Anket yirmi ekonomistin katılımıyla sonuçlandı

Beklenti anketi yirmi ekonomistin katılımıyla gerçekleştirildi. Ekonomistlerin faiz indirimi konusundaki tahmini anket sonuçlarına net bir şekilde yansıdı. Katılımcıların tamamı ekim ayında politika faizinde indirime gidileceğini tahmin ediyor.

Ankete katılan on dokuz ekonomist politika faizinin 100 baz puan düşürüleceğini öngörüyor. Bir ekonomist ise faiz oranında 200 baz puanlık bir indirim yapılacağını hesaplıyor. Bu veriler ışığında, ekonomistlerin ekim ayı PPK kararı beklentilerinin medyanı yüzde 36 oldu.

Yıl sonu faiz beklentisi yüzde 35 olarak belirlendi

Ankete katılan ekonomistler, yıl sonuna ilişkin politika faizi beklentilerini de paylaştı. Katılımcıların yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı yüzde 35 olarak belirlendi.

Merkez Bankası, eylül ayında yapılan son PPK toplantısında politika faizini değiştirmemişti. Söz konusu toplantıda faiz oranı yüzde 37 seviyesinde sabit tutulmuştu. Gözler şimdi perşembe günü açıklanacak olan yeni karara çevrildi.

Raporda enerji maliyetlerindeki artış, jeopolitik gerilimler, yüksek gümrük tarifeleri, kuraklık ve yükselen tahvil faizlerinin büyüme üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi. Kamu harcamalarındaki yükselişin de ekonomik dengeler açısından risk oluşturduğu kaydedildi.

Türkiye’nin büyüme tahmini yüzde 2,7’ye indirildi

IMF, Türkiye ekonomisinin 2026 yılı büyüme beklentisini nisan ayındaki tahminine kıyasla 0,7 puan düşürdü. Buna karşılık kurum, sonraki iki yıla ilişkin öngörülerini yukarı yönlü güncelledi.

IMF’nin Türkiye ekonomisine yönelik büyüme tahminleri şöyle sıralandı:

• 2026: yüzde 2,7

• 2027: yüzde 3,6

• 2028: yüzde 4

Nisan ayındaki tahminlerle karşılaştırıldığında 2027 büyüme beklentisi 0,1 puan, 2028 tahmini ise 0,2 puan artırıldı.

Enflasyon beklentileri üç yıl için yükseltildi

IMF, Türkiye’de enflasyonun önümüzdeki yıllarda önceki tahminlerden daha yüksek seyredeceğini öngörüyor. Kurumun tahminlerine göre yıllık enflasyonun 2026’da yüzde 31,2, 2027’de yüzde 26,5 ve 2028’de yüzde 20,6 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Nisan ayındaki öngörülerle karşılaştırıldığında enflasyon tahmini 2026 için 2,6 puan, 2027 için 5,1 puan ve 2028 için 3,6 puan yukarı çekildi. Böylece IMF, Türkiye’de fiyat artışlarının önceki beklentilere göre daha yavaş gerileyeceğine işaret etti.

Avrupa ekonomisinde ılımlı büyüme beklentisi

IMF, Avrupa genelinde ekonomik büyümenin 2026-2028 döneminde kademeli olarak hızlanmasını bekliyor. Kurumun tahminlerine göre Avrupa ekonomisi 2026’da yüzde 1,5, 2027’de yüzde 1,6 ve 2028’de yüzde 1,7 büyüyecek.

Euro Bölgesi için büyüme beklentileri ise 2026’da yüzde 1,1, 2027’de yüzde 1,2 ve 2028’de yüzde 1,3 olarak belirlendi.

Raporda, özellikle Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinin enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan etkilendiği belirtildi. Enerji maliyetlerindeki artışın ihracata dayalı büyüme modellerini zorlaştırdığı ve bazı ülkelerde enflasyon baskısını güçlendirdiği vurgulandı.

IMF, Avrupa’nın yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesinin Orta Doğu’daki savaşın ekonomik etkilerini sınırlamaya yardımcı olduğunu bildirdi. Bununla birlikte düşük verimlilik, şirketlerin yeterli ölçeğe ulaşamaması ve inovasyon eksikliğinin bölgenin orta vadeli büyüme potansiyelini kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.

Avrupa’da enflasyon yüksek seyredebilir

IMF’nin tahminlerine göre Avrupa genelinde yıllık enflasyonun 2026’da yüzde 5,8, 2027’de yüzde 5,1 ve 2028’de yüzde 4,1 olması bekleniyor.

Euro Bölgesi’nde ise enflasyonun aynı dönemde sırasıyla yüzde 3,1, yüzde 2,8 ve yüzde 2,2 seviyelerinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

Petrol fiyatlarının savaş sırasında görülen zirvelerin altında kalmasına karşın doğal gaz ve rafine petrol ürünlerindeki yüksek fiyatların enflasyonun hedeflenen seviyelere dönmesini geciktirebileceği belirtildi.

IMF ayrıca bazı ülkelerde ücret artışlarının güçlü seyretmesinin ve gevşek maliye politikalarının fiyat baskılarını artırabileceğine dikkat çekti. Raporda, enflasyon risklerinin belirginleşmesi halinde para politikasında ek sıkılaştırmaya gidilmesi ve talebi artıran genişleyici maliye politikalarından kaçınılması gerektiği ifade edildi.

Almanya’nın büyüme beklentisi yükseltildi

IMF, Avrupa’nın önde gelen ekonomilerine yönelik 2026 tahminlerinde farklı yönlerde değişikliklere gitti. Almanya’nın büyüme beklentisi yüzde 0,8’den yüzde 1,3’e çıkarılırken Fransa için öngörülen oran yüzde 0,9’dan yüzde 0,4’e düşürüldü.

Diğer Avrupa ekonomilerine ilişkin 2026 büyüme tahminleri şöyle açıklandı:

• İspanya: yüzde 2,5

• İtalya: yüzde 0,8

• İngiltere: yüzde 1,3

• Rusya: yüzde 0,9

• Ukrayna: yüzde 1

Romanya ekonomisine yönelik beklenti ise aşağı yönlü revize edildi. Ülkenin daha önce yüzde 0,7 olarak açıklanan büyüme tahmini, yüzde eksi 0,5’e indirildi.

IMF’den Avrupa’ya rekabet gücünü artırma çağrısı

IMF, Avrupa ekonomisinin dış şoklara karşı daha dirençli hale gelmesi ve uzun vadeli büyüme kapasitesinin güçlenmesi için yapısal reformlara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

Bu kapsamda inovasyonu teşvik edecek politikaların uygulanması, Avrupa Birliği tek pazarının tamamlanması ve ürün piyasalarındaki engellerin azaltılması önerildi. Raporda ayrıca sermaye ve iş gücünün ülkeler arasında daha kolay hareket etmesinin ekonomik verimliliği ve rekabet gücünü artırabileceği vurgulandı.

Verilere göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşti. İstanbul’u yüzde 14,5 ile Ege, yüzde 12,6 ile Akdeniz bölgesi izledi.

Tüketim harcamalarındaki payın en düşük olduğu bölge yüzde 1,4 ile Kuzeydoğu Anadolu oldu. Ortadoğu Anadolu yüzde 2,5, Doğu Karadeniz ise yüzde 2,8 pay aldı.

Eğitim ve restoran harcamalarında İstanbul ağırlığı

İstanbul, harcama gruplarının Türkiye genelindeki bölgesel dağılımında tüm kategorilerde ilk sırada yer aldı. Eğitim hizmetleri harcamalarının yüzde 38,3’ü İstanbul’da yapılırken lokanta ve konaklama hizmetlerindeki payı yüzde 32,2 oldu.

Konut ve kira harcamalarının yüzde 28,4’ü, eğlence, spor ve kültür harcamalarının ise yüzde 27,3’ü İstanbul’da gerçekleşti.

Toplam tüketim harcamalarından aldığı pay bakımından ikinci sırada bulunan Ege Bölgesi, bazı harcama gruplarında da öne çıktı. Türkiye genelindeki alkollü içecekler ve tütün ürünleri harcamalarının yüzde 17,9’u, sağlık harcamalarının yüzde 15,9’u Ege’de yapıldı. Mobilya ve ev eşyaları ile eğlence, spor ve kültür harcamalarında bölgenin payı yüzde 15,5 olarak hesaplandı.

Kuzeydoğu Anadolu’nun Türkiye genelindeki gıda ve alkolsüz içecekler ile alkollü içecekler ve tütün harcamalarındaki payı yüzde 1,9 oldu. Giyim ve ayakkabı harcamalarındaki payı ise yüzde 1,8 seviyesinde kaldı.

Ortadoğu Anadolu’nun gıda, giyim ve ayakkabı ile bilgi ve iletişim harcamalarındaki payı yüzde 3,4 olarak kaydedildi. Mobilya ve ev eşyası harcamalarındaki payı yüzde 2,9 oldu.

Konut ve kira giderlerinin en yüksek payı İstanbul’da

Bölgelerin kendi içindeki harcama dağılımı incelendiğinde, konut ve kira, ulaştırma ile gıda ve alkolsüz içecekler tüm bölgelerde en büyük harcama kalemleri arasında yer aldı.

Konut ve kira giderlerinin toplam tüketim harcamalarına oranı İstanbul’da yüzde 29,6’ya ulaştı. Bu kaleme en düşük payı ayıran bölge ise yüzde 22,1 ile Kuzeydoğu Anadolu oldu.

Ulaştırma harcamalarının bütçedeki payı Batı Marmara’da yüzde 23,3 ile en yüksek seviyeye çıktı. Güneydoğu Anadolu’da ise bu oran yüzde 16,5 olarak belirlendi.

Gıda ve alkolsüz içeceklerin toplam harcamalar içindeki ağırlığı, Güneydoğu Anadolu’da yüzde 27,1’e yükseldi. İstanbul’da aynı kalemin payı yüzde 14,2’de kaldı.

İstanbul, Ankara ve İzmir öne çıktı

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey verilerine göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşti. Ankara yüzde 8,3 ile ikinci, İzmir yüzde 6,5 ile üçüncü sırada yer aldı.

Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgenin toplam tüketim harcamalarındaki payı yüzde 5,7 oldu.

En düşük pay ise yüzde 0,5 ile Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan’ı kapsayan bölgede görüldü. Kastamonu, Çankırı ve Sinop’un yer aldığı bölge yüzde 0,7; Erzurum, Erzincan ve Bayburt’u kapsayan bölge yüzde 0,9 pay aldı. Zonguldak, Karabük ve Bartın’ın bulunduğu bölgenin payı yüzde 1,1 olarak kaydedildi.

Konut ve kirada İzmir, gıdada Şanlıurfa-Diyarbakır bölgesi ilk sırada

İBBS 2. Düzey sınıflamasına göre konut ve kira harcamalarının toplam tüketim içindeki payı İzmir’de yüzde 30,2 ile en yüksek seviyeye çıktı. Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’yi kapsayan bölgede ise bu oran yüzde 19,6 ile en düşük düzeyde kaldı.

Ulaştırma harcamaları, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgede yüzde 25 ile en yüksek paya ulaştı. Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın yer aldığı bölgede ulaştırmanın payı yüzde 12,9 olarak hesaplandı.

Gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının toplam bütçedeki oranı Şanlıurfa ve Diyarbakır’ı kapsayan bölgede yüzde 29,6’ya yükseldi. İstanbul ise yüzde 14,2 ile bu harcama grubunun bütçedeki payının en düşük olduğu bölgeler arasında yer aldı.

İlk el konut satışları yükseldi, ikinci el satışlar düştü

Eylülde ilk el konut satışları, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,9 artarak 51 bin 519'a ulaştı. İkinci el konut satışları ise yüzde 15,3 düşüşle 90 bin 871 olarak kaydedildi.

Toplam satışlar içinde ilk el konutların payı yüzde 36,2 olurken ikinci el konutların payı yüzde 63,8 seviyesinde gerçekleşti.

Ocak-eylül döneminde Türkiye genelindeki toplam konut satışları, yıllık bazda yüzde 7,2 azalarak 1 milyon 92 bin 919'a geriledi.

İpotekli konut satışlarında artış

Konut piyasasında ipotekli satışlar, eylülde diğer satış türlerinden pozitif ayrıştı. İpotekli konut satışları yıllık bazda yüzde 5,1 artarak 23 bin 397'ye yükseldi. İpotek dışındaki yöntemlerle yapılan satışlar ise yüzde 11,6 azalışla 118 bin 993 oldu.

İpotekli satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 16,4 olarak hesaplandı. Diğer satışların payı yüzde 83,6'ya ulaştı.

Yılın ilk dokuz ayında ipotekli konut satışları yüzde 24,7 artışla 212 bin 210'a çıkarken diğer konut satışları yüzde 12,5 gerileyerek 880 bin 709'a indi.

Yabancılara konut satışında artış

Yabancı alıcılara yapılan konut satışları eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,9 artarak 2 bin 167'ye çıktı. Buna rağmen yabancılara yapılan satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 1,5'te kaldı.

Ocak-eylül döneminde yabancılara satılan konut sayısı ise yıllık bazda yüzde 4,3 azalarak 15 bin 308 oldu.

Eylülde en fazla konut alan yabancılar Rusya Federasyonu vatandaşları oldu. Rusya vatandaşlarına 388 konut satılırken Irak vatandaşları 166, Almanya vatandaşları ise 162 konut satın aldı.

İş yeri satışları da geriledi

Türkiye genelinde iş yeri satışları eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,8 azalarak 17 bin 345'e düştü.

İlk el iş yeri satışları yüzde 13,2 artışla 5 bin 789'a yükselirken ikinci el satışlar yüzde 10,5 düşüşle 11 bin 556 olarak gerçekleşti. Böylece ilk el iş yeri satışlarındaki artış, toplam satışlardaki gerilemeyi sınırladı.

Ocak-eylül döneminde toplam iş yeri satışları yıllık bazda yüzde 5,1 azalarak 135 bin 543'e indi.

İpotekli iş yeri satışları yüzde 37,7 arttı

İpotekli iş yeri satışlarında eylülde belirgin bir yükseliş görüldü. Bu kapsamdaki satışlar geçen yılın aynı ayına göre yüzde 37,7 artarak 683'e ulaştı. Diğer yöntemlerle yapılan iş yeri satışları ise yüzde 5 azalarak 16 bin 662'ye geriledi.

Ocak-eylül döneminde ipotekli iş yeri satışları yüzde 61,8 artışla 6 bin 35'e çıktı. Aynı dönemde diğer iş yeri satışları yüzde 6,9 düşerek 129 bin 508 oldu.

Arındırılmış veriler ne gösteriyor?

Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre, eylülde ilk el konut satışları geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3,8 artarken ikinci el konut satışları yüzde 15,4 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde ise ağustos ayına göre ilk el konut satışları yüzde 5,5 yükseldi. İkinci el konut satışlarında aylık bazda değişim görülmedi.

İş yeri piyasasında da benzer bir ayrışma yaşandı. Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ilk el iş yeri satışları yıllık bazda yüzde 13,2 artarken ikinci el satışlar yüzde 10,5 geriledi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık verilere göre ilk el iş yeri satışları yüzde 3,3 artış gösterdi. İkinci el iş yeri satışları ise bir önceki aya göre yüzde 1 azaldı.

Artan maliyetler, PepsiCo CEO'su Ramon Laguarta üzerindeki endişeleri de artırdı. Laguarta, bu ayın başlarında büyümenin ve kâr marjlarındaki toparlanmanın planlanandan daha uzun sürdüğünü söylemişti. Ortaklık, PepsiCo’nun gıda ve atıştırmalık sektörüne açılmak amacıyla KFC’yi satın almasıyla başlamıştı. PepsiCo, KFC’yi daha sonra 1997’de bünyesinden çıkarsa da KFC’nin ana şirketi Yum Brands için içecek ortağı olmaya devam etti.

Freedom Capital Markets’ın baş piyasa stratejisti Jay Woods, “Böylesine büyük bir marka ortağını kaybetmek PepsiCo açısından gerçekten kötü bir görüntü oluşturuyor. Bu gelişme, bardağı taşıran son damla olabilir. Aynı sektördeki iki dev şirketin bu kadar farklı yönlere gitmesi oldukça nadir görülen bir durum" ifadelerini kullandı. Freedom Capital Markets, Coca-Cola hisselerine sahip.

Uluslararası anlaşmalar yenilendi

PepsiCo, geçen yıl şirkette hisse sahibi olduğunu açıklayan aktivist yatırımcı Elliott Investment Management’ın da incelemesi altında. Elliott, PepsiCo’dan düşük performans gösteren varlıklarını satmasını ve Kuzey Amerika’daki performansını iyileştirmesini istedi. PepsiCo sözcüsü Reuters’a yaptığı açıklamada, Yum Brands ile Taco Bell ve KFC’nin uluslararası restoranlarını kapsayan anlaşmaların kısa süre önce yenilendiğini söyledi. Sözcü, Taco Bell ile yapılan anlaşmanın 10 yıllık olduğunu belirtti.

