğazı normal geçişi sürdürmelidir” dedi. Arz şokuyla başa çıkmadaki başarı Asya genelinde eşit şekilde hissedilmiyor. Daha düşük gelirli ülkeler hala büyük sorunlarla karşı karşıya. Ancak güçlü finansman, jeopolitik ağırlık ve stratejik rezervlere sahip bölge ülkeleri hızlı çözümler geliştirdi. Örneğin Japonya ve Güney Kore dahil birçok ülke, enerji tedariki için giderek daha fazla ABD’ye yöneldi.

Üç alanda etkiliyor

Orta Doğu’daki arz sıkıntısı, Asya’nın ihracat devlerini üç ana alanda sert biçimde etkiliyor: elektrik üretimi için gerekli sıvılaştırılmış doğal gaz, ulaşım için rafine edilen ham petrol ve plastik gibi ürünler için gereken petrokimyasallar. Asya’daki çoğu ülkenin ya çok az yerli enerji kaynağı var ya da hiç yok. Ülkeler özellikle Orta Doğu’dan yapılan ithalata büyük ölçüde bağımlı.

Çin böyle bir an için yıllarca hazırlık yaptı; elektrikli araçların yaygın kullanımını sübvanse etti, yerli ham petrol üretimini artırdı ve enerji tedarikini güvence altına almak için Rusya ile işbirliği yaptı. Hem kullanıcı hem üretici olarak yenilenebilir enerjide önemli ilerlemeler kaydetti. Analistlere göre enerji tüketiminin yarısından fazlası kömürden, beşte birinden azı ise petrolden geliyor. Bu arada Hindistan, son haftalarda Rusya’dan ithalatını önemli ölçüde artırarak enerji tedarikini güçlendirdi.

Japonya, şu ana kadar 254 günlük petrol rezervinin yalnızca yaklaşık 40 gününe ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Bu, gün sayısı bakımından sanayileşmiş ülkeler arasındaki en büyük rezerv ve hükümetin diğer kalemlerde de önemli devlet stokları bulunuyor. Yetkililer, siyasi etkilerinden çekindikleri için vatandaşlardan enerji kullanımını azaltmalarını istemekte isteksiz davrandı. Tokyo, mali gücünü kullanarak özellikle Güneydoğu Asya’daki komşularına yardım eli uzattı ve yaklaşık 10 milyar dolarlık acil kredi sağladı.

Güney Kore savaşa bu kadar güvenle başlamamıştı. Devlet Başkanı Lee Jae Myung, ülkenin ticarete bağımlı ekonomisine yönelik enerji riskleri nedeniyle uykusuz geceler geçirdiğini kabul etti. Lee yönetimi, Korelilerden daha kısa duş almalarını istedi, kamu çalışanlarının işe gün aşırı araçla gitmesini sınırladı ve onlarca yıl sonra ilk kez yakıt fiyat tavanı uyguladı. Ayrıca birkaç nükleer reaktörün yeniden devreye alınma takvimi öne çekildi.

Bu ay Güney Kore parlamentosu, artan enerji fiyatlarından etkilenen düşük gelirli vatandaşlara yaklaşık 400 dolara kadar nakit destek de dahil olmak üzere 17 milyar dolardan fazla acil yardım paketini onayladı. Güney Kore’de elektriğin yarısından fazlası, yarı iletkenler, otomobiller ve bataryalar üreten fabrikalar gibi sanayi kullanımına gidiyor. Devlete bağlı düşünce kuruluşu Kore Sanayi Ekonomisi ve Ticaret Enstitüsü’ne göre Güney Kore aynı zamanda dünyanın en büyük jet yakıtı ihracatçısı ve küresel pazarın yaklaşık yüzde 30’unu karşılamaktadır. ABD, Kore jet yakıtının en büyük alıcısı.
Lee, genelkurmay başkanını stratejik ekonomik iş birliği için özel temsilci olarak atadı ve yurtdışına gönderdi. Geçen ay Güney Kore, önümüzdeki aylarda tamamen teslim edilmesi planlanan 24 milyon varillik acil ham petrol tedarikini Birleşik Arap Emirlikleri’nden sağladı ve ayrıca gelecekteki sevkiyatlarda öncelik sözü aldı. Temsilci bu ay da benzer bir geziye çıktı ve Umman, Suudi Arabistan, Katar ve Kazakistan’a uğradı. Yıl sonuna kadar bu dört ülke, Güney Kore’ye yaklaşık 273 milyon varil ham petrol ve petrokimya endüstrisi için hayati öneme sahip bir hammadde olan 2 milyon tondan fazla nafta tedarik etmiş olacak.

Zihinsel - bedensel huzurun yakalanabildiği, zamanın yavaşlatılabildiği Grandma’s Wonderland, gerçekten de bir büyükannenin bilgeliğinin neticesinde şekillenmiş. Kurucusu Serpil Akbayır sihirli elleriyle ilk çam ağaçlarını diktiğinden beri geçen 30 yıl içinde daha önce çayır, çimenden başka bir şey bulunmayan bu topraklar şimdilerde 257 meyve ağacı, bin 300 kök asma, bin 257 çam ağacı, bin 505 kök ot ve peyzaj bitkisi, çamın haricinde 273 farklı türde ağaç -ki buna ilk kez adını duyduğum ve meyvesi dillere destan kaymak ağacı da dahil- 86 bin metrekarelik bir cennet. Zamanla eklenen taş ev ve göletlerin yanı sıra meyve bahçesi, bostan ve üzüm bağları da bu eskinin yalnız topraklarını adeta resimlik bir tabloya dönüştürmüş. At, inek, tavuk, horoz, ördek, kaz ve sülünlerin katılımı ise tam bir çiftlik hayatı yaratmış. Bir farkla, buradaki hayvanların hiçbiri insanların beslenmesini karşılamak amacıyla çiftlikte tutulmuyor. Onlar da çiftliğin sakini. Sahiplenilmiş kedi ve köpekler ise şen şakrak etrafta... Zaten son beş yıldır 15 odalı oteli de bulunan Grandma’s Wonderland’in tüm odalarında evcil hayvanlarınızla konaklayabiliyorsunuz.

Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı kapsamında konaklama tesislerinin çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik ilkelerine tam uyumunu belgeleyen en kapsamlı ve ileri düzey bir belge olan üçüncü aşama sertifikasına sahip çiftlikte, hem insanlar hem hayvanlar ve bitkiler mutlu mesut yaşıyor. 

Annesinin ve babasının mirasını büyüterek devam ettiren Özgün Akbayır’a “Doğanın Kızı” demek hiç de abartılı olmaz. Her an, içinden çeşitli otların fışkırdığı bir sepetle etrafta dolaşırken görebileceğiniz Özgün Akbayır’ın sürdürülebilir bir yaşam döngüsü kurma ideali “The Barn” restoranla da hayata geçmiş durumda. Michelin Yıldızlı Nordik çiftlik restoranlarında tecrübesini artırdıktan sonra Özgün Akbayır’ın hayaline ortak olan Şef Buğra Özdemir, geçen yıl “Michelin Yeşil Yıldız”ı kapısına asan The Barn’da ekibiyle birlikte sürdürülebilir, abartısız ama hep sürprizlerle dolu bir mutfak yaratmış. Örneğin, sos şefi Volkan Özkur’un yenilmediği düşünülen otlardan yapılmış sorbesi ve pasta şefi Zeynep Taşçı’nın tatlı literatürüne altın harflerle yazılacak peynir helvası tartı başıma gelen en güzel şeylerdendi.

Özgün Akbayır, “Burası yıllar önce şehirli bir ailenin toprakla tekrar bağ kurmak için inşa ettiği bir çiftlikti ve zaman içinde bunu paylaşma fikri oluştu. Daha önce atımız için inşa ettiğimiz taş bina ise onu kaybetmemizin ardından anısını yaşatabileceğimiz The Barn’a mekân oldu” diyor ve sözlerini sürdürüyor: “Burada ağırlıklı olarak çiftliğimizde hasat edilen ürünleri kullanıyoruz. Eksiklerimiz komşu tarlalardan tamamlanıyor, fazlalarımız ise hiç ziyan edilmeden yemlere, yakacağa veya toprağa geri kazandırılıyor. Yetiştirdiğimiz ürünleri böceklerden korumak için pestisit yerine acı biber, kalsiyum için yumurta kabuğu kullanıyoruz. Enerji kaynağımız ise güneş. Ailemizin kadınları tohumdan, topraktan, hasattan, işletmeden sorumlu; babamsa teknik işlerden ve arılardan.”

Tarladan sofraya, mevsimsel, sıfır atık, doğaya saygılı bir gastronomi deneyimi sunan The Barn’ın mutfağını şu sözlerle özetliyor Akbayır: “Mutfağa giren sebze ve meyveleri bahçemizde ata tohumlarından yetiştiriyor, işlemeden az önce topraktan ayırıyoruz. Et ve süt ürünleri Trakya bölgesinin meralarından, deniz ürünleri Silivri Limanı’ndan, bitki çayları bahçemizdeki aromatik otlardan geliyor. Menümüz ise bahçenin ve bölgenin sunduklarına göre değişiyor.”

Kaldığım birkaç gün içinde havanın yağmurdan doluya, güneşten buluta dalgalanması sayesinde dört mevsimi birden yaşadığım Grandma’s Wonderland’in her köşesi ayrı keyifli. Ben de duruma göre kah içerideki ve verandadaki şöminelerin başında, kah göletlerin ve havuzun başındaki konforlu koltuklarda ve tabii ki The Barn’da havanın bu değişken ruh halinin tadını çıkardım. 

Bir de her fırsatta Grandma’s Wonderland’in herbalisti olmasının yanı sıra deneyim direktörlüğünü de yürüten Fields Aromatherapy’nin kurucusu Büşra Baysura rehberliğinde çiftliğin dört bir tarafını bitkileri ve ağaçları daha yakından tanımak için dolaştım. Cabernet Sauvignon ve Merlot bağlarının böceklenmeye karşı koruyuculuğunu üstlenen Isparta güllerinin zarafet yüklü fedakarlığını duymak onlara olan hayranlığımı daha da artırdı. Bir önceki gün yatağımda bulduğum Fields gül hidrosolünün ise o güllerden damıtıldığını öğrendim. Kaliteli bir uyku için gülün frekansını ve rahatlatıcı etkisini bu yastık spreyi sayesinde bizzat yaşadığımı söyleyebilirim. 

Büşra Baysura, “Tıbbi bitkilerimizle sürekli denemeler yapıyoruz. Örneğin pekmezlerimizi ıtır, reyhan ve Arnavut biberiyle infüze ederek aromatik forma getiriyoruz” diyor ve devam ediyor: “Tıbbi bitkilerimizi yemeklerin içeriğinde, botanik kokteylerimizde infüze ederek ve süslemede kullanıyoruz. Bunun yanı sıra Fields Aromatherapy ile Cabernet Sauvignon ve Merlot üzümlerimizin prosesinden çıkan üzüm çekirdeklerini ileri dönüşümle vücut ovma kremi, üzüm çekirdeği yağı, spa yastığı gibi aromaterapi ve wellness ürünlerine dönüştürüyoruz. Bunu da ‘Zero Waste Harvest for Wellness’ çatısında satışa sunuyoruz.”

Grandma’s Wonderland’in bir diğer yıldızı ise The Cave SPA. Danışmanlığını Türkiye’nin en önemli SPA merkezlerini kuran Şeyma Pulat’ın yaptığı ve Homemade Aromaterapi ürünlerinin kullanıldığı SPA’da iki masaj gurusu; İlham Hammadine ve Onur Alağaş misafirlerine ruhsal ve bedensel rahatlama sağlıyor.

Burada tercih ettiğiniz bir vücut masajının yanı sıra yüz masajı da almanızı şiddetle tavsiye ederim. Yakov Gershkovich’in geliştirdiği yüz kaslarını toparlayan “Heykelsi Yüz Germe”metodunun uygulanmasıyla cildimde fark edilir ışıltı yakalamam bir yana, adeta astral seyahate de çıktım. Bu da açıkçası Grandma’s Wonderland’te “Back to Earth” adını verdikleri bir dizi etkinliğin altında yer alan yoga, meditasyon ve sanat terapisi aracılığıyla doğayla bağ kurma deneyimlerine ilgi duymamı tetikledi.
 

Şirkete yakın bir kaynak, henüz resmi bir değerleme hedefinin belirlenmediğini söyledi. Revolut ise değerleme iddialarıyla ilgili yorum yapmayı reddetti.

Revolut Kurucusu Nik Storonsky, şirketin en erken 2028'de halka arz edileceğini yineledi. Özel sermaye grubu Carlyle'ın Başkanı David Rubenstein ile yaptığı röportajda, hisselerini halka açık olarak listeleme arzularını dile getirdi.

Storonsky, "Biz bir bankayız ve bir banka için güvene sahip olmak son derece önemlidir. Halka açık şirketlere özel şirketlere kıyasla daha fazla güveniliyor." dedi.

Kurucu için milyar dolarlık teşvik paketi

Hedeflenen rekor değerlemeye ulaşılması, Storonsky için Elon Musk tarzı bir ödülün kilidini açacak. Uzun süredir devam eden bir anlaşma kapsamında, Revolut 150 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşırsa, Storonsky'nin şirketteki payı birkaç yüzde puanı artacak.

Storonsky, aralık ayında verdiği bir röportajda, şirketin 200 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşması halinde teşvik paketinin kendisine şirketin yaklaşık yüzde 40'ını elinde tutma hakkı vereceğini açıkladı. Bu durum, kurucunun hissesinin değerini yaklaşık 80 milyar dolara taşıyacak.

Şirketin bu değerlemelere ulaşması için hızlı büyümesini sürdürmesi gerekiyor. Kasım ayındaki son fonlama turu, grubu 2024'teki 45 milyar dolar seviyesinden 75 milyar dolara çıkardı. Bu turda, çip üreticisi Nvidia da dahil olmak üzere yeni destekçiler şirkete katıldı.

İkincil hisse satışı yolda

Daha kısa vadede Revolut, mevcut yatırımcılarının hisselerinin bir kısmını nakde çevirmesine olanak tanıyacak yeni bir ikincil hisse satışına hazırlanıyor. Konuya aşina olan kişiler, grubun yılın ikinci yarısında şirketin değerini 100 milyar doların üzerine çıkaracak bir satış için zemin hazırladığını belirtti.

Revolut, 2015 yılındaki kuruluşundan bu yana Avrupa'nın en değerli start-up'ı haline geldi. Geçen yıl grubun vergi öncesi kârı yüzde 57 artarak 4,5 milyar sterlin gelir üzerinden 1,7 milyar sterline yükseldi. Bu kâr artışı, premium hizmetlere abone olan kullanıcılardan elde edilen gelirlerdeki yüzde 67'lik artıştan kaynaklandı.

Yatırımcılar, şirketin İngiltere'den tam bankacılık lisansı almasını büyüme stratejisi için hayati önemde görüyor. Dört yıllık bekleyişin ardından gelen bu izin, Revolut'un doğrudan müşteri mevduatı almasına ve kredi sunmasına olanak tanıyacak. Bu adım, bankaların hakimiyetindeki kazançlı pazarlara girmek için kritik bir hamle olarak değerlendiriliyor.

Yöneticiler ayrıca, kendi düzenleyicisinden lisans kazanmanın diğer ülkelerde akreditasyon alma şansını artıracağına inanıyor. Şirket, geçen ay ABD bankacılık lisansı için de başvuruda bulundu.

Rapora göre 2025’te yenilenebilir enerji kaynakları ilk kez küresel elektrik üretiminin yüzde 33,8’ini karşıladı. Böylece temiz enerji, tarihsel olarak ilk kez kömürün üretim payını geride bırakmış oldu.

Güneş enerjisinde rekor büyüme

Güneş enerjisi, geçen yıl küresel temiz enerji artışının ana itici gücü oldu. Üretim yüzde 30 yükselerek son sekiz yılın en hızlı büyümesini kaydetti. Bu yükselişle birlikte güneşin toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 8,7 seviyesine çıktı.

Rüzgar ve güneş birlikte değerlendirildiğinde, küresel elektrik talebindeki artışın neredeyse tamamını karşıladı. Özellikle güneş enerjisi, tek başına talep artışının yaklaşık dörtte üçünü üstlendi ve fosil yakıt kaynaklı üretim artışını sınırladı.

Türkiye’de güneş enerjisinde güçlü sıçrama

Türkiye, güneşten elektrik üretimini en fazla artıran ülkeler arasında 7. sırada yer aldı. Bu performansıyla küresel dönüşümde önemli bir oyuncu haline geldi.

Sıralamada Çin ilk sırayı alırken ABD ikinci, Hindistan üçüncü oldu. Brezilya, Pakistan ve Almanya bu ülkeleri takip etti. Türkiye’nin ardından İtalya gelirken, Fransa ve Hollanda da ilk 10’daki diğer ülkeler oldu.

Türkiye’nin yenilenebilir enerji payı dünya ortalamasını aştı

2025 yılında Türkiye, elektrik üretiminin yüzde 22’sini rüzgar ve güneşten sağladı. Bu oran, dünya ortalaması olan yüzde 17’nin üzerinde gerçekleşti.

Son iki yılda güneş enerjisinin Türkiye’nin elektrik üretimindeki payı da iki katına çıkarak yüzde 10,5 seviyesine ulaştı.

Hidroelektrikte gerileme ve doğal gaz etkisi

Her ne kadar rüzgar ve güneş üretimi artış gösterse de hidroelektrik üretimindeki düşüş, Türkiye’de fosil yakıt kullanımını artırdı. Küresel ölçekte hidroelektrik üretimi sabit kalırken, Türkiye 18 teravatsaatlik düşüşle Brezilya’nın ardından en büyük gerileme yaşayan ikinci ülke oldu.

Bu açık büyük ölçüde doğal gaz santralleriyle kapatıldı. Bunun sonucunda yıllık bazda yaklaşık 1,8 milyar dolarlık ek doğal gaz ithalatı oluştu.

Türkiye bölgesel enerji dönüşümünde öne çıkıyor

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, Türkiye’nin güneş ve rüzgar yatırımlarıyla çevresindeki birçok ülkeye göre daha ileri bir noktada bulunduğunu belirtti. Alparslan’a göre Türkiye, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya için önemli bir dönüşüm örneği haline gelmiş durumda.

Ayrıca Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacak olmasının, temiz enerji alanındaki liderlik rolünü güçlendirebileceği ifade edildi.

Güneş ve rüzgar enerjisinin stratejik önemi artıyor

Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de güneş ve rüzgar kaynakları yalnızca üretim artışı değil, aynı zamanda enerji güvenliği açısından da kritik bir konuma geliyor.

Bu kaynakların daha hızlı yaygınlaşması halinde, hidroelektrikteki dalgalanmaların dengelenebileceği ve fosil yakıt ithalatına olan bağımlılığın azalabileceği vurgulanıyor.

SPX CEO’su Barış Andırınlı, 10K yarışlarının son yıllarda spor etkinliğinin ötesinde, şehir deneyimiyle birlikte anılan organizasyonlara dönüştüğünü belirtti. Andırınlı, İstanbul’daki etkinliğin de benzer bir yapıyla kurgulandığını ifade etti. Etkinlik kapsamında 5K ve 10K koşularının yanı sıra 4x400 metre bayrak yarışı da düzenlenecek. Organizasyonda ayrıca müzik ve farklı yan etkinliklerin yer alacağı bilgisi paylaşıldı.

SPX Etkinlikler Koordinatörü ve Saucony IST 10K Yarış Direktörü Osman Argat, etkinliğin Türkiye’de atletizm pistlerine olan ilgiyi artırmayı hedeflediğini belirterek, koşu sporuyla ilgilenen geniş bir kitlenin pist deneyimiyle daha sınırlı temas ettiğini ifade etti. Argat, organizasyonun bu alanda farkındalık oluşturmayı amaçladığını söyledi.

Osman Argat, organizasyonun 10K, 5K ve 4x400 metre bayrak yarışı formatında düzenleneceğini belirtti. Yarışın Kenan Onuk Atletizm Pisti’nden başlayarak sahil hattına uzanacağını ve tekrar pistte tamamlanacağını ifade etti.

Etkinlik kapsamında düzenlenecek bayrak yarışında takımların iki kadın ve iki erkek sporcudan oluşacağı, her sporcunun 400 metre koşarak bayrağı devredeceği aktarıldı.

Argat ayrıca 10K ve 5K parkurlarının World Athletics akreditasyonuna sahip olduğunu belirtti. Parkurun pistten başlayıp Orhangazi Şehir Parkı sahil hattı üzerinden ilerleyerek tekrar pistte tamamlanacağı bilgisi paylaşıldı. Etkinlik alanında gün boyunca farklı aktivitelerin de yer almasının planlandığı ifade edildi.

Bu çerçevede CI Bloom 2026'ya giderken taşıdığım beklenti düşüktü, bu genel geri çekilme hissinin sanat alanına da yansıyacağını, daha az ziyaretçi, daha düşük bir enerji ve sınırlı satışla karşılaşacağımı düşünüyordum. Ancak fuarı gezerken bu öngörü yerini farklı bir manzaraya bıraktı; açılış saatlerinden itibaren giderek yoğunlaşan kalabalık gün sonuna doğru mekânın ritmini belirleyen bir akışa dönüştü. 

Bu hareketliliği yalnızca sayısal bir artış olarak okumak yetersiz kalır çünkü burada Türkiye’de sanatla kurulan ilişkinin bütün kırılganlıklara, kesintilere ve güvensizliklere rağmen hâlâ canlı kalabildiğini gösteren bir direnç hali açığa çıkıyor ve yüzeyde bir kalabalık olarak görünen bu yoğunluk, aslında altta işleyen daha karmaşık ihtiyaçlar, beklentiler ve yönelimler ağını görünür kılıyor.

Contemporary Istanbul’un Bloom edisyonu, önceki yıllardaki Step Istanbul’un evrilmiş bir devamı gibi okunabilir. Step’in daha küçük ölçekli, daha “erişilebilir” üretimleri merkeze alan yapısı Türkiye’de tam karşılığını bulamamıştı. Bloom ise bu hattı bütünüyle terk etmek yerine onu yeniden biçimlendirdi: Fuar farklı ölçeklerden işlere yer açarken, yeni alıcıları da sisteme dâhil etmeye çalışıyor. Bu nedenle burada içerik beraberinde hedef kitle de değişiyor. Sergilenen işlerin ölçeği, görünürlüğü ve dolaşıma giriş biçimi kadar, onları izleyen ve satın alma eşiğine gelen profil de dönüşüyor.

Değişen tercihler

Bu yılın en kritik kırılmalarından biri kanımca organizasyonel tercihlerde. Açılışın yalnızca VIP ile sınırlı tutulmayıp kısa sürede biletli ziyaretçilere açılması, ilk günün demografisini doğrudan etkiledi. Kalabalığın bir bölümünün bu yeni giriş modelinden geldiği açıktı. Daha da önemlisi, galerilerle yaptığım sohbetlerde küçük ve orta ölçekli işlerin hızlı satışlar yakaladığını, bu alımların koleksiyon geçmişi bulunmayan profillerden geldiğini duydum. 

Türkiye sanat piyasasında son yıllarda ciddi biçimde daralan orta sınıf alıcı tabanı düşünüldüğünde, bu veri küçümsenemez. Bloom bu edisyonun ilk gününde yalnızca işlerin bir araya getirildiği bir organizasyon olmanın ötesine geçtiğini ispatladı; piyasa için yeni talep üreten bir mekanizma olarak işlediğini gözler önüne serdi.

Fuar boyunca dikkatimi çeken üretimler de bu genel tablo içinde ayrıca anlam kazandı. RAST Galeri’de izlediğim Seda Akman’ın Beden Bütünlüğü (2026) adlı işi, sanatçının uzun süredir sürdürdüğü toplumsal cinsiyet okumalarını, ritüeller ve kişisel hafıza üzerinden tamamen yansıtıyordu.

Loading standında karşılaştığım Abdo Yalçınkaya’nın resmi, ayrışan diliyle öne çıktı. Zilberman Gallery’de gösterilen Alpin Arda Bağcık’ın Metoprolol (2026) işi ise sembolizmle daha doğrudan temas kuran, neredeyse metafizik bir atmosfere açılan yeni bir deneme gibiydi. Dönemin buhranını ters köşe bir anlatım üzerinden işlemesi özellikle dikkat çekiciydi.

ArtOn sanatçılarından Enis Malik Duran'ın Dünyanın Ucu (2026) da fuarda dikkatimi çeken isimler arasındaydı. Son dönemde giderek kuvvetlenen outsider tavrı, onun üretiminde her seferinde yeni bir katman açıyor. Dirimart’ta bir süredir takip ettiğim Jennifer İpekel’in Cycle Brea (2024) ve Çağla Ulusoy’un Very Berry, StrawBerry Vines (2025) resimlerinde ise belirgin bir olgunlaşma hissi vardı. 

KUN Art Space’ten Serap Beyhan’ın Kadim Yazgı (2025) işi ise kullandığı medyumun özgünlüğüyle ayrışıyordu; benzerine çok sık rastlanmayan bu yaklaşım, onu benim nezdimde fuarın en dikkat çekici üretimlerinden biri haline getirdi.

x-ist bünyesinde izlediğim Burçin Başar’ın Yolda (2026) yeni serisi, sanatçının önceki yönelimlerinden daha rafine bir yüzeye ulaştığını düşündürdü. Temiz fırça kullanımıyla fotogerçekçilik ile soyutlama arasındaki geçiş alanında kurduğu yapı, nerelere gidecek merak konusu. ARE Projects’te ilk kez canlı izleme şansı bulduğum Enes Debran’ın portrelerindeki ruhani derinlik de aklımda kaldı.

Bütün bu olumlu örneklere rağmen fuarın içerik düzeyinde bıraktığı iz daha karmaşık. Bloom’un en güçlü taraflarından biri, farklı estetik ve kavramsal yaklaşımlara alan açması. Queer üretimlerden bağımsız inisiyatiflere, Anadolu’nun farklı şehirlerinden çıkan genç galerilere kadar uzanan geniş bir spektrum görmek mümkün. Bu çeşitlilik önemli çünkü Türkiye’de üretimin tek bir estetik hatta sıkışmadığını, farklı damarların canlı kaldığını gösteriyor. Üstelik bu çeşitlilik yalnızca görünürlük üretmiyor; doğru ilişkiler kurulduğunda yeni etkileşim alanları ve yeni düşünme biçimleri de yaratabiliyor.

Yine de bu genişleme, beraberinde göz ardı edilemeyecek bir yapısal dönüşümü işaret ediyor: Kurumsal yapı zayıflarken talep tabanı yeniden şekilleniyor. Lütfü Kırdar’da gerçekleşen bu edisyon ister istemez eski Contemporary Istanbul günlerini hatırlatıyor. Aynı mekân, aynı marka ve büyük ölçüde aynı kurumsal omurga altında bugün çok farklı bir sanat sahnesiyle karşı karşıyayız. Kapsayıcılık artmış durumda; farklı şehirlerden, farklı üretim biçimlerinden ve daha geniş bir çevreden katılım var. Buna karşılık sunum, kürasyon ve temsil biçimlerinde hissedilen zayıflama da belirgin. Dolayısıyla bugün gördüğümüz genişleme, kurumsal niteliğin aynı ölçüde derinleştiğini göstermiyor.

Değişen sanat tüketiminin görünümü

Bu tablo, sanat tüketiminin niteliğindeki dönüşümle doğrudan ilişkili. Daha önce estetik, görgü, iletişim ve entelektüel gelişim alanı açan bir deneyim olarak çalışan sanat tüketimi, bugün daha yoğun biçimde statü eksenli bir dolaşıma yerleşmiş görünüyor. Bu değişim yalnızca alıcı profilini dönüştürmüyor; galerilerin temsil biçimlerini, sergileme kurgularını, anlatı kurma kapasitelerini ve pazarlama stratejilerini de belirliyor. Step Istanbul’un tam karşılığını bulamayan yapısının Bloom’a evrilmesi de bu dönüşüm bağlamında okunabilir. Başka bir deyişle, yeni talep tabanı yalnızca yeni bir alım gücü yaratmıyor; aynı zamanda sanatın hangi biçimde görünür olacağını, nasıl sunulacağını ve hangi estetik rejim içinde tüketileceğini de etkiliyor.

Asıl kritik eşik burada ortaya çıkıyor: Yeni talep tabanı sanatı bu haliyle, bu hızla ve bu çerçeve içinde tüketmek istiyor olabilir. Fakat bu eğilim, piyasa kalitesinin gerilediğine işaret eden yapısal bir sorunu da beraberinde taşıyor. Temsil ve kürasyon pratiklerindeki zayıflama, dolaylı olarak sanatsal üretimin niteliğini de etkiliyor. Alanın genişlemesi, niteliğin de aynı ölçüde güçlendiği anlamına gelmiyor. Tam tersine, bu büyüme kimi zaman kaliteyi aşağı çeken bir basınca dönüşebiliyor.

Temsil meselesi işte bu bağlamda belirleyici hale geliyor. Bazı galeriler sanatçıyı gerçekten temsil ediyor; seçkileri, yerleştirme biçimleri ve kurdukları anlatıyla bunu açıkça hissettiriyor. Standa girdiğinizde bir düşünceyle, bir pozisyonla, bir ilişki biçimiyle karşılaşıyorsunuz. Fakat bazı stantlarda hâlâ “iş dizme” refleksi baskın. Sanatçının üretimiyle hemhal olma, onun dünyasını görünür kılma ve izleyiciyle anlamlı bir karşılaşma yaratma çabasının yerini, mümkün olduğunca fazla işi yan yana getirerek gösterme telaşı alıyor. Bu durumu estetik bir noksanlıktan çok sanatın algılanma biçimini yoksullaştıran ve piyasa kalitesini aşağı çeken bir bakış yaratmak olarak yorumluyorum.

Bir başka dikkat çekici gözlemim, bazı galerilerin ve sanatçıların bilinçli biçimde geri çekilmiş olması. Her yıl aynı isimleri aynı yoğunlukta görmeyi bekleyen bir fuar mantığı yerine, bu boşlukların oluşması bana daha sağlıklı geliyor. Üretim yalnızca süreklilikle değil, geri çekilme ve olgunlaşma süreçleriyle de gelişir. Özellikle genç sanatçılar için sürekli görünürlük baskısının kırılması çok önemli. Dilin, formun ve fiyatın henüz tam oturmadığı bir evrede, fuar takviminin dayattığı kesintisiz görünürlük, üretimin derinleşmesini zorlaştırabiliyor.

Fuarın bir diğer katmanı ise açık biçimde sosyolojik. Son dönemde kamusal alanların daralması ve sosyal hayat üzerindeki baskıların artmasıyla birlikte kültür etkinliklerinin işlevi de değişiyor. Bloom’un bu ölçekte bir kalabalık çekmesini yalnızca sanatsal ilgiyle açıklamak yetersiz kalır. Bu tür alanlar, bastırılmış sosyal enerjinin dolaşıma girdiği, insanların bir araya geldiği, görünür olduğu ve nefes aldığı mekânlara dönüşmüş durumda. Burada sanat merakı kadar aynı zamanda sosyal temas ihtiyacı, görünme arzusu ve birlikte olma isteği de var.

Bu nedenle ilk gün gördüğümüz yoğunluk ve hareketlilik, yalnızca sanat piyasasının canlanması olarak okunmamalı. Burada aynı zamanda sosyal bir ihtiyacın dışavurumu da var. Bu durum bir yandan umut veriyor; çünkü kültür alanının hâlâ insanları çekebilen, bir araya getirebilen ve ortak bir zemin üretebilen bir gücü olduğunu hatırlatıyor. Öte yandan bu hareketliliğin ne kadarının sürdürülebilir talebe, ne kadarının dönemsel bir sosyal sıkışmanın dışavurumuna karşılık geldiğini dikkatle izlemek gerekiyor.

İlk günün anlattıkları

Sonuç olarak Bloom 2026’nın ilk günü, çok katmanlı bir tablo ortaya koyuyor. Genişleyen izleyici kitlesi, artan satışlar ve çeşitlenen üretim alanları önemli kazanımlar sunuyor. Buna eşlik eden parçalı anlatı, zayıflayan temsil biçimleri ve yapısal sorunlar da aynı ölçüde görünür durumda. Bu yüzden ilk gün ortaya çıkan hareketliliği bir başarı anlatısına yerleştirmem yetersiz kalırdı. Burada aynı zamanda Türkiye sanat dünyasının bugünkü gerilimlerini, eğilimlerini ve eksiklerini açığa çıkaran bir semptomla karşı karşıyayız.

Bir sanat fuarının başat hedefi satışlar olabilir, ancak bu alanların aynı zamanda bir durum tespiti mecrası olarak da çalışması gerektiğini düşünüyorum. Bugün İstanbul’da ve daha geniş anlamda Türkiye’de sanat üretimi nereye gidiyor sorusuna Bloom’un verdiği cevap hâlâ parçalı. Görüntü var, yoğunluk var, çeşitlilik var; fakat bu unsurlar arasında kurulan bağ henüz yeterince güçlü değil. İzleyicinin zihninde daha derin bir kavramsal çerçevenin oluşması da tam bu yüzden zorlaşıyor.

Yine de fuar henüz yeni başladı. İlk günün yarattığı bu enerji, hem piyasa hem izleyici açısından gerçek bir potansiyele işaret ediyor. Bu potansiyelin nasıl şekilleneceği, bu kalabalığın ne kadarının kalıcı bir talebe dönüşeceği, açılan bu alanın sanatsal üretim kalitesini nasıl etkileyeceği önümüzdeki günlerde daha net okunacak. Şu an elimizde olan şey, heyecan verici bir hareketlenme ile bu hareketin taşıdığı riskleri gören gözlerle izlemek.

Dolayısıyla Bloom 2026’nın ilk günü dikkatle izlenmesi gereken bir başlangıç duygusu veriyor. Ortada umut veren bir canlılık var. Bu canlılığın neyi beslediğini, neyi dönüştürdüğünü ve neyi örttüğünü yakından takip etmek gerekiyor. Çünkü bugün hissedilen yükseliş, ya yeni bir sanat izleyicisinin ve koleksiyoner profilinin doğuşuna işaret edecek ya da mevcut yapısal gerilimlerin daha görünür hale geldiği geçici bir yoğunluk olarak kalacak. Şimdilik görünen, sanat alanının hâlâ bir çekim gücü ürettiği; aynı anda hem piyasanın dönüşümünü, hem temsil krizini, hem de kamusal hayatın daralmasıyla oluşan boşlukları bünyesinde taşıdığıdır.

900 milyon dolar yatırım

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesi bu değişimi yansıtıyor ve kıtanın startup ekosisteminin nereye gittiğine dair sinyaller veriyor. Bazı şirketler operasyonlarını ABD’ye taşımış olsa da çoğunluk yeni sermaye akışı sayesinde kendi ülkelerinde büyümeye ve üretmeye devam ediyor. Bu yılın listesinde yer alanlar toplamda 900 milyon dolardan fazla yatırım topladı. Bu geçen yıla göre 100 milyon dolar artış anlamına geliyor ve ışıkla çalışan daha ucuz yarı iletken çipler üretmekten, yapay zeka çağında işe alım süreçlerini değiştirmeye kadar uzanan girişimler kurdular.

2026 Avrupa 30 Altı listesinde en iyi fonlanan şirketlerden bazıları arasında, 2024’te 24 ve 26 yaşlarındaki kız kardeşler Chloe ve Olivia Ferro tarafından kurulan tele-tıp girişimi SheMed bulunuyor. Platform, kadınları sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla ve kilo kaybı dışındaki nedenler için (örneğin PCOS veya menopoz öncesi belirtileri hafifletmek için) GLP-1 reçeteleriyle buluşturuyor. Toplamda 75 milyon dolarlık yatırım alan şirket, Ekim 2025’te 1 milyar dolar değerleme üzerinden 50 milyon dolarlık Seri A turunu kapattı. Fon yarışında onları yakından takip edenler ise Peec.ai’nin kurucu ortakları 29 yaşındaki Marius Meiners ve 27 yaşındaki Daniel Drabo. İşletmelerin ürünlerinin yapay zeka sohbet botları tarafından konuşulup konuşulmadığını ve bu konuşmaların olumlu olup olmadığını anlamalarına yardımcı olan bir pazarlama platformu geliştiriyorlar. İkili, Singular ve Avrupa mezunlarından Harry Stebbings’in 20VC’si gibi yatırımcılardan 29 milyon dolar topladı.

Üç Türk girişimci listede

Bu yılki listede üç Türk girişimci yer alıyor. Sanat & Kültür kategorisinde birlikte kurdukları TH Störte ile Halil Kalmaz ve Tolga Öztürk de listede. 2017 yılında Almanya, Emden’deki bir bar olan Luwaak ile yola çıkan Kalmaz ve Öztürk, sıfırdan kurdukları işletmeyi yaklaşık 100 kişiye istihdam sağlayan, birden fazla lokasyona sahip bir yeme-içme grubuna dönüştürdü. 2023 yılında Groningen’de açtıkları İtalyan restoranı Castelluccio ile uluslararası genişlemeye adım attılar ve Emden’de, gelecekte ölçeklendirilmesi planlanan süper gıdalar ve özel kahve konsepti Berries & Beans’i hayata geçirdiler. Grup şu anda üç lokasyona ulaşmış durumda ve 2025 yılında yaklaşık 3,5 milyon dolar gelir elde etti. İkili şu an da 29 yaşında.

Yapay Zeka kategorisinde ise Almanya, Münih’te yaşayan Batuhan Yumurtacı yer alıyor. Dronlar modern savaşın seyrini değiştiriyor ancak bunlara karşı savunma yapmak maliyetli olabilir. Münih Teknik Üniversitesi’nde makine mühendisliği, havacılık ve bilgisayar bilimleri okuduktan sonra Yumurtacı, bu durumu değiştirebileceğine inandı. Yumurtacı’nın kurduğu Tytan Technologies adlı girişim, düşman dronları tespit edip izleyebilen ve bunları düşürmek için topçu ateşini yönlendirebilen yapay zeka destekli karşı dron sistemleri geliştiriyor, hem de normal maliyetin çok altında bir fiyata. 29 yaşındkai Yumurtacı, “Geleneksel çözümlerden 100 kata kadar daha ucuz” diyor. Tytan'ın sistemleri, tamamen yeni bir kurulum gerektirmeden mevcut hava savunma araçlarına entegre edilebiliyor, bu da orduların bu sistemi benimsemesini kolaylaştırıyor. Tytan, yaklaşık 49 milyon dolarlık fon topladı ve halihazırda Alman ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri ile yakın işbirliği içinde çalışıyor.

Çoğu iş modelleri için yapay zeka kullanıyor

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesindeki her kategoride, kurucular iş modellerini güçlendirmek için yapay zeka kullanıyor. Ancak her zaman açıkça görünür şekillerde değil. Örneğin, Cellcraft’ın kurucu ortaklarından 29 yaşındaki Clarisse Beurrier, şirketlerin tanklarda hayvan hücreleri büyüterek market raflarındaki burger, sosis veya köfte gibi et ürünlerinin yerini alabilecek alternatifler üretmelerine yardımcı olmak için yapay zeka kullanıyor. Ya da Novogaia’nın kurucu ortakları 28 yaşındaki Tess Bevers ve 27 yaşındaki David Kubanek, mantarlardan yeni ilaçlar keşfetmek için yapay zekadan yararlanıyor.

Bu liste oluşturulurken yalnızca finansman ve yapay zeka inovasyonu değil, sosyal medya takipçi sayıları da dikkate alındı. Bu yılın listesindekeiler TikTok, Instagram ve YouTube’da toplamda 291 milyondan fazla takipçiye sahip. Bu alanda zirvede, viral sokak dansı videolarıyla 75 milyon takipçiye ulaşan 25 yaşındaki Alman içerik üreticisi Noel Robinson yer alıyor.

Kadın sporlarından elde edilen gelirin bu yıl küresel olarak 3 milyar dolara ulaşması bekleniyor ve bu ekosistemi büyüten isimlerden biri de rugby yıldızı Ellie Kildunne. 2025’te BBC’nin Yılın Spor Kişiliği ödülünde ikinci oldu (birinci ise golf efsanesi Rory McIlroy idi). Bu başarı, 2025 Dünya Kupası şampiyonluğu ve 2024 Dünya Rugby Kadınlar 15’ler Yılın Oyuncusu seçilmesinin ardından geldi. Saha dışında ise Red Roses takım arkadaşıyla birlikte “Rugby Rodeo” adlı bir Spotify podcast’i sunuyor, adına bir Barbie üretildi ve geçen hafta bir kitap yayımladı.

Genç olmak zor ama bir avantaj

Forbes’a konuşan 26 yaşındaki Kildunne, “Kadın rugby’sinin ve kadın sporlarının hızlı yükselişiyle birlikte, bu sınırları ilk kıracak birilerinin olması gerekiyor. Hikayemi anlatmak ve okuyan birinin kendini yalnız hissetmemesini sağlamak istiyorum” dedi. Bu duygu, genç kurucular, küresel yıldızlar ve değişim yaratan birçok kişi tarafından paylaşılıyor: İş dünyasında genç olmak zor olabilir ancak aynı zamanda bir avantajdır. 29 yaşındaki moda tasarımcısı Sinead Gorey şöyle diyor: “İnsanlar sizi gerektiği kadar ciddiye almıyor. Ama bu da kendinizi daha fazla kanıtlama isteği yaratıyor.” Tasarımları Lady Gaga ve Sabrina Carpenter gibi isimler tarafından giyildi. 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesini belirlemek için Forbes editörleri, oyuncu Lashana Lynch, Instadeep CEO’su Karim Beguir ve medya girişimcisi Steven Bartlett ile Synthesia kurucu ortağı Victor Riparbelli gibi uzman jüri üyeleriyle birlikte 10 binden fazla adayı değerlendirdi. Her aday etki, finansal güç ve yenilik açısından incelendi.

Rakamlarla 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesi

• Listedeki girişimlerin topladığı, toplam yatırım 900 milyon doların üzerinde.
• Ortalama yaş bu yıl da 27 olarak sabit kaldı. En genç isim ise Eğlence kategorisinde yer alan 15 yaşındaki oyuncu Alfie Williams.
• Listenin yüzde 35’i kadın, yüzde 64’ü erkek ve yüzde 1’i ise kendini non-binary olarak tanımlıyor.
• Listenin yüzde 76’sı Z kuşağı. Listenin dörtte üçünden fazlası 1997 ve sonrası doğumlu Z kuşağından. Geçen yıl bu oran yüzde 44’tü.
• Listede yer alanların yüzde 74’ü bir şirketin kurucusu veya ortak kurucusu.
• Listeye girenlerin en çok yaşadığı şehirler sırasıyla; Londra, Zürih, Berlin ve Paris.  Berlin ve Paris eşit sayıda temsilciye sahip, Münih ise ilk beşe giriyor.
• Bu yılın listesinde yer alanların toplam takipçi sayısı 291 milyonu aşıyor. Zirvede ise tek başına 75 milyon takipçiye sahip Alman içerik üreticisi Noel Robinson bulunuyor.

Uygulamayı cihazlarına indiren kullanıcılar henüz tam kapsamlı bankacılık hizmetlerinden yararlanamıyor. Sistem şimdilik sadece gelen talepleri bir bekleme listesine kaydediyor. 

Bu gelişme, şirketin Türkiye operasyonları için altyapısını test ettiği şeklinde yorumlanıyor. Revolut, Hindistan pazarında yaptığı gibi ayrı bir uygulama geliştirmek yerine ana platformu üzerinden hizmet vermeyi planlıyor. Küresel standartların doğrudan Türkiye pazarına taşınması bekleniyor.

Dijital banka satın alma formülü

Uygulamanın mağazalarda yayınlanması, şirketin Türkiye'deki lisans sürecini yeniden gündeme getirdi. Bloomberg'in ocak ayındaki haberinde, şirketin dijital banka FUPS’ı satın almayı değerlendirdiği öne sürülmüştü.

FUPS, 2024'ün son çeyreğinde Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'ndan dijital bankacılık faaliyet iznini aldı. Bu lisansla FUPS Bank, mevduat kabul edebilen bir kurum statüsü kazandı. Revolut'un Türkiye'de tam kapsamlı faaliyet gösterebilmesi için bu izne ihtiyacı bulunuyor.

Şirket, sıfırdan lisans süreciyle uğraşmak yerine satın alma yolunu daha avantajlı buluyor. Ancak olası bir satın alma işlemi de doğrudan kurul onayı gerektiriyor. Uluslararası basına yansıyan haberlere göre şirket, Türkiye operasyonları için çekirdek bir yönetici kadrosunu çoktan kurdu.

Şirketin değeri 75 milyar dolar

Nik Storonsky ve Vlad Yatsenko tarafından 2015 yılında kurulan Revolut, dünya çapında 70 milyondan fazla kullanıcıya hizmet veriyor. Şirketin değerlemesi geçen kasım ayında tamamlanan finansman turunda 75 milyar dolar seviyesine ulaştı.

Fiziksel şubesi bulunmayan bankanın tüm finansal operasyonları mobil uygulama üzerinden yürütülüyor. Platform kullanıcılarına çoklu para birimi hesapları, uluslararası transferler ve ön ödemeli kartlar sunuyor. Kripto varlık işlemleri, bütçe yönetimi araçları ve hisse senedi yatırımları da sistem üzerinden yapılabiliyor.

Dijital bankacılık modeli, kullanıcılara daha uygun komisyon oranları ve yüksek işlem hızı sağlıyor. Özellikle sık seyahat edenler ve dijital finans araçlarını yoğun kullananlar için platform büyük kolaylıklar barındırıyor.

Bugün 40’tan fazla ülkede faaliyet gösteren Revolut'un ana pazarlarını İngiltere ve Avrupa Birliği oluşturuyor. ABD, Japonya ve Avustralya gibi ülkelerde ise daha sınırlı bankacılık hizmetleri veriliyor. Şirket son dönemde İskandinav ülkeleri, Latin Amerika ve Orta Doğu gibi yeni pazarlara açılma hedefini sıkça dile getiriyor.

DG Art Gallery sergi mekanına girildiğinde dikkatimizi çeken ilk şey eserler değil bir atmosfer: Eserlerdeki altın parıltısı hissi. Bu parlaklık, ister istemez Bizans Sanatı ikonalarının o mesafeli ve zamansız dünyasını çağrıştırıyor. Ancak bu ilk izlenim uzun sürmüyor. Eserlere yaklaştıkça yüzeyin pürüzleri, dikişleri ve yamaları beliriyor. Altın rengi, burada kutsallığı taşıyan bir zemin olmaktan çok onun ne kadar kırılgan ve inşa edilmiş olduğunu açığa çıkaran bir yüzeye dönüşüyor.

Mozaikte, tezhipte, mimaride görmeye alışık olduğumuz ve zanaatkârların bıraktığı o altın izler, Bubi’nin bu serisinde belirleyici bir unsur. Alışıldık bağlamda ihtişamı temsil eden bu malzeme, burada bilinçli bir uyumsuzlukla karşımıza çıkıyor. Eserlerin yüzeyindeki deformasyonlar ve Batman, Superman, Mandrake the Magician gibi figürlerle yan yana geldiğinde altın kendi anlamını sabitleyemiyor. Bubi tam da bu kaygan zeminde ilerliyor. Kutsal olan ile gündelik olanı çarpıştırırken kontrollü bir dağınıklık, zaman zaman bir üslup anarşisi kuruyor ve bu çarpışma izleyiciye de sirayet ediyor.

Yüzeye biraz daha yakından bakınca işlerin asıl meselesi belirginleşiyor. Kumaş üzerine uygulanan altın zeminler dikişler ve yamalarla bölünüyor. Bu müdahaleler bir şeyi gizlemiyor aksine açıyor. Bubi’nin çocukluk yıllarında Hazzopulo Pasajı’ndaki örgü ustalarını hatırlaması bu noktada anlam kazanıyor. Onların yırtıkları görünmez kılma becerisine karşılık burada dikişler özellikle görünür bırakılıyor. Yama, bir onarım olmaktan çıkıp bir işarete dönüşüyor

Sergideki portre biçimindeki ikonalar ile Bubi başka bir kapı açıyor. Yüzler silik, kimlikler askıda. Buna rağmen bu işlerde uzaklık hissetmiyorsunuz ve tam tersine izleyiciyi içine çeken, neredeyse oyunbaz bir alan kuruyor. Ciddiyet dağılıyor, yerine daha akışkan bir hal geliyor. Belki de bu yüzden bu portreler beklenenden daha “keyifli” bir izleme deneyimi bırakıyor.

Büyük ölçekli işlerde ise hayvan figürleri öne çıkıyor: Karga, boğa, deve, koyun... Bu figürler içinde karga ayrı bir yerde duruyor. Başındaki hale doğrudan bir kutsal ikona göndermesi yaparken eğik duruşu bu göndermeyi boşa düşürüyor. Karga burada yüceltilmiş bir figür gibi değil daha çok görmüş, tanıklık etmiş ve susmayı seçmiş bir varlık sanki. Kutsal ile gündelik arasındaki gerilim, bu figürde daha yoğun hissediliyor.

Sergi boyunca bu figürlerin önünde fotoğraf çeken, poz veren izleyiciler, farkında olarak ya da olmayarak bu ikonaların yeniden üretimine katılıyor. İkona artık yalnızca bakılan bir şey değil dolaşıma giren, çoğalan bir görüntü.

Bu yüzden bu ikonaların karşısında durmak sabit bir bakışla mümkün olmuyor. Yaklaştıkça başka, uzaklaştıkça başka bir şey görünüyor. Yüzey değişmiyor ama bakış yer değiştiriyor. Belki de serginin asıl gücü burada: İzleyiciyi tek bir anlamda tutmamakta. Sonuçta Bubi’nin “İkonalar”ı yeni ikonlar önermiyor. Daha çok ikon fikrinin kendisini gevşetiyor. Altın hâlâ orada, figürler hâlâ yüzeyde. Ama hiçbir şey eskisi kadar sağlam değil. Tıpkı baktıktan sonra aynı kalamayan izleyici gibi.

Mevsimsel, yerel ve zamana direnen tarifleri hiçbir abartıya kaçmadan bugünün damak zevkiyle Söğütlü’de sunan Deniz Şahin, daha bir yıl dolmadan burayı bir müdavim lokantası kılmayı başarmış bile. Benim gittiğim akşam “Zengin Mutfağı” oyununu yeniden sahnelemeye başlayarak tiyatro seyircisinin yüzünü güldüren  Şener Şen oradaydı. Meğer üstad mekanın ciddi bir müdavimiymiş. Ona hak vermemek mümkün değil, çünkü Söğütlü’de tattığım klasik mezeler, zeytinyağlılar, pide ve etler kendini geleneksel bir şef olarak tanımlayan Deniz Şahin’in dokunuşunu damağınızda fazlasıyla hissettiriyor.

Burada zeytinyağlı kayısılı kerevize özel bir parantez açmak istiyorum. Kök kereviz, kuru kayısı, taze soğan ve portakal suyunun bileşimi sonrasında sayıklanacak bir lezzet ortaya çıkarmış. Bal kabağının yanı sıra, kabak çekirdeği, sarımsak, soğan, limon, acı yağ da içeren isli yoğurtlu bal kabağı da daha önce denemediğim bir soğuk başlangıç olduğundan notlarımın arasında yer aldı. Ya o kaşıkta midye salma… Yok böyle bir lezzet!

Kendini bir gar meyhanesi olarak da tanımlayan Söğütlü’nün yıldızlarından biri de tereyağlı dana ciğeri. Bir dahaki degüstasyonda ona daha geniş bir yer ayırmakta kararlıyım.

Türk yemeklerinin iyi bir temsilcisi olan Söğütlü Lokanta’da ülkemizin farklı şehirlerini onurlandıran tadım etkinlikleri düzenleniyor ve bu etkinliklerde o şehirlerin yöresel tatları resmigeçit yapıyor. Önümüzdeki günlerde Erzincan’a özgü planlanan tadım masasının yoğun bir talep gördüğünü ve çoktan dolduğunu öğrendim. 

Öncesinde işlenen şehir mutfaklarından Tokat’ın ise Şef Deniz Şahin ve Anadolu mutfağına ömrünü adamış eşi Anadolu Halk Mutfağı Derneği kurucularından Adnan Şahin için memleketleri olması hasebiyle ayrı bir yeri var. Bu yüzden sıra kıymalı kuru Tokat biberi dolmasının tadımına geldiğinde bana eşlik eden Adnan Şahin’in sözlerini not alıyorum. Geçtiğimiz yıl bu biberden iki bin adet zor yaptırdığını söylüyor. Bu kısıtlılığın temelinde Tokat biberinin hem gölgede hem de güneşte kurutulmasını gerektiren meşakkatli süreci ve ticari düşünülmediğinden herkesin kendisine yetecek kadar ürün ekmesi yatıyor. 

Meğer Tokat’a has bu biber 2000’lerin başında İspanya Barselona’da keşfedip İstanbul’a kilolarca taşıdığım, iri tuz ekilmiş kızartmasına doyum olmayan küçük biberlerle aynı cinsmiş. Ancak “Padron” biberi bizim topraklarımızda küçük kızartmalık boylarının yanı sıra  dolma yapılabilecek irilikte mahsül de veriyor ve dört boğumlu olan bildiğimiz dolmalık biberlerin aksine üç boğumlu gövdesiyle ve hiç kabuğu olmamasıyla farkını gösteriyor. İşte bu kıymetli biberden 2’sini yeme mutluluğuna erdim desem, sizi çok kıskandırmış olmam, değil mi? Adnan Şahin’in önümüzdeki yıl için üç bin adet yaptırmayı hedeflediğinin müjdesini de  “foodie”lere vermekten mutluluk duyuyorum. 

Söğütlü Lokanta, Anadolu Yakası’nda en iyi küşlemeyi yiyebileceğiniz adreslerden biri. 

Dana etli, domates, biber ve baharatla lezzetlendirilmiş pide ve dana-kuzu kıymadan soğanın yanı sıra sarımsak ve biberin ilave edildiği lahmacun da bunca çeşidi bu lezzet çıtasında aynı çatının altında bulduğum için beni hayrete düşürmedi değil. Hatta diyebilirim ki bu konudaki tüm önyargılarımı kırdı.

Önerilen işlem, Universal'ın Ackman tarafından kurulan bir 'boş çek' şirketiyle birleşmesini kapsıyor. 2021'den beri müzik grubunda hissesi bulunan Pershing'e göre bu hamle her Universal hissesine 30,40 euro değer biçiyor.

Yapay zekânın müzik endüstrisi kârlarını düşürebileceği endişeleriyle hisseler son altı ayda yüzde 30'dan fazla değer kaybetmişti. Universal hisseleri satın alma teklifinin ardından erken işlemlerde yüzde 11 oranında sıçrama yaptı.

Salı günü teklifi duyuran Ackman, "UMG'nin hisse senedi fiyatı, müzik işinin performansıyla ilgisi olmayan sorunların bir araya gelmesi nedeniyle zayıfladı ve daha da önemlisi bunların hepsi bu işlemle çözülebilir." dedi.

Yatırımcılara hisse başına 5,05 euro nakit ödenecek

Pershing, Universal yatırımcılarının sahip oldukları her hisse için 5,05 euro nakit alacağını duyurdu. Bu miktar toplamda 9,4 milyar euroya ulaşıyor. Ayrıca yatırımcılara yeni şirketten 0,77 oranında hisse verilecek.

Yapılan bu anlaşma Universal'ın öz sermayesine yaklaşık 55 milyar euro değer biçecek. Dünyanın en büyük plak şirketi olan Universal Music, Taylor Swift ve Kendrick Lamar gibi sanatçılara ev sahipliği yapıyor.

Şirket, Sony Music Group ve Warner Music ile birlikte büyük üçlü olarak bilinen plak şirketleri arasında yer alıyor. Universal cephesinden ise söz konusu satın alma teklifine hemen bir yanıt gelmedi.

Şirketin değerlemesini düşüren belirsizlikler

Pershing, Universal hisselerindeki performans kaybının nedenlerine de değindi. Halka açıklanmış bir sermaye tahsis planının olmamasının şirkete zarar verdiğini belirtti. Ayrıca Universal'ın müzik yayıncısı Spotify'da sahip olduğu hissenin düzgün şekilde değerlenmemesinin de etkili olduğu aktarıldı. 

Ackman'ın grubu, Bolloré Group'un şirketteki yüzde 18'lik hissesinin geleceğindeki belirsizliğin de değerlemeyi düşürdüğüne inandıklarını kaydetti. Fransız milyarder Vincent Bolloré'nin ailesi tarafından yönetilen Bolloré Group, 2021 yılında Universal'ı Fransız medya grubu Vivendi'den ayırmıştı. 

Bolloré ailesinin bir sözcüsü konuyla ilgili teklife hemen geri dönüş yapmadı. Çin merkezli Tencent yüzde 11,4 payla Universal'ın en büyük ikinci hissedarı konumunda bulunuyor. Vivendi ise hala yüzde 10'a yakın bir hisseyi elinde tutuyor. Vivendi konu hakkında yorum yapmaktan kaçındı.

Halka arz sürecinde milyar dolarlık hedef

Satın alma duyurusu Ackman'ın Pershing Square USA için başlattığı halka arz sürecinin ortasında geldi. Bu fon New York Borsası'nda işlem görecek yeni bir kapalı uçlu fon olma özelliği taşıyor.

Ackman, yatırımcılara serbest fonunun yönetim şirketinden bir pay da vereceği işlemle yeni bir fon toplamayı planlıyor. Bu süreçte 5 milyar dolar ile 10 milyar dolar arasında para toplanması hedefleniyor.

Dünyanın en tanınmış serbest fon yöneticilerinden biri olan Ackman, yüksek kaliteli şirketlere milyarlarca dolarlık yatırımlar yapıyor. Alphabet, Amazon ve Brookfield'da büyük hisseleri bulunan ana serbest fonu yaklaşık 18 milyar dolar yönetiyor.

Denizcilik sektörünün bazı bölümlerini elektriklendirmek, Pekin yönetiminin karbondonsuzlaştırma ve dış kaynaklara bağımlılığı azaltma şeklindeki hedeflerinin merkezinde yer alıyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü, toplam karbon emisyonlarının yüzde 3'ünü oluşturan küresel nakliye emisyonlarını 2050 yılına kadar yarıya indirmeyi hedefliyor. Kıyıya yakın operasyonlar için en uygun seçenek olan piller, çevreyi yoğun şekilde kirleten ağır yakıtlara (heavy fuel-oil) alternatifler arasında gösteriliyor. Çinli şirketler ayrıca yeşil metanol, amonyak ve hidrojen gibi temiz yakıtların ticarileştirilmesini araştırıyor.

Enerji krizleri elektrifikasyon trendini hızlandırıyor

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla sarsılan dünyanın enerji tedarik zincirleri alternatiflere olan ihtiyacı artırdı. Orta Doğu'dan gelen petrol ve gaz için hayati bir ulaşım rotası olan Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla alternatif arayışı daha acil bir hal aldı. Bernstein'ın Çin enerji araştırmalarını yöneten Neil Beveridge, uzun vadeli sonucun küresel elektrifikasyon mega trendinin hızlanması olacağını belirtti. 

CATL'nin sektöre olan bağlılığının bir işareti olarak şirketin denizcilik birimini yöneten Su Yi, Financial Times'a ekibinin büyüklüğünü bu yıl iki katından fazla artırarak yaklaşık 500'e çıkarmayı planladığını söyledi. Su, "Mevcut odak noktamız, pil hücreleri için uzun bir kullanım ömrü ve okyanus koşullarında güvenlik de dahil olmak üzere su üzerinde çalışmanın son derece yüksek gereksinimlerini karşılayan piller üretmektir." dedi. CATL bir satış hedefi vermekten kaçındı ancak bir şirket sözcüsü güçlü pazar potansiyeline çok güvendiklerini ifade etti. 

Pil üreticisi şirket, enerji depolama sistemlerindeki güçlü talebin etkisiyle 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 42 artışla 72,2 milyar RMB (10,4 milyar dolar) net kâr bildirdi. Şirketin Shenzhen borsasında işlem gören hisseleri İran savaşının başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 13 oranında değer kazandı. 

CATL sıfırdan bir deniz pili endüstrisi yaratmak istiyor

CATL, sıfırdan yeni bir deniz pili endüstrisi oluşturmak için limanlar ve hükümetlerle iş birliği yapmayı amaçlıyor. Çin'in gemi inşa merkezlerinden biri olan Guangzhou gibi belediyeler, pille çalışan bazı gemiler için sübvansiyon sunmaya başladı. Konuya ilişkin Su, "Bu endüstri için tedarik zincirini oluşturmak amacıyla Ar-Ge, insan kaynakları ve malzemelere yatırım yapmaktan hiçbir çabadan kaçınmayacağız." değerlendirmesini yaptı.

Şirket, deniz pili sektörünü ilk olarak 2017 yılında keşfetmeye başladı. Deniz güç aktarma organları ve kıyı tesisleri için özel bir yan kuruluşa sahip olan şirket, yeni hedefler üzerinde çalışıyor. CATL, ticari kamyonların uzun yolculuklarda pil değiştirebildiği Çin'deki otoyol ağına benzer şekilde, gemi operatörleri için gelişmekte olan pil değiştirme modelini genişletmek için çabalıyor. Şirket, denizcilikte kullanılan ağır yakıtlardan hala çok daha pahalı olsa da bir denizcilik pil değiştirme hizmetinin en azından pil fiyatını gemi satın alma maliyetlerinden çıkaracağını kaydetti.

Lityum iyon maliyetleri yüzde 90 oranında düştü

Lityum iyon maliyetlerinin 2010 yılından bu yana yüzde 90 oranında düşmesiyle birlikte pil fiyatları son yirmi yılda keskin bir gerileme yaşadı. Daha ucuz piller elektrikli araçlardaki patlamanın temelini oluşturdu. Ancak Danimarka merkezli Mærsk Mc-Kinney Møller Sıfır Karbon Denizcilik Merkezi tarafından 2024 yılında yapılan bir ön fizibilite çalışmasına göre, tamamen pille çalışan derin deniz gemilerinin büyük ölçekte benimsenmesi henüz gerçekleşmedi. 

Geniş çaplı bir benimsemenin olmamasının nedeni pillerin enerji yoğunluğunun yakıtlara kıyasla daha düşük olması olarak gösterildi. Araştırma grubu, pille çalışan bileşenleri içten yanmalı motorlarla birleştiren hibrit bir yaklaşımın umut verici bir çözüm sunduğunu tespit etti. Araştırmacılar ayrıca, kurtarma veya tahliyenin karada olduğundan daha zor olacağı denizde yangın ve patlama risklerini de inceliyor. 