PepsiCo’nun, Subway ve Jersey Mike’s Subs sandviç zincirleriyle de içecek tedariki anlaşmaları bulunuyor. Şirket ayrıca Pizza Hut restoranlarında gazlı içecek çeşmelerini işletiyor. Pizza Hut bu yıl Yum Brands bünyesinden ayrılmıştı. Ayrıca zincir, 2011’de Coca-Cola’dan PepsiCo’ya geçmişti

PepsiCo, 2012 yılında ise donut zinciri Dunkin’ ile beş yıl süren işbirliğinin ardından bu müşterisini Coca-Cola’ya kaptırmıştı. Şirketin açıklamasına göre Coca-Cola ürünleri, 2027 ilkbaharına kadar KFC’nin ABD’deki restoranlarında satışa sunulacak. Ortaklığın mali ayrıntıları açıklanmadı. ABD'de Coca-Cola, hamburger zincirleri McDonald’s ve Wendy’s ile de uzun yıllardır içecek ortaklığı yürütüyor.

Yıl sonu enflasyonunda yüzde 21 hedefi

Enflasyonla mücadele kapsamında açıklanan tahminler, fiyat artış hızındaki yavaşlamanın 2027'de de devam etmesinin beklendiğini gösterdi. Buna göre, 2026 yılını yüzde 28,4 enflasyonla kapatması öngörülen Türkiye'de, yıl sonu oranının 2027'de yüzde 21'e indirilmesi hedefleniyor.

Bu tahminin gerçekleşmesi halinde yıllık enflasyon, bir önceki yılın sonuna kıyasla 7,4 puan gerilemiş olacak.

Ekonomik büyümede yüzde 4,2 beklentisi

Bütçe sunumunda Türkiye ekonomisinin büyüme patikasına ilişkin öngörüler de açıklandı. Ekonomi, 2025 yılında yüzde 3,7 büyürken 2026 yılına ilişkin büyüme tahmini yüzde 3,3 olarak belirlendi.

2027'de ise büyüme hızının yeniden artarak yüzde 4,2'ye ulaşması bekleniyor. Orta vadeli hedefler doğrultusunda ekonomik büyümenin kademeli olarak yükselmesi ve 2029 yılında yüzde 5 seviyesine çıkması öngörülüyor.

İstihdamın 657 bin kişi artması bekleniyor

2027 bütçesinde işgücü piyasasına yönelik hedefler de yer aldı. Tahminlere göre, gelecek yıl istihdam edilen kişi sayısının 657 bin artması bekleniyor.

İşsizlik oranının aynı dönemde yüzde 8'e düşürülmesi hedeflenirken işgücüne katılım oranının yüzde 53,4'e yükselmesi öngörülüyor. Böylece bütçe hedeflerinde ekonomik büyümenin yanı sıra istihdamın artırılması ve işsizlik oranının aşağı çekilmesi de ön plana çıkıyor.

MSCI'nın odağında şeffaflık ve koordineli işlemler var

MSCI'nın 2026 Piyasa Sınıflandırma İncelemesi kapsamında yaptığı değerlendirmede, Türkiye'de bazı küçük ölçekli halka açık şirketlerle bağlantılı yatırım fonları üzerinden koordineli işlemler gerçekleştirilebileceğine yönelik endişeler öne çıktı. Kuruluşa göre bu durum, uluslararası kurumsal yatırımcıların piyasanın işleyişine ve verilerin güvenilirliğine ilişkin soru işaretleri taşımasına neden oluyor.

Açıklamada, söz konusu işlemlerin şirket hisselerinin fiili dolaşım oranlarının doğru hesaplanmasını zorlaştırabileceği ve piyasa bütünlüğüne zarar verebileceği belirtildi.

MSCI, bu risklerin azaltılması için şirketlerin nihai pay sahiplerine ilişkin bilgilerin zamanında ve ayrıntılı biçimde kamuoyuna açıklanmasını istedi. Ayrıca koordineli işlemlere karşı etkili denetim ve yaptırım mekanizmalarının kurulması, fiili dolaşım oranları yapısal olarak bozulan hisselerin ise açık ve şeffaf kriterlerle belirlenmesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye'deki düzenlemeler yeterli görülmedi

MSCI, Türk yetkililerin soruna yönelik bazı adımlar attığını kabul etti. Bu kapsamda, yatırım fonlarının elindeki belirli hisselerin fiili dolaşım hesaplamalarına dahil edilmemesine yönelik düzenlemeler de değerlendirildi.

Bununla birlikte kuruluş, uygulamaların henüz başlangıç aşamasında olduğuna dikkat çekti. Uluslararası yatırımcıların beklentilerinin karşılanması için kalıcı yaptırımların devreye alınması ve hisselerin fiili dolaşım oranlarının bağımsız biçimde doğrulanabileceği şeffaf standartların oluşturulması gerektiği belirtildi.

MSCI, atılan adımların piyasadaki yapısal sorunları giderip gidermediğini değerlendirmek için zamana ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Türk hisselerinde hangi işlemler durduruldu?

MSCI'nın kararı, Türkiye hisse senetlerini kapsayan endekslerdeki belirli değişiklikleri içeriyor. Buna göre, yabancı yatırımcıların endeks hesaplamalarındaki ağırlığını belirleyen Yabancı Dahil Edilme Faktörü (FIF) ile endeks hesaplamalarında kullanılan pay sayısında (NOS) artış yapılmayacak.

Bunun yanı sıra MSCI Türkiye Yatırım Yapılabilir Piyasa Endeksi'ne (IMI) yeni hisseler eklenmeyecek. Mevcut şirketlerin piyasa büyüklüklerine bağlı olarak daha üst endeks kategorilerine yükseltilmesi de durdurulacak.

Karar, Borsa İstanbul'daki işlemlere yönelik bir yasak anlamına gelmiyor. Ancak Türk şirketlerinin MSCI endekslerine girişini ve bu endekslerdeki ağırlıklarının artırılmasını kısıtlıyor.

Türkiye'nin piyasa statüsü değişebilir

MSCI, Türkiye'deki düzenlemeleri ve denetim uygulamalarının sonuçlarını izlemeyi sürdürecek. Kuruluş, Haziran 2027'ye kadar yeterli ilerleme sağlanamaması halinde Türkiye'nin piyasa sınıflandırmasının değiştirilmesine yönelik bir istişare süreci başlatılması dahil yeni adımları değerlendirebileceğini açıkladı.

Bu kapsamda Türkiye'nin mevcut Gelişmekte Olan Piyasa (Emerging Market) statüsünden Sınır Piyasa (Frontier Market) veya Bağımsız Piyasa (Standalone Market) kategorilerinden birine geçirilmesi olasılığı gündeme gelebilir.

Türkiye'nin sınıflandırmasına ilişkin nihai değerlendirme, MSCI'nın 2027 Yıllık Piyasa Sınıflandırma İncelemesi kapsamında yapılacak. Dolayısıyla mevcut karar, Türkiye'nin statüsünün şimdiden düşürüldüğü anlamına gelmiyor.

Statü değişikliği yabancı yatırımcıları nasıl etkileyebilir?

MSCI endeksleri, küresel yatırım fonlarının ülke ve hisse senedi tercihlerini şekillendiren temel göstergeler arasında yer alıyor. Bu nedenle Türkiye'nin gelişmekte olan piyasalar kategorisinden çıkarılması, söz konusu endeksleri izleyen fonların portföylerinde değişikliğe gitmesine yol açabilir.

Özellikle MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi'ni takip eden pasif fonlar, olası bir sınıflandırma değişikliğinde Türk hisselerindeki pozisyonlarını azaltmak veya bazı yatırımlarını tamamen sonlandırmak durumunda kalabilir. Böyle bir senaryo, Borsa İstanbul'da satış baskısını artırabileceği gibi Türkiye'den sermaye çıkışı riskini de beraberinde getirebilir.

Reuters'ın değerlendirmesinde de olası bir statü düşüşünün, gelişmekte olan piyasalar endekslerini izleyen fonlarda satışlara neden olabileceğine dikkat çekiliyor.

Bununla birlikte MSCI'nın şimdilik aldığı karar, Türkiye'nin piyasa kategorisini değiştirmek yerine belirli endeks güncellemelerini askıya almakla sınırlı. Türkiye'nin gelecekteki sınıflandırması, önümüzdeki dönemde atılacak adımların ve piyasa şeffaflığına ilişkin iyileştirmelerin sonuçlarına bağlı olacak.

Öne çıkanlar

• Dell Technologies hisseleri, 15 Ekim’de ABD’de piyasaların açılmasından hemen sonra yüzde 9’dan fazla düşerek 462,88 dolardan işlem gördü.

• Yaklaşık 15,2 milyar dolar kaybeden Michael Dell’in tahmini net serveti 241,2 milyar dolara geriledi. Böylece Dell 250,7 milyar dolarlık servetiyle Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg’in gerisinde kaldı.

• Dell hisseleri, Barclays’ten bir analistin hisseye ilişkin tavsiyesini değiştirmesinin ardından çarşamba günü yüzde 11’den fazla değer kaybetti. Bu gelişme, ABD’deki yüksek enflasyon verilerinin yarattığı mevcut baskıyı ve yapay zeka harcamalarına ilişkin artan endişeleri daha da artırdı. Bunun sonucunda küresel teknoloji hisselerinde sert düşüşler yaşandı.

• Dell 14 Ekim’deki ilk satış dalgasında milyarderler arasında en fazla servet kaybeden ikinci kişi oldu. 41 milyar dolarlık kayıpla Elon Musk ilk sırada yer aldı. Ancak teknoloji hisselerindeki düşüşler, Zuckerberg ve Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang da dahil olmak üzere dünyanın en zengin birçok kişisinin servetini aşağı çekti.

Arka plan

Dell Technologies’in yönetim kurulu başkanı ve CEO’su Michael Dell, Dell ile bilgisayar depolama devi EMC’yi birleştirerek şirketi 2016 yılında kurdu. Yapay zeka patlamasından önemli ölçüde fayda sağlayan şirketin yaklaşık yüzde 40’ına sahip olduğu tahmin ediliyor. Barclays analistinin hisseye ilişkin tavsiyesini “piyasa ağırlığına eşit” seviyesine düşürmesiyle değer kaybeden hisseler, çarşamba sabahı ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun en son enflasyon verilerini yayımlamasının ardından başlayan küresel teknoloji piyasalarındaki genel satış dalgasından da etkilendi.

ABD'de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), eylül ayında yüzde 3,7’ye yükselerek ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz oranlarını yeniden artırabileceği yönündeki endişeleri artırdı. Yatırımcılar, teknoloji sektöründe genel olarak görülen bir eğilimin parçası olan Dell’in yüksek tutarlı yapay zeka harcamalarından endişe duyuyor. Yükselen enflasyon ve yeni bir faiz artırımı ihtimali de bu endişeleri derinleştiriyor.

Forbes değerlemesi

Dell, eylül ayında kısa bir süreliğine Google’ın kurucu ortağı Larry Page’i geride bırakarak ikinci sıraya yükselmişti. Ancak şu anda Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Page, Sergey Brin ve Mark Zuckerberg’in arkasında yer alıyor. Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang ise tahmini 187,8 milyar dolarlık net servetiyle yedinci sırada bulunuyor.

Piyasalarda daha güvenli varlıklara yönelimin güçlenmesi tahvil fiyatlarını yukarı taşırken getirilerin gerilemesine neden oldu. Faiz getirisi bulunmayan altın açısından tahvil getirilerindeki düşüş, alternatif yatırım araçlarının cazibesini azaltarak fiyatları destekledi.

ABD'de enflasyon baskısı güçleniyor

ABD'de üretici fiyatlarının beklentilerin üzerinde artması, enflasyona yönelik endişeleri yeniden gündeme getirdi. Buna karşın tahvil piyasasında yükseliş eğilimi devam etti. Yapay zeka alanında faaliyet gösteren ve yüksek borçluluk taşıyan şirketlerin sermaye için ABD Hazine tahvilleriyle rekabet edebileceğine ilişkin kaygılar da yatırımcıların izlediği konular arasında bulunuyor.

ABD'de üretici fiyat endeksi (ÜFE), eylül ayında aylık bazda yüzde 1,3, yıllık bazda ise yüzde 6,3 yükseldi. Aylık artış, Mart 2022'den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

Bu veriler, bir gün önce açıklanan tüketici enflasyonu rakamlarının ardından geldi. ABD'de tüketici fiyat endeksi (TÜFE), eylülde aylık yüzde 0,6, yıllık yüzde 3,7 artarak piyasa beklentilerinin üzerine çıktı.

Diğer ekonomik göstergeler de ABD ekonomisinin görünümüne ilişkin değerlendirmeleri etkiledi. Eylül ayında perakende satışlar yüzde 0,8 artarken ilk işsizlik maaşı başvuruları 199 bine yükseldi.

Üretici fiyatlarındaki güçlü artış enflasyon baskısının sürdüğüne işaret ederken perakende satışlardaki yükseliş ekonomik faaliyetin dayanıklılığını ortaya koydu. Bu tablo, Fed'in önümüzdeki dönemde izleyeceği para politikasına ilişkin belirsizliği koruyor.

Fed'in faiz kararına ilişkin beklentiler

Enflasyon verilerinin beklentileri aşmasına rağmen piyasalar, Fed'in ekim ayında faiz artırmak yerine mevcut faiz oranlarını korumasını daha olası görüyor.

Piyasa fiyatlamalarına göre Fed'in ekim ayında faizleri sabit tutma ihtimali yaklaşık yüzde 72 seviyesinde bulunuyor. Aralık ayında faiz artırımı yapılacağına yönelik olasılık ise yüzde 92'ye yükseldi.

Yatırımcılar, güçlü gelen ekonomik verilerin enflasyon görünümü ve Fed'in faiz kararları üzerindeki olası etkilerini yakından takip ediyor. Faiz politikasına ilişkin beklentiler, altının kısa vadeli fiyat hareketlerinde belirleyici unsurlardan biri olmayı sürdürüyor.

Orta Doğu'daki gerilim altın talebini destekliyor

Altın fiyatlarının seyrinde jeopolitik gelişmeler de etkili oluyor. Yatırımcılar, Suudi Arabistan ile Yemen'deki İran destekli Husi milisleri arasında artan çatışmaların yanı sıra Orta Doğu genelindeki güvenlik risklerini izliyor.

Bölgedeki gerilimin tırmanması ihtimali, finansal piyasalarda risk algısını artırarak yatırımcıların güvenli liman olarak değerlendirilen varlıklara yönelmesini destekliyor. Altın da jeopolitik belirsizlik dönemlerinde öne çıkan yatırım araçları arasında yer alıyor.

Gram altın 6.650 TL seviyesini geçti

Türkiye'de gram altın fiyatı, uluslararası piyasalardaki ons altın hareketinin yanı sıra dolar/TL kuru ve yurt içindeki arz-talep koşullarına bağlı olarak değişiyor.

Saat 07.35 itibarıyla gram altın 6.595 TL alış ve 6.652 TL satış fiyatından işlem gördü. Ons altındaki yükseliş, döviz kurundaki hareketlerle birlikte yurt içi altın fiyatlarının yönünü belirleyen temel etkenler arasında bulunuyor.

ABD'nin Batı Teksas türü (WTI) ham petrolünün vadeli varil fiyatı da 77 sentlik düşüşle 97,20 dolara geriledi. WTI'daki günlük kayıp yüzde 0,79 oldu.

Günlük düşüşlere rağmen iki gösterge de haftalık bazda yükselişini sürdürüyor. Brent petrol hafta başından bu yana yüzde 0,44 değer kazanırken WTI'daki artış yüzde 5,81'e ulaştı. ABD'de kasırga nedeniyle üretimin durması ve ham petrol stoklarındaki sert gerileme, WTI fiyatının perşembe günü yüzde 3'ten fazla yükselmesinde etkili olmuştu.

IEA'dan 20 milyon varili aşan yakıt hamlesi

Uluslararası Enerji Ajansı, perşembe günü piyasaya 20 milyon varilden fazla dizel yakıt sunulması konusunda anlaşmaya vardı. Karar, mart ayında duyurulan ve arzı artırarak yükselen fiyatları kontrol altına almayı amaçlayan rekor büyüklükteki acil durum rezervi planının devamı niteliğini taşıyor.

Ancak rezervlerin piyasaya sunulması, arz endişelerini ortadan kaldırmaya yetmedi. Yatırımcılar, özellikle Orta Doğu'daki gelişmelerin petrol üretimi ve sevkiyat üzerindeki etkilerini yakından izlemeyi sürdürüyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki riskler fiyatları destekliyor

ING analistleri, cuma günü yayımladıkları değerlendirmede Orta Doğu'daki belirsizliğin ve Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşımacılığının geleceğine ilişkin kaygıların fiyatlara önemli bir risk primi eklediğini belirtti.

Analistlere göre piyasanın bölgeden petrol akışının yeniden güçleneceğine güvenebilmesi için ABD ile İran arasında bir anlaşmaya varılması gerekiyor.

Gemi takip şirketi Kpler'in verileri de sevkiyattaki aksamanın boyutunu ortaya koyuyor. Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama petrol taşımacılığı, 13 Ekim'e kadar uzanan yedi günlük dönemde 11,62 milyon varil olarak hesaplandı. Bu miktar, günlük 17,15 milyon varil düzeyindeki referans seviyenin yaklaşık yüzde 68'ine denk geliyor.