Deniz ortamlarındaki sistemlerin elektrikli araçlarda kullanılan büyük ölçüde standartlaştırılmış pillere kıyasla daha fazla bakım ve gözetim gerektireceği belirtiliyor. Denizcilik işi, lisans eğitiminde deniz mühendisliği okuduktan sonra yüksek lisans için elektroniğe yönelen CATL kurucusu Robin Zeng'in uzun zamandır süregelen bir tutkusu olarak biliniyor. Şirket yöneticisi Su, "Gemi mühendisliği onun asıl disiplini ve tutkusuydu." dedi. 

Su, güvenlik, güvenilirlik ve düşük maliyet sağlamanın teknik zorluklarının ötesinde, işi ölçeklendirmek için farklı gemi tasarımcıları, tersaneler, limanlar ve elektrik şebekeleri arasında sistem düzeyinde iş birliği gerekeceğini kaydetti. Yetkili son olarak, "Bu silolar yıkılmalıdır." değerlendirmesinde bulundu.

Buna göre tarla içi sistemlerde damla sulama, yağmurlama, mikro yağmurlama ve yüzey altı damla sulama sistemleri desteklenecek. Mekanik büyük sistemlerde center pivot/lineer sulama sistemleri ile tamburlu sulama sistemleri hibe kapsamına alındı. Yenilenebilir enerji ve teknoloji odaklı sistemlerde ise güneş enerjili sulama (sulama sistemleri+panel) ile akıllı sulama/otomasyon sistemleri (sensör, kontrol, uzaktan yönetim) desteklenecek.

Hibe desteği kapsamındaki yatırım konuları belirlendi

Başvuru sahibi ile il müdürlüğü arasında hibe sözleşmesinin imzalanmasından sonra alımı yapılan makine, ekipman ve malzemelerin 75 gün içinde tarlada montajı tamamlanacak. Başvuru sahibinin, Bakanlık kayıt sistemlerine kayıtlı olması şartı aranacak. Ayrıca ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl boyunca kayıtlı olma halinin devam etmesi gerekecek.

Kabul edilen başvurularda, hibe sözleşmesinde belirlenen hibeye esas proje tutarının, KDV dahil yüzde 50'si ile yüzde 70'ine kadar değişen oranlarda hibe desteği verilecek. Tasarruflu tarımsal sulama sistemlerine yönelik yatırımlar kapsamında kullanılacak bütçenin en az yüzde 20'si kadın ve genç girişimciler tarafından gerçekleştirilecek yatırımlar için kullanılacak. Birinci derece tarımsal amaçlı örgütler, kadınlar ve gençler tarafından gerçekleştirilen başvurular öncelikli olarak değerlendirilecek.

Hibeye esas proje tutarı ve destekleme oranları netleşti

Konu bazında verilecek hibe oranları tarla içi damla sulama sistemleri ile tarla içi yağmurlama sulama sistemleri için yüzde 50 olarak açıklandı. Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemleri, center pivot/lineer sulama sistemleri, tamburlu sulama sistemleri ile güneş enerjili sulama için bu oran yüzde 60 olacak. Tarla içi yüzey altı damla sulama ve akıllı sulama/otomasyon sistemleri için ise yüzde 70 hibe uygulanacak.

Tarımsal açıdan yer altı sularının yetersiz seviyede ve su kısıtı olduğunun tespit edildiği havzalarda yapılacak başvurularda tüm konular için yüzde 70 hibe desteği sağlanacak. Hibeye esas proje tutarı 10 milyon lirayı geçemeyecek. Satın alma bedelinin 10 milyon lira miktarını aşması halinde, aşan kısım faydalanıcı tarafından ayni katkı olarak karşılanacak.

Projelerin yetkili ziraat mühendisleri tarafından hazırlanması zorunluluğu bulunuyor. Başvurular, uygulama rehberinde belirtilen tarihler arasında ve başvuru dosyası içeriğine uygun şekilde yapılacak. Program kapsamında başvuruların yapıldığı her il için tahsis edilen ödenek miktarı kadar başvuruya hibe desteği sağlanacak. Değerlendirme nihai kararı söz konusu ödenek esas alınarak verilecek.

Son başvuru tarihi mesai bitimine kadar teslim edilen başvurular, 30 gün içinde il proje yürütme birimi tarafından incelenerek değerlendirilecek. Onaylanan asıl ve varsa yedek başvuru listeleri, 5 gün süresince il müdürlüğü internet sitesinde ve duyuru panolarında ilan edilecek. Başvuru sahiplerine ayrıca yazılı tebligat yapılmayacak. Türk lirası olarak verilecek hibe desteği ödemeleri, bütçenin ilgili harcama kaleminden tahsis edilerek karşılanacak. Yapılan tüm işlemler, Bakanlık tarafından denetlenecek.

Geri kazanım oranında artış

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş ise Türkiye’nin sıfır atık yaklaşımının geldiği noktaya ilişkin değerlendirmesinde, “Sıfır Atık Hareketi bugün 193 ülkede karşılık bulan küresel bir yapıya dönüştü. Bu süreç yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik bir paradigma değişimini ifade ediyor.

Kaynakların daha verimli kullanılması ve atık yönetiminin ekonomik değere dönüştürülmesi açısından Türkiye önemli bir model sunuyor” dedi. Toplantıda paylaşılan verilere göre, Türkiye’de geri kazanım oranı 2017’de yüzde 13 seviyesindeyken 2025 itibarıyla yüzde 37,5’in üzerine çıktı. Aynı dönemde 90 milyon tonun üzerinde atık ekonomiye kazandırıldı. Depozito iade sistemi kapsamında ise Sakarya’da 7 milyon adedin üzerinde içecek ambalajı toplandığı belirtildi. Sistemin yıl sonuna kadar ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.

COP31 süreciyle bağlantı

Samed Ağırbaş, çalışmaların COP31 süreciyle bağlantılı olarak farklı ülkelerde de sürdürüldüğünü belirtti. Bu kapsamda, kamu dışı aktörlerin sürece katılımını artırmaya yönelik çalışmalar yürütüldüğü ifade edildi. Sakarya çalıştayıyla birlikte yerel ölçekte belirlenen hedeflerin, ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik gündemiyle uyumlu şekilde ilerletilmesi planlanıyor.

Sakarya’da öncelik: Kaynak yönetimi

Çalıştayda yapılan değerlendirmelerde, Sakarya’nın tarım, sanayi ve turizm potansiyeline rağmen atık yönetimi altyapısı, artan nüfus ve kaynak kullanımı gibi alanlarda geliştirilmesi gereken başlıklar bulunduğuna dikkat çekildi. Bu çerçevede belirlenen öncelikler arasında kaynağında ayrıştırma sistemlerinin yaygınlaştırılması, enerji verimliliği yatırımları, atıktan enerji üretimi ve su kaynaklarının korunması yer aldı.

Kamu ve akademi sürece dahil

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan ise, geri kazanım oranındaki artışın atık yönetimi politikalarının etkisini gösterdiğini belirtti. Depozito iade sisteminin yaygınlaşmasının yeni bir aşamaya işaret ettiğini ifade etti. Sakarya Büyükşehir Belediyesi ve Sakarya Valiliği temsilcileri ise yerel düzeyde yürütülen çalışmaların özellikle atıkların ekonomiye kazandırılması ve doğal kaynakların korunmasına odaklandığını vurguladı. Akademi tarafında ise Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ile birlikte üniversitelerin, kampüs ölçeğinde sürdürülebilirlik ve atık yönetimi uygulamaları geliştirdiği aktarıldı.

Millenyum problemleri ve insani denklemler: Gifted

Bu derin ikilemi anlamak için sinemanın güçlü anlatımına, Fox Searchlight Pictures tarafından hayata geçirilen ve yönetmen koltuğunda Marc Webb’in oturduğu 2017 yapımı Gifted (Deha) filmine bakmak istedim. Film, yedi yaşındaki Mary Adler’ın hikayesini anlatarak liderlik hakkında güçlü bir ders sunuyor. Mary, matematikteki en zor yedi sorudan biri olan Millenyum Problemlerini birkaç saniyede çözebilecek kadar akıllı.

Filmde esas sorun bu dehayı nasıl kontrol edecekleriyle başlıyor. Bir yanda Mary’yi sadece dünya mirasına katkıda bulunacak bir "enstrüman" olarak gören anneanne Evelyn var. Evelyn, iyi bir sonuç almak için tek başına çalışmak ve duyguları işe karıştırmadan çok çaba göstermek gerektiğini düşünüyor. Diğer yanda ise Mary’nin normal bir çocukluk geçirmesini, sosyal bir ekosistemde nefes almasını isteyen dayı Frank. Bugün teknoloji devlerinden moda evlerine kadar her yerde aynı savaş yaşanıyor: Yeteneği bir "kaynak" gibi tüketmek mi, yoksa bir "ekosistem" gibi beslemek mi?

Bu ekosistemi lüks dünyasında en çok yaşatan kişi Brunello Cucinelli’dir. 1953’te doğan İtalyan iş insanı, 1978’de renkli kaşmir kazaklar yapmak üzere yola çıkmış ve kendi markasını İtalya’daki Umbria bölgesinde, Orta Çağ’dan kalma Solomeo köyünde kurmuştur. Cucinelli, "İnsancıl Kapitalizm" fikrini sadece şirketin bir kuralı olarak değil, bir yaşam tarzı olarak kabul eder.

Solomeo’daki fabrikasında akşam saat 17.30 olduğunda ışıklar söner ve tüm dijital iletişim durur. Cucinelli bunu iyi bilir. Bir zanaatkâr ailesiyle aynı masada oturup yemek yemiyorsa, kitap okuyup hayal kurmuyorsa, dünyayı şaşırtan bir kaşmir ortaya çıkaramaz. Onun başarısı, Frank’in Gifted filmindeki duruşunun iş dünyasındaki karşılığıdır: İnsanın onurunu ve ruhsal alanını korursanız, marka zaten ölümsüzleşir.

Dehanın vicdanla olan ritmi ve dansı sanat ve tasarım tarihinde de izlenebilir. 17. yüzyıl Hollanda Altın Çağı'nın dahi ressamı Johannes Vermeer (1632-1675), tüm ömrü boyunca sadece 36 tablo üretmiştir. Vermeer günlük hayattaki basit anları çizdi. Uzun süre ışığın değişmesini izledi. Vermeer resim yaparken hep sabırlı kaldı. Bugün İnci Küpeli Kız’ın o zamansız bakışını görebiliyorsak, bu Vermeer’in bir "seri üretim" kölesi olmamasındandır.

Bu fikir, 20. yüzyıl ortasında tasarımı kökten değiştiren Amerikalı çift Charles ve Ray Eames'in yaklaşımıyla modernleşti. Kaliforniya’da Eames Office sadece mobilya üreten bir yer değildi. Eames Office aynı zamanda bir merak laboratuvarıydı. Eames’ler, iyi bir tasarım için tasarımla oyun oynamak gerektiğini söyledi. Onlar için başarı, kaç tane koltuk sattıklarıyla ilgili olmadı. Onlar, insanlar bir koltuğa oturduklarında ne kadar rahat hissettiklerine ve o koltukla ne kadar bir ömür geçirmek istediklerine baktılar. Tasarımda oyunbazlık kavramı bu şekilde ortaya çıktı ve günümüzde hala Eames tasarımlarının peşinde olmamızın, onları sadece bir obje değil bir devrin temsilcisi ve eşyanın dehası olarak görmemizin sebebi de budur. Mary’nin, en karmaşık denklemleri okul bahçesinde arkadaşlarıyla oyun oynarken çözmesi gibi; gerçek deha "oyun" alanında çiçek açar.

Marc Benioff ve Salesforce: Ohana kültürüyle başarı

Teknoloji dünyasında bu "oyun ve aile" dengesine en güçlü itiraz Salesforce’un kurucusu Marc Benioff’tan geldi. Benioff, Hawaii’de birbirine akraba olmasa da yakın duran, kimseyi arkada bırakmayan ve hep birlikte hareket eden “geniş aile” ya da “Ohana” kavramını şirketin merkezine aldı.

Salesforce’da Ohana kültürü, 1-1-1 Modeli ile başlar. Şirkette zamanın, teknolojinin ve paranın yüzde birini topluma verirler. Benioff, çalışanlara zeka ile, para dışında güzel işler de yapılabileceğini anlatır. Benioff, çalışanlarına dehalarının sadece kâr için değil, iyilik için bir araç olduğunu hissettirir. Frank’in Mary’ye "sıradanlığın içindeki mucizeyi" öğretmesi gibi, Ohana kültürü de çalışanlara savunmasız olma alanı açarak yüksek performansı kognitif bir sürdürülebilirliğe dönüştürür.

Gelecek için en önemli şeyler vicdan ve dayanıklılık olacak.

Dünya Ekonomik Forumu’nun Future of Jobs Report 2025 raporu, liderlik tarzının artık kalıcı olarak değiştiğini söylüyor. Rapora göre, yapay zeka teknik beceriler alanında öne çıksa da liderleri diğerlerinden ayıran en önemli yetkinlikler arasında analitik düşünme yüzde 69, duygusal dayanıklılık, esneklik ve çeviklik yüzde 67, liderlik ve sosyal etki ise yüzde 61 olarak öne çıkıyor.

Rapor, 2030’da çalışanların sahip olması gereken ana becerilerin yüzde 44 oranında değişeceğini söylüyor. Bu büyük dönüşüm dalgasında liderin asıl görevi, yeteneği sadece mevcut verimliliği için "operasyonel bir meta" olarak kullanmak değil; onun yeni çağa uyum sağlamasını destekleyecek bir "öğrenme ve mentörlük" ekosistemi inşa etmektir. 

Gifted zihinlere mentorluk: Bir liderlik uygulama rehberi

Bu yaklaşımı ekibinizde denemek isterseniz, kendinize üç soruluk bir "Vicdan ve Strateji Testi" yapabilirsiniz:

1. Görünmezlik Testi: "Ekibimdeki en yetenekli kişi yarın istifa etse, en çok kaybettiğim onun teslim edeceği işler mi olur yoksa onun varlığının kültüre kattığı derinlik mi?"
2. Psikolojik Güven Testi: "Ekibimdeki bir deha, çözümünü henüz bulamadığı bir sorunu veya yaptığı stratejik bir hatayı bana çekinmeden anlatabiliyor mu, yoksa bunu bir 'yetersizlik' olarak algılamamdan mı korkuyor?"
3. Miras Testi: "Bu hikaye bittiğinde, insanlar sayıları mı hatırlayacak yoksa insanlara açtığım kendini bulma yolunu mu fark edecek?"

Yazımın başında sorduğum soruya geri dönmek istiyorum: Başarı ne pahasına?

Bir lider olarak dünyanın en kârlı şirketini yönetebilirsiniz. Bununla beraber ekipteki zeki insanların hem merakını hem de insani yanlarını kaybetmelerine yol açıyorsanız, buna başarı denemez. Bu, tarihteki en pahalı iflas olur.

Gifted filminin finalinde Mary hem ileri matematik dersleri alıyor hem de akranlarıyla parkta oyun oynuyor. Bence iyi bir lider doğru kararlar verir ve vicdanını kaybetmez. Unutmayın; rakamlar yalan söyler bununla beraber sönmüş bir gözdeki o kayıp ışığın yalanı yoktur. Başarı hikayeniz bittiğinde, sadece birkaç sayı mı kalacak, yoksa insanların minnetle andığı bir vicdan mı?

Kendi imparatorluğunuzu kurarken, yanınızdakilerin ruhlarını sadece birer araç olarak gören bir 'Evelyn' mi olacaksınız, yoksa onların içindeki potansiyeli özgürleştiren bir 'Frank' mi? Kararınız, sadece sizin değil, insanlığın geleceğini belirleyecek.

Uzak Doğu’da Pekin’den Tokyo’ya, Hong Kong’dan Bangkok’a uzanan şeflik serüveninin ardından Fatih Tutak’ın GALLADA’yla antik İpek Yolu mutfağının lezzetlerinden ilham aldığını görüyoruz. Bu ilham Türkiye’den Orta Asya’ya, beraberinde Çin’e uzanan bir hattı çiziyor ve kültürel mutfak geleneklerini tabaklarımıza yenilikçi dokunuşlarla getiriyor. 

İstanbul’un Karaköy’deki tarihi yolcu terminali binasının yerinde konumlanan The Peninsula İstanbul’un çatısındaki GALLADA’da degüstasyona hemen üst katındaki Topside Bar’da başlamak adetten. Tekne, gemi ve feribotlardan alınan anı niteliğindeki objelerle zenginleştirilmiş bu küçük bar Zeynep Fadıllıoğlu tarafından eski ve büyük bir yattan ilhamla tasarlanmış. Ahşap duvarları, kapıları, Boğaz manzarası ve üst düzey servisiyle bence sessiz lüksün İstanbul’daki en iyi temsilcilerinden.

Sonrasında GALLADA’ya geçildiğinde ise Fatih Tutak’ın şef direktörlüğünde ve Taylan Yücel’in şefliğinde hazırlanan menüden ister à la carte isterse tadım menüsü seçilebiliyor. Bizim tercihimiz “Journey” olarak adlandırılan menü oldu. 

Bu menüde servis kömür ızgarasında pişirilmiş patatesli pide ve tütsülenmiş kemik ilikli tereyağı ile başladı. Bu başlangıç bize doğrusu unutulmaz ve de tarif edilemez lezzette bir tereyağı deneyimi yaşattı. Ardından asma yaprağı, yeşilliklerle ‘Urla’ enginar salatası tabağı ve hemen peşinden orkinos tartar, hardal dondurması, Oscietra havyar, bıldırcın yumurtası tabağı geldi de dikkatimiz o muazzam tereyağından önümüzdeki lezzetlere kaydı. 

Aynı tabakta bir üçleme olarak sunulan buharda ıstakozlu mantı, Kagoşima wagyu sığır etli mantı ve buharda kuzu göbeği mantarlı mantı ise koşulsuz teslim olunacak türdeydi. Kırlangıç balığı şiş kebabın ardından gelen kuzu şaşlık kebap ise şimdiye kadar deneyimlediklerim arasında hafızamdan silinmeyecek bir iz bıraktı. Sarımsaklı tereyağında buharda körpe brokolini GALLADA’nın rafine mutfağına çok iyi bir örnekti. Manda kaymağı dondurmalı, boz fıstık ile son derece hafif bir tatlı olan GALLADA baklavayı ise coğrafi işaretli tatlımıza getirilmiş lezzetli bir yorum olarak gördüğümü söylemeliyim. 

Özenle seçilen mevsimsel ve yerel malzemelerde Doğu ile Batı’nın buluştuğu GALLADA menüsünü sadece Türk - Asya mutfağı olarak tanımlamanın biraz eksik kalacağını düşünüyorum. Çünkü her tabak, Fatih Tutak’ın dünyaca kabul gören araştırmacı şefliğinin bir yansıması ve sunumlarıyla da tablo gibi duran eserlere dönüşüyor. 

Londra merkezli uluslararası enerji düşünce kuruluşu Ember, konuyla ilgili güncel verilerini paylaştı. Rapora göre, küresel çapta 2025'te devreye giren güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesi önceki yıla kıyasla yüzde 17 artış gösterdi.

Bu büyüme ivmesiyle dünyadaki toplam güneş ve rüzgar enerjisi kurulu gücü de zirveye ulaştı. Kapasite artışının ardından küresel kurulu güç 4 bin 174 gigavat seviyesine çıktı.

Güneş ve rüzgar yatırımlarında büyük sıçrama

Geçen yıl devreye giren kapasitenin en büyük bölümünü güneş enerjisi oluşturdu. 2025'te 647 gigavatlık güneş enerjisi yatırımı faaliyete geçti.

Bu rakam, 2024 yılındaki 582 gigavatlık kapasite artışına göre yüzde 11'lik bir büyümeye işaret ediyor. Böylece güneş enerjisindeki toplam kurulu güç 2025 itibarıyla 2 bin 900 gigavata yükseldi.

Rüzgar enerjisi alanında da benzer bir ivme yakalandı. Rüzgarda 2025 yılındaki ilave 167 gigavatlık kapasite, önceki yıla göre yüzde 47 artış gösterdi. Bu yatırımlarla dünyadaki toplam rüzgar enerjisi kurulu gücü 1300 gigavata ulaştı.

Doğal gaz ithalatına karşı milyarlarca dolarlık kalkan

Geçen yıl devreye alınan rüzgar ve güneş enerjisi tesislerinin yılda tahmini 1046 teravatsaat elektrik üreteceği hesaplanıyor. Ember'in analizine göre bu üretim, dünya çapında gazdan üretilen elektriğin yedide birinden fazlasını ikame edebiliyor.

Bu kapasite, Katar'ın yıllık sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat hacminin yaklaşık 1,8 katına eşdeğer bir elektrik üretimi sağlıyor. Mevcut piyasa fiyatlarıyla bu hacim, yıllık yaklaşık 138 milyar dolarlık gaz ithalat maliyetine karşılık geliyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ile İran'ın misillemeleri küresel enerji piyasalarında gerilimi tırmandırmıştı. Bu gerilimin artmasından bu yana yenilenebilir enerji üretimi kritik bir rol oynadı.

Güneş ve rüzgar enerjisi üretimi, yaklaşık 330 teravatsaatlik gazdan elektrik üretimini ikame etti. Bu durum, dünya genelinde 40 milyar doların üzerinde potansiyel tasarruf sağladı.

Jeopolitik risklere karşı enerji bağımsızlığı vurgusu

Ember Enerji Stratejisti Kingsmill Bond, Orta Doğu'daki gerilimin sürmesinin ithal petrol ve gaza bağımlılığın risklerini açıkça ortaya koyduğunu belirterek, "Güneş, rüzgar ve bataryalar, ithalatçı ülkelere daha ucuz, daha hızlı devreye alınabilen ve jeopolitik bağımlılıklar taşımayan gerçek bir enerji güvenliği yolu sunuyor." ifadesini kullandı.

Ember Veri Analisti Leonard Heberer de güneş enerjisinin büyüme ölçeği ve hızının elektrik sektöründe daha önce benzeri görülmemiş bir seviyede olduğuna işaret etti. 

Heberer, "Rüzgar kapasitesindeki hızlanan artışla bu teknolojiler, küresel elektrik arzının omurgası olma yolunda ilerliyor. Ölçek büyüdükçe enerji bağımsızlığını güçlendirecek, kırılgan fosil yakıt tedarik zincirlerine olan bağımlılığı azaltacak ve tüketicileri jeopolitik istikrarsızlığın tetiklediği fiyat artışlarından korumaya yardımcı olacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Biz mutfağın hemen önündeki masaya oturma şansı bulduk. Ondan mıdır, bilmem; hayatımda gördüğüm en hızlı servisi aldık.

Cozy, 40 yıllık bir Etiler villasında konumlanıyor. İsmiyle müsemma, sıcak atmosferi, rafine lezzetleriyle şehrin ritmine uyum sağlayan geniş bir mekân. Ancak masaların birbirinden epey mesafeli olması ve mükemmel ayarlanmış ışıklandırma sayesinde mekânın tümünü bulunduğunuz yerden ibaret sayabilirsiniz. Ben bunu bir tiyatro gösterisinde ışığın diğer alanlar için kısılıp kahramana ya da sahneye odaklanmasına benzettim açıkçası. Masalar arası bu mesafeyi de bulunduğunuz masaya odaklanmanızı sağlayan ışıklandırmayı da çok sevdim. Özellikle sosyalleşmek istediğinizde elbette dip dibe masalar ayrı keyiflidir ama Cozy’deki konumlandırma, masanın etrafında toplandığınız dostlarınıza odaklanma konforu veriyor. 

Konforu sadece mekânda değil menüde de yaşıyorsunuz. Şef Hüseyin Kılıç’ın liderliğinde hazırlanan menüde de “comfort food” yaklaşımı öne çıkıyor. 

Akşam yemeği menüsünün en çok sevilen tabakları arasında fırın pancar carpaccio, karides & avokado tostada, odun fırınından çıkan pizzalar ve pideler, odun ateşinde pişmiş deniz ürünleri, mevsim sebzelerle hazırlanan tabaklar ve imza tatlılar yer alıyor. Cozy mutfağının karakterini yansıtan menü sık aralıklarla güncellenerek taze ve dinamik bir içerik sunuyor.

Biz pizza ve pidelere girmesek de yine kendi yaptıkları pappardelle’yi denemeden edemedik. Porcini tereyağı, mantar püresi ve mascarponeli bu büyük, geniş makarnayı özellikle kusursuz kesmediklerini belirttiler; ne var ki, lezzette kusursuzdu.

Kış sebzeleri ve narenciyeden oluşan mücver kroket damağımızda dengeli bir tat bırakırken, galeta unu kullanılmadan 28 ayrı baharatla lezzetlendirilen ve Chipotle mayonez ile servis edilen Çıtır Popcorn Tavuk bizi adeta kanatlandırdı. Tortilla, soğan turşusu, lime, kişniş patlıcan salsa ile servis edilen dana kaburga ise, ardından deneyeceğimiz yanık tiramisu sundae ve kadayıfa sarılı muhallebiye damağımızı hazırladı. 

Cozy’de menüden verdiğim örneklerden veganları da mutlu edecek pek çok seçenek bulunduğunu tahmin etmişsinizdir. Mücver kroket, spring  roll, poke ve vegan bowl gibi vegan, vejetaryen ve glütensiz alternatifler bunu mümkün kılıyor. Yanı sıra öğle ya da akşam yemeğinde paylaşmaya uygun doyurucu seçenekler sunan Cozy, hafif, dengeli ve iyi hissettiren tabaklar tercih edenler için  de doğru adreslerden biri.

Yüce’ye göre günümüz küresel iş dünyasında hukuk liderlerinin rolü yalnızca risk yönetimi ile sınırlı değil. “Uluslararası şirketlerde hukuk liderliği artık stratejik karar alma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Regülasyon ortamındaki hızlı değişim, şirketlerin büyüme stratejilerinde hukuki perspektifin daha erken aşamalarda devreye girmesini gerektiriyor,” diyor.

ALJ Holding ve Toyota Türkiye bünyesinde yürüttüğü görevler kapsamında Yüce, Avrupa, Birleşik Krallık ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı coğrafyalarda faaliyet gösteren organizasyonların operasyonlarında görev aldı. Yeni pazarlara giriş süreçleri, uluslararası şirket yapılanmalarının kurulması ve farklı ülkelerdeki regülasyon süreçlerinin yönetilmesi gibi alanlarda yürütülen projelerde stratejik katkılar sağladı.

Bu süreçte kamu kurumları, düzenleyici otoriteler ve sektör paydaşları ile yürütülen ilişkilerin geliştirilmesi ve şirketlerin faaliyet gösterdikleri pazarlarda sürdürülebilir kurumsal yapıların oluşturulması çalışmalarında da yer aldı. Çok paydaşlı projelerde hukuki liderlik sağlayan Yüce, farklı ülkelerde faaliyet gösteren ekiplerle çalışarak çok kültürlü iş ortamlarında yöneticilik deneyimi kazandı.

Uluslararası hukuk ve kurumsal yönetim alanındaki çalışmalarıyla dikkat çeken Yüce, farklı dönemlerde Legal 500 tarafından “Best Chief Legal Counsel” kategorisinde takdir edilen isimler arasında yer aldı. Bu tür uluslararası tanınırlıklar, Yüce’nin kurumsal hukuk ve stratejik liderlik alanındaki etkisini ortaya koyan önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor.

Küresel mobilite sektörü, teknolojik dönüşüm ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda önemli bir değişim sürecinden geçiyor. Yüce, bu dönüşümün aynı zamanda regülasyon alanında da yeni yaklaşımlar gerektirdiğini belirtiyor: “Mobilite sektörü yalnızca teknolojik değil aynı zamanda hukuki ve regülasyonel dönüşümün de merkezinde yer alıyor. Bu nedenle şirketlerin stratejik karar alma süreçlerinde hukuk liderliğinin rolü giderek daha kritik hale geliyor.” Uluslararası şirketlerde yürüttüğü çalışmalar ve farklı ülkelerde edindiği deneyimle Mirac Uçankale Yüce, küresel organizasyonlarda Türk profesyonellerin artan etkisini temsil eden liderler arasında gösteriliyor.

Davranış modellerini yakından etkileyen bu içerik ve iş modelleri dünya çapında tartışmaları bir adım öne taşımaya başlamış durumda. Tartışma artık “çocuklardan veri toplanabilir mi?” sorusunun öte çocuklara yönelik profillemenin sınırları, yaş doğrulamanın nasıl yapılacağı ve platform tasarımının doğrudan denetim konusu olup olmayacağı noktasında. Başka bir ifadeyle, düzenleyici otoriteler artık yalnızca gizlilik metinlerine değil, iş modelinin kendisine bakmak durumunda kalıyor. 

Küresel eğilim: Artık rıza mekanizması yeterli değil, tasarım ve içerik sorgulanıyor

Birleşik Krallık Veri Koruma Otoritesi, yakın zamanda Reddit’e 14,47 milyon sterlin ceza verdi. Gerekçe yalnızca yaş doğrulama eksikliği değildi. Asıl sorun, çocuklara yönelik risklerin yeterince analiz edilmemiş olması ve platform tasarımının bu riskleri azaltacak şekilde kurgulanmamış olmasıydı. 

Kullanıcının beyan ettiği yaşa güvenmek artık yeterli değil. Bu yaklaşım, çocuk verilerinin korunmasında yeni bir döneme işaret ediyor: Sadece “13 yaş altı yasaktır” demek yeterli sayılmıyor. Platformların varsayılan gizlilik ayarlarını yüksek tutması, konum verilerini kapalı tutması ve çocukları davranışsal olarak yönlendirebilecek tasarım tekniklerinden kaçınması bekleniyor.

Benzer bir eğilim Çin’de de görülüyor. Çin Veri Koruma Otoritesi, 14 yaş altındaki çocuklara ait verileri işleyen tüm şirketlere yıllık raporlama zorunluluğu getirdi. Şirketler artık yalnızca iç denetim yapmakla kalmayacak, sonuçları otoriteye bildirmek zorunda olacak. Bu adım, çocuk verilerinin ayrı bir politika alanı olarak ele alındığını gösteriyor.

ABD’de ise Federal Ticaret Komisyonu, yaş doğrulama teknolojilerinin önemini vurgulayan bir politika açıklaması yayımladı. ABD modeli Avrupa kadar katı olmasa da ebeveyn onayı ve yanıltıcı uygulamalar konusunda yaptırımlar artıyor. Yaş doğrulama artık küresel ölçekte düzenleyici gündemin merkezine yerleşiyor.

Türkiye’deki gelişmeler: 15 yaş sınırı ve sosyal ağ sağlayıcılara yeni yükümlülükler

Türkiye’de halihazırda için çocuklara özgü ayrı bir veri koruma düzenlemesi bulunmuyor. Ancak hem düzenleme hem de uygulama alanında önemli sinyaller var. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, geçtiğimiz günlerde TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında re’sen inceleme başlattığını duyurdu. Aynı dönemde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, çocuk kullanıcıların yoğun olduğu bazı canlı yayın uygulamalarına erişim engeli getirdi. Bu gelişmeler, çocuk verilerinin artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor. 

Küresel eğilim dikkate alındığında, Türkiye’de de çocuk verilerine ilişkin daha somut adımların gündeme gelmesi beklenirken, geçtiğimiz günlerde bu konu ile ilgili önemli bir adım atıldı. Meclise sunulan torba kanun değişikliği teklifi kapsamında 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yaymlann Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da yapılması öngörülen değişiklikler ile dijital ekosistemin tamamında çocukların güvenliğini merkeze alan bütüncül bir koruma hedefleniyor. 

Bu doğrultuda Teklifte, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ sağlayıcı tarafından hizmet sunulamaması ve gerekli yaş doğrulama tedbirlerinin uygulanması, 15 yaş üstü çocuklar için ise yetişkinlerden ayrıştırılmış güvenli hizmet sunumu zorunluluğu getirilmesi gibi yaş sınırı ile ilgili önemli düzenlemeler var. Oyun sağlayıcı ve dağıtıcıların da kanun kapsamına alınmaları söz konusu. Yine dikkat çeken bir başka konu içeriklerin ön denetiminin sağlanması amacıyla risk değerlendirilmesi yapılması ve bunun bildirilmesi ile etkin bir denetim mekanizması geliştirilmesi öngörülüyor. 

Teklifte ayrıca platform tasarımlarını da doğrudan etkileyecek birtakım tedbirler öngörülüyor. Sosyal ağ sağlayıcılara ve oyun dağıtıcılara, ebeveynlerin çocukların kullanım sürelerini izleyebileceği ve kısıtlayabileceği, hesap ayarlarını yönetebileceği ve çevrim içi satın almalar için ebeveyn rızası gerekliliği gibi bir takım kontrol araçları sunulması ve oyunların yaş kriterlerine göre derecelendirilmesi gibi yükümlülükler düzenleniyor. Söz konusu yükümlülüklere aykırılık halinde idari para cezaları ve özellikle bazı para cezalarının ciro bazında düzenlenmesi yanında internet trafiği bant genişliğinin daraltılması ilişkin karar alınması gibi caydırıcı yaptırımlar gündemde. 

Çocuğun üstün yararının korunması

Çocuk verileri ve çocuklara yönelik platformların sorumlulukları neden farklı ele alınmalı? Öncelikle çocukluk döneminde oluşan dijital izler uzun vadeli bir risk yaratıyor. Sosyal medya paylaşımları, oyun içi davranışlar ve uygulama kullanımı üzerinden oluşan veri profilleri, ilerleyen yıllarda eğitim, istihdam ve sosyal itibar üzerinde etkili olabiliyor. Çocuklar ise bu uzun vadeli sonuçları öngörebilecek bilişsel olgunluğa her zaman sahip değiller.

İkinci olarak, algoritmalar çocukları daha kolay etkileyebiliyor. Davranışsal reklamcılık, öneri sistemleri ve “sonsuz kaydırma” gibi tasarım teknikleri yetişkinleri dahi yönlendirebilirken, gelişim sürecindeki çocuklar için bu etki çok daha güçlüdür. Bu nedenle mesele yalnızca veri gizliliği değil; davranışsal yönlendirme ve dijital güvenliktir, ayrıca uzun vadede toplumun korunması ve güvenliğidir.

Üçüncü ve belki de en kritik nokta, verilerin işlenmesi için verilen rızanın niteliğidir. Veri koruma hukukunun temel varsayımı, bireyin bilinçli tercih yapabilmesidir. Ancak çocukların uzun ve karmaşık kullanım koşullarını anlaması ve sonuçlarını değerlendirmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu nedenle artık yalnızca rıza metninin varlığı değil, gerçek koruma düzeyi aranmaktadır.

Büyük paradoks: Daha fazla koruma için daha fazla veri mi gerekli?

Yaş doğrulama konusundaki artan beklenti beraberinde önemli bir çelişki yaratıyor. Gerçekten etkili bir yaş doğrulama için kimlik doğrulama sistemleri, yapay zeka tabanlı yaş tahmini veya biyometrik analiz gibi yöntemler gündeme geliyor. Ancak bu yöntemler daha fazla veri işlenmesini gerektiriyor.

Oysa veri hukukunun temel ilkelerinden biri, yalnızca gerekli olan kadar veri işlenmesidir. Çocuğu korumak için daha fazla veri toplamak ne kadar meşru? Bu soru, önümüzdeki yıllarda veri koruma ve yapay zeka düzenlemelerinin kesişim noktasında en hararetli tartışmalardan biri olacak. Şüphesiz teknolojik önlemlerin yanında, anlamlı yaptırım ve cezaların uygulanması yanında ön denetim mekanizmalarının getirilmesi hukuka aykırı olarak çocukların yararını gözetmeden iş yapmanın ve iş modelini oluşturmanın engelini oluşturacak. 

Özetle, çocuk kullanıcı kitlesine sahip ya da onları hedefleyen dijital platformlar için dönem değişiyor. Artık yalnızca uzun bir gizlilik politikası yayımlamak ya da yaş sınırı koymak yeterli olmayacak zira beklenti ve planlanan düzenlemeler, ürün tasarımının baştan itibaren çocukların yüksek yararını gözetilmesini ön sıraya alıyor.

Türkiye bu dönüşümün erken aşamasında olabilir, ancak son gelişmeler yakın zamanda düzenleyici değişiklikler olacağının da habercisi. Küresel trend ise artık açık: Çocuk kullanıcıya sahip her platform, iş modelini yeniden gözden geçirmek zorunda kalacak. Çünkü dijital ekonominin geleceğinde güven ve çocuğun üstün yararı, en az veri kadar değerli.

Kitabın yazarı Maya Shankar, değişimin yönetilecek bir kriz olmadığını, yeni bir kimlik gibi benimsenecek bir şey olduğunu söylüyor. Bunu anlatırken sadece duygulara değil, bilişsel bilimdeki kanıtlara da dayanıyor.

Juilliard’dan Beyaz Saray’a: Beklenmedik bir kariyer dönüşümü

Maya Shankar’ın hikayesi, kitabın teorisinden bile daha çarpıcı. O, çocukluğunu "Itzhak Perlman’ın öğrencisi" ve "geleceğin keman virtüözü" etiketleriyle geçirmiş bir dahiydi. Prestijli Juilliard Müzik Okulu’na kabul edilmiş, hayatının rotasını tek bir yöne çevirmişti: Müzik. Onun için "Maya" demek, "Keman" demekti.

Ancak bir sabah, elinde hissettiği ani bir ağrı ve konulan nadir bir teşhisle her şey bitti. Doktorlar tek bir cümleyle o kimliği elinden aldı: "Bir daha asla o seviyede keman çalamayacaksın."

Bir gün yaptığım işi yapamazsam, kendimi nasıl anlatırım? Maya, yaşadığı zorluklara yenilmek yerine, insan zihni değişime nasıl tepki veriyor diye anlamak için kendini bu işe adadı. Oxford’da Rhodes Bursu ile okudu, Stanford’da doktora yaptı ve nihayetinde Barack Obama döneminde Beyaz Saray’a girdi. Orada, insanların nasıl davrandığını inceleyerek kamu politikaları hazırlayan "Sosyal ve Davranışsal Bilimler Ekibi"ni kurdu. Bugün Apple tarafından "Yılın En İyi Şovu" seçilen "A Slight Change of Plans" podcast'inin yaratıcısı olan Shankar, kitabında aslında kendi dönüşümünün bilimsel haritasını çıkarıyor.

En tehlikeli yatırım: "Kimlik İpoteği" (Identity Foreclosure)

Kitapta iş dünyasında çalışanları en çok etkileyen düşünce açıkça "Identity Foreclosure" yani Kimlik İpoteği. Finansal varlıkları farklı alanlara yaymak gerektiğini çok iyi biliriz. Tüm paramızı tek bir hisseye yatırmayız. Ama Shankar, konu "kimliğimiz" olduğunda bu hatayı hepimizin yaptığını söylüyor.

Kendimizi tek bir şeye; işimize, ünvanımıza veya rolümüze o kadar kilitliyoruz ki, o "hisse senedi" değer kaybettiğinde (emeklilikte veya krizde) ruhsal iflas yaşıyoruz. Forbes okuyucuları için kritik soru şu: Kartvizitinizi masaya bıraktığınızda, geriye sizden ne kalıyor? Yazar, kimliğin "sabit bir heykel" değil, "esnek bir hamur" olması gerektiğini savunuyor.

Felsefi bir paradoks: Theseus’un Gemisi

Maya Shankar’ın "biz kimiz" sorusu beni Antik Yunan’daki en bilinen paradokslardan biri olan Theseus’un Gemisi’ne götürdü.

Efsaneye göre, kahraman Theseus’un gemisi Atina limanında saklanır. Zamanla geminin tahtaları çürür. Sonra gemideki tahtalar yeni tahtalar ile değişir. Zamanla gemideki tüm parçalar değişir. Başta olan hiçbir şey kalmaz. Soru şudur: Tüm parçaları değişen bu gemi, hala Theseus’un gemisi midir?

İnsan hayatı da böyle. Vücudumuzdaki hücreler sürekli yenilenir. Zihnimizdeki düşünceler zamanla farklılaşır. Yaptığımız iş değişebilir. Orijinal parçalarımızın çoğu gider. Peki biz hala "biz" miyiz? Kitapta Shankar, değişimin bir şeyi yok etmediğini, değişimin düzen getirdiğini söylüyor. Pek çok lider değişimi, eski bir tekneyi tamir etmeye benzetir. Oysa bazen gemi artık gemi değildir; o artık bir uçaktır ve yüzmeyi değil, uçmayı öğrenmesi gerekir.

Müzik tarihinde bir ders: Tek elle piyano çalmak

Kitapta Maya kemanını kaybediyor, bunu okuyunca aklıma Paul Wittgenstein’ın başına gelen müzikle ilgili olay geldi. Paul, ünlü filozofun kardeşiydi ve Avrupa’nın en iyi piyanistleri arasında yer alıyordu. Ama savaş sırasında sağ kolunu kaybetti. Bir piyanist sağ kolunu kaybederse, bu piyanist için her şey biter.

Ama Wittgenstein piyanolara küsmedi. Ravel ve Strauss gibi bestecilere gidip, "Sadece sol el için konçertolar yazın" dedi. Ve müzik tarihine, sadece sol elle çalınan o muazzam eserleri kazandırdı. Bu, Maya Shankar’ın bahsettiği "Bilişsel Esneklik"tir. Wittgenstein, "Ben iki elle çalan bir piyanistim" kimliğinde direnseydi, mutsuz bir gazi olarak ölecekti. Ama o, elindeki kaynağa odaklandı ve kısıtlamanın içinden yeni bir sanat doğurdu.

Trapezci’nin sırrı ve "o korkunç boşluk"

Peki, eski kimliği bırakıp yeni kimliği alırken yaşanan o korku anları ne olacak? Maya Shankar buna "Liminal Space" (Eşik Alanı) diyor.

Bu konuda Henri Nouwen’in sirkteki bir trapezciyle yaptığı o az bilinen sohbeti hatırlatmak isterim. Usta trapezci, gösterinin en tehlikeli anını şöyle anlatır: "Seyirci beni uçarken görür ama asıl sır 'bırakmaktır'. Sallandığım barı bıraktığım an ile karşıdaki yakalayıcının beni tutacağı an arasında bir boşluk vardır. O boşlukta hiçbir şeye tutunmam. Tamamen havada, tamamen savunmasızım. Eğer eski barı bırakmazsam, yeni bara asla ulaşamam. Trapezciler ölmekten değil, o boşlukta asılı kalmaktan korkar. Ama sihir o boşlukta gerçekleşir."

Kurumsal hayatta ve kişisel dönüşümlerimizde yaşadığımız sancı budur. Eski kimliğimiz (kemanist olmak, CEO olmak, genç olmak) elimizden kayıp gitmiştir ama yeni kimliğimiz bizi henüz yakalamamıştır. O boşlukta paniklemek yerine, Maya Shankar’ın önerdiği gibi o boşluğun "bizi yeniden şekillendirmesine" izin vermeliyiz. Çünkü uçmak, tutunmak değil, bırakabilmektir.

Maya Shankar, kitabın sonunda bizi Japonların "Kintsugi" sanatı gibi bir ruh haliyle bırakıyor. Kintsugi ustaları kırılan seramikleri atmaz. Kırık parçaları altın tozu ile karıştırılmış bir reçineyle birleştirirler. Burada önemli olan, kırığı gizlemek yerine ona değer vermek. Çünkü o çizgi, artık o şeyin geçmişine, yaşantısına ve değerine ait olur.

Yazar, kemanını kaybettiğinde müziği kaybettiğini sanmıştı. Oysa Beyaz Saray’da insanların hayatına dokunan politikalar üretirken veya podcast’inde milyonlara ilham verirken aslında hala "müzik" yapıyordu. Sadece enstrümanı değişmişti. Keman gitmiş, yerine insan hikayeleri gelmişti.

Bugün kendinize şu soruyu sorun: Hayat sizin için yaptığı planları devreye soktuğunda, ünvanınız veya o çok sevdiğiniz "oyuncağınız" elinizden alındığında... Kırılan parçaları süpürüp atacak mısınız? Yoksa altını kullanıp onlarla çok daha değerli, tek bir sanat eseri mi yapacaksınız?

Unutmayın; "Plan B" yoktur. Sadece, şu an yaşadığınız ve keşfedilmeyi bekleyen yeni hayatınız vardır.

Elizabeth Zott, kendisine dayatılan "Gülümse ve köfte tarifini ver" şablonunu reddeder. Mutfak bazen laboratuvar hissi verir. Yemek yaparken her şey kimya gibi olur. Tuzu uzatır mısın?"demez, "Sodyum klorür nerede?"der. Bu bakış açısı, iş dünyasında önemli bir değişiklik yapmanın anahtarıdır.

Aristo’dan Elon Musk’a: "Birincil İlkeler" (First Principles)

Elizabeth mutfakta yemek yaparken, aslında yaklaşık 2000 yıl önce Aristoteles’in düşündüğü bir fikri kullanıyor. Aristo, Metafizik eserinde buna "arche" (başlangıç/kök) der: Bir şeyi gerçekten bilmek için, onu artık parçalanamayacak en küçük doğrularına, yani atomlarına kadar ayırmak ve oradan yeniden inşa etmek gerekir. Varsayımları değil, fiziksel gerçekleri temel almaktır.

Bugünün en ileri görüşlü liderlerinden biri olan Elon Musk, bu düşünceyi iş dünyasına şöyle aktarır: "Çoğu insan birer aşçı gibi var olan tarifleri kullanır. İnovatif liderler ise birer kimyagerdir."Elon Musk uzay sektörüne girdiğinde insanlar, roketlerdeki bataryaların çok pahalı olduğunu ve bu işten para kazanmanın zor olacağını söylüyordu. Musk ise analojiyi reddetti ve Aristo gibi "arche"ye indi: "Roketin hammaddesi ne?Alüminyum, titanyum, bakır. Bunların Londra Metal Borsası'ndaki fiyatı ne?"Gördü ki hammadde maliyeti, roketin satış fiyatının sadece %2'siydi. Sorunun kaynağı malzeme değildi. Üretim şekli yanlıştı. İşte "Birincil İlkeler" budur; herkesin "imkansız" dediği şeyi, moleküllerine ayırıp ucuza mal etmektir.

Tarihte bunun en çarpıcı örneği Johannes Gutenberg’dir. O dönemde herkes "Daha hızlı nasıl el yazısı yazarız?" (Analoji) diye düşünürken, Gutenberg yazı yazma eylemini en küçük parçasına, yani "tek bir harfe" indirgedi. Üzüm sıkma presinin mekaniği ile madeni para basma tekniğini birleştirdi ve matbaayı icat etti. Elizabeth Zott da dizide "Lazanya nasıl yapılır?"sorusuna "Annem gibi" diye cevap vermez. "Protein bağları ısıda nasıl kopar?"diye sorar. Bence bu kusursuz lazanyaya giden yol. 

Mükemmel plan yoktur: "Efektüasyon" (Effectuation) Teorisi

Dizide Elizabeth laboratuvarını kaybeder. Kaynakları, bütçesi, ekibi yoktur. Sadece bir mutfağı vardır. Burada, Profesör Saras Sarasvathy tarafından 2001 yılında ortaya atılan "Efektüasyon" teorisi öne çıkar.

Yöneticiler genelde "Nedensel" (Causal) düşünür: "Akşama lazanya yapacağım, markete gidip eksikleri almalıyım." (Hedef -> Kaynak). Girişimci liderler ise "Efektüel" (Effectual) düşünür: "Dolabı açtım, elimde ne var? Ispanak, yumurta ve biraz peynir. Bundan ne yaratabilirim?" (Kaynak -> Hedef).

Efektüasyon, “Eldeki Kuş” kuralına dayanır. Lider kendine üç soru sorar: 1. Kimim?2. Ne biliyorum?3. Kimi tanıyorum? Mükemmel şartları beklemez, eldeki malzemeyle başlar.

Airbnb’nin nasıl kurulduğu buna çok iyi bir örnek. 2008’de Brian Chesky ve Joe Gebbia’nın kirayı ödeyecek paraları yoktu. Pazar araştırması yapıp "Otelcilik sektörü kârlı" demediler (Nedensel). Eldeki kuşa bakıp konuştular: "San Francisco’da bir tasarım konferansı var, otellerde yer yok ve evde fazladan bir şişme yatak var."O şişme yatağı ve sabah kahvaltısını (AirBed & Breakfast) satarak başladılar. İlk finansmanlarını sağlamak için "Obama O's" adında mısır gevreği kutuları tasarlayıp sattılar. Airbnb bugün 100 milyar doların üstünde bir değere sahip. Şirket bu “eldeki imkanlarla hayatta kalma” kuralı ile ortaya çıktı.

Bugünlerde sıkça konuşulan bir örnek var: ZOE ve beslenme bilimi.

Elizabeth Zott'un 1950'lerde "Yemek kimyadır" diyerek başlattığı akımın günümüzdeki en güçlü temsilcisi, kişiselleştirilmiş beslenme markası ZOE’dir. Profesör Tim Spector tarafından kurulan ZOE, diyet endüstrisindeki "Herkes için tek tip diyet" (Analoji) anlayışını reddeder. İnsanlara "şunu ye, şunu yeme" demek yerine; evlerine gönderdiği test kitleriyle (Efektüasyon - laboratuvarı eve taşımak) herkesin kendi vücudunun kimyasını ve mikrobiyotasını çözmesini sağlar.  Peki sonra ne olur? Kullanıcı bu test sonuçlarını ZOE'ye gönderir ve ZOE, yapay zeka destekli bir analizle kişiye bir "hazır yemek paketi" değil, bir "karar destek mekanizması" (mobil uygulama) sunar.

Siz markete gidip bir elma, bir avuç badem veya bir dilim pizza aldığınızda; uygulama size bu gıdanın sizin kan şekerinizi, kan yağlarınızı ve bağırsak bakterilerinizi nasıl etkileyeceğini "Kişisel Puan" üzerinden gösterir. Yani ZOE size balık vermez (yemek göndermez); size kendi biyolojinizi öğreterek balık tutmayı öğretir. Tıpkı dizide Elizabeth Zott'un "Size yemek yapmayı öğretmiyorum, size yemeğin kimyasını öğretiyorum ki özgürleşin" demesi gibi; ZOE de insanları endüstriyel diyet listelerinin kölesi olmaktan kurtarıp, kendi vücutlarının uzmanı yapar.

İşi yeniden şekillendirme: "Job Crafting" sanatı

Sonunda, Elizabeth iş tanımını değiştirdi ve bu en büyük başarısı oldu. Yale Üniversitesi’nden Amy Wrzesniewski ve Jane Dutton 2001 yılında "Job Crafting" yani İşini Yeniden Tasarlamak kavramını tanımladı. Bu kavram sessiz bir değişimi başlattı.

Wrzesniewski bu fikre, bir hastanede temizlik işinde çalışanları izlerken vardı. Bazı görevliler işleri için sadece "yerleri silmek" dedi. Diğerleri ise işlerini "hastaların iyileşmesine yardımcı olmak" diye gördü. Bu ikinci grup, görev tanımında olmamasına rağmen; komadaki hastaların resimlerini değiştiriyor, yaşlı hastalarla sohbet ediyordu. Yani işlerine "anlam" katıyorlardı.

Wrzesniewski buna "Bilişsel Yapılandırma" (Cognitive Crafting) dedi. Çalışan, yöneticiden izin almadan işi farklı yapar ve işin anlamını değiştirir. Elizabeth Zott da tam olarak bunu yapar. Kendini bir sunucu gibi görmez. Daha çok milyonlarca kadına yol gösteren bir öğretmen gibi düşünür.

İş dünyasındaki en çarpıcı örnek ise Frito-Lay fabrikasında bir temizlik görevlisi olarak çalışan Richard Montañez’dir. Montañez’in iş tanımı yerleri süpürmekti. Ama o, yaptığı işi yalnızca süpürge yapmak olarak görmedi. Yaptığı işi şirketi kurtarmak için bir şans olarak gördü. Fabrikadaki hatalı cipsleri evine götürdü, Meksika baharatlarıyla harmanladı ve "Flamin' Hot Cheetos"u yarattı. Bir temizlik görevlisi olarak CEO’yu arama cesaretini gösterdiğinde, aslında Elizabeth Zott’un yaptığını yapıyordu: "Bana verilen etiket bu olabilir, ama benim yarattığım değer bu."

Tariflere Bağlı Kalmayın

Lessons in Chemistry, bize liderliğin sadece CEO koltuğunda yapılmadığını hatırlatıyor. Liderlik; Aristo gibi sorgulamak, Airbnb kurucuları gibi eldeki imkanla başlamak ve Montañez gibi işine yeni bir ruh üflemektir.

Şimdi masanıza (veya mutfak tezgahınıza) dönün ve kendinize sorun: Ben sadece tarifleri uygulayan bir aşçı mıyım, yoksa kendi formülünü yazan bir kimyager mi?

Aynı dönemde şirketin vergi öncesi kârı 1,36 milyar TL seviyesine ulaştı. Finansal rapor verilerine göre şirketin 2025 yılı hasılatı 2.939.691.769 TL oldu. Şirketin brüt karı ise 1.346.447.809 TL olarak kayıtlara geçti.

Konsolide bilançoya göre şirketin 2025 yılı sonu itibarıyla toplam varlıkları 20.338.615.605 TL'ye yükseldi. Galata Wind'in dönem net karı ise 845.427.565 TL olarak gerçekleşti.

Üretim kapasitesi ve yeni projeler

Sürdürülebilir bir gelecek için temiz enerji üretimine odaklanan Galata Wind, Türkiye’nin en verimli bölgelerinde faaliyet gösteriyor. Şirketin portföyünde halihazırda üç rüzgâr ve iki güneş enerjisi santrali bulunuyor.

Şirket bünyesinde Bandırma'da 35 adet Vestas, Taşpınar'da 16 adet Nordex ve Mersin'de 26 adet Vestas marka olmak üzere toplam 77 adet rüzgar türbini yer alıyor.

Mersin RES kapasite artışı ve Taşpınar Hibrit GES projesinin tamamlanmasıyla şirket büyümeye devam ediyor. Bu yatırımların da etkisiyle Galata Wind 2025 yılı sonu itibarıyla 354,2 MW kurulu güce ulaştı.

İklim koşulları ve devreye alınan ek kapasiteler elektrik üretimini olumlu etkiledi. Şirketin üretimi geçen yıla kıyasla yüzde 8,7 oranında artış gösterdi. Bu dönemde rüzgârda 826.845 MWh, güneşte ise 54.092 MWh üretim yapıldı. Böylece toplam elektrik üretimi 880.937 MWh seviyesine çıktı.

Avrupa yatırımları hız kazanıyor

Galata Wind CEO’su Burak Kuyan, sürdürülebilir enerjide küresel oyuncu olma hedefiyle 2025 yılında önemli yatırımları başarıyla hayata geçirdiklerini belirtti. Kuyan, büyüme stratejilerinin önemli bir ayağını da yurt dışı yatırımların oluşturduğunu söyledi.

Burak Kuyan, 300 MW’lık yurt dışı yatırım hedefleri çerçevesinde Avrupa'da adımlar attıklarını aktardı. Bu kapsamda Almanya ve İtalya’da güneş enerjisi projeleri için çeşitli anlaşmalar imzaladıklarını ifade etti.

Kesinleşen ve görüşmeleri devam eden projelerle birlikte şirketin Avrupa’daki portföyü genişledi. Toplam kapasite 72 MW güneş enerjisi (PV) ve 60 MW batarya enerji depolama sistemi (BESS) olmak üzere 132 MW’a ulaştı.

Şirket, gerçekleştirdiği elektrik üretimiyle enerji arzına katkı sağlarken karbon salımlarının azaltılmasına da destek oluyor. Burak Kuyan, 2030 yılına kadar operasyonel net sıfır taahhüdü ve karbon ayak izi azaltım hedefleri doğrultusunda yapılandıklarını vurguladı. Kuyan, mevcut portföylerinin yıllık yaklaşık 490.000 ton karbon salımını önlediği bilgisini paylaştı.

Gelecek hedefleri ve depolamalı santraller

Galata Wind operasyonel mükemmellik, teknoloji odaklı büyüme ve iklim hedefleriyle uyumlu stratejik yatırımları önceliklendiriyor. Şirket toplam kurulu kapasitesini kısa vadede 576,8 MW’a, orta vadede ise 1.000 MW’ın üzerine çıkarmayı hedefliyor.

Sektördeki gelişmeleri yakından izleyen şirket kapasite artışlarına ve yeni şirket satın alımlarına odaklanıyor. Şirket proje geliştirmelerini yatırım kriterlerine uygun büyüme fırsatları çerçevesinde titizlikle değerlendiriyor.

Galata Wind CEO'su, 2026 yılı önceliklerini dört temel başlık altında topladıklarını ifade etti. Bu başlıkların yatırım teslimatları ve seçici büyüme, esneklik ve operasyonel mükemmellik, finansal disiplin ile sürdürülebilirlik ve uyum altyapısı olduğunu belirtti.

Burak Kuyan, proje seçiciliği, bağlantı uygunluğu ve depolama ile esneklik perspektifiyle operasyonları sürdürdüklerini kaydetti. Bu kapsamda önümüzdeki dönemde Alapınar RES’in kurulumu ile Şah RES ek kapasite artışına odaklanacaklarını dile getirdi.

Şirket 2024 yılında 300 MW Depolamalı RES ve 110 MW Depolamalı GES olmak üzere toplam 410 MW’lık yatırım için ön lisans almıştı. Kuyan, bu yatırımlarla şebeke istikrarını desteklemeyi ve yenilenebilir üretimin piyasa entegrasyonunu güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi. Ayrıca operasyonel esnekliklerini artırmayı amaçladıklarını sözlerine ekledi.

Sadece yenilenebilir enerjiye yatırım yapma taahhüdüyle kalmayan Galata Wind, enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına kararlılıkla katkıda bulunmayı sürdürüyor. Şirket, çevreye duyarlı, güvenilir ve sürdürülebilir bir iş modeliyle geleceğin enerji sistemine değer katmayı hedefliyor.

Sinema ve televizyon dünyasındaki rolleriyle tanınan oyuncu İnanç Konukçu, Hayat İşte'de Editör Adem karakteriyle izleyici karşısına çıkıyor. Konukçu sahnede toplumun farklı katmanlarını temsil eden çok sayıda figürü canlandırıyor. Bu yönüyle oyun, geniş bir izleyici profiline temas edebilen güçlü bir anlatı dili kuruyor.

Oyunun yazarı ve yönetmeni Şirin Aktemur, “baba” figürünün varlığı ve yokluğu üzerinden; insan kişiliğinin psikolojik ve felsefi katmanlarını incelikle ele alıyor. Metin, bireysel travmalarla toplumsal yapılar arasındaki görünmez bağları sahneye taşıyarak, izleyicide kalıcı bir düşünsel etki bırakmayı hedefliyor.

Prodüksiyonunu 007 ajans’ın kurucu başkanı Zuhal Karadeniz’in üstlendiği “Hayat İşte” analog sanat ve dijital dünyayı birleştirerek disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınmış; tiyatroyu yalnızca sahnede kalan bir deneyim olmaktan çıkarıp, kültürel dolaşıma açık bir yatırım alanı olarak konumlandırıyor. Proje, turne potansiyeli, kurumsal gösterimlere uygun yapısı ve sosyal etki odaklı içeriğiyle uzun vadeli bir kültür yatırımı vadediyor.

2 Mart’ta Kadıköy Baba Sahne’de prömiyer yapmaya hazırlanan oyun; kültür-sanat alanında sürdürülebilir projelere yatırım yapmak isteyen markalar ve kurumlar için güçlü bir iş birliği zemini sunuyor.

İstanbul’dan uçarken tekrar tekrar aynı gerçeği görüyorum. Asya rotalarında aktarma çoğu zaman mantıklı bir seçenek, hatta bazen deneyimin parçası. Amerika kıtasında ise aktarma doğru kurgulanmadığında çoğu zaman kaybı. Bu yüzden Asya’ya giderken farklı havayollarını denemeyi bilinçli seçiyorum; çünkü değişimi en net orada yakalıyorsunuz.

New York’a THY Dreamliner ile, Japonya’ya Emirates ile, Güney Kore’ye Etihad ile, Bali’ye Qatar Airways ile uçtum. Dreamliner’ın koridora doğrudan erişimli kabin düzeni, Emirates’in sosyal bir uçuş sahnesi yaratan yaklaşımı, Etihad’ın daha mimari bir mahremiyet duygusu kuran suite’leri ve Qatar’ın Qsuite ile ölçeklediği tasarım dili. 

Her biri aynı soruya farklı yanıt veriyor: Gökyüzünde bugün ne değer kazanıyor?

Cevap ışık tasarımı, ekip davranışı, geçiş anları ve hatta aksaklık anındaki telafi refleksinde test ediliyor.

“Kapılı süitler yeni standart oldu ama oyunu bu kazandırmıyor”

Kapılı süitler bir dönem nişti; bugün premium business’ın yeni dili haline geliyor. Qatar Airways’in Qsuite’i bu dönüşümün en erken ve en etkili işaretlerinden biriydi; Etihad A350’de kapılı business suite’lerle bu mimariyi olgunlaştırdı; American ve United yeni nesil kabin duyurularıyla kapılı business süitlerini ABD pazarında da ana akıma taşımaya hazırlanıyor; THY ise Crystal Business Class ile kapılı süit yaklaşımını kendi tasarım diliyle yorumluyor. 

Kapıların çoğaldığı, kabinlerin “suite”leştiği bu dönemde zihnimde tek bir soru dönüp duruyordu aslında. 

Eğer business artık kapısını kapatabiliyorsa, first class’ı gerçekten ayrı bir kategori yapan şey ne? 

Ya da,

Havayolları bu kadar tasarım konuşurken, işin ekonomik gerçeği nerede başlıyor? Uçak içindeki metrekare mi, yerdeki ayrıcalık zinciri mi? Yani gerçekte yolcunun satın aldığı beklenti tam olarak ne? 

Bu sorularım için doğrudan IATA’nın Products & Services’dan sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Frédéric Léger ile konuştum. Yanıtları genel olarak, bugünkü premium tartışmasını çok net bir zemine oturtuyordu.