Kpler analistleri, perşembe günkü değerlendirmelerinde İran'ın yoğunlaşan saldırılarının Körfez'deki ham petrol akışını önemli ölçüde azalttığına dikkat çekti. Kapsamlı bir siyasi uzlaşma sağlanmaması halinde boğazdaki sevkiyatın toparlanmasının yavaş ve kesintili olabileceği öngörüsünde bulunuldu.

Bölgedeki saldırılar tedarik kaygılarını artırıyor

Son 10 günde Hürmüz Boğazı çevresinde yoğunlaşan saldırılar, küresel petrol arzına ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı. İran, saldırıların ABD'nin limanlarına yönelik ablukasına ve geçen ay uygulamaya koyduğu daha sıkı yaptırımlara karşılık olarak artırıldığını bildirdi.

Bölgedeki gerilim Yemen'e de yayıldı. İran destekli Husiler, perşembe günü Yemen'in güneyindeki Aden kentinde bulunan başkanlık sarayı kompleksine füze saldırısı düzenledi. Saldırıda iki muhafız hayatını kaybetti. Suudi Arabistan öncülüğündeki Yemen koalisyonu da çatışmaların tırmandığı süreçte Suudi altyapısına yönelik çok sayıda saldırının ayrıntılarını paylaştı.

Petrol fiyatlarında kalıcı düşüş için gerilimin azalması gerekiyor

Haitong Futures, cuma günü yayımladığı değerlendirmede petrol fiyatlarının önceki işlem seansında gece boyunca yükselmesini, yatırımcıların alınan arz önlemlerini yeterli bulmadığının bir işareti olarak yorumladı.

Şirkete göre petrol piyasasında kalıcı bir rahatlama sağlanması için Orta Doğu'daki gerilimin düşmesi gerekiyor. Acil durum rezervlerinin devreye alınması kısa vadede arzı destekleyebilse de bölgedeki çatışmaların ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat risklerinin devam etmesi, petrol fiyatları üzerindeki baskının sürmesine neden oluyor.

Page, son 12 ay içinde Miami’nin Coconut Grove semtinde iki ev için 173 milyon dolar harcadı. Kaliforniya’da iki eski eşi ve üç çocuğu bulunan Brin ise Tahoe Gölü’nün Nevada tarafında, gölün hemen yakınındaki bir ev için 42 milyon dolar ödedi. Brin ayrıca geçen yıl Kaliforniya’nın milyarder vergisine karşı çıkmak için 100 milyon dolardan fazla para harcadı.

Google’ın kurucu ortakları eyaleti terk eden en son isimler olsa da bunu yapan ilk kişiler değiller. Nitekim her eyaletteki en zengin kişilerin incelendiği Forbes analizine göre en az altı eyalette en üst sırada yer alan kişiler geçmişte Kaliforniya’da yaşamıştı. Birkaç kişi de yeni eyaletlerinde en zenginler sıralamasının üst sıralarında yer alıyor.

Örneğin Hawaii’nin en zengin ismi, yaklaşık çeyrek yüzyıl önce Körfez Bölgesi’nden ayrılan ve Nevada’da kısa bir süre yaşadıktan sonra Hawaii’ye yerleşen Pierre Omidyar (13,7 milyar dolar). Bir zamanlar Kaliforniya valiliğine aday olan ve uzun yıllar Kaliforniya’da yaşayan eBay’in eski CEO’su Meg Whitman (4,4 milyar dolar) ise ABD’nin Kenya büyükelçisi olarak iki yıllık görevini tamamladıktan sonra kısa süre önce New Mexico’ya taşındı.

Alex Karp (22,1 milyar dolar), Stanford Hukuk Fakültesi’nde eğitim gördü ve daha sonra savunma teknolojileri şirketi Palantir’i Palo Alto’da kurdu. Ancak şirketin merkezini önce 2020’de Colorado’ya, ardından da bu yılın başlarında Florida’ya taşıdı. Karp’ın Miami Beach’te yan yana iki evi bulunuyor. Kendisi ise nüfusu 600’ün altında olan New Hampshire eyaletindeki Lyman kasabasında, 500 dönümlük bir arazide yaşıyor. Öte yandan, Intuit’in eski CEO’su Brad Smith (700 milyon dolar) da yaklaşık aynı dönemde, 2022’de Silikon Vadisi’nden ayrılarak memleketi Batı Virginia’ya döndü. Smith, mezunu olduğu Marshall Üniversitesi’nin rektörlüğünü üstlenmek için taşındığı bu eyalette artık en zengin kişi konumunda.

Yeni gözdeleri Florida

Florida, başka eyaletlerden taşınan birçok milyarder için en gözde seçenek gibi görünüyor. Page’in yanı sıra son yıllarda Florida'ya taşınan tanınmış isimler arasında daha önce Chicago’da yaşayan Ken Griffin (57,5 milyar dolar); aralık ayında Pacific Palisades’teki son Kaliforniya mülkünü satan ancak 2023’te seçmen kaydını Florida’ya taşıyan Larry Ellison (184 milyar dolar); ve sermaye kazançlarına yeni bir vergi getirilmesinin ardından Washington eyaletinden ayrılan Jeff Bezos (381 milyar dolar) ile Howard Schultz (3,4 milyar dolar) bulunuyor. Şimdilik Florida’nın en zengin sakini Page değil, Bezos.

Bu arada, Kaliforniya’nın en zengin kişisi üst üste üçüncü yıl Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg (246 milyar dolar). Google’ın kurucu ortakları eyaletten ayrılmasaydı Zuckerberg’i geride bırakacaklardı. Ancak Page ve diğerleri gibi Zuckerberg de bu yılın başlarında Miami’de 170 milyon dolara bir malikane satın aldı. Bu hamle, onun da Kaliforniya’ya bağlılığını yeniden değerlendirebileceğine işaret ediyor. Zuckerberg taşınırsa sıradaki isim Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang (199 milyar dolar) olacak. Huang, kasım ayında ne yaşanırsa yaşansın eyalete bağlı kalacağını açıklayan ve şimdilik Kaliforniya’nın tek 100 milyar doların üzerinde servete sahip kişisi.

255 milyardere ev sahipliği

Önerilen servet vergisi tehdidine rağmen Kaliforniya, aralarında yapay zeka alanında servet kazanan yeni milyarderlerin de bulunduğu, diğer eyaletlere kıyasla açık ara en fazla milyarderin yaşadığı eyalet olmayı sürdürüyor. Eyalette 255 milyarder bulunuyor. Kaliforniya’yı 153 milyarderle New York, 138 milyarderle Florida ve 88 milyarderle Teksas izliyor.

Ancak Forbes’un tahminlerine göre Kaliforniya’daki milyarderlerin toplam serveti (1,87 trilyon dolar), artık Teksas’ın toplam servetinin (1,94 trilyon dolar) gerisinde ve ikinci sırada yer alıyor. Teksas’ın en zengin sakini Elon Musk’ın serveti, Forbes’un bu yılki sıralama için net servet hesaplamalarını kesinleştirdiği 9 Ekim itibarıyla tek başına tahmini 1 trilyon dolara ulaşmıştı. (Musk’ın serveti salı günü tahmini 970 milyar dolara geriledi.) Florida ve New York’taki milyarderlerin toplam servetleri ise sırasıyla tahmini 1,6 trilyon dolar ve 1 trilyon dolar düzeyinde.

Forbes ABD'de her eyaletin en zengin ismi 2026

Zara’nın sahibi Inditex’in, şirketin kurucusu olan babası Amancio Ortega’nın ardından en büyük ikinci hissedar olan Sandra’nın yüzde 5,05’lik payının mevcut değeri yaklaşık 8,5 milyar euro (9,5 milyar dolar). Inditex’in yönetim kurulu başkanı olan üvey kız kardeşi Marta, Ortega ailesinin yeni kuşağının kamuoyunda daha görünür olan üyesi. Ancak Amancio’nun ilk eşiyle olan kızı Sandra, anne ve babasının kurduğu ve bugün dünyanın en büyük moda perakendecisi olan şirkette hiçbir zaman görev almadan muazzam bir servet biriktirdi.

Şirkette hiç görev almadı

Serveti 140 milyar dolar olan 90 yaşındaki Amancio hayatını kaybettiğinde Sandra’nın servetinin önemli ölçüde artması bekleniyor. Yerel yasalar uyarınca, mirasının değerinin en az dörtte biri çocuklarına ve diğer mirasçılarına kalacak. Mirasın mutlaka Inditex hisseleri şeklinde olması gerekmiyor ancak Sandra’nın mevcut hissesi bile ona alışılmadık ölçüde bir nüfuz sağlıyor.

Sandra’nın Inditex’in faaliyetleriyle tek doğrudan bağlantısı, şirket bünyesinde tesisler ve inovasyonla bağlantılı düşük profilli görevlerde çalışmış olan eşi üzerinden oldu. Yetişkinliğe yeni adım atmış üç çocuğu da şirkette yer almadı ve Amancio Ortega’nın ölümünün ardından bunun değişeceğine dair de pek bir işaret yok. Ancak Amancio’nun iki evliliğinden olan çocuklarının aileleri onlarca yıldır neredeyse hiç ilişki içinde olmadı. Bu da ortak bağları olan Amancio artık aralarında olmadığında, Inditex’in aile hissedarlarının birbirleriyle nasıl ilişki kuracağı konusunda yatırımcıların önünde önemli bir soru bırakıyor.

Aile hissedarları şirketin geleceği için kritik

McKinsey & Co.’da kıdemli danışman ve küresel aile şirketleri stratejisti olan Martin Roll, “Kırılganlık bugün değil, Amancio Ortega’nın hisselerinin el değiştireceği gün ortaya çıkacak. Anlamlı ölçüde daha büyük bir paya sahip, yönetim kurulunda koltuğu bulunmayan ve önemli bir konuda oy kullanması gerektiğinde nasıl davranacağına dair herhangi bir geçmişi olmayan pasif bir hissedar, dış yatırımcılar da dahil olmak üzere masadaki herkes için stratejik bir değişken haline gelir” ifadelerini kullandı. 

Gerçi Amancio’nun, holding şirketi Pontegadea aracılığıyla Inditex’in yaklaşık yüzde 60’lık hissesine ilişkin mülkiyet yapısını şimdiden oluşturmuş olması mümkün. Kamuoyuna açıklanmamış, açıkça tanımlanmış bir hissedarlar sözleşmesi ve aile yönetişim yapısı bulunuyor olabilir. Ancak IESE’de bu tür şirketler konusunda uzmanlaşmış profesör Alfonso Chiner’e göre aile hissedarlarının birlikte nasıl hareket ettiği, bu tür şirketlerin geleceği açısından çoğu zaman kritik önem taşıyor. Chiner, “Bir aile şirketinin hissedarlarının bağlılığa ve birlik olmaya ihtiyacı vardır. Önceki kuşak, halef, şirket ve aile; hepsinin ortak, paralel ve organize bir plana uyması gerekir” dedi.

Sandra röportaj tekliflerini kabul etmese de onu tanıyan kişilerle yapılan görüşmeler, Inditex servetini büyütmeye devam ederken zenginliğin gösterişli unsurlarından uzak duran, milyarder olmaya isteksiz bir kadının portresini çiziyor. Kırk yılı aşkın bir süre önce, Amancio’nun Inditex çalışanlarından Flora Pérez ile ilişkisinden Marta adlı bir kız çocuğunun dünyaya gelmesinin ardından anne ve babası ayrıldı. İki aile birbiriyle çok az ilişki kurdu. Ancak zaman içinde Amancio ve Sandra’nın ilişkilerini yeniden kurduğu belirtiliyor. 

Sandra’nın aile ofisinde işleri yürüten küçük bir ekibi olsa da her şeyi tamamen onlara bırakmış değil. Bunun bir göstergesi, 2020 yılında baş yatırım sorumlusunu görevden alma kararıydı. Söz konusu kişi önce annesi, ardından da Sandra için çalışmıştı. Sandra daha sonra onu, zimmete para geçirme ve sadakatsiz yönetimle suçladı ve bu durum onu bir dizi hukuki mücadeleye sürükledi.

Sandra’nın kendi faaliyetleri, geçen yıl yaklaşık 3,5 milyon euroluk bütçeye sahip olan hayır vakfı etrafında şekilleniyor. Sandra, vakfıyla ilgili olsa bile kamuoyu önüne nadiren çıkıyor. Vakfının internet sitesindeki “iletişim” bölümünde, başkanının “sosyal medya platformlarında profil bulundurmadığı veya herhangi bir faaliyette bulunmadığı” ve “sosyal ya da hayırsever girişimler, ticari faaliyetler veya başka herhangi bir girişim türü hakkında kamuya açık hiçbir diyaloğa katılmadığı” belirtiliyor.

İki milyar dolarlık pembe dizi serveti

Bell’in gündüz kuşağındaki hakimiyeti, kendisinin ve eşi Lee’nin sırasıyla 1973 ve 1987 yıllarında yarattıkları iki diziden doğdu: Yalan Rüzgarı (The Young and the Restless) ve Cesur ve Güzel (The Bold and the Beautiful). Bill 2005’te, Lee ise 2020’de hayatını kaybetti ancak üç çocukları, hala yayınlanmaya devam eden ve ABD'deki 1 ve 2 numaralı pembe diziler olma konumlarını koruyan bu tutkulu dizileri sürdürdü. Başarıları sayesinde Forbes, ailenin pembe dizi tarihindeki ilk milyar dolarlık serveti oluşturduğunu ve toplam net servetlerinin yaklaşık 2 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor. 
 

ABD'de hala yeni bölümleri yayınlanan The Young and the Restless ve The Bold and the Beautiful adlı pembe diziler sırasıyla Yalan Rüzgarı ve Cesur ve Güzel isimleriyle 1990'lı yıllarda Türkiye'de çeşitli kanallarda yayınlanmıştı. 

Maddi başarının büyük bölümü, çiftin en büyük oğlu ve “Dollar Bill” lakaplı finans dehası Bill Bell Jr.’a ait. Bell Jr., onlarca yıl boyunca ailenin yapım şirketlerinin ticari işlerini yönetti. Ailenin servetinin temelini oluşturan son derece kazançlı üç anlaşmanın müzakere edilmesine yardımcı oldu. Yalan Rüzgarı için aileye cömert bir kâr payı kazandırdı. Cesur ve Güzel içinse tam yayın hakkı elde etti. Cesur ve Güzel, tarihinin tamamı boyunca yaratıcısına ait olan az sayıdaki pembe diziden biri ve bunun ardından son derece kazançlı uluslararası dağıtım anlaşmaları geldi. Bill Jr., kardeşleri arasında en yüksek temettüyü alıyor ve tahmini 1,1 milyar dolarlık bir servete sahip; babası onu bir zamanlar “tahtın arkasındaki güç” olarak tanımlamıştı.

Şu anda 64 yaşında olan Bill Jr., aile şirketlerinden bir ölçüde geri çekilmiş durumda ancak kardeşleri öyle değil. 62 yaşındaki kardeşi Brad, Cesur ve Güzel'in başyazarı ve 30 yılı aşkın süredir bu görevi sürdürüyor. Kız kardeşleri 57 yaşındaki Lauralee ise 1983’ten bu yana aralıklarla Yalan Rüzgarı'ndaki Christine Blair (Cricket) karakterini canlandırıyor.

Pembe dizilerin zirve yaptığı yıllar

Zamanlama da Bell ailesinin işine yaradı. Dizileri, türün popülerliğinin 1970’ler ve 1980’lerde zirve yaptığı dönemde büyük çıkış yaptı. Hafta içi neredeyse her gün yayınlanan pembe dizileri 10 milyonlarca izleyici düzenli olarak takip ediyordu. Her iki Bell dizisinde de uzun yıllar yapımcılık yapan Ed Scott, “Herkes, pembe dizilerden ve hikayelerin nasıl ilerlediğinden bahsediyordu" dedi.

O dönemde gündüz kuşağı dizileri o kadar kazançlıydı ki televizyon ağlarının prime-time programlarını fiilen finanse ediyorlardı. 1970 yılında tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 19 pembe dizi yayındaydı. Endüstri üzerine yazdığı Her Stories kitabında film çalışmaları profesörü Elana Levine’in aktardığına göre sonraki on yılda pembe diziler televizyon ağlarının gelirlerinin yaklaşık yüzde 75’ini oluşturdu. Yine Levine’e göre büyük ölçüde bu diziler sayesinde televizyon ağlarının gündüz kuşağındaki reklam gelirleri 1984’te yaklaşık 1,25 milyar dolarla zirve yaptı; bu rakam bugünün parasıyla yaklaşık 4 milyar dolara denk geliyor.