Léger’in çok net bir cümlesi var: First Class’ı hala ayıran şey, “onboard space”, yani yolcu başına düşen alan.

Kapı, mahremiyet hissini büyütüyor ama sınıflar arası gerçek çizgiyi tek başına belirlemiyor. 

Bugün havayolları uçak içi “real estate”i gelir maksimize edecek şekilde yönetmek zorunda. Genel eğilim kabindeki koltuk sayısının yoğunlaştırılması. Business’ta bile farklı konfigürasyonlarla koltuk sayısını artırma baskısı sürüyor. Bu nedenle kapılar artsa da, birçok business ürünü hala alanı verimli kullanma mantığıyla tasarlanıyor.

Léger bunu çok çıplak bir gerçekle özetliyor: 

“Havayolları, uçağın sunduğu metrekareyi geliri maksimize edecek şekilde yönetmek zorunda.”

First Class ise tam tersine, hala “cömertlik” üzerinden tanımlanıyor. Tam boy yataklar, koltuk-yatak ayrımı, çiftlerin yan yana oturabildiği düzenler, tam kabin kapıları/perdeler ve bazı örneklerde özel lavabolu daha “oda” hissi veren konseptler. Üstelik bu, yerde de tamamlanıyor: şoförlü transferden özel check-in alanlarına, refakatli güvenlik süreçlerinden ayrı lounge’lara ve uçağa kişiselleştirilmiş erişime kadar uzanan bir zincir.

Bu noktada sınıf savaşı bir etiket savaşı olmaktan çıkıyor; metrekare, koreografi ve süreklilik savaşına dönüşüyor.

Premium ekonomisi: Az yolcu, büyük etki

Bu dönüşümün arkasında duygudan daha fazlası var. 

Ekonomi.

Frédéric Léger’in altını çizdiği ikinci kritik nokta da buydu. Pandemi sonrası premium talep güçlü bir şekilde geri döndü. Yolcular premium kabinlerin sunduğu değerin daha fazla farkında. Bunun sonucunda havayolları daha yüksek yield üreten fiyatlama stratejileri uyguluyor. Bu resme bir de arz tarafındaki baskı ekleniyor. Yeni uçak teslimatlarındaki gecikmeler, motor sorunları nedeniyle yerde kalan filolar… 

Yani kapasite yönetimi daha kritik hale geliyor ve premium koltuklar getirisi yüksek hatlara daha dikkatli konumlanıyor.

IATA’nın World Air Transport Statistics verilerine göre 2024, premium kabin talebinde şimdiye kadarki en yüksek yıl; premium yolcu sayısı endüstri genelinde yıllık yüzde 12 arttı ve uluslararası yolcuların yaklaşık %6’sını oluşturdu.

Pay küçük görünebilir; fakat premiumun oyunu her zaman payla değil, etkiyle oynanır. Çünkü premium koltuklar, havayolunun “kârlılık motoru”dur. Az sayıda koltukla çok daha büyük bir gelir stratejisi kurarsınız.

Premium deneyim tek bir an değil, bir “zincir”

Üçüncü kırılma ise bence bu araştırmamın omurgası oldu. Premium algı artık tek bir temas noktasında oluşmuyor.

Léger bunu “temas noktalarının tamamı” olarak tarif ediyor. 

Yolculuğu kafanda kurduğun ilk andan başlayıp rezervasyona, hazırlığa, havalimanındaki akışa, uçuş içi hizmete ve uçuş sonrasına kadar uzanan tüm temaslar. Ona göre premiumu belirleyen tek bir an değil; bu zincirin hiçbir halkasının kopmaması.

Burada  rekabetin yeni sahası da oldukça net bir çerçeve çiziyor.

Havalimanlarındaki darboğazlar.

IATA, önümüzdeki 20 yılda yolcu sayılarının artmaya devam edeceğini, altyapının ise bunu karşılamakta zorlanacağını öngörüyor. Bu yüzden otomasyon, dijitalleşme ve daha verimli süreçler artık “nice to have” değil, sistemin ayakta kalma şartı.

Gökyüzündeki yolcunun üç yeni profili

Bu dönüşüm herkeste aynı şekilde karşılık bulmuyor. Premium yolcuyu üç profile ayırmak hâlâ iş görüyor; ama bu kez daha net:

1. Zamanı satın alanlar

Aktarmasız uçar, lounge’u “nefes aralığı” gibi kullanır. Amaç hızlı varmak değil; doğru enerjiyle varmak.

2. Deneyimi satın alanlar

Gastronomi, servis dili, markanın dokunuşu ve kabindeki hikaye… Uçuş onlar için varıştan bağımsız bir sahne.

3. Kontrolü satın alanlar

En büyük lüks, yolculuğun yönetimi. Mahremiyet, kesintisiz uyku, minimum temas, maksimum öngörülebilirlik.

Bu profil büyüyor; çünkü modern premium yolcu “konfor”dan çok “kontrol” satın alıyor.

Skytrax’in 2025 “Best Airlines in Europe” listesi, Avrupa’daki rekabetin fotoğrafını veriyor.

Turkish Airlines 1., Air France 2., SWISS 3., British Airways 4., Lufthansa 5. Bu sıralama, premium rekabetin kabin içi ürünle değil; ağ gücü, hub performansı ve genel deneyim tutarlılığıyla birlikte okunduğunu tüm yazdıklarımı destekler bir şekilde hatırlatıyor.

Kabin sınıfı değil, tasarlanmış bir sistem

Bugün premium, tek başına bir ürün değil; uçtan uca çalışan bir işletim sistemi. 

Kapılar, ekranlar, şampanya… 

Bunlar vitrin. 

Oyunu kazandıran şey ise daha sert ve daha somut. Uçağın içindeki metrekareyi nasıl paylaştırdığınız, temas zincirinin nerede kırılmadığı ve işler aksadığında yolcunun kontrol hissini ne kadar hızlı geri verdiğiniz. 

IATA’nın vurgusu tam da bu yüzden yerinde. 

First’ü hâlâ ayıran ana çizgi “alan”; premium talebi büyürken havayolları yield ve kapasiteyi daha ince ayarla yönetiyor; premium algı tek bir dokunuşta değil, yolculuğun başından sonuna uzanan zincirde kuruluyor. 

Önümüzdeki dönemde rekabet, daha az pürüzle ilerleyen akışta sertleşecek; One ID gibi çözümler de bu yüzden deneyimin merkezine oturuyor. 

Gökyüzünde yeni ayrıcalık, daha fazlası değil: daha iyi tasarlanmış bir süreklilik ve daha iyi yönetilen bir kontrolle mümkün olacak gibi görünüyor.

Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdür Yardımcısı Burak Işık, sahalarda üst toprağın stratejik bir doğal varlık olarak ele alındığını vurguluyor. Işık’a göre, madencilik başlamadan önce verimli üst toprak tabakası ayrı olarak sıyrılıyor, uygun koşullarda depolanıyor ve nem, sıkışma ile biyolojik yapı kaybına karşı sürekli kontrol altında tutuluyor. Işık, “Toprağı gelecek için emanet olarak görüyoruz. Üst toprağı korumadan sağlıklı rehabilitasyon olmaz. Hüsamlar’da elde ettiğimiz sonuçlar bunun sahadaki karşılığı” diyor.

Bilimsel taşıma modeli

Madencilik tartışmalarının en hassas boyutunu ise zeytinlikler oluşturuyor. Yeniköy Kemerköy Enerji sahalarında uygulanan zeytin taşıma çalışmalarının, Türkiye’de sınırlı sayıda örneği bulunuyor. Çalışmalar, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Prof. Dr. Mücahit Taha Özkaya liderliğindeki akademik ekip tarafından yürütülüyor.

Özkaya, sürecin basit bir “yer değiştirme” olmadığını, aksine planlama gerektiren bir koruma modeli olduğunu vurguluyor. Özkaya, “Amaç ağacı taşımak değil, yaşam döngüsünü yeni yerinde sağlıklı biçimde devam ettirebileceği koşulları oluşturmak. Budama, kök hazırlığı ve yeni dikim alanlarının seçimini bilimsel yöntemlerle planlıyoruz. Zeytin taşıma doğru yöntemlerle yapıldığında doğayla çelişen değil, onu koruyan bir uygulama haline geliyor” diyor.

Kamulaştırma tartışmaları

Sahadaki faaliyetlerle birlikte kamuoyunda sıkça dile getirilen “kamulaştırma” iddiaları. Hukuki olarak kamulaştırma, özel mülkiyetteki bir taşınmazın bedeli ödenmek suretiyle kamu mülkiyetine geçirilmesi anlamına geliyor. Enerji, madencilik ve altyapı projelerinde ise çoğu zaman kamulaştırmadan ziyade geçici kullanım hakkı, irtifak hakkı ya da acele kamulaştırma gibi yöntemler uygulanıyor. Yeniköy Kemerköy Enerji sahalarındaki sürecin de bu çerçevede yürütüldüğü belirtiliyor. Uygulamalar mülkiyet devrini değil, belirli süreli kullanım hakkını kapsıyor; üretim faaliyetleri tamamlandıkça alanlar rehabilite edilerek doğaya geri kazandırılıyor. Şirket yetkilileri, köylerin ortadan kalkacağı ya da binlerce kişinin yerinden edileceği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Kamulaştırma kapsamının, Milas’a bağlı altı mahallede köy merkezleri dışında kalan 679 parsel ile sınırlı olduğu; hiçbir köy yerleşim merkezi veya ortak yaşam alanının bu kapsama alınmadığı ifade ediliyor.

Elektriğin yüzde 62’sini  karşılıyor

Muğla Milas’ta faaliyet gösteren tesisler, Güney Ege’de tüketilen elektriğin yaklaşık yüzde 62’sini karşılıyor. Bin 119 MW kurulu güce sahip santraller, Türkiye’nin toplam elektrik ihtiyacının ortalama yüzde 2,2’sini sağlıyor. Burak Işık, yerli linyite dayalı üretimin doğal gaz ithalatını azaltarak enerji tedariğinde dışa bağımlılığı düşürdüğünü vurguluyor. Tesislerde çalışan 3 bin kişinin yüzde 85’i bölge halkından oluşuyor. Ailelerle birlikte düşünüldüğünde, doğrudan ya da dolaylı olarak yaklaşık 100 bin kişilik bir nüfus bu ekosistemin parçası. Bölgeden yapılan mal ve hizmet alımlarının yıllık 5 milyar TL’yi aştığı belirtiliyor.
 

Forbes'un gerçek zamanlı dolar milyarderi listesine göre 180 milyar dolar servetiyle Fransa'nın en zengin iş insanı olan Arnault, geçtiğimiz Nisan ayında CEO ve Yönetim Kurulu Başkanlığı görevleri için yaş sınırını ikinci kez uzatarak 85'e çekmişti. Kurumsal Avrupa'da uzun süredir dillendirilen "Arnault'nun yerine kim geçecek?" sorusu, hissedarların açıklamalarında ilk kez bu kadar yüksek sesle bir risk unsuru olarak tanımlandı.

Yatırımcılar şeffaflık istiyor: "Plan kapalı kutu"

LSEG verilerine göre LVMH'nin en büyük 12. hissedarı konumundaki Deutsche Bank iştiraki DWS'in hisse senedi portföy yöneticisi Stefan Bauknecht, mevcut durumu eleştirerek, "Halefiyet planlaması şu an itibarıyla belirsiz ve kapalı kutu görünüyor. Daha fazla şeffaflık ve işlerin nasıl ilerleyeceğine dair somut bir plan istiyoruz" ifadelerini kullandı.

Şirketin hissedarlarından Paris merkezli Edmond de Rothschild'in Avrupa Fon Yöneticisi Ariane Hayate ise sorunun zamanla boyut değiştirdiğine dikkat çekti. Hayate, "On yıl önce halefiyet acil bir sorun değildi. Ancak bugün bir risk faktörü haline geldi ve bu durum şirket üzerinde bir yönetişim iskontosuna (değer düşüklüğüne) yol açıyor" değerlendirmesinde bulundu.

LVMH, konuya ilişkin sorulara verdiği yanıtta, yöneticiler için halefiyet planlarının halka açık olmadığını ancak Arnault'nun rolüne özel bir atıfta bulunmaksızın "bu planların elbette var olduğunu" belirtmekle yetindi. Şirket, planların açıklanmasa da hem orta vadeli stratejileri hem de "ani gelişebilecek olaylar" senaryosunu kapsadığını vurguladı.

"Arnault'nun kafası da net değil"

Yatırımcılar, yaş sınırının 85'e çekilmesini Arnault'nun karar vermek için zaman kazanma hamlesi olarak yorumluyor. LVMH yatırımcılarından Mawer Investment Management yöneticisi Paul Moroz, "Muhtemelen netlik sağlayamıyorlar çünkü Arnault'nun kendi kafasında da netlik yok. Gerçekleşene kadar ne olacağını bilemezsiniz, ancak işlerin sorunsuz yürüme ihtimali muhtemelen düşük" şeklinde konuştu.

Arnault ise konuyu gündeminin ön sıralarına almadığını her fırsatta belli ediyor. Aralık ayında CNBC'ye verdiği demeçte, "Benimle 10 yıl sonra tekrar konuşun, size daha kesin bir cevap verebilirim" diyen Arnault, "Her ailede olduğu gibi bir noktada halefiyet olur ama umarım tenis kortunda kafama bir top yemezsem bu 10 yılı tamamlarım" esprisiyle konuyu geçiştirmişti.

Reuters'ın görüştüğü, altısı LVMH hissedarı olan yedi kurumsal yatırımcının tamamı şirketin planları hakkında hiçbir fikirleri olmadığını belirtti. Yatırımcılardan dördü bu durumu "sorunlu" olarak nitelendirdi. Stefan Bauknecht, "Örneğin hızlıca devreye girip Arnault'nun mirasını güvence altına alacak bir 'idareciler grubu' gibi herhangi bir acil durum planından haberdar değilim. Bu tür mekanizmalar eksik" dedi.

Bazı yatırımcılar konuyu şirketle konuşmanın "tabu" olduğunu ifade ederken, Berenberg analisti Nick Anderson piyasanın bu konuyu daha fazla incelemeye başladığını ancak henüz hisse fiyatlarında bir "halefiyet iskontosu" görülmediğini belirtti.

"Saatli bomba" uyarısı: 5 kardeş, 1 koltuk

Piyasa, Arnault'nun yerine "neyin" geçeceğinden ziyade "kimin" geçeceğine odaklanmış durumda. 2022 yılında yapılan bir yeniden yapılandırma ile Arnault'nun beş çocuğu (Delphine, Antoine, Alexandre, Frederic ve Jean) için her biri yüzde 20 hisseye sahip "Agache Commandite SAS" adlı yeni bir tüzel kişilik oluşturuldu. Bu birim, Arnault görevden ayrıldığında kontrol zincirinin tepesindeki holding olan Agache SCA'nın yönetimini devralacak.

Şirket bildirimlerine göre, Kaşmir Giyen Kurt lakaplı Arnault özel bir talimat bırakmazsa, mirasçıları kararları üç kişilik çoğunlukla alacak.

Kurumsal yönetişim uzmanı ve Kedge Business School profesörü Eric Pichet, bu yapıyı "saatli bomba" olarak nitelendirdi. Pichet, "İkinci nesilde her zaman gerginlikler olur. Ve beş kişi olduğunuzda, bundan kaçınmak imkansızdır" uyarısında bulundu. LVMH ise holding seviyesinde yaşanabilecek bir kilitlenme riskinin "mevcut olmadığını" savunuyor.

Geçen Nisan ayında Arnault'nun görev süresini uzatan karar çoğunlukla desteklense de, varlık yönetim şirketi Baillie Gifford "halefiyet planlarıyla ilgili ayrıntılı açıklama eksikliği" nedeniyle çekimser kalmış, büyük yatırımcı Allianz GI ise karara karşı oy kullanmıştı.

Bu yeni çalışma, Styles'ın 2022 yılında yayınlanan ve kendisine Grammy Ödülleri'nde "Yılın Albümü" gibi prestijli bir başarıyı getiren "Harry's House"tan sonraki ilk albümü olma özelliğini taşıyor. Toplam 12 şarkının yer alacağı albümün prodüktörlüğünü, Styles'ın önceki projelerinde de imzası bulunan ve sanatçıyla yakaladığı uyumla tanınan Kid Harpoon üstleniyor.

Gizemli web sitesi ve posterlerle gelen duyuru

Albüm duyurusu öncesinde dünya genelindeki hayranlar, haftalardır süren gizemli bir tanıtım kampanyasının ipuçlarını takip ediyordu. Styles ile bağlantılı olduğu anlaşılan "WeBelongTogether.co" alan adlı web sitesi, sosyal medyada geniş yankı uyandırdı. Sitede yer alan analog bir saat görselinde, kadranın üzerinde on bir kez "kiss" (öpücük) ve bir kez "disco" kelimeleri yer alıyordu. Saate tıklandığında ise kullanıcıların karşısına "HSHQ" yani "Harry Styles Genel Merkezi"ne (Harry Styles Headquarters) ait bir iletişim kartı ve telefon numarası çıkıyordu.

Albümle ilgili spekülasyonlar, Styles'ın 27 Aralık'ta YouTube kanalına yüklediği "Forever, Forever" başlıklı videoyla zirveye ulaştı. Yaklaşık dokuz dakika süren video, sanatçının iki yıl süren "Love on Tour" turnesinden sahne arkası ve konser görüntülerini içeriyordu. Videonun yayınlanmasını takip eden günlerde ise New York, Manchester ve São Paulo gibi dünyanın önde gelen şehirlerinde, videonun kapak görselini ve "We Belong Together" (Birbirimize Aidiz) sloganını taşıyan posterler sokakları süslemeye başladı.

Rekor kıran turnenin ardından yeni dönem

Harry Styles, yeni albümüyle birlikte kariyerinde "Love on Tour" sonrası yeni bir sayfa açıyor. Billboard verilerine göre, Eylül 2021'de başlayıp Temmuz 2023'e kadar devam eden bu devasa turne, küresel çapta büyük bir ticari başarıya imza atmıştı. Turne boyunca 5 milyondan fazla bilet satışı gerçekleşirken, toplam hasılat 617,3 milyon dolar olarak kayıtlara geçmişti.

Başvuru kriterleri ve değerlendirme Süreci

Yeni dönem araştırmamıza, Türkiye’de kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçen girişimler dahil olabilir. Henüz değerlemesi milyar doları aşmamış (unicorn olmamış) şirketlerin kabul edileceği araştırmada sıralama; şirketlerin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro bilgileri ışığında hesaplanacak özel bir endeks puanına göre belirlenecektir.

Endeks puanı hesaplanırken kullanılacak olan şirketinizin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro gibi hassas finansal bilgileri, Forbes Türkiye tarafından gizli tutulacak, yayınlanmayacak ve kamuoyu ile paylaşılmayacaktır.

Başvuru takvimi

Girişim ekosistemindeki yerinizi tescillemek ve görünürlüğünüzü artırmak için yanıtlarınızı en geç 15 Şubat 2026 tarihine kadar iletmenizi rica ederiz.

Başvuru yanıtlarınızla birlikte, şirketin kurucu ve yöneticilerinin yüksek çözünürlükte (min. 1MB) güncel bir fotoğrafını da ekizilocak@forbes.com.tr e-mail adresine göndermenizi önemle rica ederiz.

Başvuru linki

Geçen yılın raporu bize ne gösterdi?

Girişimcilik dünyasının nabzını tutan araştırmamızın 2025 sonuçları, Türk girişimlerinin potansiyelini bir kez daha gözler önüne serdi. Geçtiğimiz yıl listeye giren 50 şirketin toplam değerlemesi 4 milyar dolara ulaşırken, bu girişimler toplamda 788 milyon dolar yatırım aldı ve 7 bin 362 kişiye istihdam sağladı.

Türkiye'nin en başarılı girişimleri 2025 

Colendi, Dgpays, Midas, Sipay ve Param gibi devlerin zirveyi paylaştığı, fintekten oyun sektörüne kadar ekosistemin en güçlü oyuncularının yer aldığı bu prestijli ligde, 2026’nın yıldızları arasında yerinizi almak için şimdi sıra sizde. Midas geçen yıl aldığı yatırımla unicorn (değerlemesi 1 milyar dolara ulaşan start-up) olmaya çok yaklaştı.

2026 için bu “neden”, gezginleri daha serin iklimlere, yeniden keşfedilen şehirlere ve bizzat birer destinasyon haline gelen otellere yönlendiriyor. Ezon, bariz olanlardan uzaklaşma yaşandığını söylüyor: “Mesele bağ kurmak. Doğayla, yerel kültürle ve kendinle; Instagram’da fazlasıyla paylaşılmamış yerlerde.”

İşte uzmanlara göre 2026 için öne çıkan rotalar:

'Serin tatiller' ve sessiz güç merkezleri

Gezginler “gözde” destinasyonları bildiklerini düşünüyorsa, bir kez daha düşünmeliler. Pusula kuzeyi gösteriyor  ve şaşırtıcı biçimde, lüks turizmle pek tanınmayan bir ABD şehrini.

Finlandiya

Plajı unutun; serin tatil dönemi başladı. Seyahat danışmanı Deborah Gellis, üst segment gezginlerin sıcak hava dalgaları yerine İskandinavya’yı, özellikle Finlandiya’nın Göller Bölgesi’ni tercih ettiğini söylüyor. Oyunun kurallarını değiştiren yer olarak Kotona Manor’ı işaret ediyor. “Gezginler daha serin iklim kaçamaklarına yöneldikçe İskandinavya popülerlikte patlama yaşıyor” diye açıklıyor. Gellis, 11 odalı bu yeni tesisin, bağımsız süitleri ve göl manzarasını çerçevelemek üzere tasarlanmış dairesel ana yapısıyla safari tarzı bir inziva olduğunu belirtiyor. Yalnızlık, tasarım ve doğa sunuyor: Bilinçli tüketicinin tam da istediği şey.

Milano

Milano, Lake Como’ya giderken uğranan bir aktarma noktası olma imajını geride bırakıyor. Embark danışmanı Marguerite Scully, “Yıllar içinde bu şehir avrupa’nın sessiz güç merkezine dönüştü” diyor. Salone del Mobile’ın küresel etkisi ve Rocco Forte ile Rosewood gibi büyük markaların yeni yatırımları sayesinde şehir artık başlı başına bir destinasyon. Scully, altyapı ve kültüre akan sermayenin Milano’yu Avrupa’nın en çok talep gören şehir merkezlerinden biri haline getirdiğini söylüyor.

Philadelphia

Danışman Janel Carnero, buranın 2026’nın “gözde destinasyonu” olduğunu ve bunun kültür ile konaklamaya yapılan on yıllık yatırımların sonucu olduğunu söylüyor. “Yemek sahnesi geleneksel ününün ötesine geçerek daha iddialı konseptlerle tanınır hale geldi” diyor. Comcast Center’daki Four Seasons’ın öncülük ettiği yeni butik otel dalgasıyla Carnero, müşterilerine özel müze erişimi ve küratörlü gastronomi turlarını birleştiren uzun konaklamalar ayarlıyor.

En iyi oteller

2026’nın en iyi yeni otelleri sadece uyunacak yerler değil. Başlı başına birer destinasyonlar.

Chateau la Commaraine (Burgonya, Fransa)

Burgonya yıllardır şaraba sahipti ama buna denk bir otel altyapısı yoktu. Seyahat uzmanı Bridget Cohn’a göre Chateau la Commaraine bunu değiştiriyor. Pommard Premier Cru şarap bölgesinde yer alan bu otel, bölgenin uzun süredir beklediği çapa niteliğinde. Cohn, burayı Royal Champagne Hotel & Spa ile karşılaştırıyor: o kadar iyi bir tesis ki, “başlı başına bir destinasyon olacak, bu otelde keyif sürmek için fazladan bir güne ihtiyaç duyuluyor” diyor.

La Réserve Firenze (Floransa, İtalya)

Floransa yeni Paris mi? Danışman Diedra Pyle rekabetin kızıştığını düşünüyor. Onun tercihi, sadece altı tane daire tarzı konaklama sunan butik La Réserve Firenze. Alanın kısıtlı olduğu bir şehirde, Pyle’a göre bu köklü marka nadir bulunan bir şey sunuyor: Genişlik ve mahremiyet.

Four Seasons Caye Chapel (Belize)

Burası Karayipler’in beklediği özel bir tatil köyü. Embark seyahat danışmanı Julie Shifrin, Four Seasons Caye Chapel’in bölgede beş yıldızlı özel ada resortu açısından büyük bir boşluğu doldurduğunu söylüyor. 104 okyanus kıyısı konaklama kapasitesiyle (genellikle Bora Bora’ya uçmayı gerektiren o çok aranan su üstü bungalovlar dahil) bir balayı hayali sunuyor.

Kruvaziyerler

Kruvaziyer sektörü hızla yat konseptine yöneliyor; daha küçük tekneler, daha uzun konaklamalar ve daha fazla esneklik.

Orient Express Yachts

Seyahat uzmanı Mandy McKaskle, yeni Orient Express yatının “kara temelli bir konaklama anlayışını uyarlamak yerine özellikle deniz için tasarlandığını” söylüyor. Sadece 110 misafir taşıyan yat, bir kayıt stüdyosuna ve özel kiralama hissi veren rotalara sahip. 

Ritz-Carlton Yacht Collection

Lüks seyahat danışmanı Anne Scully, denize resort odaklı bir yaklaşım getiren Luminara’yı öne çıkarıyor. 226 süitiyle, genellikle kara temelli otelleri tercih edenlere hitap ediyor. Asıl cazibe ise rota. Scully, Luminara’nın klişeleşmiş güzergahları bırakıp Asya, Mauritius ve Andamanlar gibi büyük gemilerin gidemediği ya da gitmek istemediği yerlere sefer yaptığını belirtiyor.

Four Seasons Yacht Collection

Embark Beyond’dan seyahat danışmanı Jason Squatriglia, Four Seasons I’e olan talebin “hayatında gördüğü hiçbir şeye benzemediğini” söylüyor. Marka sadakati çılgınlığı körüklüyor; müşteriler 1:1 misafir-personel oranı ve devasa süitler için sabırsızlanıyor. Mart 2026’da hizmete girecek ancak heyecan şimdiden büyüyor.

Embark neden daha dokuz ay sonra gerçekleşecek tatillerden bahsediyor? Çünkü lüks seyahat dünyasında rezervasyonlar şimdiden tamamen dolu. Gezginler takvim yaprağının dönmesini beklerse, hayatlarının tatilinin çoktan tükenmiş olduğunu görebilirler.

Kurul, “Elektronik Sürpriz Kutusu”, “Gizemli Takı Kavanozu 20 Adet Bijuteri Set”, “Sürpriz Kutu Doğal Taş”, “Sürpriz Kozmetik Kutusu” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutu satışlarında, satışı yapılan kutunun içeriğine ilişkin herhangi bir bilgilendirme ve açıklama yapılmadığını, gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin tüketicilerin normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönelmelerine neden olabileceğini değerlendirerek söz konusu uygulamaların Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu sonucuna vardı ve anılan reklamlar hakkında durdurma cezası uygulanmasına karar verdi.

Kurul, “Sürpriz Forma Paketi Gizemli Forma Şansına Ne Çıkarsa (Avrupa Takımları)” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutuların da benzer şekilde haksız ticari uygulama niteliği taşıdığı, tüketicileri yanıltıcı olduğu ve dürüst rekabet ilkelerine aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle bu reklamlara da durdurma cezası verdi.

Bir diğer kararında ise Kurul, kutudan çıkabilecek robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu ile kulaklık ve hoparlör görsellerinin kullanıldığını, ayrıca “indirimin bitmesine kalan süre, bu fırsatı kaçırmayın” başlığı altında sahte bir geri sayım sayacına yer verildiğini tespit etti. Kurul, kararında kutulardan çıkabilecek ürünlere ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin tüketicilerin açık şekilde bilgilendirilmediğini, sahte sayaç yoluyla tüketicilerin acele karar vermeye zorlandığını belirtti. Ürünlerin gerçekten çıkma ihtimaline dair hiçbir bilgi sunulmaması ve yapay bir zaman baskısı oluşturulması nedeniyle söz konusu ticari uygulama haksız ve yanıltıcı bulundu. Bu kapsamda ilgili içeriklerin kaldırılmasına, kaldırılmaması halinde ise erişimin engellenmesine karar verildi.

Kurul, söz konusu kararlarında “elektronik”, “kozmetik”, “doğal taş” gibi genel kategoriler belirtilerek satışa sunulan gizemli kutuların yanı sıra, genel kategoriden daha da özelleştirilen “Avrupa takımları forması” gibi ifadelerin de yeterli bilgilendirme ve açıklama sağlamadığını değerlendirdi. Ayrıca Kurul, gizemli kutudan çıkabilecek ürünlerin robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu, kulaklık veya hoparlör gibi ürünler olması halinde, tüketicilerin bu ürünlerin çıkma oranları hakkında açıkça bilgilendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Kurul, gizemli kutuların tüketicileri normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönlendirebildiğini, mesafeli satışa konu mal veya hizmetin içeriğine ilişkin belirsizlik yarattığını ve bu nedenle gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin reklam yoluyla haksız ticari uygulama oluşturduğunu değerlendirdi.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) “doğruluk ve dürüstlük” başlıklı 7. maddesinin 5. fıkrasının a bendine göre reklamların, “malın; yapısı, bileşimi, tedariki, faydası, riski, aksesuarları, üretim yöntemi ve tarihi, amaca uygunluğu, kullanım şekli, kullanım ömrü ve alanları, teknik özellikleri, verim ve performansı, miktarı, menşei, çevreye etkisi gibi özellikleri” hakkında tüketiciyi doğrudan veya dolaylı olarak yanıltabilecek ifade veya görüntüler içermemesi gerekiyor. Gizemli kutulara ilişkin reklamlarda kutu içerisinden çıkacak ürünlere dair genel bilgi verilse dahi, kutudan çıkabilecek ürünler arasında ekonomik değer ve fayda bakımından orantısızlık bulunması ya da ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin açıklamaya yer verilmemesi halinde, bu reklamların Yönetmelik’in 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ortalama tüketicinin algılama düzeyi ve reklamın tüketici üzerindeki olası etkisi dikkate alınarak hazırlanmadığı değerlendiriliyor. Reklam Kurulu’nun bu kararları doğrultusunda, aynı ürünlerin farklı renk ve konseptlerinin gizemli kutuya dahil edilmesi durumunda, kutudan çıkacak ürünlere ilişkin bilgi verilmesi ve herhangi bir ürünün diğerlerine kıyasla orantısız şekilde baskın olmaması halinde söz konusu reklamların Kanun ve Yönetmelik’e uygun olabileceği ifade ediliyor.

Söz konusu kararlara ilişkin Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan duyuruda da, bu ürünlerin satışının yapıldığı e-ticaret platformlarına, ilgili ürünlerin satışının engellenmesine yönelik önleyici tedbirler alınması konusunda uyarı gönderildiği bildirildi. Bu gelişmeler, Kurul’un gizemli kutuların içeriğine ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin bilgilendirme içermeyen tanıtımları Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı bulduğunu ve gizemli kutu olarak pazarlanan ürünlere yönelik sıkı denetimini sürdüreceğini ortaya koyuyor.