Şimdi ise ABD'de yalnızca beş pembe dizi kaldı. Neyse ki Bell ailesi onlarca yıl önce birinci sınıf anlaşmalar yapmıştı ve Yalan Rüzgarı ile Cesur ve Güzel hala güçlü bir şekilde yoluna devam ediyor. Her biri yılda yaklaşık 250 bölüm yayınlıyor ve Nielsen verilerine göre haftada sırasıyla 3,3 milyon ve 2,9 milyon izleyici çekiyor. 1988 ve 1998’den bu yana neredeyse istisnasız şekilde en yüksek reyting alan iki pembe dizi oldular. Hayranı olmayanlar bile son yıllarda dizilerde konuk oyuncu olarak yer alan ünlülerin isimlerini tanıyacaktır; bunlar arasında Little Richard, Bob Barker, Usher ve Katy Perry de bulunuyor.

50’den fazla ülkede yayınlanıyor

Cesur ve Güzel diğer ülkelerde de hala olağanüstü derecede popüler. Günümüzde 50’den fazla ülkede yayınlanıyor ve  20 milyondan fazla izleyiciye ulaşıyor. Dizinin mali durumunu bilen üç kişinin aktardığına göre diğer ülkelerdeki devasa gelirleri, dizinin ABD’deki operasyonlarını fiilen sübvanse ediyor.

Bill Jr. artık işin içinde eskisi kadar aktif değil. 1980’lerin sonlarında bir partide tanıştığı ve daha sonra Yalan Rüzgarı'nın başyazarlığını da yapan eşi Maria ile birlikte artık çağdaş sanata daha fazla odaklanıyor. Forbes’un yaklaşık 400 milyon dolar değerinde olduğunu tahmin ettiği sıra dışı bir sanat koleksiyonu oluşturdular. (Yakın zamanda koleksiyonlarının bir bölümünü Los Angeles’taki müzelere bağışladılar.) Koleksiyonlarındaki eserler arasında Marcel Duchamp’ın bir pisuarının replikası, Andy Warhol’un siyah fasulye çorbası konservesini tasvir eden bir baskısı ve Jeff Koons’un pleksiglas bir kutu içinde sergilenen elektrikli süpürgesi bulunuyor.

Çift sanat koleksiyonlarının büyük bölümünü daha önce Malibu kıyısında, Pritzker Ödüllü mimar Tadao Ando’ya yaptırdıkları, yaklaşık 1 dönümlük beton bir yerleşkede sergiliyordu. Evin inşası yaklaşık 12  yıl sürdü ancak çift, evi yaklaşık sekiz yıl kullandıktan sonra Beyoncé ve Jay-Z’ye 190 milyon dolara sattı. Miller Samuel’e göre bu satış, 2023’ün ABD’deki en pahalı ev satışı ve tüm zamanların en pahalı dördüncü konut satışıydı. Günümüzde çift zamanlarının çoğunu Paris ve St. Barts’taki mülkleri arasında geçiriyor gibi görünse de Los Angeles’ta hala bir varlıkları bulunuyor. Maria, Los Angeles 2028 Olimpiyatları’nın Kültürel Olimpiyat bileşeninin başkanlığını yürütüyor.

Pembe dizi sektörü alacakaranlık yıllarını yaşıyor gibi görünüyor. ABD'de şu an yalnızca beş pembe dizi yayında. Üstelik izleyici kitlesi yaşlanıyor: Nielsen’e göre gündüz kuşağı pembe dizi izleyicilerinin ortanca yaşı 67.  Pembe diziler modern medya ekosisteminde artık gereksiz hale gelmiş olabilir. Grey’s Anatomy ve Bridgerton gibi senaryolu dramalar pembe dizilere özgü hikaye anlatım biçimlerini benimserken, reality TV bitmek bilmeyen bir melodram kaynağı sunuyor. Bir de genellikle akıllı telefonlar için çekilmiş pembe diziler olarak görülen “dikey diziler” var. Sosyal medyadan doğan bu popüler formatın artık kendine özel birçok uygulaması bulunuyor. Hikayeler 1 ila 3 dakikalık bölümler halinde ilerliyor. En popüler diziler yüz milyonlarca izlenme topluyor; araştırma şirketi Omdia’nın verilerine göre düzenli olarak video hizmetlerini kullanan her 12 Amerikalıdan yaklaşık biri aynı zamanda bir dikey dizi platformunu da kullanıyor.

Yalan Rüzgarı ya da Cesur ve Güzel'i Bell ailesi olmadan hayal etmek zor. Ancak aile bu işten çıkmak ve dizileri satmak istese bile bir alıcı bulmakta zorlanabilir. CBS’de gündüz kuşağı programlarını yöneten Brian Frons, “Size tamamen dürüst olmak gerekirse, birinin bir pembe dizi satın almasının pek olası olduğunu düşünmüyorum çünkü bu gerileyen bir sektör. En iyi günlerinin geride kaldığını düşündüğünüz şeylerden biri" ifadelerini kullandı. Bell ailesi, pembe dizilerin ilk milyarderleri. Neredeyse kesin olarak son milyarderleri de olacaklar.

Liseden beri arkadaş olan Staniszewski ve Dabkowski kötü dublajlı filmler izleyerek büyüdü. Bu filmler, onları 2022'de sırasıyla Palantir ve Google'daki işlerinden ayrılmaya ve birikimlerini bir araya getirerek ElevenLabs'i kurmaya yönelten etkenlerden biriydi. Şirket, yapay zekayı sıradan seslendirmelere daha iyi bir alternatif olarak kullanıyor. Bugün New York ve Londra merkezli girişim, Klarna ve Revolut gibi kurumsal müşterilerin gelirlerinin yüzde 55'ini oluşturduğunu söylüyor. Forbes'un haberine göre şirket, aralık ayında son 12 aylık dönemde yaklaşık 200 milyon dolarlık gelire ulaşmıştı. Girişimin bu yıl gelirini ikiye katlama yolunda ilerlemesi muhtemel ve yapay zeka ajanları artık haftada 15 milyon görüşmeyi yönetiyor.

Beş ayda sekiz yeni milyarder

Son aylarda servetleri hızla artan Avrupalı girişimciler yalnızca onlar değil. Birbiri ardına gelen mega anlaşmalar ve büyük finansman turları, Avrupa'nın yapay zeka yarışına yeniden dahil olmasına yardımcı olurken, bu isimlerin servetlerinin de sıçramasını sağladı. Son beş ayda sekiz yeni milyarder ortaya çıktı, altı kişinin ise serveti önemli ölçüde arttı.

Yoğun yapay zeka anlaşmalarıyla geçen yazın başlangıcını, Berlin merkezli yazılım girişimi n8n yaptı. Şirket, 12 binden fazla şablon kullanarak işletmelerin iş akışlarını otomatikleştirmesine yardımcı oluyor. Mayıs ayında girişim, SAP'den stratejik bir yatırım alarak değerlemesini ikiye katladı ve 5,2 milyar dolara çıkardı. Alman şirket kayıtlarına göre bu gelişme, şirketin CEO'su ve kurucusu Jan Oberhauser'ı, yaklaşık yüzde 45'lik ve 2,3 milyar dolar değerindeki hissesiyle yeni bir milyarder haline getirmeye yetti. 

Avrupa'nın kendi servetini inşa eden en genç ismi

Ağustos ayının başlarında 25 yaşındaki İngiliz girişimci James Dacombe, yeni kurduğu çip şirketi Olix için 3,3 milyar dolarlık değerleme üzerinden 312 milyon dolar yatırım alarak Avrupa'nın kendi emeğiyle milyarder olan en genç kişisi oldu. İlk şirketini kurmak için liseden ayrılan Dacombe'nin Olix'in yaklaşık yüzde 30'una sahip olduğu, Forbes tarafından o dönemde bildirilmişti.

Ağustos ortasında İsveçli Lovable, yapay zeka destekli web sitesi uygulama geliştiricisini 13,3 milyar doların üzerinde bir değerlemeye taşıyan, 400 milyon dolarlık dev bir yeni finansman turunu tamamladı. Bu gelişme, kurucu ortakları Anton Osika ve Fabin Hedin'in hisselerinin değerini kişi başı 3,1 milyar dolara çıkardı.

Birkaç gün sonra, İsveçli diğer bir kurucu Arvid Lunnemark'ın serveti de Elon Musk'ın, 2022'de MIT'deki üç arkadaşıyla birlikte kurduğu yapay zeka kodlama girişimi Cursor'ı satın almasıyla ikiye katlandı. Satın alma işlemi Cursor'a 60 milyar doların üzerinde bir değer biçerken, yalnızca Lunnemark'ın hissesinin değeri 2,7 milyar doların üzerine çıktı. Eski matematik olimpiyatları şampiyonu olan Lunnemark, daha güvenli yapay zeka sistemleri geliştirmeye odaklanan Integrous Research adlı yeni bir girişim kurmak üzere 2025'te Cursor'dan ayrıldı.

Sessiz finansman turu

Sırada veri merkezi girişimi Fluidstack ile ilgili haberler geldi. Forbes'un eylül ayında bildirdiğine göre şirket, yaz boyunca sessiz sedasız 1,5 milyar dolarlık bir finansman turunu tamamlamış ve bu işlem şirkete 18 milyar doların üzerinde bir değerleme kazandırmıştı. Bu yıl gelirinin 660 milyon dolara ulaşmasını bekleyen şirket, Birleşik Krallık'ta kuruldu ve aralık ayında New York'a taşınana kadar merkezini Londra'da bulunduruyordu. Anlaşma, kurucu ortaklar 31 yaşındaki Gary Wu, 29 yaşındaki Jamie Cox ve 29 yaşındaki César Maklary'yi, her biri 1 milyar dolar değerinde olmak üzere milyarder yaptı. Wu ve Cox, 2017'de Fluidstack'i kurmadan önce Oxford'da eğitim görürken tanıştı. Daha önce bir Formula 1 takımında aerodinamik alanında çalışan Maklary ise şirkete 2020'de katıldı. Girişim başlangıçta oyuncuların GPU'larını yapay zeka araştırmacılarına kiralamasına olanak tanıyan bir pazar yeri olarak ortaya çıktı. Şirket bugün ülke genelinde veri merkezleri kuruyor ve en büyük müşterilerinden biri olarak Anthropic'i gösteriyor. Avrupalı üç kurucu ortağın tamamı artık New York'ta yaşıyor.

Mistral  24,3 milyar dolarlık değerlemeye ulaştı

Ardından, bir Avrupa girişiminin şimdiye kadar gerçekleştirdiği en büyük finansman turu geldi. Fransız yapay zeka öncüsü Mistral, eylül ayında şaşırtıcı büyüklükte yeni bir finansman turunu tamamlayarak 24,3 milyar dolarlık değerleme üzerinden yaklaşık 3,5 milyar dolar topladı. Paris merkezli kurucular Google DeepMind araştırmacısı Arthur Mensch ile Facebook'un eski çalışanları Timothee Lacroix ve Guillaume Lample, Amerikan yapay zeka laboratuvarları ve Çin'in açık kaynak modelleriyle rekabet edebilmek için büyük dil modelleri geliştirmek amacıyla Mistral'ı 2023'te kurdu. Forbes'un tahminlerine göre bu finansman turu, Mistral'ın üç kurucu ortağının hisselerinin değerini kişi başı 2,7 milyar dolara çıkardı; bu rakam nisanda 1,8 milyar dolardı.

Satın almalar da bu servetlerin büyümesinde rol oynadı. Çip devi Nvidia, geçen ay açık kaynak platformu Hugging Face'i 12,9 milyar dolara satın almak için anlaştı. Forbes'un tahminlerine göre bu anlaşma, girişimin üç Fransız kurucu ortağı Clément Delangue, Julien Chaumond ve Thomas Wolf'u yeni milyarderler haline getirdi; her birinin serveti 1,7 milyar dolar seviyesine ulaştı.

Hugging Face, 2016'da New York'ta gençler için eğlenceli bir sohbet robotu olarak kuruldu. Ancak kurucu ortaklar kısa sürede, tüketici uygulamasının arkasındaki modellerin uygulamanın kendisinden daha değerli olduğunu fark etti. Bugün yaklaşık 18 milyon geliştirici ve 200 bin şirket, Hugging Face'in model ve veri setlerinden oluşan kütüphanesini kullanıyor. Girişimin merkezi New York'ta olsa da şirket kendisini, çalışanlarının çoğu Fransa'da bulunan bir "Fransız-Amerikan" şirketi olarak tanımlıyor. Delangue, üç kardeşiyle birlikte Kuzey Fransa'daki küçük bir kasaba olan La Bassée'de büyüdü. Wolf ise Londra'da yaşıyor.
 

Ülke tarihindeki en büyük halka arza hazırlanıyor

Petrolden telekomünikasyona uzanan holding şirketi Reliance Industries’ın başkanı Mukesh Ambani, 18,7 milyar dolarlık düşüşle 86,3 milyar dolarlık net servete gerileyerek ikinci sıraya indi. Perakende iş kolu da dahil olmak üzere marjlar üzerindeki baskılar, Reliance hisselerini olumsuz etkiledi. Ambani, Reliance’ın mobil operatörü Jio Platforms’un halka arzına hazırlanıyor. Şirket, 3,8 milyar dolara kadar kaynak sağlayabilecek bir halka arz için yasal onay aldı. Bu gerçekleşirse, ülke tarihindeki en büyük halka arz olabilir.

Hindistan’ın en zengin kadını ve çelikten enerjiye uzanan O.P. Jindal Group’un lideri Savitri Jindal, serveti hafifçe gerileyerek 39,8 milyar dolara düşmesine rağmen 3. sıradaki yerini korudu. Yüzde bazında servetini en fazla artıran isim, çelik devi Lakshmi Mittal oldu. Serveti yüzde 74 artarak 34,7 milyar dolara yükselen Mittal, listede sekiz sıra birden yükselerek 4. sıraya çıktı. Mittal, mayıs ayında aşı milyarderi Cyrus Poonawalla’nın oğlu Adar ile birlikte Rajasthan Royals’ı satın alarak spor dünyasında büyük ses getirdi. Anlaşmada Hindistan Premier Ligi kriket takımına 1,65 milyar dolar değer biçildi.

Listedeki kişilerin yarısından fazlasının serveti azaldı. Yapay zeka öncülüğündeki otomasyonun Hindistan’ın yazılım hizmetleri sektöründe yarattığı zorluklar, ülkenin teknoloji devlerini de etkiledi. HCL Technologies’in fahri başkanı Shiv Nadar’ın, Wipro’nun kurucu başkanı Azim Premji’nin ve Infosys’in kurucu ortağı N.R. Narayana Murthy’nin net servetlerinin tamamı geriledi. Diğer iki Infosys kurucu ortağı olan şirketin başkanı Nandan Nilekani ve eski başkan yardımcısı Senapathy Gopalakrishnan, listeden düşen 11 kişi arasında yer aldı.

Listeye dört yeni isim girdi

Listeye bu yıl giren dört yeni isim arasında, temmuz ayında Bangalore merkezli hassas mühendislik şirketi Indo-MIM’i halka arz eden 79 yaşındaki Krishna Chivukula bulunuyor. Kardeşler Kushal ve Chaitanya Desai ise kablo şirketleri Apar Industries’in hisselerinin yıl içinde neredeyse iki katına çıkmasının ardından 4,25 milyar dolarlık ortak servetle listeye 69. sıradan giriş yaptı. Güvenlik ve gözetim ekipmanları üreticisi Aditya Infotech’in hisselerindeki yükseliş sayesinde 3,6 milyar dolarlık aile servetiyle 83. sırada yer alan Aditya Khemka da yeni isimler arasında. Şirket 2025’te halka açılmıştı. Ayrıca, özel şirket Balaji Wafers’tan kardeşler Bhikhabhai, Chandubhai ve Kanjibhai Virani de listeye girdi. Kardeşler, ocak ayında atıştırmalık üreticisinin azınlık hissesini ABD’li özel sermaye şirketi General Atlantic’e sattı.

Bu yıl listeye yeniden giren yedi isim arasında Anil Agarwal da bulunuyor. Agarwal, haziran ayında madencilik ve metal sektöründeki amiral gemisi şirketi Vedanta’yı beş ayrı halka açık şirkete bölerek buradaki değeri ortaya çıkardı. Listeye girmek için gereken minimum net servet, geçen yılki 3,2 milyar dolardan 3 milyar dolara düştü.

Hindistan’ın en zengin 10 insanı

1. Gautam Adani ve ailesi - 112,7 milyar dolar
2. Mukesh Ambani - 86,3 milyar dolar
3. Savitri Jindal ve ailesi - 39,8 milyar dolar
4. Lakshmi Mittal - 34,7 milyar dolar
5. Sunil Mittal ve ailesi - 32,9 milyar dolar
6. Cyrus Poonawalla - 28,4 milyar dolar
7. Shiv Nadar - 27,4 milyar dolar
8. Dilip Shanghvi ve ailesi - 26,3 milyar dolar
9. Kumar Birla - 23,2 milyar dolar
10. Hinduja ailesi - 21,2 milyar dolar
     

Borsa İstanbul BIST 100 endeksi, 1 eylül tarihinde 14.229,01 puanla açılış yaptı. Endeks, krizlerin etkisiyle ayı 12.026,26 puanla kapattı. Bu sert düşüş, milyarderlerin servetlerini doğrudan eritti.

Piyasalardaki çalkantıya fon dolandırıcılığı soruşturmaları da eklendi. Aylar önce 1,3 milyar dolarlık servetiyle milyarderler listesine giren Tera Holding patronu Emre Tezmen tutuklandı. Tezmen, eylül sonunda cezaevine gönderildi.

Milyarder sayısı ve servet azaldı

Ağustos sonunda 34 olan Türk dolar milyarderi sayısı, eylül sonunda 32'ye düştü. İbrahim Erdemoğlu ve Mehmet Kazancı, 1 milyar dolar sınırının altına inerek listeden çıktı. Erdemoğlu Holding'in son temsilcisi de böylece milyarderler liginden ayrılmış oldu. İbrahim Erdemoğlu'nun serveti 2023 yılının Forbes Dolar Milyarderleri listesinde 5,3 milyar dolara kadar çıkmıştı. SASA hisselerinde yıllardır devam eden gerilemenin sonucunda Erdemoğlu ailesinin üyeleri liste dışında. 

Yaklaşık 997,1 milyon dolarla sınırda olan Murat Vargı da liste dışı kaldı. Listenin toplam serveti, 95,7 milyar dolardan 87,2 milyar dolara geriledi. Toplam net liste kaybı 8,5 milyar dolar olarak hesaplandı.

Eylül ayı boyunca servetini artıran tek bir Türk milyarder dahi olmadı. Listede yer alan 32 ismin 22'si değer kaybederken, 10'unun serveti sabit kaldı.

Servet erimesinin büyük kısmı iki isimde yoğunlaştı. Astor Enerji'nin patronu Feridun Geçgel, 4,3 milyar dolardan 2,5 milyar dolara geriledi. Geçgel tek başına 1,8 milyar dolar kaybetti. ASTOR'un fon soruşturmasında adının geçmesi hisselerin hızla gerilemesine neden oldu. Küresel sıralamada 1003'üncü sıradan 1679'uncu sıraya düşerek 676 basamak geriledi.

Chobani'nin kurucusu Hamdi Ulukaya'nın serveti ise 11,7 milyar dolardan 10,4 milyar dolara düştü. Ulukaya'nın kaybı 1,3 milyar dolar oldu. Dünyada 62 basamak gerileyen Ulukaya, 351'inci sıraya yerleşti. Eren Özmen ise 6,7 milyar dolardan 6,1 milyar dolara inerek 75 basamak kaybetti.

İkilinin toplam erimesi, listedeki kaybın neredeyse yarısını oluşturdu. Koç Holding ailesinden Semahat Sevim Arsel, İpek Kıraç ve Mustafa Rahmi Koç yüzer milyon dolar kaybetti. Ailenin toplam erimesi 300 milyon doları buldu. Limak ortakları Nihat Özdemir ve Sezai Bacaksız'ın servetleri de 2,0 milyar dolardan 1,8 milyar dolara indi.

Yurtdışı ve Türkiye ayrışması

Türkiye kaynaklı 28 ismin serveti 60,6 milyar dolar olarak gerçekleşti. Yurtdışı kaynaklı 4 ismin serveti ise 26,6 milyar dolar seviyesinde. 

Küresel pazarlara çalışan Hamdi Ulukaya, Eren Özmen, Fatih Özmen ve Uğur Şahin dışarıda bırakıldığında tablo tamamen değişti. Türkiye'nin en zengin ismi, 5,1 milyar dolarlık servetiyle Murat Ülker oldu. Ülker'i 4,3 milyar dolarla Şaban Cemil Kazancı ve 3,5 milyar dolarla Erman Ilıcak takip etti.

Kriz ortamında en dirençli sektörler savunma sanayii ve gıda perakendesi oldu. Selçuk Bayraktar 2,7 milyar dolar, Haluk Bayraktar ise 2,4 milyar dolarlık servetlerini birebir korudu. BİM ortakları Mustafa Latif Topbaş ve Ahmed Afif Topbaş da dalgalanmadan etkilenmedi.

Türkiye'nin en zenginleri (Ekim 2026 tablosu)

Federal Reserv’in (Fed) yaz aylarından sonbahara uzanan projeksiyonlarındaki değişim incelendiğinde para politikasındaki sertleşme açıkça görülüyor. Haziran tahminlerinden eylül projeksiyonlarına geçilirken faiz patikasına işaret eden noktaların topluca yukarı kayması, rutin bir tahmin güncellemesi değil. 

Piyasa yorumcularının ekrana bakıp medyan beklentinin yüzde 3,8 seviyesinden yüzde 4,125 bandına revize edildiğini görmesi ve bu tabloyu “orta vadeli eşikte sınırlı bir yukarı kayma” olarak yorumlaması, meselenin sadece vitrinine odaklanmak. Oysa iktisadi analizde asıl dinamik ortalamalarda değil, dağılımın en uç noktalarında saklı. Medyan veri ilk bakışta dingin bir rota çiziyor gibi görünse de komite üyelerinin dağılımı alabildiğine şahin ve tavizsiz bir duruş sergiliyor. 18 FOMC üyesinin bireysel projeksiyonlarına yakından bakıldığında ortaya çıkan aritmetik şu şekilde: 18 üyeden 16’sı, 2026 yılı bitmeden önce en az bir faiz artışının daha kaçınılmaz olduğunu açıkça öngörüyor. Bu 16 üyenin içerisinden dört üye hızını alamayarak iki artışın daha masada olması gerektiğini ve sıkılaşmanın dozunun artırılmasını savunuyor. Mevcut faiz aralığını yeterli bulan üye sayısı ise yalnızca iki ile sınırlı kalmış durumda. 

Böylesi bir oy dağılımı, piyasalarda Fed’in önümüzdeki ay faiz oranlarını tekrar 25 baz puan artıracağına dair fiyatlamaların neden giderek tabana yayıldığını net bir şekilde açıklıyor. Kararın arkasındaki temel itici güç ise petrol ve enerji piyasalarında yaşanan sert fiyat artışlarının enflasyonu yapısal ve kalıcı bir sarmala dönüştürmesini engelleme arzusu. Fed, enerji maliyetlerindeki bu sıçramanın fiyatlama davranışlarını bozmaması adına tam üç yıllık bir aranın ardından yeniden faiz artırma rotasını benimsedi. Bunun ekonomi literatüründeki ve reel sektördeki anlamı son derece berrak: Borçlanma maliyetleri öngörülenden çok daha uzun bir süre yüksek kalacak; ipotekli konut piyasasından kurumsal yatırımlara, ticari kredilerden şirket bilançolarına kadar her şey bu “pahalı para” zeminine göre baştan aşağı yeniden fiyatlanacak.

Bitcoin ve altın ayrışması

Sermaye maliyetinin böylesine tırmandığı, risksiz faiz getirisinin küresel likiditeyi bir elektrik süpürgesi gibi çektiği bu yeni atmosferde, dijital varlıkların verdiği sınav da bambaşka bir faza evriliyor. Geleneksel finans devlerinden JPMorgan’ın son yayımladığı analizde dikkat çektiği sav, bu noktada son derece stratejik bir kırılmayı işaret ediyor: Kurumsal aktörlerin spot ETF’ler ve türev araçlar üzerinden yürüttüğü korunma (hedging) baskısı ve riskten kaçınma refleksi piyasadan çekildiği anda, Bitcoin’in geleneksel güvenli liman olan altına kıyasla çok daha yüksek bir getiri performansı sergileme potansiyeli var.

Ancak bu kurumsal tezin sahada karşılık bulabilmesi için, dijital varlık ekosisteminin öncelikle kendi yapısal türbülansını aşması şarttı. Hatırlanacağı üzere, Washington hattında yaşanan Clarity Act (Netlik Yasası) çıkmazı, regülasyonun sınırlarına dair belirsizlikler ve bankacılık lobisiyle girilen faiz mücadeleleri, dijital varlıklar üzerinde ağır bir kurumsal stres primi yarattı. Bu stres dalgası, fiyatın (on-chain) metriklerinde önemli bir eşik kabul edilen True Market Mean seviyesinin altına sarkmasının nedeniydi.

On-Chain verilerine göre Bitcoin’de aktif yatırımcıların ortalama alış maliyeti, eylül sonu itibarıyla 76 - 77 bin dolar bandında bulunuyor. Bu seviye günlük bir fiyat değil; piyasaya giren sermayenin ortalama maliyetini, dolayısıyla yatırımcının kârda mı, zararda mı olduğunu belirleyen bir ağırlık merkezi. Yavaş hareket eder ve piyasa psikolojisinin kırılma eşiği olarak izlenir.

Fed’in yeni bir artışı masada tuttuğu, faizlerin tepe noktasının yukarı revize edildiği bir ortamda asıl soru, Bitcoin’in herhangi bir gün hangi fiyattan işlem gördüğü değil bu ortalama maliyet eşiğinin hangi tarafında kalıcı olduğu. Eşiğin üzerinde tutunan bir fiyat, kurumsal tabanın makro şoklara karşı direnç kazandığına; altında geçirilen uzun bir dönem ise pahalı paranın dijital varlıklarda da bilanço baskısına dönüştüğüne işaret edebilir. Bu aşamadan sonra izlenmesi gereken temel göstergeler; tahvil getirilerindeki tırmanışın kurumsal bilançolara bindirdiği ek yük, merkez bankasının mevcut politikasını ne kadar tavizsiz sürdürüleceği ve dijital varlıkların geri kazandığı bu zincir üstü tabanı hangi hacimle savunacağı olacak.

Arapça adı “Gözyaşı Kapısı” anlamına gelen Kızıldeniz çıkışındaki Babülmendep Boğazı’nın da İran destekli Husi isyancıların kontrolüne geçmesi küresel ekonomi için bir başka tehdit oluşturuyor. Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz bağlantısı üzerinde hayati bir rota olan ve Afrika ile Arap Yarımadası arasında yer alan bu dar deniz geçidinin de bloke olması petrol fiyatlarının ve nakliye maliyetlerinin artacağına dair endişeleri tetikledi. Suudi Arabistan’ın petrol ihracatı son 13 yılın en düşük seviyesine indi. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol akışı da 2025 sonlarındaki günlük 21,6 milyon varilden günlük sadece 4,9 milyon varile kadar geriledi.

Bu gelişmeler petrol fiyatlarını yukarı çekiyor. Eylül ortasında varili 109 doları aşan kasım vadeli Brent petrolün varili 22 Eylül itibarıyla 102 dolarda seyrediyor. Hürmüz, Yanbu, Kızıldeniz ve Babülmendep giderek artan bir şekilde aynı güvenlik krizinin parçası haline geldi.

Bu nedenle küresel petrol fiyatları modern tarihin en oynak ve belirsiz dönemine doğru ilerliyor. Alternatif rotaların ve “B planlarının” ortadan kalkmasıyla arz üzerindeki abluka iyice daraldı. Yatırım bankaları “piyasada yeterli arz olduğu” yönündeki eski iyimser tahminlerini geri çekiyor. Morgan Stanley, dördüncü çeyrek için Brent petrol tahminini varil başına ortalama 100 dolara yükseltti. Orta Doğu’daki arz toparlanmasının beklenenden çok daha yavaş olacağını, yapısal arz açığının 2027’ye kadar süreceğini belirtti. Banka petroldeki bu kalıcı yükselişi “küresel ekonominin tepesinde sallanan en büyük tekil tehdit” olarak nitelendirdi. J.P.Morgan ise daha karamsar. Çatışmaların öngörülebilir bir sonu olmaması nedeniyle geleneksel temel senaryolarından vazgeçtiklerini açıkladı.

Enerji uzmanları da Babülmendep’in Husi ilerleyişi nedeniyle ağır çatışma altında olması ve Suudi Arabistan’ın Doğu - Batı boru hattının hasar görmesiyle birlikte, petrol fiyatlarında artık varil başına 100 dolarlık mutlak bir tabanın oluştuğuna dikkat çekiyor. Uzmanlar, denizcilik sigorta şirketlerinin milyonlarca dolarlık savaş riski primleri talep etmeye devam etmesi ya da gemi sahiplerinin bu rotalardan geçmeyi tamamen reddetmesi durumunda, Brent petrolün aniden varil başına 130 veya 150 dolara fırlayabileceği ve bunun 2008 finansal krizine eşdeğer bir ekonomik çöküşü tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.

Bu yapısal dönüşümün temelinde Japonya’nın para politikasındaki normalleşme yer alıyor. Sıfıra yakın faiz oranları, Japon emeklilik fonları, sigorta şirketleri ve diğer kurumsal yatırımcıları uzun yıllar boyunca daha yüksek getiri arayışıyla yurt dışına yönlendirdi. Japonya Merkez Bankası’nın eylülde politika faizini yüzde 1,25’e yükseltmesiyle birlikte bu denge değişmeye başladı. Aynı zamanda 10 yıllık Japon devlet tahvili getirilerinin yaklaşık yüzde 3 seviyesine çıkarak son 30 yılın en yüksek düzeylerine ulaşması, Japonya’daki yatırım ortamını kökten değiştirdi. Yurt içinde yeniden cazip getiri imkanlarının oluşmasıyla birlikte 10 yıllık Japon devlet tahvilleri döviz riskinden korunmuş Amerikan tahvillerine karşı artık belirgin bir getiri avantajı sunuyor. 

Bu değişimin ilk izleri sermaye akımlarında şimdiden görülüyor. ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre Japon yatırımcıların ABD Hazine tahvili varlıkları nisandaki 1,21 trilyon dolardan temmuz sonunda 1,10 trilyon dolara gerileyerek yaklaşık 106 milyar dolarlık bir düşüş gösterdi. Buna rağmen dünyanın en büyük emeklilik fonlarından Japonya Hükümet Emeklilik Yatırım Fonu (GPIF), portföyünün yaklaşık yarısını yabancı varlıklarda tutmaya devam ediyor. Bu nedenle mevcut tabloyu büyük çaplı bir sermaye dönüşü olarak okumak için henüz erken. Küresel piyasalarda bundan sonraki asıl belirleyici faktör, yeni tasarrufların ve vadesi dolan yatırımlardan dönen taze sermayenin çizeceği yeni rota.

Tam da bu noktada Japonya küresel piyasalar açısından önemli bir risk faktörüne dönüşüyor. Japon yatırımcıların ABD Hazine tahvillerine yönelik talebinin kalıcı olarak azalması halinde yüksek petrol fiyatları, enflasyonist baskılar ve artan borçlanma ihtiyacı nedeniyle zaten zorlanan Amerikan tahvil piyasasında uzun vadeli faizler üzerinde ilave baskı oluşacak. Aynı zamanda yenin hızlı değer kazanması, düşük maliyetli yen borçlanmasıyla finanse edilen carry trade (faiz arbitrajı) işlemlerinin çözülmesini hızlandıracak. Kaldıraçlı pozisyonların hızla çözülmesi, artan teminat tamamlama (margin call) baskıları nedeniyle Japonya ile hiçbir bağı olmayan varlık sınıflarında dahi zorunlu satışları tetikleyecek. Bu süreç küresel likiditeyi sıkılaştırırken volatilitenin dünya genelinde sert biçimde yükselmesine neden olacak. 

Japonya’daki bu dönüşüm küresel sermaye piyasalarında bir rejim değişimini tetikleyebilir. Bu değişimin portföyler üzerindeki etkilerini sınırlamak için aktif durasyon yönetimi, yüksek likidite ve farklı piyasa rejimlerine dayanabilecek esnek bir “Multi-Asset” (çoklu varlık) mimarisi kuruyoruz. Yüksek likidite, piyasa likiditesinin hızla kuruyabileceği stres dönemlerinde portföyün manevra alanını korurken düşük volatilite dönemlerinde uygun maliyetlerle aldığımız put opsiyonları (belirli bir fiyattan satış yapma hakkı veren opsiyon sözleşmeleri), tail-risklere (düşük olasılıklı ancak gerçekleştiğinde büyük kayıplara yol açabilecek riskler) karşı ek koruma sağlıyor. Japonya’nın ucuz parasına yıllarca alışan küresel finans piyasaları, bu değişime hazırlıksız yakalanırsa sancılı bir uyanış yaşanacak.

Porsche ilk Cayenne’i 2002 yılında yollara çıkardığında marka tutkunları tepki göstermiş olsa da markanın kasalarını dolduran modellerden biri haline geldi. İlk nesil VW Touareg’le temelde aynı otomobildi. Sonraki nesillerde Porsche genleri ağır bastı. Yeni nesil Cayenne’de benzinli, PHEV yani şarj edilebilir hibrit ve elektrikli versiyonlar bulunuyor. Ayrıca Cayenne Coupe’yi de unutmamak lazım. Coupe formlu arka yapısıyla bu versiyon daha iyi aerodinamik özelliklere sahip. Ancak bu yazıda konumuz Cayenne Electric. 4 bin 985 mm’lik uzunluğuyla aslında büyük bir SUV olan Cayenne Electric, benzinli ve PHEV kardeşlerinden önünde ızgarası olmamasıyla ayrılıyor. Ayrıca off-road paketli versiyonun tampon yapısı da farklı. Bu sayede yaklaşma açısı da artıyor.