"Müşterilerin favorisi"

Yatırım yoluyla göç sektörünü inceleyen 2025 Yatırım Göçü Yönetici Anketi, Portekiz altın vize programının, “yıllardır süren gecikmelere ve binlerce dosyadan oluşan birikmeye rağmen, firmaların neredeyse yüzde 25’inin bu programı müşterilerinin favorisi olarak gördüğünü” ortaya koydu. Buna kıyasla Yunanistan'ın altın vize programı satışların yüzde 8’ini oluşturdu. İtalya’nın altın vize programı ve Yeni Zelanda’nın aktif yatırımcı vizesi de 2025 boyunca popülerlikte büyük artışlar yaşadı. Anket, mevcut vatandaşlık yasasında yapılacak değişikliklerin sonucuna bağlı olmak kaydıyla, Portekiz’in 2026’da da en çok satılan program olmasının beklendiğini gösteriyor.

Neden Portekiz'i seçiyorlar?

Son beş yılda Portekiz, uygun fiyatlı sağlık hizmetleri, harika iklimi ve yabancı emekliler için avantajlı vergi sistemi sayesinde çok sayıda göçmeni kendine çekti. Ekonomi de iyi durumda; The Economist, kısa süre önce Portekiz’i 2025’in “Yılın Ekonomisi” ilan etti. Bu unvan, dünyanın en gelişmiş 36 ülkesinin analiz edilmesi sonucunda verildi. EuroNews’un aktardığına göre bu değerlendirme; enflasyon, gayrisafi yurt içi hasıla, istihdam ve piyasa verileri gibi ekonomik göstergelere dayanıyor.

Bu cazibe, Portekiz’i evi yapmak isteyenlerin sayısına da yansıyor. Portekiz Entegrasyon, Göç ve İltica Ajansı’na (AIMA) göre 2019’dan bu yana Portekiz’deki yabancı nüfus neredeyse üç katına çıkarak 1,6 milyona ulaştı ve bu rakam toplam nüfusun yaklaşık yüzde 15’ini temsil ediyor. Portekiz ayrıca göçmenlerin ülkeye gelmesi ve oturum alması için oldukça erişilebilir üç yol sunuyor. D7 vizesi, çok düşük pasif gelir şartı nedeniyle emekliler için iyi bir seçenek. Diğerleri dijital göçebe vizeleriyle geliyor. Bazıları ise Portekiz altın vize programı aracılığıyla ülkeye yerleşiyor. Portekiz'in altın vizesine yönelik Google aramaları, son bir yılda neredeyse yüzde 200 arttı. Bu artış; ABD ve Birleşik Krallık’ta hissedilen siyasi belirsizliklerden, özellikle Birleşik Krallık’ta bütçede servetle ilgili vergiler ve yerleşik olmayanlara yönelik daha sıkı kurallar beklentisinden kaynaklandı.

Yunanistan'ın artan popülaritesi

Ancak bazı göçmenler için Yunanistan giderek daha cazip hale geliyor. Ülke kıyı şeridi, yüzlerce ada ve yılda 300 günden fazla güneşli hava sunarken, tüm bunları uygun maliyet ve yüksek yaşam kalitesiyle birleştiriyor. International Living’in 2026 Yıllık Küresel Emeklilik Endeksi, 35 yıllık tarihinde ilk kez Yunanistan’ı birinci sıraya yerleştirdi. Bunun nedeni olarak “uygun yaşam tarzı, mükemmel özel sağlık hizmetleri, erişilebilir vize seçenekleri ve kıskanılacak Akdeniz iklimi” gösterildi. Aynı endekste Portekiz dördüncü sırada yer aldı.

International Living’in Küresel Çeşitlendirme uzmanı Ted Baumann şunları söylüyor: “Genel olarak bakıldığında, altın vize seçenekleri söz konusu olduğunda Yunanistan’ın sadece yeni Portekiz olduğunu değil belki de ondan bile daha iyi olduğunu söyleyebilirim.”

Yunanistan altın vize programı, yenileme gerektiren mülkler veya konut baskısının daha düşük olduğu bölgelerde yaklaşık 300 bin dolar tutarındaki bir yatırımla başlıyor; Mykonos veya Santorini gibi talep gören bölgelerde ya da 120 metrekarenin üzerindeki mülklerde ise bu tutar 930 bin ABD dolarına kadar çıkıyor. Yunanistan’da asgari kalış şartı bulunmuyor. Buna karşılık Portekiz'in altın vize programı, yaklaşık 558 bin ABD doları tutarındaki bir yatırımla oturum hakkı sağlıyor ve Yunanistan’da olduğu gibi 29 Schengen ülkesinde serbest dolaşım imkanı sunuyor. Altın vize sahiplerinin ve aile üyelerinin Portekiz’de yılda yalnızca yedi gün kalmaları yeterli oluyor.

Air France

Air France’ın en yeni La Première süitlerinde yolcular Avrupa lüksünün tadını çıkarabilir. Buna ünlü şefler Dominique Crenn ve Daniel Boulud’un dünya çapında yemekleri, Jacquemus’un pamuk pijamaları ve şık mahremiyet perdeleri dahil. Yeni La Première kabini, nisan ayında Boeing 777-300ER uçaklarında tanıtıldı ve tüm filonun 2026 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor. Yenilenmiş kabinler, Paris-Los Angeles ve New York-Singapur arasında belirli uçuşlarda mevcut.

Lufthansa

Lufthansa’nın yeni Allegris first class’ına adım attığınızda, üç süitten oluşan dört koltukluk özel bir kabinle karşılaşıyorsunuz (orta bölüm iki kişilik ‘Suite Plus’). Özelleştirme burada önemli bir değer; soğutmalı ve ısıtmalı koltuk kontrollerinden ortam aydınlatması seçeneklerine kadar her şey bir iPad aracılığıyla yapılandırılabiliyor. Lufthansa, yeni Allegris first class’ı Münih merkezli Airbus A350-900 filosunda sunuyor ve gelecek aylarda daha fazla uçak devreye girecek.

Japan Airlines

Japan Airlines’ın en yeni first class’ı, yaklaşık 160 cm yüksekliğinde bir kapıya sahip ve geniş bir süite açılıyor. Önceki versiyonuna göre yüzde 100’den fazla daha fazla alan sunuyor. Aslında, iki ek yolcu (her biri kendi emniyet kemeriyle) ana yolcuya katılabiliyor. Hem first hem de business class yolcular, sağlanan Sony kulaklıklarla, Bluetooth ile veya sektörde bir ilk olarak entegre baş dayanağı hoparlörleriyle ses dinlemeyi seçebiliyor. İlk uzun menzilli A350, 2024’te hizmete girdi ve ABD-Tokyo dahil uluslararası rotalarda havayolunun altın standardı haline gelmek üzere.

Yakında yenilikleri sunacaklar

2026 ve sonrasında, bazı havayolları da uzun zamandır beklenen first class koltuklarını tanıtacak. Dünyanın en uzun uçuşu veya nispeten kısa bir Atlantik geçişi olsun, bu havayollarının uluslararası lüks için çıtayı yükseltmesi dört gözle bekleniyor:.

Singapore Airlines

Singapore, çift katlı Airbus A380’lerinde zaten en çok arzu edilen first class süitlerinden birine sahip ancak havayolu ayrıca 800 milyon dolardan fazla bir kabin yenileme projesi kapsamında yeni bir koltuğu tanıtacak. Bu Airbus A350 ile New York-Singapur gibi kritik ultra-uzun menzilli rotalara first class eklemek anlamına geliyor. Tanıtımının 2026’da yapılması bekleniyor.

British Airways

İngiltere’nin bayrak taşıyıcı havayolu, Airbus A380 ve gelecekteki Boeing 777-9 uçaklarında yeni bir first class kabini sunacak. Yeni özellikler arasında daha geniş ve uzun koltuk, 80 santimetrelik bir eğlence ekranı, birlikte yemek yeme alanları ve kapanabilir mahremiyet kapıları yer alıyor. Tanıtım 2026 ortasında yapılacak.

Cathay Pacific

Hong Kong merkezli Cathay Pacific, yaklaşan Boeing 777-9 uçaklarıyla bir sonraki nesil first class’ını tanıtacak. Şu an çok fazla detay bilinmese de havayolunun yeni business class Aria Suites’ine benzerse, 2027’de piyasaya çıktığında rafine bir rezidans lüksü sunması bekleniyor.

Qantas

2027’de Qantas’ın dünyanın en uzun rotalarında uçmaya başlaması bekleniyor; Sydney ve Melbourne’den New York, Paris ve Londra’ya. Airbus A350-1000ULR’lerde gerçekleştirilecek bu kesintisiz uçuşlar, Project Sunrise adıyla anılıyor ve altı süitten oluşan özel bir first class kabini sunacak; her süitte ayrı oturma ve yatma alanı bulunacak.

Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry Dolan’ın konuşmasında vurguladığı gibi, 30 Altı 30 listesi 14 yılda bir girişimcilik ve inovasyon hareketine dönüştü. Listede yer alan isimlerden 20’den fazlası dolar milyarderi oldu. (Marc Zuckerberg hariç, o listeye eklenmeden önce de öyleydi.) 

Girişimcilikten sanata, spordan bilime birçok farklı alanda başarılarıyla öne çıkan 30 Altı 30, Forbes Türkiye Kurucu Ortağı Ayşe Burçak Güven’in ödül gecesinde yaptığı konuşmada altını çizdiği gibi Türkiye’de gelecek nesle umudu temsil ediyor: “Bu liste, sadece başarıları parlatan bir liste değil. Bu sadece bir ödül teslimi de değil, bir neslin kendinden sonraki nesle kalpten verdiği bir güven mektubu… Bir kuşaktan ötekine emanet edilen bir bayrak olduğunu düşünüyorum.” 

Kobil Group ana sponsorluğunda gerçekleşen ödül törenine QNB Türkiye, Agrotech, Pernod Ricard, CVK Park Bosphorus Hotel, Dreamland, Tezmarin, Voltify, Les Benjamins, Nişantaşı Üniversitesi, Taktik İletişim ve Nora Mice da sponsor olarak destek verdi. Gecenin sonunda ödüllü gençler Bodoslama grubunun canlı performansıyla eğlenceli dakikalar yaşadı.

10 bin kişilik global topluluk

Forbes Türkiye 30 Altı 30 Ödül gecesine katılmak için San Francisco’dan İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan, konuşmasında ilk kez 14 yıl önce yayımlanan listenin ortaya çıkışını ve anlamını anlattı: “30 Altı 30 Zirvesi, Forbes gazeteciliğinin temel sloganı olan girişimci kapitalizmin bir kutlaması. Dünya genelinde 30 yaş altı topluluğunun 10 binden fazla üyesi var. Öncelikle, bu bir onur nişanesi. Elbette, gelecekteki başarıyı garantilemiyor ancak bu girişimlerin kurucularının potansiyel yatırımcılar ve nitelikli yeni çalışanlarla görüşmelerine yardımcı oluyor.”

İyi ki varsın Zehra

Fiba Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Özyeğin, Vakıfbank ve Milli Takım formasıyla Avrupa ve dünya şampiyonluklarında imzası olan Zehra Güneş’e ödül verdi. Özyeğin konuşmasında, “Zehra, bizlere inanılmaz ilham veren, bizleri mutlu eden, ülkesini en iyi şekilde temsil eden biri ve tabii tüm gençlik için bir ilham kaynağı. Kızlarım bu gece seninle aynı sahneyi paylaştığım için beni çok kıskanıyor. Zehra’nın hikayesini gençler duydukça, senin ilham verici hikayende seni rol model seçerek çok daha heyecanlı ve kendilerine hedef koyma noktasında daha da iddialı olacaklar. İyi ki varsın” dedi.

Geleceğimiz parlak

Turcas Petrol Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, sağlıklı atıştırmalık BAHS markasını yaratan iki kardeş Baran ve Sarp Kala’ya ödüllerini verdi. Aksoy, gecede şöyle konuştu: “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ederim dünya çapındaki listenin Türkiye’deki yansıması çok önemli. Bu vesileyle annelere teşekkür etmek istiyorum, en iyi hocalara en iyi okullara ulaştırabilmek için gece gündüz çalıştılar. Bu gençler de onun karşılığını verdi. Türkiye’nin geleceğini çok daha parlak görüyorum.” 

Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır

Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi İstanbul Ofisi Başkan Yardımcısı Bekir Polat, yapay zeka destekli yatırım modeli geliştiren yatırımcı Oğulcan Lider Kara’ya ödülünü sundu. Polat ödülü şu sözlerle takdim etti: “Gençleri ve girişimcileri yakaladığımızda Honda Motor’un kurucusunun ‘Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır’ sözüne referans vermeyi seviyorum. Başarısızlığı göze alan, cesur ve disiplinli bir gayret eninde sonunda başarıya götürüyor. Bu çerçevede Oğulcan’a bu ödülü vermek benim için gurur verici.”

Güçlü ses

Dreamland Ticaret ve Yatırım Danışmanlığı Kurucusu Deniz Tüzüner, iklim aktivisti Seren Anaçoğlu’na ödülünü sundu. Tüzüner, geceye dair “Geleceği şekillendiren ve bu gece ödül alan 30 yaş altındaki tüm gençleri tebrik ediyorum. İklim değişikliği konusunda güçlü sesini ulusal ve uluslararası arenaya taşıyan Seren Anaçoğlu’nu tebrik ediyorum” dedi.

Geleceğin milyarderi

Kobil Group Kurucusu ve CEO’su İsmet Koyun, Spektra Games’in kurucusu 24 yaşındaki Kadir Danışman’a ödülünü verdi. Koyun, “Gencimizi tebrik etmek isterim çünkü 40 milyon insana ulaşmak kolay değil. Bugün bu sayıya ulaşan yakında 150 milyona erişir, geleceğin milyarderi olur. Bugün dünyanın haline bakacak olursak bizim jenerasyon başaramadı. Tek umudum gençlik, bu dünyaya daha iyi sahip çıkarlar diye umuyorum. Biz bir teknoloji platformu geliştirdik ve gençlere yerine göre maddi destek veriyoruz, en önemlisi teknoloji desteği sağlıyoruz” yorumunu yaptı.

Motivasyon kaynağı

Tarım teknolojilerinde çalışan Smart SprayeX/PRO’yu geliştiren Berkay Koçak, ödülünü Agrotech CTO’su Yusuf Aslantürk ve Agrotech Yönetim Kurulu Başkan Danışmanı Gülbin Güldal’dan aldı. Güldal, törende “Dünyanın sürdürülebilirliği adına tarımı desteklemeye devam edeceğiz, genç kardeşimizi de başarılarından dolayı tebrik ediyorum” derken Yusuf Aslantürk de “Genç arkadaşlarımı görünce inanılmaz motive oldum. Umarım arkalarından gelecek arkadaşlarımıza da ışık olurlar” dedi.

İcat etmek

Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık, ödülünü verdiği girişimci Umutcan Sürücü’yü “Umutcan ismi gibi geleceğimizin umudu. Seni yürekten kutluyorum. Edison’un güzel bir lafı var ‘İnsanların ihtiyaçlarını tespit ettim sonra icat ettim’ diyor, Umutcan da bir ihtiyacı tespit etmiş imkansızlıklar içinde icat etmiş. Tebrik ediyoruz. Ülkemizin geleceği siz gençlere bağlı ve umudumuz sizlersiniz. İnşallah bu çalışmalarınızı ticarileştirir, globalleştirirsiniz ve Forbes Türkiye de buna vesile olur. Burçak Hanımı ve bütün çalışanlarını da gönülden tebrik ediyorum” sözleriyle kutladı.

Tebrikler

Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, From Your Eyes ve ABD’deki NeuroVision AI Tech sistemleri geliştiren Zülal Tannur’a ödül verdi: “Kurucumuz Fehmi Yıldız adına faaliyet gösteren vakıfla Türkiye’nin sosyal ihtiyaçlarına elimizden geldiğince destek veriyoruz. Hatay depreminde de elimizden geldiğince yardımcı olduk. Ekipten çıkan projeyle WeWalk adında akıllı bastonla oradaki gençlere destek çıktık. Zülal ile de yolumuz bölgede kesişti. Seni çok tebrik ediyorum, çok daha da başarılı olacağını inanıyorum.” 

Hayallerden vazgeçmek yok

Harvard’ın liseliler arası ekonomi makalesi yarışmasında birincilik kazanan Cemil Türk’e ödülünü Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi verdi. Türk’ü “Kardeşimizin hikayesini dinlediğimde çok heyecanlandım. Bir anda 17 yaşıma döndüm, o yaşta çok hayallerimiz vardı. Ben hayallerimden vazgeçmedim. Bu kardeşimin de vazgeçmeyeceğini göreceğim. Forbes Türkiye de umuyorum sizleri takip etmeye ve gururla sunmaya devam eder. Önünüz açık, hayal kurmaya devam edin ve asla mücadeleden vazgeçmeyin” diyerek tebrik etti. 

Sihirli ses

Akfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Pelin Akın Özalp, Türk popunun yeni kuşağını sahneye taşıyan Selin Geçit’e ödülünü takdim ederken “Sesinin sihri hepimizi olduğu yerden çıkartıyor. İstanbul Anadolu yakasında yeni projemiz Terminal Kadıköy’de çok güzel bir performans sanatları merkezi yaptık, seni oraya da bekleriz” diyerek kutladı. 

Tenisin yıldızı

Tenis dünyasında Türkiye’nin yükselen değeri Zeynep Sönmez’e ödülünü QNB Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Aras verdi: “Ben de tenis oynuyorum. 48 yaşımda başladım, bugün 71 yaşımdayım ve Zeynep’in onda biri kadar oynayamıyorumdur. Tebrik ediyorum.”

Çıtayı yukarı taşıyın

Genç girişimci Tunga Bayrak ödülünü Ege Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı’dan aldı. Kabadayı, Bayrak’ı tebrik ederken “Bugün bu sahneye davet edilmeniz başarının ilk adımı, bu gece vizyonerliğiniz ve cesaretiniz ödüllendiriliyor. Dilerim bu gece ödül alan tüm genç kardeşlerimiz önümüzdeki dönemde çıtalarını daha yukarıya doğru çıkaracak” dedi.

Pozitif bakış

Mobilite alanında çalışan girişimci Çağan Koyun’a ödülü Nuh Çimento, Panora GYO, Lider Faktoring, Denge Varlık Yönetim Kurulu Üyesi Aclan Acar takdim etti: “Ödül alan bütün gençleri kutluyorum. Bu gece umudum daha da arttı. Ben hayata pozitif bakan bir insanım, bu gece pozitif bakışım katlandı.” 

Müzik iyileştirir

Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir, Türkiye’de hip-hop kültürünün önemli temsilcilerinden Motive adıyla bilinen Tolga Can Serbes’e ödül verdi. Özdemir, “Ne varsa gençlerde var. Biz bir yandan Türkiye’nin mühendis kızlarını destekliyoruz bir yandan Limak Filarmoni ile genç müzisyenleri destekliyoruz. Müzik iyileştirir, birleştirir; bizi biz yapan en önemli ortak noktamız… Umuyorum bir gün orkestramızla da beraber sizi dinleme fırsatı buluruz” diyerek kutladı.

Yeni jenerasyon bizden çok daha iyi

Yeditepe Üniversitesi Nöroşirurji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Türe, AGON Biyoteknoloji şirketinin kurucularından Aleyna Yıldız’a ödülünü verirken “Mesleğimle ilgili gelişme başarmış bir arkadaşa bu ödülü vermek benim için büyük bir onur. Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum. Çalışmalarınızı yakından takip edeceğim. Gençlerin, yeni jenerasyonun bizden çok daha iyi olduğuna ben bir hoca olarak şahidim” dedi. 

İlham 

Rönesans Holding Yönetim Kurulu Başkanı İpek Ilıcak Kayaalp, gecede ödül verdiği genç kadınları destekleyen ‘Turkishe’ girişiminin kurucusu Asiye Bahar Tabanlı’yı “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum, çok güzel bir gece… Asiye’nin hikayesi beni çok etkiledi çünkü gerçekten birçok kadına alan açabilmiş, kendinden çok daha büyük bir oluşumu hayata geçirebilmiş ilham verici bir genç” sözleriyle kutladı.

Umut verici bir gece

QNB Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Ömür Tan, PM Biomaterials’ın kurucusu Büşra Köksal’a ödülünü takdim etti: “Umut verici bir gece. QNB Türkiye olarak 10 yıl önce kurduğumuz “Minik Eller Büyük Hayaller” platformuyla 4-14 yaş arasındaki 700 bin çocuğumuzun geleceğe hazırlanması için destek olmaya çalıştık. Umuyorum ki 10 yıl sonra bu çocuklarımız bu sahnede dünyayı şekillendirir hepimize umut verirler. Büşra’nın girişimi Avrupa’nın önde gelen birçok kurumu tarafından gelecek vadeden bir yatırım olarak kabul ediliyor; hem üretim yapıyor hem çevreye destek oluyor o yüzden çok tebrik ediyorum.”

Gerçek hikayelerle dolu

Yapay zeka şirketi Novus’un kurucu ortağı Vorga Can, ödülünü WSI Londra Ülke Direktörü Hande Ocak Başev’in elinden aldı. Başev, “Bu kadar çok yönlü, anlamlı ve gerçek hikayelerle dolu organizasyon için teşekkür ediyorum. Yapay zeka herkesin gündeminde ama Vorga gibi beş yıl boyunca bu alanda çalışan ve bunu insani değerleri de merkezde tutarak yapan çok az, çok tebrik ediyorum” dedi.

Bir sanatçıdan diğerine…

Türkiye’nin en genç piyanistlerinden Nehir Özzengin’e ödülünü sanatçı müzisyen Emir Can İğrek “32 yaşındayım, bu ödülü iki yılla kaçırıyorum. Nehir’in önünde çok güzel yıllar var. Eminim çok güzel şeyler yapacak. Bir ağabey olarak bir tavsiyem olacak, halkın sıkıntılarına sırt çevirmeyen bir sanatçı olmak çok kritik, umarım Nehir bu yolda ilerler” sözleriyle verdi. 

Gurur kaynağı

CVK Park Bosphorus Hotel İstanbul Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin, girişimci Hasan Burak Demir’e ödül verirken “Böylesine anlamlı bir akşama ev sahipliği yapmanın büyük gururunu yaşıyoruz. Burak çok önemli bir iş yaptı, hem şirketini büyütüp uluslararası bir alana terfi etti hem de ülkemizi gururlandırdı” dedi.

Yüzde 100 etki

Letven Capital Kurucusu ve CEO’su Kamil Kılıç, Orbina AI’ın kurucusu Dilara Kaplan’a ödülünü verdi: “30 altı 30 listesi Türkiye için çok önemli bir hareket, bir mihenk taşı. Forbes 30 Altı 30 dünya listesine girenlerin sonrasında yüzde 89 başarı oranı var umuyorum ülkemizde yüzde 100 etki yaratırlar.”

Dünya devleri ile rekabet

Kozmetik alanında çalışan The Purest Solutions’ın kurucu ortaklarından Hazal Evliyaoğlu, gecede ödülünü Pernod Ricard Afrika ve Orta Doğu CEO’su Selçuk Tümay’dan aldı. Tümay: “Burada ülkemizin geleceğinde bize ümit veren ve ilham olan sevgili gençlerimizle olmak bizler için büyük bir mutluluk ve onur. Hazal’ı dünya devlerinin domine ettiği bir sektörde söz sahibi olduğu, çok güçlü bir marka yarattığı ve sosyal sorumluk projeleriyle rakiplerinden ayrıştırarak önemli bir yere geldiği için tebrik ediyorum” dedi.

Harvard ve Yale kürsülerinden birincilikle dönen genç bilim insanları… Enkaz altındaki yaşam belirtilerini tespit ederek kriz teknolojilerinde yeni bir sayfa açan bir sistemin kurucusu… NBA parkelerinde Türkiye’yi temsil eden bir pivot; WTA kortlarında hızla yükselen bir tenis yıldızı… Ve Times Meydanı’nın dev ekranlarından dünyaya seslenen genç bir müzisyen…Forbes Türkiye için ‘30 Altı 30’ gelecekte Türkiye’yi şekillendirecek kuşağın öncü bir panoraması. Türkiye’nin geleceğini kodlayan bu isimler, ödüllerini alırken sahnede yalnızca gençler yoktu; ülkenin dönüşümüne yön vermiş, her biri kendi alanında ‘ekol’ kabul edilen duayenler de Forbes Türkiye sahnesindeydi. 

ABD’den ödül töreni için İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan’ın da vurguladığı gibi Forbes ve uluslararası partnerleri, Brezilya’dan Belçika’ya, Botsvana’dan Bangkok’a dünyanın ‘30 Altı 30’ buluşmaları düzenliyor. İstanbul’un da  bu küresel ağdaki yerini almasından duydukları memnuniyeti dile getiren Dolan, konuşmasının devamında hareketi doğuran motivasyonu da paylaştı. 14 yıl önce Forbes’un baş editörü Randall Lane’in kafasında şekillenen bu fikrin, yalnızca başarılı gençleri vitrine çıkarmaktan ibaret olmadığını belirterek...

Lane, genç yaşta birkaç dergi kurmuş bir girişimci olarak, risk almanın ne demek olduğunu çok iyi biliyordu; onun hayali, benzer cesareti taşıyan insanların birbirini güçlendirdiği gerçek bir topluluk yaratmaktı. Bugün o hayalin ortakları dünya sahnesinin değiştirici aktörleri artık. Listede kimler yoktu ki… Facebook kurucusu Mark Zuckerberg; Spotify’ın arkasındaki isim Daniel Ek; ByteDance/TikTok’un yaratıcısı Zhang Yiming; ChatGPT’nin ardındaki OpenAI’ın CEO’su Sam Altman… Sanat alanında Bruno Mars, Miley Cyrus, Taylor Swift, Megan Thee Stallion… Ve spor alanında milyonlara ilham veren LeBron James, Steph Curry, Naomi Osaka… 

Sırada 2026 listesi var. Türkiye’yi ve kendi alanlarını akılcı, gerçek çözümlerle dönüştürmeye aday; fikrini somut bir ürüne, araştırmasını uygulanabilir bir çözüme, sahnesini ise ölçülebilir bir etkiye dönüştüren her genç için bu platform açık. ‘30 Altı 30’, gençlere verilen bir ödül olmanın ötesinde; önümüzdeki yılların başarı öykülerinin birlikte yazılacağı, her edisyonla daha da güçlenecek olan bir ekosistem artık.

Seren Anaçoğlu

22 • İklim Aktivisti

Seren Anaçoğlu’nun iklim aktivizmine giden yolunun ilk kıvılcımı, aile büyüklerinden aldığı tasarruf bilinci ve çocukluk merakıydı. Ortaokulda bilim dergilerinde yenilenebilir enerji yazılarını okurken sürdürülebilirlik çalışmalarının yetersizliğini hissediyor; içten içe bir sorumluluk duyuyordu. Balıkesir’den Kabataş Erkek Lisesi’ni kazanıp İstanbul’a geldiğinde bu duygu somutlaştı. Şehrin yoğunluğu, hava kirliliği ve su krizine dair haberler onu harekete geçirdi; okulda su israfını ve plastik tüketimini azaltan projeler yürüttü. Bu çalışmalar, Avrupa Komisyonu tarafından seçilen en genç iklim elçisi olmasını sağladı ve daha lisedeyken Brüksel’de diplomatik toplantılara katıldı. Üniversitede hukuk okurken iklim krizinin çevresel olduğu kadar ciddi bir insan hakları meselesi olduğunu fark etti. Bu kesişim onu kadın - çocuk hakları, çevre ve enerji hukuku alanlarında çalışmaya yönlendirdi. Bugün ise Dr. Jane Goodall’ın kurduğu Roots & Shoots Derneği’nin Türkiye danışma kurulunda yer alıyor.

Aktivizmin duygusal yükü olduğunu kabul ediyor; zaman zaman umudunu yitirse de şirketler, milletvekilleri ve politika yapıcılarla yürüttüğü görüşmelerin değişimi mümkün kıldığına inanıyor. Change.org’daki kampanyaları yüzbinlerce imza topladı. Ona göre mücadele kolektif: “Bir kişinin bir kişiye aktardığı şey bile milyonları birleştirebilir.” Gelecek hedefi net: İklim, çevre ve enerji hukukunda güçlü bir avukat olmak ve bir gün karar verici pozisyonlara gelerek Türkiye’nin iklim politikasını dönüştürmek. En büyük motivasyonu ise çocukken ekrandan izlediği Jane Goodall’ın bugün gerçek bir rol modele dönüşmesiyle güçlenen inancı: “Dünyanın daha iyi bir yer olacağına dair umudum var ve bu umutla çalışıyorum.”

Yağmur Aydemir

26 • Kurucu, Kami

Türkiye’nin hızla büyüyen dijital hikaye ve çizgi roman platformlarından birinin arkasında genç bir girişimci var: Yağmur Aydemir. Henüz Türk-Alman Üniversitesi’nde öğrenciyken geliştirdiği ilk versiyon Çizgi Studio (bugünkü adıyla Kami), daha reklam yapılmadan ilk ayında 1 milyon gösterime ulaşınca yatırım kapısını araladı. Bugün Kami, dört yılda 2 milyondan fazla kullanıcıya ve 350 bini aşkın içeriğe sahip bir yaratıcı platformuna dönüşmüş durumda. Aydemir bu işe kişisel bir hevesle değil, toplumsal bir boşluğu fark ederek başlamış. Türkiye’de anonim hikaye hesaplarının milyonlarca kişi tarafından takip edildiğini gördüğünde “okumak ve üretmek isteyen ama görünürlük bulamayan” geniş bir topluluk olduğunu fark ederek... Bu farkındalık, bir kullanıcıdan gelen mesajla daha da derinleşmiş; okul öncesi öğretmeni olmayı hayal eden bir üyesi, Kami’de yazdığı hikayelerden kazandığı gelirle sınav kitaplarını almış, ardından sınavı kazanarak mesleğine kavuşmuş.

Aydemir işe başladığında yazılım bilmiyordu, ekip kuracak sermayesi de yoktu; bu yüzden önce kendini geliştirdi, Kami’nin ilk sürümünü kendi yazdı. Platformu bugün “okunabilir içerikler için YouTube” diye tanımlıyor. Aydemir, bu yıl 500 Global ve Creators HQ’nun ortak hızlandırma programına kabul edildi. Hedefi MENA bölgesine açılarak kullanıcı sayısını 50 milyonun üzerine taşımak ve içerik üreticileri için daha güçlü bir ekosistem kurmak. Kendini “hırslı ve hedef odaklı” diye tanımlıyor; risk almaktan çekinmiyor. Tek kurucu olmanın zorluklarını yaşasa da vazgeçmemeyi bir prensip haline getirmiş: “Düşersem kalkamam sanırdım. Yardım istemekten hep çekindim. Ama hayat beni konfor alanımdan çıkardı. Şimdi Kami’yi büyütmek için pek çok yolu deneyebildiğimi görüyorum.”

Arif Bayır

22 • Kurucu & CEO, Revor Tech

Arif Bayır için teknoloji, doğrudan insan hayatına temas eden bir sorumluluk alanı. Bir yandan İstanbul Bilgi Üniversitesi Mekatronik Mühendisliği bölümüne devam eden Bayır, diğer yandan afet yönetimi ve sağlık teknolojilerine odaklanan Revor Tech’in de kurucusu. Bayır, girişimcilik yolculuğunun 16 yaşında başladığını söylüyor. 2021’de kurduğu Revor Tech’in yönünü ise Şubat 2023’te yaşanan Hatay depremi belirlemiş. 2024’te ürünlerini tanıttıkları bir etkinlik sırasında standı ziyaret eden bir kadının gözyaşlarına hâkim olamayıp boynuna sarıldığı anı ise şöyle anlatıyor: “Bana baktı ve şunu sordu ‘Geçen sene niye yoktunuz?’ 