İç mekanda Porsche de ekran modasından uzak kalamamış. Orta konsola yerleştirilen bilgi - eğlence ekranının devamı yolcunun önüne kadar uzuyor. Böylece bugüne kadar bir Porsche modelinde kullanılan en büyük yekpare ekran da Cayenne’de yerini almış. Bilgi - eğlence ekranı biraz daha yukarıda konumlandırılsa sürücünün işi daha kolay olabilirmiş. Tabii bu ekranın en önemli özelliğini de atlamayalım; alt kısmı kıvrılmış bir kitap gibi duran ekranın bu kısmı ana menülere ulaşmak için kullanılıyor. İlk anda yadırgansa da sürücünün sağ elini koyabileceği bir desteğin de olması kullanımı kolaylaştırıyor. Bazı markalarda bu uygulama ayrı bir ekranla yapılıyor. İç mekanda kalite hissi yüksek, zaten öyle de olmalı. 781 litre olarak açıklanan bagajın yanı sıra kaputun altında da 50 litrelik bir yükleme alanı bulunuyor.

Elektrikli Cayenne’in hepsi çift motorlu, yani dört tekerlekten çekişli, üç farklı güç versiyonu bulunuyor. Cayenne Electric, 408 HP güç ve 750 Nm torka sahip. Kalkış kontrol sistemi devreye alınırsa güç 442 HP’ye, tork da 835 Nm’ye yükseliyor. Bu da 0-100 km/s hızlanmasının 4,8 saniyede tamamlanması anlamına geliyor. Tüm versiyonlara brüt 113 kWh’lik batarya kullanılıyor. 390 kW DC şarj kapasitesi bulunan aracın yüzde 10 - 80 şarj süresi 16 dakika olarak açıklanıyor. Cayenne Electric’in menzili WLTP karma kullanımda 641 km. “Cayenne Electric S” adını taşıyan versiyonda güç 544 HP, tork 985 Nm. Kalkış kontrol sistemiyle güç 666 HP’ye, tork ise 1080 Nm’ye yükseliyor. 0-100 km/s hızlanma süresi 3,8 saniye, yani artık süper spor sınırlarına giriliyor. 653 km menzile ulaşabilen S’in son hızı 250 km/s, yani kardeşinden 20 km/s daha fazla. Gelelim zirvedeki versiyona: Cayenne Electric Turbo. Bu versiyonda rakamlar gerçekten çılgınca: 857 HP güç, 1360 Nm tork. Kalkış kontrol sistemi bu rakamları iyice çılgın hale getiriyor: 1156 HP ve 1500 Nm! Yaklaşık 2,7 tonluk bir SUV’la 0-100 km/s hızlanmayı 2,5 saniyede, 0-200 km/s hızlanmayı 7,4 saniyede tamamlamayı çılgınca bulmamak mümkün değil. Bu performansa karşılık 623 km menzil de iyi bir değer, tabii sağ ayağınıza hâkim olabilirseniz. S ve Turbo’da sollamalara çıkarken 10 saniye boyunca ekstra gücü kullanmak için direksiyon simidindeki düğmeye basmak yeterli.

Bu gücü kontrol altında tutarken konforu da sağlamak havalı süspansiyon sisteminin işi. Ayrıca gövdenin yatma hareketlerini sınırlayan Porsche Active Ride sistemi de Cayenne de ilk kez kullanılan ve yol tutuş, konfor ve fren mesafesini iyileştiren bir faktör. Tabii yönlendirilebilir arka aksın da hem manevralarda hem yol tutuşta hem de şerit değiştirmelerde avantaj sağladığını da söyleyeyim. Porsche’nin açıklamasına göre 600 kW reküperasyon gücüyle günlük kullanımlardaki yavaşlamaların yüzde 97’sinde fren pedalına basmak gerekmiyor.

Sonuç olarak Porsche elektrikli SUV dünyasına kendi şanına yakışır bir yeni giriş yaptı.

Milano’da ışıl ışıl bir akşam. Ancak ünlü moda mağazasının önünde yeni sezon çantaları görmek için bekleyen kalabalık yok. Podyum, yıldızlar ya da koleksiyon etrafındaki alışıldık moda ritüelleri de yok. İçeride yazarlar ve okurlar var. Birazdan Simone de Beauvoir ve Fumiko Enchi konuşulacak; gündem kadınlar, aşk ve cinsel roller. Ev sahibi ise ezberleri bozuyor: Miu Miu. 2025’te Milano’da gerçekleşen Literary Club, moda evinin edebiyatla kurduğu ilişkinin en görünür duraklarından biriydi.

Miu Miu Literary Club, 2026’da dördüncü edisyonu “Politics of Desire” ile edebiyatı bir kampanya dekoru olmaktan çıkarıp markanın kültürel kimliğinin parçasına dönüştürdü. Üç günlük program, Annie Ernaux ile Ama Ata Aidoo’nun eserlerinden hareketle kadınların kendi hayatları ve arzuları üzerindeki söz hakkına odaklandı. Yapay zekadan feminist düşünceye uzanan konferanslar, özel bir kütüphane ve halka açık okuma alanlarıyla genişledi. Asıl dikkat çekici olan Miu Miu’nun üstlendiği yeni rol. Marka, hangi fikirlerin ve isimlerin yan yana geleceğini seçen bir küratör gibi davrandı. Bu da lüksün yeni rekabet alanına dair güçlü bir ipucu: Ürünün etrafında görünürlük yaratmak yerine, markanın etrafında kültürel sermaye biriktirmek…

Üstelik Miu Miu yalnız değil. Dior, Jonathan Anderson döneminde “Dracula”, “Ulysses”, Baudelaire’in “Les Fleurs du Mal”ı ve Truman Capote’nin “In Cold Blood”ı gibi eserlerin kapaklarını Book Tote’lara taşırken Coach, Penguin Random House ile minyatür kitapları çanta aksesuarlarına dönüştürdü. The Guardian, Temmuz 2026’da bu yakınlaşmayı “hot literati” olarak adlandırdı: Kitap artık yalnızca okunan bir metin değil, zevki, kimliği ve kültürel aidiyeti gösteren bir statü kodu. Bütün bu örnekleri yan yana getirdiğimizde bunun sezonluk bir pazarlama hevesinden daha fazlası olduğu aşikar. Lüks endüstrisinin statü üretme mekanizmasında sessiz fakat önemli bir ayar değişikliği var. 

İşin matematiği

Bir dönem prestij büyük ölçüde arz ve talep ilişkisi ile kuruluyordu. Bekleme listeleri, sınırlı üretimler, erişilmez fiyatlar, kapalı kapılar, sosyal medya… Doğru ürüne sahip olmak kadar doğru yerde görünmek de önemliydi. Yıldızların ve influencer’ların yarattığı ekonomi, milyonlarca takipçiyi ölçülebilir bir ticari değere çevirdi. Fakat görünürlüğün de enflasyonu var. Sosyal medya estetiğinin birbirine benzediği, yapay zekanın saniyeler içinde kampanya görüntüleri üretebildiği bir ortamda görünürlük, prestij yitimi bile olabilir. Oysa kültürel otorite lüks için zor ama baştan çıkarıcı.

Ünlü sosyolog Pierre Bourdieu, 1970’lerin sonunda Distinction’da “kültürel sermaye” kavramını ortaya atarken yarım yüzyıl sonra bir roman kapağının Dior çantasına, bir edebiyat kulübünün Miu Miu’nun dünyasına gireceğini muhtemelen öngörmüyordu. Onun meselesi, zevkin, bilginin ve kültürel birikimin sınıfsal ayrımları nasıl görünür kıldığıydı. Bugün kavramın lüks dünyasında yeniden çalışmasının nedeni basit. Para size pahalı bir çanta alabilir. O çantadaki James Joyce referansını satın almak içinse paradan fazlası gerek. Lüksün statü dili de tam burada değişiyor. “Neye sahipsin?” sorusu hâlâ cepte. Ancak yanına yenileri eklendi: Ne okuyorsun, kimi izliyorsun, hangi sanatçıyı ilk sen keşfettin, hangi sergiyi neden görmek istiyorsun? Yüksek sesli statü sembollerinin yerini daha sessiz işaretler almaya başladı. Gösteriş ortadan kaybolmuyor ama logosunu biraz daha küçük kullanıyor.

Ekonomik yansımalar

Bu kültürel arayışın arkasında romantik olmaktan hayli uzak bir ekonomik tablo var. Bain & Company’nin son verilerine göre küresel lüks harcamaları 2025’te 1 trilyon 443 milyar euro’ya ulaştı. Buna karşılık kişisel lüks ürünleri pazarı cari kurlarla yüzde 2 gerileyerek 358 milyar euro’ya indi. Bain’in 2026 temel senaryosu yüzde 2 - 4 arasında yeniden büyümeye ve 365 - 373 milyar euro’luk pazar büyüklüğüne işaret ediyor. Asıl ilginç taraf, lüks deneyimlerinin fiziksel ürünlerden daha hızlı büyümesi. Ürün hâlâ önemli; fakat eski denklem çatırdıyor.

McKinsey’nin ABD ve Çin’de 2 binden fazla lüks tüketicisiyle gerçekleştirdiği 2026 araştırması değişimin tüketici tarafındaki karşılığını gösteriyor. Her iki pazarda da “duygusal bağ”, bir markayı arzulanır kılan unsurlar arasında işçilik, miras ve ayrıcalık gibi geleneksel lüks kodlarının önüne geçmiş durumda. ABD’de tüketicilerin yüzde 68’i yeni ya da ezber bozan markaların kimliklerini daha iyi yansıttığını söylerken köklü markalarda oran yüzde 63. Exclusivity’nin tanımı da genişliyor. ‘Ayrıcalık’ artık yalnızca nadirlikle ölçülmüyor; kültürel alaka, farklılık ve herkesin bilmediği bir şeyi bilme hissi de değer yaratıyor. Lüksün eski hazlarından biri zaten buydu: ‘İçeride’ olduğunu bilmek.

BoF Insights ile McKinsey’nin 2026’da ortaklaşa yürüttüğü “Face to Face With Luxury Clients” araştırması da benzer bir kaymayı yakalıyor. Lüks müşterisi markayla ilişkisini erişim, anılar, özel anlar ve bir çevreye kabul edilme hissi üzerinden kuruyor. Saf statü ve görünürlüğün yanına kimlik, bağlantı ve kişisel ifade gibi daha mahrem motivasyonlar yerleşiyor. “Bunu kim taşıyor?” sorusu hâlâ önemli ancak tüketici gittikçe “Bu benim hakkımda ne söylüyor?” sorusunun yanıtını arıyor.

Küresel lüks harcamaları 2025’te 1,4 trilyon euro’ya ulaştı. Kişisel lüks ürünleri pazarı ise yüzde 2 daralarak 358 milyar euro’ya geriledi. Büyüyen taraftakiler deneyim sunanlar.

Moda evlerinin edebiyat kulüpleri, sanat vakıfları ve kültürel programlar kurduğu yer tam olarak burası. Yalnız bu iş kolay değil. Ekonomik sermaye bir ürünü pahalılaştırabilir, dağıtımı kısıtlayabilir veya üretim adedini azaltabilir. Fakat bir nesneyi kültürel olarak anlamlı hale getirmek daha zahmetli. Fiyat etiketi bir gecede değiştirilebilir, sembolik değer değil. Dior’un Book Tote’larını yalnızca sezonluk tasarımlar olarak okumak bu nedenle zayıf kalıyor. Bir çantanın üzerinde Ulysses belirdiğinde Dior’un ekonomik ve sembolik sermayesi ile James Joyce’un yaklaşık bir yüzyılda biriktirdiği kültürel sermaye yan yana geliyor.

Bir zamanlar çanta kamusal statü göstergesi, kitap ise daha mahrem bir kültürel nesneydi. Şimdi kitabın kendisi de görünür statü repertuvarına giriyor. “BookTok” ve “Bookstagram” bu dönüşümü hızlandırdı. Kitap, okunacak metin olma özelliğini kaybetmeden sergilenen bir yaşam tarzı nesnesine dönüştü: Raf düzeni, kapak tasarımı, kahve yanında fotoğraflanan roman, tatilde çantadan çıkarılan kitap. Moda endüstrisinin okuma kültürünü keşfetmesi şaşırtıcı değil. Dior, Coach, Miu Miu ve Chanel’in edebiyatla kurduğu ilişki okuma kültürüne görünürlük kazandırırken kitabın tüketilebilir bir estetik koda dönüşmesi ihtimalini de getiriyor. 

Prada’nın Carey Mulligan’ı Steven Meisel’in objektifinin karşısına geçirdiği 2025 İlkbahar/Yaz kampanyası bunun iyi örneklerinden biriydi. Kampanyanın üçüncü yaratıcı ismi Amerikalı yazar Ottessa Moshfegh’ti. Moshfegh, Mulligan’ın fotoğraflarda canlandırdığı farklı kadınlardan hareketle 10 kurmaca karakter için 10 ayrı hikaye yazdı, metinler “Ten Protagonists” adıyla sınırlı sayıda yayımlandı. Moshfegh’in Prada için değeri yalnızca tanınan bir isim olmasından kaynaklanmıyor. O isim, yıllarca yazılmış romanların, eleştirilerin, tartışmaların, ödüllerin ve belirli bir okur kitlesinin oluşturduğu sembolik bir anlama sahip. Bu, influencer ekonomisinin öldüğü anlamına gelmiyor. Vogue Business’ın değerlendirmesi, markaların kitlesel takipçi sayılarını tek başına yeterli görmediğine; niş uzmanlık, topluluk ilişkisi ve kültürel alakanın önem kazandığına işaret ediyor.

Kültüre yatırım

Valentino’nun International Booker Prize ile kurduğu ilişki iyi bir örnek. Moda evinin desteği ödül gecesinde logosunun görünmesiyle sınırlı kalmadı, kısa listedeki kitapların yüzlerce setinin kütüphanelere ulaştırılmasına katkıda bulundu. Miu Miu’nun Literary Club’ı, Chanel’in edebiyat buluşmaları ve Saint Laurent’ın kültürel faaliyetleri de tek seferlik bir ünlü işbirliğinden farklı bir yerde. 2026, bu modelin ne kadar kurumsallaşabileceğini gösteren örnekler açısından en hızlı yıl oluyor. Chanel, Yana Peel liderliğindeki Chanel Culture Fund üzerinden Dia Art Foundation ile yeni bir ortaklığa imza attı. Ayrıca Guggenheim ile yıllık bir küratöryel burs programı başlattı. Araştırmacılar önce New York’ta, ardından Venedik’te çalışacak. Burs, araştırma, küratöryel yetişme süreci… Burada birkaç aylık kampanya değil, markayı akademik ve kurumsal bir döngüye yerleştiren uzun ömürlü bir yapı söz konusu.

Bu yıla dair öne çıkan etkinliklerden biri de Venedik Bienali. 2019’dan bu yana İtalyan Pavyonu’nu sırasıyla Gucci, Valentino, Bottega Veneta ve Tod’s desteklerken 2026 edisyonunda görevi Zegna üstlendi. Marka, pavyonun sanatçısı ve küratörüyle 10 yıllık ilişkisinin doruk noktasına ulaştı. Bulgari ise Bienal ile 2030’a kadar sürecek resmi bir ortaklık imzaladı. Fondazione Prada’nın sergileri, Louis Vuitton’un Lu Yang ile ilişkisi ve Dries Van Noten’ın kültür vakfı da aynı resmin parçaları. Burada lüks markalarının yaptığı şey artık yalnızca sanattan ilham almak değil, sanatın sergilendiği, finanse edildiği ve üretildiği altyapının içinde olmak. Bu durum sanat dünyasının el sanatlarıyla kurduğu ilişkinin yeniden değer kazanmasıyla da kesişiyor. Loewe’nin 2016’da kurduğu Craft Prize, yaklaşık 10 yıllık geçmişiyle alanın en prestijli ödüllerinden biri haline geldi. 2026 edisyonuna 20’den fazla ülkeden 5 bin 100’ün üzerinde başvuru yapıldı, büyük ödülü kağıt ve porseleni birlikte kullanan Güney Koreli seramikçi Jongjin Park kazandı.

Moda ile sanatın ilişkisi elbette yeni değil. Sanatçı iş birliğinin lüks endüstrisinde uzun bir tarihi var. Louis Vuitton ile Takashi Murakami’nin 2003’te başlayan ortaklığı ya da moda ile çağdaş sanat arasındaki sınırı neredeyse ortadan kaldıran Yayoi Kusama projeleri artık moda tarihinin en çarpıcı örnekleri arasında. Bugünün farkı, markaların sanat ekosisteminin içine doğru ilerlemesi. Üstelik içine girdikleri pazar küçük değil. Art Basel ve UBS’nin araştırmasına göre küresel sanat satışları iki yıllık gerilemenin ardından 2025’te yüzde 4 artarak 59,6 milyar dolara ulaştı. Kamusal müzayede satışları yüzde 9, dealer satışları yüzde 2 büyüdü. ABD tek başına dünya sanat satışlarının yüzde 44’ünü gerçekleştiriyor. Dolayısıyla lüks ile sanat arasındaki yakınlaşmayı yalnızca estetik akrabalık üzerinden okumak yetersiz. Karşımızda iki devasa statü ekonomisinin kesişimi var. İkisinde de kıtlık, hikaye, imza, özgünlük, uzmanlık ve koleksiyonerlik değer yaratıyor. Değeri belirleyen ise malzemenin ötesinde imza, köken, hikaye, kıtlık ve onu tanıyacak göz.

Peki, kültürel sermaye markalar açısından nasıl bir iş modeline dönüşüyor? İlişki bugün üç farklı yatırım seviyesinde çalışıyor. İlki sanatçı iş birliği: Sanatçı markanın ürününe dokunuyor, kültürel değer ürüne transfer ediliyor ve görünürlük yaratılıyor. İkinci model kültürel ortaklık: Marka müzenin, bienalin ya da kültür kurumunun alanına giriyor. Buradaki karşılık tek bir ürünün satışından çok ilişki, erişim ve kültürel çevreyi genişletmek. Üçüncü ve en iddialı model ise “patronage”. Marka bu kez kültürü kullanmıyor, üretilebilmesi için sermaye, altyapı ve zaman sağlıyor. Ürün görünürlüğü geri çekilirken kurum, sanatçı ya da üretim öne çıkıyor. İlk model görünürlük, ikincisi ilişki ve erişim üretirken üçüncüsü markaların reklam bütçesiyle doğrudan satın alamayacağı kültürel meşruiyetin peşine düşüyor.

Yapay zeka etkisi

Bütün bunların üretken yapay zekanın yaratıcı endüstrilere hızla girdiği dönemde yaşanması ayrıca dikkat çekici. Dijital ekonominin ilk aşamasında ölçek başlı başına avantajdı. Daha fazla görsel, video, metin ve içerik üretmek gerekiyordu. Üretken yapay zeka bu avantajın önemli bölümünü metalaştırıyor. Kusursuza yakın moda görselleri üretmek, belirli bir estetiği taklit etmek ya da bir kampanyanın onlarca varyasyonunu birkaç saat içinde hazırlamak giderek ucuzluyor.

McKinsey’nin 2026 moda görünümünde otonom YZ’nin sektörün temel dönüşüm alanlarından biri olarak tarif edilmesi tesadüf olamaz. Teknoloji yaratıcı bolluğu değiştirdi. Bir yapay zeka Ottessa Moshfegh’e benzeyen bir paragraf yazabilir; Moshfegh’in edebiyat dünyasındaki yerini üretemez. Kusama’nınkine benzeyen milyonlarca nokta yaratabilir; Yayoi Kusama’nın sanat tarihindeki konumunu inşa edemez. James Joyce estetiğini simüle edebilir; Ulysses’in bir yüzyıldır edebiyat tarihinde kapladığı yeri sıfırdan yaratamaz. Çünkü kültürel otoritenin ham maddesi yalnızca estetik değil; zaman, bağlam, eleştiri, kurumlar, okurlar, koleksiyonerler ve tarih tarafından biriktiriliyor. Bu yüzden kıymetli.

Yapay zekanın lüks endüstrisi üzerinde yaratabileceği en ilginç paradokslardan biri burada olabilir. İçerik sonsuzlaştıkça otorite kıtlaşıyor, görüntü üretmek kolaylaştıkça imzanın değeri artıyor. Lüks, tarih boyunca kıt olanın ekonomik değerini yükseltmekte başarılı bir endüstriydi. Bir marka önemli bir romancıyı kampanyasına koyabilir, ressamla koleksiyon hazırlayabilir, bienalin sponsoru olabilir ancak bunların hiçbiri markayı otomatik olarak entelektüel, kültürel ya da yaratıcı yapmıyor. Hatta kültürel iş birlikleri çoğaldıkça tüketicinin başka türden bir okuryazarlık geliştirmesi mümkün: Sahici kültürel yatırım ile kültürel dekorasyon arasındaki farkı ayırt etme becerisi. Burada “cultural washing” riski başlıyor. Bir sanatçının sembolik sermayesini birkaç aylığına markaya transfer etmek, uzun süreli kültürel ilişkiden daha kolay ama zayıf bir hamle. Bir zamanlar Louis Vuitton’un rakibi Gucci, Chanel’in rakibi Dior’du. Bugün rekabet daha kalabalık ve aynı tüketici parasını bir çantaya, Art Basel’e ya da çok iyi bir restoranda akşam yemeğine harcayabilir. Butik oteller, özel kulüpler, sanat fuarları, gastronomi seyahatleri… Hepsi aynı bütçeye talip. Yani edebiyat, sanat ve kültür kurumlarıyla yakınlığın arkasında tıkır tıkır işleyen yeni bir rekabet hesabı var.

O dönemde ABD’nin en zengin kişisi, Standard Oil şirketi 1911’de Sherman antitröst yasası kapsamında 34 daha küçük şirkete bölünmüş olan John D. Rockefeller’dı. 1,2 milyar dolar değerindeki servetiyle Rockefeller, ABD’deki herkese on dolar verebilecek kadar zengindi. Ancak o dönemki serveti bugünün parasıyla 240 dolara denk geliyor. İkinci sıradaki Henry Frick, servetini kömürü ve çelik sektörlerinde sessizce oluşturmuştu. Üçüncü sırada yer alan Andrew Carnegie ise çelikten kazandığı servetinin yaklaşık 300 milyon dolarını çoktan dağıtmıştı (bugünün parasıyla 6,5 milyar dolardan fazla). Bunu, “Bu kadar zengin ölen kişi, rezil bir şekilde ölür” inancıyla yapmıştı ancak Carnegie hala o kadar zengindi ki B.C.’nin ifadesiyle, “rezil bir şekilde ölme tehlikesiyle karşı karşıyaydı.”

Toplamda, 1918’de ülkenin en zengin 30 kişisi yaklaşık 3,7 milyar dolarlık bir servet biriktirmişti; o dönemde sıradan bir Amerikan hanesinin yıllık geliri 2 bin doların altındaydı. Servetin en üst kesimdeki yoğunlaşması çarpıcıydı. O dönem Forbes, “Amerika Birleşik Devletleri’nde dolaşımdaki toplam para miktarı 5 milyar dolardan az. Bu otuz kişi servetlerini nakde çevirebilseydi, ülkedeki tüm paranın üçte ikisinden fazlasını ellerinde toplayabilirlerdi” ifadelerini kullanmıştı. 

Musk Rockefeller’dan 30 kat daha zengin

Buna rağmen, birçok açıdan bu rakamlar, Amerika’nın süper zenginlerinin ilk Forbes listesinden bu yana geçen yüzyıl içinde ne kadar zenginleştiğinin yanında sönük kalıyor. Elbette, ülkenin milyarder sınıfı artık çok daha büyük ve çok daha karmaşık olan ABD ekonomisinin neredeyse bu denli büyük bir bölümünü kontrol etmiyor. Ancak 2026 listesindeki en zengin 30 Amerikalının toplam serveti 4,4 trilyon dolar, enflasyon hesaba katıldığında bile 1918’deki en zengin 30 kişinin servetinden 50 kat daha fazla. Haziran ayında Elon Musk, kısa bir süreliğine dünyanın ilk trilyoneri oldu. Musk, enflasyona göre düzeltildiğinde John D. Rockefeller’dan 30 kat daha zengin.

Bir de piyasaların dinamizmi var. 1918’deki zenginler listesindeki pek çok kişinin topluma yaptığı katkılar son 108 yıl boyunca varlığını sürdürdü. Kodak fotoğraf makinelerinden Duke Üniversitesi’ne kadar pek çok şeyin ortaya çıkmasına yardımcı oldular ancak büyük servetleri büyük ölçüde zaman içinde dağıldı ya da rakipler tarafından yok edildi. Günümüzde Forbes 400 listesinde Ford, Astor veya Vanderbilt ailelerinden herhangi bir isim yok. Rockefeller serveti bile, her biri 1 milyar dolardan çok daha az servete sahip olan onlarca mirasçı arasında bölünmüş durumda.

Buna karşılık, günümüzde Forbes 400 listesindekilerin yüzde 70’inden fazlası kendi servetini kendisi oluşturmuş kişilerden oluşuyor; yani servetlerini miras almak yerine kendileri inşa ettiler. 1918’de Amerika’nın en zengin 30 kişisinin yaklaşık üçte ikisi, ürünler imal ederek veya ham maddeler çıkararak para kazanmıştı. Günümüzde ise Forbes 400 listesindekilerin yarısı ya finans ya da teknoloji sektörlerinde zengin oldu. Bunların arasında onlarca yapay zeka milyarderi de bulunuyor.

Forbes’un ilk zenginler listesine göre 1918 yılında ABD’deki en zengin 30 isim:

Forbes servet tutarlarını ABD tüketici fiyat endeksi enflasyon düzeltmesi kullanarak 2026 yılı dolar değerine çevirdi. Bir kişinin kendi dönemindeki ekonomideki payını günümüzün çok daha büyük ekonomisine uygulayan diğer yöntemler ise daha yüksek tahmini değerler veriyor.

1. John D. Rockefeller (1839–1937)

Servetinin kaynağı: Petrol
1918'deki net serveti: 1.2 milyar dolar
2026'ya göre net serveti: 29 milyar dolar

2. Henry Clay Frick (1849–1919)

Servetinin kaynağı: Kok kömürü, çelik
1918'deki net serveti: 225 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 5.4 milyar dolar

3. Andrew Carnegie (1835–1919)

Servetinin kaynağı: Çelik
1918'deki net serveti: 200 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 4.8 milyar dolar

4. George F. Baker (1840–1931)

Servetinin kaynağı: Bankacılık
1918'deki net serveti: 150 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 3.6 milyar dolar

4. William Rockefeller (1841–1922)

Servetinin kaynağı: Petrol, demiryolları
1918'deki net serveti: 150 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 3.6 milyar dolar

6. Edward S. Harkness (1874–1940)

Servetinin kaynağı: Petrol
1918'deki net serveti: 125 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 3 milyar dolar

6. J. Ogden Armour (1863–1927)

Servetinin kaynağı: Paketleme
1918'deki net serveti: 125 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 3 milyar dolar

8. Henry Ford (1863-1947)

Servetinin kaynağı: Otomobil
1918'deki net serveti: 100 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 2.4 milyar dolar

8. W.K. Vanderbilt (1849–1920)

Servetinin kaynağı: Demiryolları
1918'deki net serveti: 100 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 2.4 milyar dolar

8. Ed. H.R. Green (1868–1936)

Servetinin kaynağı: Bankacılık
1918'deki net serveti: 100 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 2.4 milyar dolar

11. E. H. Harriman (1851–1932)

Servetinin kaynağı: Demiryolları
1918'deki net serveti: 80 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.9 milyar dolar

12. Vincent Astor (1891–1959)

Servetinin kaynağı: Gayrimenkul
1918'deki net serveti: 75 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.8 milyar dolar

13. James Stillman (1850–1918)

Servetinin kaynağı: Pamuk, bankacılık
1918'deki net serveti: 70 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.7 milyar dolar

13. Thomas F. Ryan (1851–1928)

Servetinin kaynağı: Ulaşım, tütün
1918'deki net serveti: 70 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.7 milyar dolar

13. Daniel Guggenheim (1856–1930)

Servetinin kaynağı: Madencilik
1918'deki net serveti: 70 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.7 milyar dolar

13. Charles M. Schwab (1862–1939)

Servetinin kaynağı: Çelik
1918'deki net serveti: 70 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.7 milyar dolar

13. J.P. Morgan Jr. (1867–1943)

Servetinin kaynağı: Bankacılık
1918'deki net serveti: 70 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.7 milyar dolar

18. Mrs. Russell Sage (1828–1918)

Servetinin kaynağı: Bankacılık
1918'deki net serveti: 60 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.4 milyar dolar

18. Cyrus H. McCormick II (1859–1936)

Servetinin kaynağı: Tarım makineleri
1918'deki net serveti: 60 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.4 milyar dolar

18. Joseph Widener (1872–1943)

Servetinin kaynağı: Ulaşım
1918'deki net serveti: 60 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.4 milar dolar

18. Arthur Curtiss James (1867–1941)

Servetinin kaynağı: Madencilik, demiryolları
1918'deki net serveti: 60 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.4 milyar dolar

18. Nicholas F. Brady (1878–1930)

Servetinin kaynağı: Ulaşım
1918'deki net serveti: 60 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.4 milyar dolar

23. Jacob H. Schiff (1847–1920)

Servetinin kaynağı: Bankacılık
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. James B. Duke (1857–1925)

Servetinin kaynağı: Tütün
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. George Eastman (1854–1932)

Servetinin kaynağı: Kameralar
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. Pierre S. du Pont II (1870–1954)

Servetinin kaynağı: Kimyasal
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. Louis F. Swift (1861–1937)

Servetinin kaynağı: Paketleme
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyon dolar

23. Julius Rosenwald (1862–1932)

Servetinin kaynağı: Posta
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. Mrs. Lawrence Lewis (1895–1937)

Servetinin kaynağı: Petrol
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

23. Henry Phipps (1839–1930)

Servetinin kaynağı: Çelik
1918'deki net serveti: 50 milyon dolar
2026'ya göre net serveti: 1.2 milyar dolar

Şirketin dikkat çeken yatırımcıları

Delage’ın internet sitesinde Arnault’un oğlu, “özellikle 80’li ve 90’lı yıllardan kalma seçkin otomobiller olmak üzere, özenle seçilmiş bir koleksiyona sahip bir otomobil tutkunu” olarak tanımlanıyor. Adı, lüks sektöründeki rakipleri olan François ve François-Henri Pinault baba-oğul ikilisinin yanı sıra Arnault’un kız kardeşi Delphine’in eşi Xavier Niel gibi uzun süredir şirkete yatırım yapan isimlerin yanında yer alıyor.

Bloomberg’in haberine göre Antoine Arnault’un Delage’a verdiği destek, niş otomobil üreticisinin yeni bir gelişim aşamasına girdiği kritik bir döneme denk geliyor. Çoğunluk hissedarı Laurent Tapie’ye göre şirket şu anda ek sermaye toplama, bazı otomobil parçalarının üretimi için Çinli bir ortak girişim ortağı bulma ve Miami ile Arizona’daki Scottsdale kentinde Delage otomobilleri ile Fransız temalı “kulüpler” açma sürecinde.

Marka, üretilecek toplam 30 adet Delage D12 hiper otomobilinden yalnızca ikincisini teslim etmeye hazırlanıyor ve ikinci bir model için teknik çalışmalara başladı. Tapie bir röportajda, “Artık bir startup değiliz. Risk geçmişe kıyasla artık çok daha sınırlı ve Antoine’ın dahil olmak istemesinin nedeni de bu” dedi. 

Kendisini şirketin internet sitesinde “yeniden kurucu” olarak tanımlayan Delage CEO’su, 1905’te kurulan ve 1950’lerde terk edilen markayı yeniden hayata geçirmek amacıyla sekiz yıl önce başlatılan projeye öncülük ediyor. Tapie, Arnault ile uzun süredir devam eden dostluklarının ortak futbol tutkuları etrafında şekillendiğini söyledi. Arnault’un yatırım şirketi Marbeuf Capital’ın merkezi Paris’te bulunuyor ve internet sitesine göre şirket her zaman yeni fırsatlar arıyor. Sitede bunun dışında herhangi bir bilgi yer almıyor. Şirket kayıtlarına göre 39 yaşındaki Thibaut Lemoine, 2014’te kurulan Marbeuf Capital’da ve bağlantılı diğer bazı şirketlerde ortak olarak görev yapıyor.

Restoran yatırımları

Arnault’un diğer yatırımları arasında, lise arkadaşı ve Paris’te gece kulüpleri ile restoran girişimleriyle tanınan seri girişimci Benjamin Patou ile birlikte kurduğu restoran grubu Laperouse Holding de bulunuyor. Patou’nun büyük amcası, yakın zamanda LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton SE tarafından elden çıkarılan markanın merhum tasarımcısı Jean Patou’ydu.

Restoran grubu, gelecek haftalarda açılması planlanan üç işletme de dahil olmak üzere Paris’te yaklaşık dokuz mekandan oluşuyor. Bunlar arasında Laperouse, Lafayette’s ve havyar konusunda uzmanlaşmış Prunier bulunuyor. Bu işletmelerin tamamı gösterişli mekanları ve geleneksel Fransız spesiyaliteleriyle öne çıkıyor.

Christian Dior’un başkan yardımcısı ve CEO’su olan Arnault, bir başka Paris restoranı olan La Petite Chaise’in de yatırımcıları arasında yer alıyor. Restoranın diğer yatırımcısı ise Avrupa bankacılık hanedanlığının Fransız kolundan gelen Alexandre de Rothschild. 1680 yılına kadar uzanan geçmişiyle Paris’in en eski restoranı olduğu belirtilen mekanda, Rothschild Suflesi de dahil olmak üzere Fransız yemekleri servis ediliyor.