Şirketin ilk ürünü Proteo Pack, ultra geniş bant radar ve yapay zeka kullanarak enkaz altındaki kişilerin kalp atışlarını tespit eden bir sistem. Ürün, AFAD, İBB Arama Kurtarma ve ilgili devlet kurumlarının test süreçlerinden geçti. Revor Tech’in ikinci ürünü Revor Care, kamera ya da giyilebilir bir cihaza ihtiyaç duymadan yaşlı bireyler, Alzheimer hastaları ve engelliler için düşme tespiti yapabilen bir sistem olarak geliştirilmiş; hastaneler ve bakım evlerinde pilot uygulamalarla test edilmiş. Ani düşmeleri algılayarak kurum yetkililerine ya da aile bireylerine anlık müdahale imkânı sunan bu teknoloji, bakım süreçlerine yeni bir güvenlik katmanı ekliyor.

Bayır, şirketin Avrupa’ya açılma süreci için farklı ülkelerden davetler aldığını belirtirken Türkiye’de geliştirdiği teknolojileri kullanan 200’ün üzerinde kurumla iş birliği içinde olduğunu söylüyor.

Tunga Bayrak

22 • Kurucu Ortak, Freya

Tunga Bayrak için yapay zeka, yeni bir iletişim biçimi. Yüzme alanında elde ettiği derecelerden nörosimbolik sistemlere, kuantum topluluğu başkanlığından girişimciliğe uzanan bir kariyer çizgisi var.  Pennsylvania Üniversitesi’nde aldığı Bilgisayar bilimi eğitimi sırasında yapay zeka alanında yoğunlaşarak Wharton’da yan dal yaptı, ekibini MIT’te hackathonlara götürdü. 

Girişimcilik tarafında önce üniversite başvuru metinleri üreten bir yapay zeka uygulaması geliştirdi. GPT-3 ve Manim’i birleştirerek metinden videoya matematik anlatan bir sistem geliştirdi; bu süreçte oluşturduğu ses altyapısı ise Tomas Nepala ile birlikte kurduğu Freya’nın temelini oluşturdu. Freya, finans ve sigorta sektörleri başta olmak üzere ABD, Avrupa ve Türkiye’de kurumlar tarafından kullanılan hiper-gerçekçi sesli yapay zeka ajanları geliştiriyor. Bayrak’ın bu proje için çıkış motivasyonu ise kişisel: Geçirdiği omuz ameliyatı sonrası bankalarla ve sigorta şirketiyle yaşadığı iletişim sorunları. Hedefi ise bir kurumu arayan kullanıcının insan ya da yapay zeka fark etmeksizin hızlı, doğal ve yorucu olmayan bir diyalogla çözüm alabilmesi. Freya’yı öne çıkaran iki eksen var. İlki, Türkçe’ye özel eğitilmiş modelleriyle doğal konuşmayı ve doğru anlamayı önceleyen (transformer) tabanlı yapısı. İkincisi ise güvenilirlik: Sistem devreye alınmadan önce binlerce simülasyonla testlerinin yapılıyor olması. 

Freya’nın kısa sürede 30 milyon dolarlık değerlemeye ulaşması, Bayrak’ın erken yaşta edindiği birikimlerin sonucu. Vizyonu ise net: Yapay zeka destekli müşteri hizmetlerinde küresel ölçekte standart belirleyen bir platform kurmak. Ancak ona göre asıl eşik, yapay zekanın kullanıcının niyetini ve duygusunu doğru okuyabildiği an geçilecek.

Dilara Bostancıoğlu

26 • Kurucu, Teamfluencer

Henüz Kabataş Lisesi’ndeyken sosyal medyanın yalnızca bir eğlence alanı olmadığını fark eden Dilara Bostancıoğlu, “Bu dünyanın kodlarını ben yazacağım” diyerek kendi yolunu çizdi.  Bugün 500 binden fazla içerik üreticisini buluşturan Teamfluencer’ın temelinde genç yaşta edindiği bu farkındalık var. 2010’ların sonunda markalar ile influencer’lar arasındaki iletişimi inceleyen Bostancıoğlu, veriye dayalı bir sistem kurmaya karar verdi. “Klişeler değil veriler konuşacak” yaklaşımı, Teamfluencer’ı bir pazarlama aracından çok ölçülebilir sonuç üreten bir teknoloji şirketine dönüştürdü. Henüz 18 yaşındayken Pepsi ile yaptığı ilk satış ise girişimin fikir aşamasından gerçek bir iş modeline geçişinin dönüm noktası.

Boğaziçi Üniversitesi’nde aldığı akademik altyapıyı girişimcilik vizyonuyla birleştiren Bostancıoğlu, aynı yıllarda Boğaziçi Yelken Takımı’nda yer aldı. “Yelken bana rüzgarı değil yönü okumayı öğretti” diyen genç girişimci, 2021’de anonim şirkete dönüşen Teamfluencer’ı büyütürken 2024’te Nevzat Aydın’dan 3 milyon dolar değerleme üzerinden yatırım aldı. Bugün Teamfluencer, Nike’tan Amazon’a küresel markalarla çalışan, yapay zeka tabanlı kampanya yönetimi sunan bir teknoloji platformu. “Biz trendlere tepki veren değil, trendleri önden okuyan bir şirketiz” diyor Bostancıoğlu. ABD pazarına açılan Teamfluencer ekibinin yüzde 80’inin kadınlardan oluşması ise onun fırsat eşitliğine odaklanan liderlik anlayışının somut bir göstergesi.

Vorga Can

29 • Kurucu Ortak, Novus

Vorga Can, yapay zeka, sosyoloji ve felsefe kesişiminde çalışan genç bir teknoloji girişimcisi. Can, Koç Üniversitesi’nde Sosyoloji ve Uluslararası İlişkiler okudu. Ardından Forbes Türkiye’de muhabirlik yaptı. Medya deneyimini Aposto’nun kurucu ekibine katılarak ve yayın yönetmenliği görevini üstlenerek devam ettirdi. Bugün ise bu yolculuk, şirketlerin yapay zekayla dönüşümünü sağlayan teknolojilere uzanıyor. Can’ın 2020’de Egehan Asad ile birlikte kurduğu Novus, Boston ve İstanbul merkezli bir yapay zeka girişimi. QNB, Acıbadem ve Adecco Group gibi kurumlara çağrı merkezi, finans ve sigorta alanlarında yapay zeka ajanları geliştiriyor. AutoContent, 360Sales, FinGenius ve InsurQ&A gibi ürünleriyle işletmelerin içerik üretimi ve veri analizine destek veren çözümler sunuyor.

Kuruluş sonrası MIT Sandbox ve Google for Startups’a kabul edilen Novus, Startup Wise Guys, Venture Lane, Inveo Ventures ve Vestel Ventures gibi yatırımcılarla büyüdü. Son olarak Vestel Ventures liderliğinde 14 milyon dolar değerleme üzerinden 1,5 milyon dolar yatırım alarak küresel ölçeğini hızlandırdı. Can, Novus’un geliştirdiği yapıları “yapay zeka ajanlarının orkestrasyonu” olarak tanımlıyor: “Her alan yapay zeka, yapay zeka ajanları ve bu orkestrasyonlarla kolaylaştırılabilir.” Kendisini “disiplinli ama sezgisel çalışan” biri olarak tanımlayan Vorga Can için teknoloji, sadece verimlilik aracı değil, insan odaklı bir düşünme biçimi.

Kadir Danışman

24 • Kurucu, Spektra Games

Bitlis Tatvan’daki küçük bir internet kafe… Üç arkadaş saatlerdir oyun oynuyor. Tam o sırada 14 yaşındaki Kadir Danışman, masadaki sessizliği bozan o soruyu soruyor: “Neden kendi oyunumuzu yapmıyoruz?” Bu cümle, birkaç ay süren araştırmaların ve uykusuz gecelerin de başlangıcı. Sonunda hazırladıkları oyun 350 bin indirmeye ulaşıyor. Danışman “O zamanlar oyun sektörü bir iş olarak görülmüyordu” diyor. Ama o dönem elde ettikleri gelir, ailelerine bunun gerçek bir ‘iş’ olabileceğini göstermek için yeterli olmuş.

Beş yıl sonra yani 19 yaşındayken, tam bursla kazandığı Koç Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü mezun olmadan bıraktı. “Okulda harcadığım vaktin bana geri dönüşü ile kendi işime harcadığım vaktin farkını görünce karar vermek zor olmadı” diyor. Şu ana kadar haklı görünüyor: 2020’de kurduğu Spektra Games, 3,5 yıl içinde 40 milyondan fazla oyuncuya ulaştı.

İlk yıllarda hiç yatırım almadan, kazandıkları her kuruşu bir sonraki projeye aktararak büyüdüler. “Bilgisayar alırken bile on kez düşünüyorduk” diyor. Bu sınırlı kaynaklar, ekibin reflekslerini keskinleştirmiş: “Bizim için önemli olan şey hızdı. Highway Racer Pro’yu üç yılda yapsaydık, piyasanın artık o oyuna ihtiyacı kalmayacaktı. On kişilik bir ekiple bir yılda tamamladık.” 

Highway Racer Pro, 2024’te ABD’de en çok indirilen mobil yarış oyunu oldu. 2025’te ise 45 ülkede “Racing” kategorisinde 1 numaraya yükseldi. Bugün Spektra Games, globalde bu türde faaliyet gösteren birkaç bağımsız stüdyodan biri. Şirketin değerlemesi 20 milyon dolara ulaşmış durumda. Danışman kendisini hâlâ “başarılı” olarak tanımlamıyor. Türkiye’den dünyaya iş üretmeyi umursuyor. “En zeki öğrenciler bu alana girmek istiyor. Biz de o potansiyelin doğru yönlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz.”

Hasan Burak Demir

27 • Kurucu, Feraset

Yapay zeka devriminde herkes teknolojiyi konuşuyor. “Ama biz onu insanın gündelik hayatına nasıl sokabileceğimizi düşündük” diyor Feraset’in kurucusu Hasan Burak Demir. Şirketin adını, İngilizce isimlere inat “Feraset” koymuş. “Güzel de oldu, dikkat çekti” diyor. Feraset, şu anda Türkiye’nin önde gelen yapay zeka mobil app şirketlerinden biri ama Demir’in ilk başarılı işi değil. 

Robert Kolej’den sonra Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun olan Demir, henüz 23 yaşındayken kurucularından olduğu Zerosum Games’i, dünya devi Zynga’ya satarak Türkiye’nin en genç teknoloji ihracatçılarından biri olmuştu. Feraset ile mobil oyun alanındaki deneyimini yeni bir boyuta taşıdı. “Feraset’i kurarken hedefimiz karmaşık sistemleri sade bir kullanıcı deneyimine dönüştürmekti” diyor. İki kişilik bir çekirdek ekiple kurulan Feraset, 2025’te Play Ventures ve 500 Startups’tan 4,5 milyon dolarlık yatırım aldı.. Şu anda 40 kişilik bir ekibe ulaşan şirketin Müzik.ai, Livensa, Hexa ve Aura gibi popüler yapay zeka tabanlı uygulamaları kısa sürede 40 milyona yakın kullanıcıya ulaştı.

Demir, bu büyümenin ardındaki enerjiyi hep aynı motivasyonla açıklıyor: Son kullanıcıya odaklanmak. Eğitim hayatı boyunca hep derece yapma hırsı olduğunu anlatırken bu hırsı hâlâ kaybetmediğini belli ediyor. “Türkiye’de doğup büyüdüm, Amerika’ya gitmek gibi bir hedefim hiç olmadı. Burada neler yapabilirim, buradaki yetenekleri nasıl değerlendirebiliriz, beni asıl heyecanlandıran bu. İlk şirketimi de burada kurdum, ikincisini de” diyor.

Hazal Evliyaoğlu

29 • Kurucu Ortak, The Purest Solutions

Hazal Evliyaoğlu’nun kariyerinde mühendislikten cilt sağlığına uzanan bilinçli bir dönüşüm var. Evliyaoğlu, Kocaeli Üniversitesi Endüstri Mühendisliği’nden ilk yüzde 10’da mezun oldu; bölüm asistanlığı yaptı, IEEE (Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) koordinatörlüğünü üstlendi ve bir dönem Yıldız Teknik Üniversitesi’nde eğitim aldı. Ardından Münih’e taşınıp TUM’da (Münih Teknik Üniversitesi) Sürdürülebilir Kaynak Yönetimi yüksek lisansını tamamladı. Bugün kozmetik şirketi The Purest Solutions’ın global operasyonunu Münih’ten yönetiyor.

Markanın ortaya çıkışı ise kişisel bir noktadan başlıyor. Hazal Evliyaoğlu, kendi cilt sorunlarına çözüm ararken ağabeyi Alim Ozan Evliyaoğlu ile 2020’de The Purest Solutions’ı kurmuş. Hedeflerini ise şöyle özetliyor: “Gereksiz vaatlerin değil, gerçekten işe yarayan içeriklerin olduğu bir marka yaratmak.” Bu nedenle şeffaflık politikalarını kuruldukları gün belirleyerek her yeni ürünün formülünü lansmanla birlikte kamuya açık paylaşmışlar. Kullanıcı geri bildirimleri ise yalnızca pazarlama için değil Ar-Ge’nin tam merkezinde konumlanıyor.

Evliyaoğlu’nun sürdürülebilirlik yaklaşımı, marka kültürüne yön verenler arasında. Türkiye’nin ilk plastiksiz kargo sistemlerinden birini hayata geçirdiler. Ürün bittikten sonra ambalajın atılmak yerine yeniden doldurulmasını sağlayan refill sistemini ise tamamen kendi kaynaklarıyla geliştirmişler. Bugün The Purest Solutions, 50’den fazla ülkede satılan bir cilt bakım markasına dönüşmüş durumda. Evliyaoğlu kararlarını sezgiye değil veriye ve kullanıcıya dayandırıyor. Ona göre başarının formülü açık: Bilimsel içerik, şeffaf iletişim ve sürdürülebilir üretim.

Selin Geçit

27 • Sanatçı

Herkes onu “Yalancı Bahar” yorumuyla tanıdı. Sertab Erener ile aynı sahneyi paylaştı. UEFA Champions Fest sahnesine çıktı.  Kariyerindeki en önemli gelişmelerden biri de 2022’de “Enemies” düetiyle Times Square’in göbeğinde yer alan ilk Türk kadın sanatçı ünvanını kazanması oldu.z

Selin Geçit, kendini bildiğinden beri sahneyi seviyor. Henüz dört yaşındayken müziğe olan yatkınlığını fark eden babasının “Şimdi taşlar yerine oturuyor” dediğini söylüyor. Çocukluk yılları tiyatrolarla, müzikallerle ve kesintisiz bir çalışma disipliniyle şekillenerek adım adım profesyonelliğe dönüştü. Bu tercihler, onu Londra’daki BIMM Universitesi’nde ‘yaratıcı müzisyenlik’ programıyla buluşturdu.

Geçit’in müzikal tarzı tek bir kategoriye sığmıyor. Pop, indie ve R&B ritimlerinin arasında özgürce dolaşıyor; tek bir durakta kalmak hiç ona göre değil. Bu devinim, yaşam tarzına da sirayet etmiş. Yıllardır farklı ülkeler arasında gidip geldiği için hiçbir yere tam anlamıyla ait hissedememek, başlangıçta onu tedirgin etmiş. Fakat sonra bu duyguyu kendi hikayesinin ham maddesi olarak görmeyi başardı. Şarkılarındaki çeşitlilik, bu aidiyetsizlik hissinin bir yansıması. 

Seslendirdiği şarkıların sözleri çoğunlukla kendisinin. Bestelerin yapımında yer alıp kliplerin kreatif dünyasını bizzat kuruyor. Temposu sıkı ama ritim değişiyor. Bazen 25 gününü stüdyoda geçirecek kadar yoğun, bazı dönemlerde de kendini dinlemek için es veriyor. Bu iniş çıkışlar ona göre yaratıcı sürecin doğal akışı. Gelecek planlarını yalnızca Türkiye’ye değil global sahneye göre kuruyor. En büyük hayali, Miley Cyrus ya da Steve Wonder gibi isimlerle çalışmak.

Zehra Güneş

26 • Sporcu

Zehra Güneş’e göre sahadaki rekabet kadar hayattaki direnç de önemli. “Bütün gün çalışıp anne olan kadının da, tüm gün çocuk bakan kadının da mücadelesi kıymetli. Biz sadece daha görünür olan taraftayız” derken, milli formayı giydiğinde aklından geçen cümleyi de ekliyor: “Türk kadını olduğunu unutma; mücadele senin ruhunda var.” Çocukluğunda uzaya gitme hayalleri kuran Güneş, 12 yaşında VakıfBank altyapısındaydı; bugün ise kulübün kaptanı. Voleybola başladığı ilk günü anlatırken hâlâ heyecanlanıyor: “VakıfBank A Takımı’yla çıktığım ilk antrenmanı unutamıyorum, Ay’da yürüyormuş gibi hissetmiştim.”

Başarılarının merkezinde kendi potansiyeli üzerine bitmeyen soruları var. “Neyi daha iyi yapabilirim, nerede tökezledim, nasıl kazandım, neden kaybettim?” sorularını yalnızca antrenörleriyle değil, takım arkadaşlarıyla ve psikoloğuyla da konuşuyor. Ona göre başarı, takım oyununu saha dışına taşıyabilmekten geçiyor. Ailesinin desteği ise çok kıymetli. Çocukluğunda imkanlar sınırlı olmasına karşın annesi her gün üç vasıta değiştirerek onu antrenmanlara götürerek baskı kurmadan yalnızca güven vermiş. Bugün hâlâ her maçında, tribünde aynı kararlılıkla yanında. Zehra için disiplin ve tutku birbirinden ayrılmıyor. Paris Olimpiyatları öncesi ameliyat olması gerektiğinde, kadrodan çıkacağının bilinciyle günde sekiz saat tedavi gördüğü dönemi hatırlıyor. UNICEF Çocuk Hakları Savunucusu olarak da yoğun bir takvim yürütüyor; boş zamanlarında film izleyip kitap okuyor.  Gelecek hedefi: Kulübüyle tüm kulvarlarda kupa kaldırmak ve 2028 Los Angeles Olimpiyatları’nda kürsüye çıkmak.

Baran Kala - Sarp Kala

27 • Kurucu Ortaklar, BAHS

Baran ve Sarp Kala, kendi hayatlarında yaşadıkları “sağlıklı ve pratik besine erişim” sorunundan yola çıkarak BAHS markasına imza atan iki kardeş. İlk ürünleri bir protein bar olsa da asıl yolculuk, öğün tozu Ar-Ge’siyle şekillenmiş. İki kardeşin girişimcilikle tanışması ise pandemiden önce, bambaşka bir teknoloji girişimine dayanıyor. Bugün o deneyimindeki hatalarının onları daha planlı, daha dayanıklı iki kurucuya dönüştürdüğünü anlatıyorlar.

Sarp, HEC Lausanne mezunu; yurt dışında eğitimin en büyük katkısının vizyon kazanmak olduğunu düşünüyor. Baran ise Sorbonne’daki eğitimini yarıda bırakıp Türkiye’ye dönmüş. 2021 yılında kurulan BAHS aynı zamanda bir kardeşlik düzeni: Baran stratejiyi çizerken Sarp operasyonu yönetiyor; biri eksik kaldığında diğeri tamamlıyor. Diğer kurucu ortaklar Hüseyin Şimşek ve Akın Özpınar da hâlâ ekibin içinde ve ikili için bu kolektif bilinç çok anlamlı. Baran’ın bu konuda kısa bir cevabı var: “Bir start-up için fikir mi, ekip mi derseniz… Ekip derim.”

BAHS, “sağlıklı yaşam bir trend değil, kültür” yaklaşımıyla ilerliyor. İkili, vegan ve glutensiz ürünleri, bu kavramlar henüz bu denli yaygınlaşmadan önce piyasaya sürdü. Sarp, “O zaman veganizm çok dar bir pazar olarak görülüyordu” diyor. Sürdürülebilirlik şirketin ticari stratejisinden çok kurucuların kişisel prensibi; içeriklerden fiyatlamaya, Ar-Ge’den dağıtıma kadar bütün kararları bu çizgide alıyorlar. Önlerinde Avrupa’da kaliteyle, Orta Doğu ve Asya’da pratik çözümlerle büyüyen bir yol var. Hedefleri 2028’de 80 milyon dolar ciroyu aşmak. Hızlı gidiyorlar ve iş dışında bile işten uzaklaşmıyorlar. Baran’ın tek cümlesi bu durumu özetliyor: “Tatillerden nefret ederim; yaptığım iş beni yormuyor, aksine dinlendiriyor.”

Dilara Kaplan

29 • Kurucu Ortak, Orbina

Dilara Kaplan, gündüz kurumsal projelerde çalışıyor; akşamları ise maaşıyla fonladığı iki ‘junior’ yazılımcıyla kendi yapay zeka modelini inşa ediyordu. Bugün şirketi Orbina, Google, Microsoft ve AWS’ten toplam 1 milyon dolarlık bulut hibesi alan; Allianz, DenizBank, Kiwi ve Aslı Bisiklet gibi markaların müşteri deneyimini yöneten bir teknoloji platformuna dönüştü.

Kaplan çocukluğunda sessiz olduğunu ama çok iyi gözlem yaptığını belirtiyor. Balıkesir Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler okurken Bandırma’da dört yıl boyunca binlerce genci buluşturan etkinlikler organize etti; topluluk yönetiminin dinamiklerini o yıllarda öğrendi. Mezuniyet sonrası Bilişim Vadisi ve Yıldız Teknopark’ta teknik projelerde görev aldı; teknolojinin altyapısını ve disiplini burada edindi. Orbina ilk kurulduğunda bir içerik platformuydu. Ancak markalarla yapılan testler, gerçek ihtiyacın başka bir yerde olduğunu gösterdi. Kaplan ve ekibi binlerce Türkçe veriyi işleyerek modeller eğitti ve Türkçe konuşabilen yapay zeka ajanları geliştirdi. Bu pivot, Orbina’nın kaderini değiştirdi. Bugün şirket, müşteri deneyimini birkaç dakika içinde çözüp yöneten yapay zeka modelleriyle çalışıyor. Kaplan, tüm bu süreç boyunca kişisel olarak büyük risk aldı. 2023 sonunda bir girişim sermayesinden 100 bin dolarlık borç alarak ekibini kurdu; aylarca maaş almadan çalıştı. Şimdi ise şirket, aynı tutara yaklaşan aylık tekrarlayan gelir seviyesine geldi. Orbina’nın 15 kişilik bir ekibi bulunuyor ve Kaplan’ın en büyük hedeflerinden biri şirketinde  kadın mühendis sayısını artırmak.

Oğulcan Lider Kara

27 • Danışman, Corpera Consulting

Erken yaşta para kaybetmek çoğu insan için caydırıcı olabilir. Lider Kara için tam tersi geçerli. Kara’nın finans piyasalarına ilgisi bir İnternet forumunda rastladığı yatırım stratejileriyle başladı. Liseye giderken dayısının yatırım hesabında işlem yaparak deneyim kazandı. “O yaşta para kaybetmek, bir stratejinin sınırlarını öğrenmenin en hızlı yoluydu” diyor. Finansal sistemin rakamların ötesinde insan davranışıyla şekillendiğini o zamanlar kavradığını anlatıyor.

İstanbul Üniversitesi’nde Amerikan Kültür ve Edebiyatı eğitiminin ardından Koç Üniversitesi’nde işletme yüksek lisansı yapan Kara, Yale Üniversitesi’nin düzenlediği ‘Global Stock Trading Competition’ yarışmasına katıldı. Bu yarışmada, üst üste iki yıl dünya birincisi oldu. İlk senesinde agresif, yüksek hacimli bir al-sat stratejisi izlemiş. İkinci seferde tam tersi, uzun vadeli ve temkinli... İki farklı stratejiyle birincilik kazanmak yatırım dünyasına bakışını netleştirmiş: “Yatırımda en büyük avantaj, belirli bir kalıba saplanmamak. Piyasayı kendi doğasında okumak.” Kara, sosyal medya, haber siteleri ve finansal forumlardan gelen veriyi tarayıp finansal araçlar hakkındaki kullanıcı eğilimlerini ölçüyor ve skorluyor. Sonra bu skoru fiyat hareketleri ve volatilite ile karşılaştırıp aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakıyor.

Ona göre “Yapay zeka insanların veriye ulaşımını hızlandırıyor ama muhakeme ve tahmin yürütme hâlâ insanın alanı. Piyasalar doğası gereği insan davranışını yansıtıyor.” Elde ettiği birincilikler sonrasında Oğulcan Lider Kara’ya yatırım bankacılığı alandaki pozisyonlar için “headhunter”lar ulaşmış. ABD’den gelen teklifleri geri çeviren Kara, bireysel yatırımcıların da kurumsal seviyedeki gelişmiş analiz araçlarına erişebilmesini hedeflediklerini söylüyor. Amaçlarının yatırımcıya yalnızca mali tabloları değil, büyüme trendlerini, sektör karşılaştırmalarını ve makro bağlamı birlikte değerlendirebileceği bütüncül bir analiz imkanı sunmak olduğunu vurguluyor. “Birinci olduktan sonra hep ‘Şimdi ne var?’ diye sordum kendime” diyor. “Sanırım beni çalışmaya iten şey, hep bir sonrakini merak etmek!”

Berk Keklik

25 • İçerik Üreticisi

Sosyal medyanın hızla yeni şöhretler yarattığı bir dönemde, mizahını kendi anlatı evrenine dönüştürerek öne çıktı. Kısa videoların anlık tüketildiği bir dünyada üretimini gözlem ve karakter inşası üzerine kurması onu farklı kılan özellikler arasında. Bu hikayenin temeli ise lise yıllarında sahneye çıktığı tiyatro günlerine ait; ileride yaratacağı karakterlerin dili ve tonu da tam burada şekillendi. Bugün Keklik, sosyal medyada 4,6 milyon takipçisiyle kendi jenerasyonunun en güçlü dijital anlatıcılarından biri.

Metroda çektiği “Duraktan Durağa” serisi, geniş kitlelerle kurduğu bağın ilk ciddi adımıydı. Gündelik hayatın küçük anlarını yeniden kurma becerisi, bu projeyle belirginleşti. Üretim sürecinin çıkışını ise şu cümlesi özetliyor: “Fikirler aklıma zaten her yerde geliyor, çünkü Türkiye’deyiz, malzeme bol.” Keklik, dijital dünyanın teorik tarafını daha iyi kavramak için Bahçeşehir Üniversitesi’nde reklamcılık okumaya başladığını anlatıyor. Böylece sahada kurduğu pratik yaratım diline bir de akademik çerçeve ekliyor. Öğretmen bir anne ve eski milli güreşçi bir babaya sahip olması, disiplin ve dayanıklılık açısından güçlü bir arka plan sağlamış.

Yaratıcılığını korumak için zaman zaman bilinçli olarak sade rutinine dönüyor; böylece yeni fikirlerin filizlenmesi için kendine alan açıyor. Tanınırlığın getirdiği değişimler ise onu giderek daha çok ailesine ve kendi iç sesine yaklaştırıyor. Geleceğe dair hayali net: Kısa videoların hızına rağmen kalıcı işler üretmek ve yarattığı her karakter için ayrı bir film çekerek dijitalden sinema uzanan güçlü bir dünya kurmak.

Berkay Koçak

28 • kurucu, Bridgesoft

Bridgesoft’un kurucusu Berkay Koçak, “Bir yazılım bilgisi nasıl optimize ediliyorsa tarımda da kaynak aynı hassasiyetle kullanılmalı” diyor ve ekliyor: “Bizim yaptığımız yalnızca doğru yere ilaç atmak değil; yanlışın sistemden kalkmasını sağlamak.” Yedi yaşında bilgisayar kodlarıyla tanışan Koçak, Yeditepe Üniversitesi’ndeki Bilgisayar Mühendisliği eğitiminin ardından, bir Alman teknoloji şirketinde çalışırken Türkiye’deki tarım süreçlerinin hâlâ büyük ölçüde geleneksel kararlarla yürütüldüğünü fark etti. Bu gözlem, onu teknolojiyi verimliliğe dönüştürecek yolları aramaya itti. Böylece 2021’de yapay zeka ve sensör teknolojisini tarlalara taşıyan Bridgesoft’u kurdu. Şirketin geliştirdiği Smart SprayX/PRO sistemi, traktörlere monte edilen kamera modülleriyle tarlayı milisaniyeler içinde tarıyor; bitkiyi yabancı ottan ayırıyor ve yalnızca gerekli alanlara ilaçlama yapıyor. Böylece kimyasal tüketimi yüzde 90 azalırken su ve yakıt tasarrufu sağlanıyor. Sistem, bulut tabanlı analiz altyapısıyla çalışıyor. Çiftçiler topladıkları verileri çevrimiçi panelden izleyebiliyor, ürün türüne ve toprak yapısına göre ilaçlama aralıklarını ayarlayabiliyor. Yazılım her sezonun yeni verileriyle kendini yeniden eğitiyor.

Bridgesoft, TAGEM (Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) işbirliğiyle Türkiye’nin farklı bölgelerinde pilot uygulamalar yürütülüyor. İngiltere’de de yeşil tarım fonlarından ve saha erişim ağlarından yararlanan şirket, “Smart SprayX” ve “Smart FertiX” adını verdiği akıllı ilaçlama ve sıvı gübreleme sistemleriyle büyüyor. Hedef, Avrupa pazarında yerli üretimle rekabet eden çevreci tarım teknolojilerini yaygınlaştırmak. Koçak’a göre “Yapay zekayı masa başından sahaya indirdiğinizde, teknolojiyle doğa arasında yeni bir dil kuruluyor.”

Çağan Koyun

21 • Kurucu, Spark

Çağan Koyun, 20 yaşında Spark SuperApp’i kurarak e‑mobilite alanında Türkiye’nin ilk kurumsal elektrikli taşıt tanıma çözümünü geliştirdi; milyonlarca kullanıcıya ulaştı. O, kendini sadece girişimci değil “vizyoner” olarak tanımlıyor; çünkü onun için üretmek bugünü değil, geleceği hedeflemek demek. Bu bakış açısını ise lise yıllarında kurduğu FRC robotik takımında, ardından Teknofest’in elektrikli ve otonom araç yarışmalarında kazanmış. Koyun, erken yaşta kurduğu AI-TT (Artificial Intelligence Technologies) takımıyla araç algılama, makine öğrenimi ve otonomi teknolojileri üzerinde çalıştı; elektrikli araçlardan insansız hava araçlarına uzanan bir teknik altyapı edindi.

Bu birikim, üniversiteye başladığında Spark’ın doğmasına yol açtı. Spark, elektrikli araç kullanıcılarına şarj istasyonlarını, rota planlamayı, yol yardım ve sigorta hizmetlerini tek noktadan sunan bir mobilite super app’i. Elektrikli araç sayısının hızla arttığı dönemde regülasyonları, kullanıcı davranışlarını ve sektör boşluklarını analiz ederek yola çıkan Koyun, uygulamayı Avrupa’da 575 bin şarj istasyonuna entegre edebilen bir noktaya taşıdı. Koyun bugün Spark’ı farklı platformlara entegre ederek büyütmeyi hedefliyor.

Genç yaşta girişimcilik ekosisteminin zorluklarını da yakından tanımış. “Ucuz iş gücü, kullanışlı beyin” muamelesinin yaygın olduğunu söylüyor. En büyük kırılma noktası ise yanlış yatırımcı deneyiminden sonra, teknoloji dünyasında 40 yıllık geçmişi olan İsmet Koyun ile yollarının kesişmesi olmuş. Onu “kurtlar sofrasında bir omurga” olarak tanımlıyor. Bu ortaklık, Spark’ın küresel entegrasyonlarını da hızlandırdı. Çağan Koyun için başarı, hızlı büyüme değil; değer üreten, sürdürülebilir bir yol açmak.

Büşra Köksal

25 • Kurucu, PM Biomaterials

Bilime duyduğu çocukluk merakı ve azmi sayesinde Büşra Köksal, 20’li yaşlarında petrokimya sektörünü dönüştürmeye çalışan genç bir sanayici oldu. Hayali akademisyenlikti; ancak bir akademisyeninin yönlendirmesiyle başvurduğu Hamdi Ulukaya Girişimi, hayatının kırılma anıydı. New York’ta aldığı eğitim ve Chobani fabrikasında gördükleri ona yeni bir hedef çizdi: “Benim malzemem de bir gün bu üretim hatlarında olmalı.” 

Bugün kurucusu olduğu Plastic Move ve PM Biomaterials, atık nişastadan üretilen, mevcut polimerlerle yüzde 60’a kadar karışabilen biyobazlı ve geri dönüştürülebilir bir “joker malzeme” geliştiriyor. Ama Köksal’ın farkı sadece malzeme üretmek değil; şeffaflığı iş modelinin merkezine koyması. ‘Greenwashing’e izin vermiyor, markalara doğru beyan zorunluluğu getiriyor. Türkiye’de genç ve kadın bir üretim girişimcisi olmanın mental zorluklarını da saklamıyor; yine de ülkenin potansiyeline güveniyor: “Türkiye, sopayı dikseniz yeşerecek kadar bereketli.” Bugün büyük kimya şirketleriyle masaya oturan Köksal’ın 30 yaşından önce en büyük hedefi geliştirdiği malzemeyi petrokimya tesislerine sokmak. “Eğer o tesislere girersek yaptığımız etki tüm dünyayı sarar.” Köksal için başarı kariyerden çok daha derin bir şey: “Başarı, hayal ettiğin karakter olabilmek.”

Motive

25 • Müzisyen

Motive, gerçek adıyla Tolga Can Serbes, 11 yaşında duyduğu bir şarkıda kendi duygularını bulduğunda müziğin hayatındaki yerini keşfetti. Onun için rap, bir iletişim biçiminden çok onu harekete geçiren içsel bir güç. Rap müzisyeni Tepki ile tanıştıktan sonra MOB Entertainment’a dahil olması ve “Çekmece Flow” ile sahneye çıkması, bu serüvenin ilk adımıydı. 2020’de yayımladığı “Makaveli” albümüyle dikkatleri çekti; 2022’de çıkan “22” isimli albümü Spotify Top 10 listesinde altıncı sıraya kadar yükselerek geniş kitlelerin beğenisini kazandı. Baskıyı bir yük olarak değil, bir “benzin” gibi kullanıyor; temsil ettiği kitlenin de ona sorumluluk değil, motivasyon gücü verdiğini belirtiyor.

Motive’nin üretim disiplininin de kendine göre kuralları var: Bir şarkıya ikinci kez oturduğunda finali hissedemiyorsa o şarkı bitmiyor. Stüdyo onun için bir süreklilik alanı; istikrarla geri dönmeyi, uzun uzun çalışmayı seviyor. Hikayeyi kurarken de her parçanın kendi dilini seçmesine izin veriyor. Ona göre karmaşık bir ritim mi yoksa sade bir anlatım mı gerekeceğini belirleyense şarkının kendisi. Bugün geldiği noktayı sürpriz olarak görmüyor; “10’lu yaşlarımda kurduğum hayaller, şu an gerçeklerim oldu” sözü ise başarısındaki uzun vadeli bir vizyonun yansıması.

Defne Özcan

17 • Pilot Adayı

Türkiye’de solo uçuş gerçekleştiren en genç kadın pilot adayı olan Defne Özcan, mühendislerin arasında büyüyen genç bir kız. Tam da bu nedenle “Mühendis olacağım” farkındalığına sahip. Ancak lisede katıldığı online mühendislik programlarında iki nokta onu hayal kırıklığına uğratmış; ekran başındaki kız sayısının neredeyse yok denecek kadar az olması ve yaşatılan “buraya ait değilsin” hissi. Böylece Özcan var olan eşitsizliği görünür kılmaya karar verdi. Önce sosyal medya üzerinden “Aklım Havada” adını verdiği bir inisiyatif başlattı; ancak paylaşımların sınırlı kaldığını görünce daha güçlü bir adım gerektiğini hissetti. Bu iş için pilotluğu seçme nedenini ise şöyle açıklıyor: Havacılık hâlâ dünyanın en erkek egemen alanlarından biri ve bu alanda bir ilki başarırsam mesajım çok daha geniş kitlelere ulaşmış olacaktı.”

Özcan, 15 yaşında sportif havacılık eğitimine başladı. Teorik eğitimlerin ardından Ultralight Pilot Lisansı (UPL) sürecine dahil oldu ve 19’uncu saatinde solo uçuş yapma yetkinliğini kazandı. Sabahın altısında kalkıp akşama dek yoğun uçuşlarla geçen bir süreç… Cumhuriyet Bayramı’ndan iki gün önce tek başına havalandı ve böylece Türkiye’nin en genç solo uçuş yapan kadını oldu. Ardından gelen medya ilgisi ise tahmin ettiğinden büyüktü. Altı ay sonra bir sürpriz daha yaşadı: Time dergisinin “Yılın Kızları” listesine seçildiğini öğrendi. Time ve LEGO iş birliğinde hikayesinin “legolaştırılması” ise onu dünya çapında görünür kıldı. Bugün temel hedefi, makine mühendisliği. Erkek egemen alanlarda cesaret kırıcı sözler duyduğunu ancak bunun onu etkilemediğini söylüyor: “Tanımadığım insanların ne düşündüğü önemli değil; ben amacımı biliyorum.”

Furkan Öztürk

29 • Bilim İnsanı

Furkan Öztürk, bilime yeni adım atan gençlere şu tavsiyeyi veriyor: “Nev-i şahsına münhasır bireyler olsunlar. İlgi ve tercihlerini kendileri belirlesinler. Çevrenin kendilerini sıradanlaştırmasına karşı dirensinler.” Kendi yolculuğu da böyle başladı. 2014’te üniversite sınavında Türkiye 37’ncisi olmasına rağmen farklı bir bölüme değil, Bilkent Fizik’e yönelme kararı tartışma yaratmıştı. Lisans yıllarında Indiana Üniversitesi, ETH Zürih ve Harvard’da staj yaptı; yoğun madde fiziği üzerine araştırmalar yürüttü ve ilk makalesi American Physical Society dergisinde yayımlandı. 

Harvard’dan gelen davetle 2018’de doktoraya başladı. Üç yıl atom, molekül ve optik fiziği çalıştıktan sonra yönünü yaşamın başlangıcı araştırmalarına çevirdi. Dimitar Sasselov’la yürüttüğü tez çalışmasında, canlılardaki moleküler yönlülük sorununa 175 yıldır aranan açıklamayı getirerek homokiralite problemini yeni bir fizik–kimya–jeoloji çerçevesinde ele aldı. Doğal manyetik minerallerle RNA öncüsünün tek ayna görüntüsünü üretmeyi başaran deney dizisi Science tarafından “çığır açıcı” olarak duyuruldu; Nobel ödüllü Jack Szostak araştırmayı alanın en makul çözümü olarak değerlendirdi. Harvard’ın Goldhaber Ödülü’nü kazandı.

Cambridge King’s College’de yürüttüğü bir yıllık bağımsız çalışmaların ardından, 2025’te 28 yaşındayken Caltech’e profesör olarak atandı ve yaşamın başlangıcı ile yaşayan sistemlerin fiziğine odaklanan Öztürk Lab’i kurdu. Laboratuvarında erken Dünya koşullarının kimyasal süreçlerini, karmaşık doğal sistemlerin fizik ilkelerini ve biyolojik organizasyonun sınırlarını araştırıyor. Los Angeles’ta yaşayan Öztürk; bilim kadar sanat, klasik müzik, koşu, jiu-jitsu ve seyahatle ilgileniyor. Kendi tarzını ise tek cümleyle özetliyor: “Yönlendirilmekten pek hoşlanmam; yanlış bile olsa o yanlışı kendim yapmayı, başkasının yönlendirmesiyle yaptığım doğruya tercih ederim.”

Nehir Özzengin

20 • Piyanist, Besteci

Piyanonun başına geçtiğinde henüz dört yaşındaydı. Nota okumayı bilmeden tuşlara bastığı o ilk ders öğretmeninin dikkatini çekmeye yetmiş. Yaşar Üniversitesi’nde başladığı piyano eğitimine, 15 yaşında tam puanla kabul edildiği dünyanın en saygın konservatuvarlarından Almanya’daki Karlsruhe Müzik Üniversitesi Piyano Bölümü’nde devam ediyor.

Bugüne kadar aralarında İtalya, Belçika, Sırbistan, Lüksemburg ve Slovenya’nın da bulunduğu ülkelerde düzenlenen yarışmalardan 14 uluslararası ödülle dönen genç sanatçı, “Umuda Haykırış” adlı eserini hastalıklarla mücadele eden çocuklara adadı. O süreç, sanatın kişisel bir ifade olmaktan çıkıp toplumsal bir sese dönüşebileceğini fark ettiği dönüm noktası oldu. “Yaratımın belirli bir zamanı yok” diyor. “Sabahın sessizliği ya da akşamın dinginliği... İlham, ritmini bulduğunda geliyor.” Bazen bir film sahnesi, bazen doğanın hareketi, bazen bir çocuğun sesi yeni bir eserin başlangıcı. Klasik altyapısını folk, blues ve Türk ezgileriyle harmanlayarak özgün bir ses kuruyor. Yoğun prova ve konser dönemlerinde kısa yürüyüşler, dengeli beslenme, nefes çalışmaları olmazsa olmazlarından. “Beden ve zihin uyumu olmadan sahneye çıkmam” diyenlerden. Akbank’ın 75’nci yılı için bestelediği proje, müzikal olgunluğunu gösteren en özel işlerinden biri oldu: “Bir kurumun hafızasıyla kendi sesimin birleştiği andı” diyor. Kız çocuklarına da bir mesajı var: “Kimsenin size sınır çizemeyeceğini unutmayın”.

Toprak Razgatlıoğlu

29 • Motosiklet yarışçısı

Üç kez Dünya Superbike Şampiyonu olan Toprak Razgatlıoğlu için her yarış bir hayat dersi gibi. “Düşsen de kalkmayı, kaybetsen de yeniden başlamayı öğreniyorsun. En önemlisi, kazandığın zaman mütevazı kalmayı.” Toprak Razgatlıoğlu’nun motor sporlarına başlaması, Sakarya’da babasının atölyesinde küçük bir 50 cc motosikletle yaptığı ilk denemelere dayanıyor. Onu hem bu spora hem de pist kültürüne erken yaşta taşıyan “Tek Teker Arif” olarak tanınan babasının gösterileri. Razgatlıoğlu, babasının dünya şampiyonluğu hayalini gerçekleştirerek Superbike’ta üç kez zirveye çıktı. 2015’te Avrupa Superstock 600 şampiyonluğu ve 2021’de ilk dünya şampiyonluğunu kazandı. 2024’te BMW ile “imkânsız” görülen şartlarda yeniden zirveye, şampiyonluğa ulaştı ve MotoGP kapısı ona açıldı. Razgatlıoğlu’na göre en büyük destekçileri ailesi, Kenan Sofuoğlu’nun rehberliği ve Red Bull ekibiyle uzun yıllara dayanan iş birliği...

Günlük rutininde erken başlayan antrenmanlar, fiziksel olduğu kadar zihinsel dayanıklılığı da kapsıyor. Yarış dışı zamanlarda denge antrenmanları, simülasyon çalışmaları yapıyor. Piste çıktığında ise tüm stres kayboluyor. MotoGP’de ilk hedefi adaptasyon; orta vadede podyumlar ve şampiyonluk mücadelesi. Türkiye gibi motor sporlarının sınırlı görünürlükte olduğu bir ülkeden dünya zirvesine çıkmanın sorumluluğunu duyuyor ve genç sporcular için bir yol açmak ve Türk bayrağını her pistte temsil etmeye devam etmek istiyor. Razgatlıoğlu’nun bu spordan öğrendiği üç temel değer var; sabır, azim ve mütevazılık. Ona göre gerçek başarı, pistte olduğu kadar karakterde de çizgisini koruyabilmek.

Zeynep Sönmez

23 • Sporcu

Topun sesiyle yankılanan, zamanla gerçekte kendine karşı oynanan bir mücadele… Zeynep Sönmez’in tenis kariyeri, altı yaşında bir oyun alanında başladı.  Her gün biraz daha hızlı koşmak ve biraz daha isabetli vurmak isteği, bugün de onu sahaya çıkaran temel motivasyon. İlk Grand Slam maçında onu en çok etkileyen şey kortun büyüklüğü değil, sessizliği olmuş; kalabalığın ortasında kendi iç sesini duyduğu an.

Kariyerinde unutamadığı diğer anlar arasında 2023 Roland Garros ön elemelerinde üç maç kazanıp Grand Slam ana tablosuna adım atması ile 2024’de gelen ilk WTA şampiyonluğu var. Yine de en önemli dönüm noktalarının kayıplardan sonra geldiğini söylüyor; çünkü her yenilgi ona sabrın önemini göstermiş. WTA sıralamasında 69’uncu basamağa yükselmesi ise yalnızca bir kilometre taşı değil, kendisine “buraya aitim” dediği bir eşik. O, bundan sonrası için rakamlar kadar yolculuğun kendisine de odaklanıyor: İlk 50 hedefi, Grand Slam’lerde ikinci hafta hayali ve bunların ötesinde insan olarak büyüdüğünü hissedeceği bir kariyer.

Kort dışında genç sporculara yol gösterme isteği, spor psikolojisine duyduğu merak ve zihinsel dayanıklılığa dair yaptığı okumalar yolunu çiziyor.  Türkiye’de tenisin çok yaygın olmadığı bir ortamda ilerlemek, çoğu zaman yalnızlıkla baş etmeyi gerektirmiş, fakat o yalnızlığı zamanla içsel bir güç kaynağına dönüştürmüş durumda: “En zoru, inananların az olduğu bir yerde inanmaya devam etmekti. Bazen korttan çok yalnızlıkla mücadele ettim. Ama o yalnızlık beni olgunlaştırdı. Bir noktada anladım ki insanın inancı dış desteğe değil, iç huzuruna dayanmalı.”

Umutcan Sürücü

25 • THY, Uzman Yardımcısı

Umutcan Sürücü, hukuk mezunu olmasına rağmen kariyerini teknolojiye ve havacılığa doğru şekillendiren genç bir ekip lideri. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okurken girişimciliğe yöneldi ve ilk başarısı, Teknofest’te geliştirdiği valiz hasar tespit projesiyle kazandığı Türkiye birinciliği oldu. Bu başarı ona havacılıkta yeni bir kapı açtı. Hatay Depremi’nde havalimanlarının kapanmasıyla yaşanan krizleri izlerken aklında kritik bir soru belirdi: “Uçaklar ani bir kapanmada nereye yönlendiriliyor?” İstanbul Havalimanı’nın artacak uçuş trafiğini düşününce, bunun sistematik bir çözüme ihtiyaç duyduğunu fark etti.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın yarışmasına ekibiyle katıldı; proje Türkiye üçüncüsü oldu. Asıl dönüm noktası ise Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO), Birleşmiş Milletler nezdindeki inovasyon yarışmasıydı. Belgelerin kaybolduğu, vize krizlerinin yaşandığı, ekibin dört farklı ülkede olduğu zorlu bir süreç... Ancak Sürücü’nün deyimiyle onları bir arada tutan “inanmak”tı. Sonuç: Yeditepe Üniversitesi’nin yapay zeka tabanlı hava trafik sistemi projesine birincilik ödülü geldi ve Türkiye bu yarışmada ilk kez dereceye girmiş oldu. Projeleri, meteorolojik krizlerde uçakların hangi havalimanına yönlendirileceğini yapay zekayla saniyeler içinde öneren bir sistem. Bugün hâlâ telefonla çözülen kapasite kontrollerini otomatikleştirerek trafik sıkışıklığını, yakıt kaybını ve riskleri azaltıyor. Tam otonom değil; nihai karar insanda kalıyor. “Artacak uçuş ve drone trafiği için bu artık zorunluluk olacak” diyor. Sürücü’nün hedefi net: Projeyi bir - iki yıl içinde Türkiye’de hayata geçirmek ve ardından dünya havalimanlarına taşımak.

Alperen Şengün

23 • Sporcu

Alperen Şengün, iyi bir basketbolcu olmanın gerektirdiği pek çok niteliği tek bir profilde topluyor. Karar verme hızının yüksekliği, post oyunundaki sezgisi ve pas zamanlamasındaki doğal ritmi, onu hücum akışında belirleyici bir rolde.

Şengün’ün basketbola yönelmesi, kardeşini izlerken hissettiği merakla başladı. Bandırma Kırmızı’daki ilk profesyonel sezonu gelişimin temel taşını oluşturdu. Ardından Beşiktaş’ta gösterdiği performans hem Türkiye liginde hem de uluslararası çevrelerde dikkat çekti. Bu çıkış, onu 2021 NBA Draftı’nda 16’ncı sıradan Houston Rockets’a taşıdı. Şengün’ün oyunu, klasik pivot tanımını esneten bir yapıya sahip. Post bölgesinde çözüm üretebilen; aynı pozisyondan oyun kurucu rolüne geçebilen; temas altında dengesini kaybetmeyen bir ‘uzun’ o. Takım arkadaşlarını besleyen pas açıları, alan yaratma becerisi ve oyunu okuma hızı onu en iyilerden biri yapıyor.

2025’te NBA All-Star seçilmesi ve A Milli Takım ile EuroBasket’te gümüş madalya kazanması, kariyerinde hem bireysel hem kolektif anlamda yeni bir eşik. Bir dönem “Baby Jokić” benzetmeleri yapılsa da Şengün son yıllarda oyun stilini o etiketten bağımsızlaştıran, kendi temposunu ve karakterini oluşturan bir çizgide. Houston Rockets’ın yeniden yapılanma döneminde üstlendiği rol de bu dönüşümün parçası. Takımın hücum düzeninde yalnızca fiziksel bir hedef değil; pas trafiğinin başladığı, hücum seçimlerinin şekillendiği bir merkez o.

Asiye Bahar Tabanlı

25 • Kurucu, Turkishe

Köyceğiz’de büyüyen Asiye Bahar Tabanlı, Türk-Alman Üniversitesi’nde Moleküler Biyoloji okurken genç kadınların sesinin daha gür çıkması gerektiğini fark etti. 18 – 25 yaş arası genç kadınlar için eğitim, mentorluk ve liderlik programları sunan bir dayanışma alanı yaratmak istedi. Böylece Turkishe doğdu. Kısa sürede 20 bini aşkın genç kadına ulaşan girişim, şehir bazlı temsilciliklerle büyüyen bir topluluğa dönüştü. Eğitim programları, mentörlük desteği ve geniş profesyonel ağı ve kurum iş birlikleri sayesinde binlerce genç kadının hayatına dokunuyor. Amiral gemisi etkinlikleri “Var Mısın Zirvesi”, her yıl yüzlerce genç kadını rol model liderler, girişimciler ve uzmanlarla bir araya getiriyor.

Adımları test etmek, olasılıkları görmek, işe yarayanı büyütmek… Asiye Bahar Tabanlı’nın karar alma süreci, satranç disiplininin etkilerini taşıyor. “Denemek başarısızlık değil, öğrenme biçimi” diyenlerden. Tabanlı’nın liderlik anlayışı hiyerarşiden yana değil, alan açmaya dayalı: “İyi fikir uygun zeminde çoğalır” inancında. Zorlandığı dönemlerde olumsuz dış seslerin kendi iç sesine dönüşmemesi için güçlü bir mücadeleye giriştiğini söylüyor. Bu süreci görünür kılmak için de “Yapabilirsin” adını verdiği podcast’i başlattı. “Çünkü herkesin hayatında ‘Yapamazsın’ diyen sesler çok fazla. “Kirke’nin Adası” adını verdiği podcast serisi ise bir “kız kardeşlik alanı” ve genç kadınlar için genç kadınlarla birlikte tasarlıyor.

Zülal Tannur

24 • Kurucu, NeuroVision / FromYourEyes

Zülal Tannur bilgisayarla 4,5 yaşında tanıştı; görme oranı yüzde 5’in altındaydı ama ekranda seçebildiği her nesne, onun için bir veri, bir hipotez, bir keşif alanıydı. Çocukluk merakı bugün nörobilim, bilişsel bilim ve yapay zekanın kesişiminde ilerleyen bir akademik yolculuğa dönüştü. Boğaziçi Üniversitesi’ndeki PDR eğitiminin ardından University of Arizona’da sinirbilim ve bilişsel bilim okuyan Tannur, “dünyanın ilk görme engelli nörobilimcilerinden biri olma” hedefiyle çalışıyor.

Liseden itibaren robotik ve yapay zeka topluluklarında aktif olan Tannur, farklı Ar-Ge ekiplerinde liderlik yaptı; Anadolu’da çocuklara bilim setleriyle eğitim verdi. 18 yaşında Microsoft tarafından “teknolojiye yön veren kadın lider” seçildi. Şirketin Türkiye’de lokalize ettiği ilk yapay zeka projelerinde görev aldı, görme engelliler için teknoloji elçisi olarak yetiştirildi ve bir Microsoft partnerinde 59 ülkenin kullanıcı programlarını yönetti. 2023’te FromYourEyes’ı, 2024’te Silicon Valley merkezli NeuroVision’ı kurdu. İki girişim aynı vizyonun farklı damarları: FromYourEyes kapsayıcı teknolojiler geliştirirken, NeuroVision araç ve makine görüş sistemlerine odaklanıyor. Bugün NeuroVision’ın gerçek zamanlı analiz yapan SDK’leri Togg araçlarında çalışıyor; Büyütech ve Ulaştırma Bakanlığı ile yürütülen projelerde Türkiye’nin ulaşım altyapısına entegre ediliyor. Şirketin büyümesinde iki kritik adım var: Microsoft’un sağladığı ilk yatırım ve NVIDIA’nın Inception programıyla başlayan teknik ortaklık. NVIDIA’nın kurucu ortağı Chris Malachowsky, Tannur’un birebir mentoru; gönüllü NVIDIA mühendisleri de şirketin öğrenme hattını besliyor. NeuroVision bugün 25 milyondan fazla görsel ve bin 500 kategoride, 4 milisaniyelik işlem süresiyle yüzde 98 doğruluk sağlayan bir altyapıya sahip. Piyasa değerlemesi 15 milyon dolar seviyesinde. Temposu sabah 04.30’da başlayan Tannur, beş yıl içinde yatırımcı koltuğunda oturmayı hedefliyor: Doğru teknolojiye inanan genç kuruculara destek olmak için.

Cemil Türk

18 • Öğrenci

Coğrafya kader olmak zorunda mı? Cemil Türk’e göre değil. “Yeterince ısrarcı olursak, masaya getirdiğimiz fikirle yerimizi biz belirleriz.” düşüncesine sahip. Mardin doğumlu, Kabataş Erkek Lisesi son sınıf öğrencisi olan Türk, gönderdiği makaleyle Harvard’ın High School International Economics Essay Competition yarışmasını kazanan ilk Türk lise öğrencisi oldu. “Orta Gelirli Ülkelerde Tüketim Vergisine Geçişin Ekonomik Etkileri” başlıklı makalesinde kuşağının ortak kaygısını merkeze aldı; vergiler, ekonomik adalet ve karar alma süreçleri. Harvard’a başvurma motivasyonunu ise oldukça sade anlatıyor: “Türkiye’de hangi arkadaşımla sohbet etsem ekonomi konuşuyoruz.”

Ekonomiyle birlikte felsefe ve diplomasi alanlarına da ilgi duyan Türk, Uluslararası Felsefe Olimpiyatı’nda da Türkiye birincisi olarak milli takımdaydı. Avrupa Gençlik Parlamentosu kapsamında dört ülkede komite başkanlığı yürüttü; uluslararası tartışma kültürünü sahada öğrenerek deneyim kazandı. Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı bir konuşmanın milyonlara ulaşması, Türkiye’nin dört bir yanından gençlerin ona yazmasına vesile olmuş. Türk bu ilgiyi “bizim kuşağın potansiyelinin tercümesi” olarak görüyor. Küresel organizasyonlarda genç bir ses olmanın güçlüklerini gülümseyerek aktarıyor. Yaşının yarattığı önyargılara, kulislerde sorulan “Katılımcı mısın, yoksa birinin çocuğu mu?” sorularına alışkın.

Düşünce dünyasını, aşırı katı kuralların büyümeyi; aşırı serbestliğin ise gezegeni tahrip ettiğini savunan bir denge anlayışı şekillendiriyor. İklim ve ekonomi ilişkisine bakışı da bu orta yolun üzerinde yükseliyor; ülkeler arası adil vergilendirme, sürdürülebilirlik ve ekonomik canlılık arasında gerçekçi bir denge. Gelecek hedefi ise uluslararası platformlarda Türkiye’yi temsil etmek. Samantha Power’dan ilham alıyor; iyi bir eğitimden sonra Birleşmiş Milletler veya Avrupa kurumlarında küresel politika üretmek istediğini söylüyor. Liseli bir genç olarak bir panelde Macron’la aynı oturumda yer almak, ona göre tam olarak hedefinin değil ama kararlılığının somut bir yansıması.

Aleyna Yıldız

27 • Kurucu Ortak, Agon Biotechnology

Aleyna Yıldız’ın girişimcilik hikayesi, üniversitenin ikinci sınıfında duyduğu “Sorunu tespit edemediğimiz için birçok hayatı kaybediyoruz” cümlesiyle başladı. O farkındalık, bugün patentli mikrobiyal erken uyarı biyosensör platformuna dönüşen fikrin ilk adımı. Türkiye’nin ilk elektrokimyasal biyosensör üretim altyapısında yer almak ise bu yolculuğun hızlandığı başarılardan biri.

Dokuz Eylül Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği mezunu olan Yıldız, 2023’te Cambridge Üniversitesi Maxwell Center’daki Impulse Programme’a seçildi; Almanya’daki Bayreuth Üniversitesi’nde Erasmus kapsamında malzeme bilimi alanında burslu çalıştı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde Moleküler Tıp yüksek lisansına devam ediyor. Kurucusu olduğu Agon Biotechnology ise biyoalgılama teknolojileri ve ilaç geliştirme alanlarında faaliyet gösteriyor. 2019’da üniversite öğrencilerinin oluşturduğu multidisipliner bir ekip olarak başlayan yapı, 2021’de TÜBİTAK 1512 Tekno girişim desteğiyle DEPARK bünyesinde şirketleşti. Burada geliştirilen BioPotentia platformu, gıda ürünlerinde ve sağlık alanında toksinleri 90 saniyede tespit ediyor. Tüm çalışmaları şu gerçeği unutmadan yaptığını belirtiyor: “Bilim sahaya inmeli yoksa eksik kalır.”

TÜBİTAK’tan ve Teknofest’ten aldığı ödüller, ona göre bilime inanan gençler için açılan kapılar. Yaşamda dengesini iş ve özel hayat ayrımıyla değil, aynı vizyonu paylaşan ekip ruhuyla kurmuş. Günleri laboratuvar, üretim alanı ve saha toplantıları arasında geçiyor; akşamları ise kısa yürüyüşlerle. Onu ileri taşıyan asıl motivasyonun ise geliştirdikleri bir teknolojinin başka bir ülkede bir hayat kurtardığını duymak olduğunu söylüyor.

MAYA

2 • Robot Akademisyen

Bu yıl Forbes 30 Altı 30 listesinin en genç finalisti olan Maya’nın öğrencilere bir iyi bir de kötü haberi var. Evet, artık kopya çekmek neredeyse imkansız hale geldi. Ancak güzel haber, buna zaten gerek de kalmayacak. Çünkü söz konusu eğitim olduğunda Maya oldukça marifetli. Yapay zekaya dair karmaşık konuları herkesin anlayacağı şekilde anlatan dijital bir eğitmen o. Türkiye’nin ilk “akademisyen” unvanına sahip insansı robotu olan Akademisyen Maya, Arı Bilgi Teknolojileri Akademisi tarafından Ankara Üniversitesi Teknokent iş birliğiyle geliştirildi.

Maya, eğitimde kişiselleştirilmiş öğrenme sistemlerinin yerli bir örneği. Öğrencilerin hızını, ilgi alanlarını ve bilgi düzeyini analiz ediyor; her birine özel bir öğrenme akışı oluşturuyor. Gerektiğinde konuyu tekrar edip öğrencinin hızına uyum sağlıyor. Arı Bilgi ekibi onu bir yardımcıdan çok, sınıfın aktif bir parçası olarak tanımlıyor. Kod yazımı ve algoritma konularında örnekler sunabiliyor, hafızasında tuttuğu bilgilerle önceki derslere dönebiliyor. Derse birlikte girdiği eğitmen meşgulse bile Maya’ya soru yöneltmek mümkün, yaş ve bilgi seviyesine göre uygun yanıtlar veriyor. Böylece öğrenme kesintisiz hale gelirken öğrencilerde merak duygusu canlı kalıyor. Maya, akademik kadrolarda görev alacak yeni nesil robot eğitimcilerin öncüsü. Artık eğitimde yeni bir dönem başladı: Tahtanın yerini ekran, tebeşirin yerini kod aldı derken kürsüde de artık Maya var.

Metodoloji: Forbes Türkiye’nin 30 Altı 30 listesi çok aşamalı, veriye dayalı olan ve titizlikle yürütülen bir değerlendirme sürecinin ürünü. Yaklaşık 500 başvuru, Forbes Türkiye editörlerinin özenli değerlendirmesiyle önce 60 kişilik bir kısa listeye indirildi. Ardından Forbes Türkiye ekibi ve Forbes yazarlarından oluşan jüri, adayları etki, ölçeklenebilirlik, yenilikçilik, sürdürülebilirlik ve sosyal fayda gibi kriterlerle değerlendirerek nihai 30 ismi belirledi. Bu aşamada listeye yalnızca başvuru yapanlar değil; Forbes Türkiye editörlerinin yıl boyunca yürüttüğü taramalar, akademik araştırmalar ve bağımsız referans kontrolleriyle tespit edilen, ancak başvuru yapmamış güçlü adaylar da dahil edildi. Böylece ortaya, bireysel başarı kadar potansiyeli, etkisi ve yaratılan dönüşümü esas alan, çok katmanlı bir seçki çıkarıldı. Sıralama soyadına göre alfabetik olarak düzenlendi.