Eğlence sektöründe ise şirket kayıtları, Arnault’un Marbeuf Capital’ının Paris’in varlıklı 16. bölgesindeki golf ve tenis kulüplerine yatırım yaptığını gösteriyor. Golf de Paris Longchamp, aynı adı taşıyan at yarışı pistinin yakınında bulunurken, fazla tanınmayan Tennis Club Ribera’da yalnızca bir kapalı kort bulunuyor. Marbeuf Capital ayrıca bu yılın başlarında gayrimenkul geliştiricisi Generale Continentale Investissements tarafından Paris’te satın alınan eski bir Fransa Merkez Bankası binasının alımıyla da bağlantılı. LinkedIn’de yayımlanan bir açıklamada, anlaşmanın adı açıklanmayan bir Fransız aile ofisiyle ortaklaşa tamamlandığı belirtildi.

Trump ve Pritzker'den sonra üçüncü

Şimdi kutlayacağı daha fazla şey var. Ramaswamy’nin tahmini serveti 2,3 milyar dolar; bu rakam bir yıl önce 1,8 milyar dolardı. Kasım ayında seçilmesi halinde, 41 yaşındaki iş insanından politikacıya dönüşen Ramaswamy, Amerika’nın en zengin ikinci valisi ve ABD’deki en zengin üçüncü seçilmiş yetkili olacak. Önünde yalnızca şu anda 7 milyar dolar servete sahip ABD Başkan Donald Trump ile Hyatt otel servetinin mirasçısı ve 4,2 milyar dolar değerindeki Illinois Valisi J.B. Pritzker bulunacak.

Ramaswamy’nin servetindeki artışın temel kaynağı, 2014 yılında kurduğu ve daha sonra 2021’de bir SPAC aracılığıyla halka açtığı ilaç geliştirme şirketi Roivant Sciences oldu. Roivant hisseleri şu anda yaklaşık 40 dolardan işlem görüyor. Bu, tüm zamanların en yüksek seviyesine yakın. Bu da şirkete 29 milyar dolarlık devasa bir piyasa değeri kazandırıyor; yıl başından bu yana yüzde 85 artış ve iki yıl önceki değerinin neredeyse dört katı. Bu yükselişe bir dizi olumlu gelişme yardımcı oldu: Dermatomiyozit tedavisinde kullanılan bir ilaç olan brepocitinib için Faz 3 verileri geçen yıl hisseleri yükseltti ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), ağızdan alınan tedavi ilacı Lisraya’yı ağustos ayında onayladı. Roivant bu ayın başlarında, pulmoner hipertansiyon tedavisinde kullanılan başka bir bileşik olan mosliciguat için güçlü Faz 2 sonuçları açıkladı. Ayrıca Moderna ile mart ayında sonuçlanan milyarlarca dolarlık bir dava anlaşması da Roivant’ın bilançosuna katkıda bulundu.

Roivant yükseldikçe Ramaswamy de hisselerini sattı. Geçen yıl kasım ve aralık aylarında kamuya açıklanan hisse satışlarından vergi öncesi 106 milyon dolar kazandı. Bu yılın ilk çeyreğinde ise üç aylık mülkiyet bildirimleri ve piyasa fiyatı verilerine göre yaklaşık 400 milyon dolar değerinde hisse sattı. Ramaswamy, Forbes’un net servet tahmininde varsaydığı gibi ikinci ve üçüncü çeyreklerde de benzer bir hızda ve ortalama piyasa fiyatından hisse satmaya devam ettiyse, son altı ayda Roivant hisselerinden 700 milyon dolar satmış olacak. Bu da Ohio valiliği için kampanya yürüttüğü 12 ay içinde toplam hisse satışlarını yaklaşık 1,2 milyar dolara çıkarıyor. 

Net servet araştırmacıları açısından asıl soru, Ramaswamy’nin hala ne kadar Roivant hissesine sahip olduğu. İlk mülkiyet bildirimine göre 2025 sonu itibarıyla kendisi ve eşi, mart ayında süresi dolan ve kullanım fiyatı avantajlı 14,7 milyon hisse senedi opsiyonu da dahil olmak üzere 61,8 milyon hisseye sahipti. Bu, şirkette yüzde 8,7’lik bir paya karşılık geliyordu. Üç ay sonra ise ikinci bildiriye göre Ramaswamy çifti 38,9 milyon hisseye ve hiç opsiyona sahip değildi. Böylece payları yüzde 5,4’e geriledi. Ramaswamy’nin şirketteki sahiplik oranı o zamandan beri yüzde 5’in altına düştüğü ve artık Roivant’ta yönetici ya da direktör olmadığı için bundan sonraki hisse satışlarını SEC’e bildirmek zorunda değil.

1,3 milyar dolar varlık tahmini

Son satışlar sayesinde Forbes, Ramaswamy’nin nakit ve kolayca nakde çevrilebilen menkul kıymetler şeklinde 1,3 milyar dolara kadar varlığa sahip olabileceğini tahmin ediyor. Ramaswamy, 2023’teki başkanlık kampanyası sırasında yaklaşık yüzde 60 hisse senedi ve yüzde 40 tahvil içeren oldukça geleneksel bir yatırım portföyü açıklamıştı. Ayrıca bitcoin ve ethereum dahil olmak üzere kripto paralara, muhafazakar yayın platformu Rumble’a ve kripto para ödeme şirketi MoonPay’e yaptığı daha küçük çaplı yatırımlar da bulunuyordu.

Ancak Ramaswamy, Roivant hisselerinin tamamını elinde tutmuş olsaydı bugün daha da zengin olacaktı. Roivant’ın 2021’de halka açılmasının ardından şirkette yüzde 10,5’lik paya sahipti ve yaklaşık 74,4 milyon hisse eşdeğeri açıklanmıştı. Günümüzde bu pay 2,8 milyar dolar değerinde olurdu. Bu, mevcut tahmini net servetinden 500 milyon dolar daha fazla. Hatta Ramaswamy, Roivant’ın kuruluşundan sonra şirketteki tahmini yüzde 20’lik payını koruyabilmiş olsaydı, bugün en az 5,8 milyar dolar servete sahip olurdu. Bu durumda bu yılki yıllık Forbes 400 listesine 293. sıradan, Zoom’un kurucusu Eric Yuan ve petrol serveti mirasçısı Gordon Getty’nin hemen yanında girecekti.

Ramaswamy gelecekte bir Forbes 400 listesinde yer alması oldukça muhtemel görünüyor. Nakit varlıklarının ve Roivant’ta hala sahip olduğu hisselerin yanı sıra 2020 yılında, henüz Roivant’ın CEO’suyken sessizce ortak kurduğu Medicare yönlendirme platformu Chapter’da tahmini 130 milyon dolarlık bir paya sahip. Şirket bu yıl, 3 milyar dolarlık değerleme üzerinden 100 milyon dolar yatırım aldı. Bu, yalnızca 12 ay önceki 1,5 milyar dolarlık değerlemesinin iki katı.

“Etki alanı yüksek, etki alanı büyük olan bir ekosistemden bahsediyoruz. Bu ekosistem belki ilk akla otomotivi, kiralama şirketlerini, mobilite çözümü şirketlerini getiriyor. Ama aslında telekom altyapısından şehir planlamasına, sigorta, ödeme sistemleri, bütün bunları ve asıl olarak kamuyu kapsayan çok geniş bir ekosistem. Yani dünyada bugün etkisi yaklaşık 10 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Ve her birimizin hayatımızı  çok ciddi bir şekilde etkiliyor” diyor. Değişimin gelecek on yılda daha da büyüyerek süreceğini dile getiriyor. 

Mobilite çözümü dediğimizde ise mikromobiliteden yani scooter, bisiklet ve motosikletlerden araç kiralama, paylaşımlı araç kiralama, günlük araç kiralama, uzun dönem araç kiralamaya ve toplu taşımaya kadar uzanan çözümler silsilesinden bahsediyoruz. Kaynak kullanımı önümüzdeki dönemde daha da kritik hale geldi. Tangün, “Enterprise Rent-a-Car dünyanın en büyük mobilite çözümü şirketlerinden biri. 2,4 milyon adet aracı var dünyada ve 95 ülkede operasyon yapıyor. 95 bin çalışanı var” diyor. Dünyada en çok araç satın alan firmayız” diyor. Türkiye’de ise 11 bin araçları var.

“Ama en önemli trend, araç sahipliğinden misafirlerin kullanım odaklı bir yaklaşıma geçilmesi” diyor Enterprise CEO’su. “Biz de bu konuda çok ciddi çalışmalar yapıyoruz ” diye ekliyor. Dünyada yaklaşık 1,5 milyar araç olduğunu ve bunların, zamanlarının yaklaşık yüzde 90'ını otoparklarda geçirdiğini hatırlatıyor. Enterprise olarak bu verimsizliği değiştirmek için çalıştıklarını kaydediyor. 

Türkiye piyasasında, araç satışındaki vergi oranlarını ve araç elinde tutma maliyetlerini hatırlatıyor Tangün. “Biz toplu ve büyük satın alımlar yaptığımız için ölçek ekonomisini kullanarak iş yapıyoruz” diyor. Tangün, Z kuşağının araç sahipliği konusunda daha az talepleri olduğunu söylüyor. Gelişmiş ülkelerde de araç sahipliği sayısının azaldığını dile getiren Tangün, Türkiye’de sahiplik kültürünün de zamana adapte olacağını belirtiyor. 

Turizm gelirleri de Enterprise için önemli. Toplam cironun yaklaşık üçte biri turizm kaynaklı. Yabancı turist kaynaklı bu gelirler döviz sağlıyor. Özarslan, “Biz bu yüzden de yabancı para da borçlanabiliyoruz” diyor.

Elektrikli araç filosuna olan talebin de arttığını söylüyor Tangün. “Bu artışın ve talebin önemli bir bölümünün de aracın maliyetinin makul olması, düşük olmasına bağlıyoruz. O yüzden aslında iki trend birbiriyle iç içe devam ediyor. Elektrikli kullanan misafirlerimiz elektrikliden çok keyif alıyor ve kullanmaya devam etmek istiyor” diye konuşuyor. Değişen mobilite felsefesini de şöyle değerlendiriyor: “Bugünkünün dört katı, beş katı bir pazar potansiyeli olduğunu görüyoruz.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Orta Koridor, Uzak Doğu’da üretilen ürünlerin Avrupa’ya, Afrika’ya veya dünyaya taşınmasının alternatif yolu. Çin’den başlayıp Kazakistan, Gürcistan, Azerbaycan’dan geçerek Avrupa’ya uzanan bu koridor üretim ile tüketim arasındaki en kritik noktada yer alıyor. Doğudan gelen ticari ürünler, Batı piyasalarına limanlar üzerinden aktarılıyor. Deniz taşımacılığı, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor. Hakan Safi, işte bu anlamda Türkiye’nin “hub” olma yolunda olduğuna dikkat çekiyor.  

Otomotiv gelişecek   

Safi, liman yatırımına başladıklarında otomotiv sektörünün bu kadar etkin olacağını öngörmediğini itiraf ediyor: “Ama bugün sektör limanımızın bir parçası. Bunun daha da gelişeceğini düşünüyoruz” diyor. Ancak Hakan Safi, mevcut yatırımların ve lojistik altyapısının kapasitesinin gelecekte daha da artırılması gerektiğini söylüyor: “Dünyada liman ihtiyacı giderek artıyor. Yolların da güçlü olması gerekiyor. 400 - 500 milyar dolarlık ihracata gidiyoruz. Buna ne liman ne de yollar yetecek. İngiltere ve Fransa’nın iki katına çıkabiliriz otomobil satışında. Avrupa içten yanmalı motor üretimini destekliyor. Türkiye’de Çinli araçlara büyük bir ilgi olduğunu görüyoruz. Türkiye’ye gelmeyen daha çok marka var. Araç satışı ve elleçlemesinin miktarı daha da artacaktır. Otomotiv pazarı giderek büyüyecek. Orta Koridor’dan da araç geliyor, konteynerden de geliyor. Dünya enteresan bir yere gidiyor. O yüzden de ülkemizin bu yeni düzene ayak uydurması lazım.”

Safi mevcut yol ve limanların bu trafiği taşımak için yetersiz kalacağını, elleçleme kapasitesinin de sınırlı olduğunu vurguluyor.  

İlk liman yatırımını gerçekleştirdiklerinde 20’ye yakın ülkeyi gezip en iyi örnekleri incelediklerini belirten Safi, bugün durumun tersine döndüğünü belirtiyor: “Artık yabancı şirketlerin limanımıza gelmeleri bizi gururlandırıyor. Safiport Türkiye’nin en büyük limanı olma yolunda hızla ilerliyor.” 

Safiport, Marmara Bölgesi’nin en büyük limanlarından biri. Şu anda 3 bin kişiyi istihdam eden limana yatırımlar tamamlandığında bu sayı 5 bine ulaşacak. Safi limanda teknoloji alanında önemli yatırımlar yaptıklarını anlatıyor: “Limandaki tüm hareketler yüksek teknoloji ile takip ediliyor. 2 binden fazla da kameramız var.” 

Safi Holding’in ihale şartnamesinin de şart koştuğu gibi limanda ikinci faz yatırımları devam ediyor. Hakan Safi: “250 milyon dolarlık yatırımımız tamamlandığında bambaşka bir yerde olacağız” diyor. 

Türkiye’nin liman yatırımlarında önemli aşamalar kaydettiğini ancak daha büyük hedefler için güçlü kamu - özel sektör iş birliklerine ihtiyaç olduğunu da vurgulayan Safi, Suriye ve Ukrayna başta olmak üzere liman yatırımı tekliflerine de değinerek, Türkiye’nin bu alanda bölgesel bir üs haline gelebileceğini söylüyor. 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Yavuz Ölken’e göre mobilite artık yalnızca fiziksel hareket değil, aynı zamanda çok katmanlı bir kavram: “Mobilite denildiğinde akla sadece taşıtlar gelmemeli. Bugün mobilite, dijital uygulamalardan ödeme sistemlerine, kamu politikalarından yapay zekaya kadar uzanan çok katmanlı bir ekosistem. Bu nedenle mobiliteyi konuşurken sağlık, çevre, toplumsal refah gibi konulara da temas etmeden ilerleyemeyiz.”

Panel boyunca en çok vurgulanan konulardan biri de sigorta sektörünün bu dönüşümdeki stratejik rolü oldu: “Mobilite varsa sigorta da var.” Mobilite ekosisteminde ödeme sistemlerinden kamusal altyapılara kadar birçok unsur var ve sigorta sektürü tüm bunların güvencesini sağlama işlevini üstleniyor. Ölken’e göre, mobilite sigorta ile sigorta da mobilite ile büyüyecek ve bu güçlü birliktelik daha yeni başlıyor:

“Mobilite ve dijitalleşme sayesinde sigortalama oranları artacak. Kitleler bu hizmetlere daha kolay ulaşacak, ihtiyaçlarına uygun ürünleri seçme imkanı bulacak. Özelleşmiş, kişiye özel poliçelerle müşteri memnuniyeti artacak. Ayrıca yeni riskler, yeni ürünleri de beraberinde getirecek. Bu da sektör için ciddi bir büyüme potansiyeli demek.”

Dünyanın 51 ülkesinde faaliyet gösteren AXA Grubu’nda aynı zamanda Yapay Zeka ve İnovasyon Liderliği görevini de yürüten Ölken, şubat ayından bu yana 17 ülkenin yapay zeka çözümlerine destek veriyor. AXA Türkiye’nin veriyi doğru kullanma, yapay zeka çözümleri ve inovasyon açısından AXA grubu içinde ilk beşte yer aldığını söyleyen Ölken, bu noktada “veri kalitesi”ne de dikkat çekiyor:

“Yapay zekaya başlamadan önce veriyle barışmanız gerekiyor. Verinin nasıl depolandığı kadar nasıl servis edildiği de önemli. Yapay zeka çok tutkulu, çok heyecan verici bir alan. Ancak iş değeri yaratmadığı sürece bu heyecan, şirketler için pahalıya mal olabilir. Asıl mesele, yapay zekanın öğrenme yeteneğiyle insan odaklı sonuçlar üretebilmesinde. Eğer kültürel olarak hazır değilseniz, veriyi doğru sunamıyorsanız, yapay zekadan da doğru sonuçlar bekleyemezsiniz.”

Ölken, bu alandaki kültürel dönüşüme de dikkat çekerek yapay zekanın “neuroscience” yani sinir bilimle birleşimine de dikkat çekiyor: “Yapay zeka sinir bilimle birleştiğinde çok daha güçlü hale geliyor. Ama insana temas etmeyen bir teknoloji, uzun vadede sürdürülebilir olamaz. Biz AXA olarak, inovasyonu sadece teknolojik bir mesele olarak değil, aynı zamanda insani bir dönüşüm süreci olarak ele alıyoruz.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Dr. Ayral, çok boyutlu dış politikası, üretim gücü ve gelişen lojistik altyapısıyla bölgesel denklemde giderek daha fazla ağırlık kazandığını vurguladı. “Türkiye, Asya ile Avrupa arasında doğal bir köprü olmanın ötesine geçiyor” diyen Ayral, bu yeni dönemin sunduğu risk ve fırsatların Türkiye’nin pozisyonunu nasıl etkilediğini anlamaya çalıştıklarını belirtti. Burak Dağlıoğlu Türkiye’nin geleneksel “köprü ülke” tanımının artık yetersiz kaldığını belirterek, şunları söyledi:

Geleneksel köprü ülke tanımı yetersiz 

“Türkiye artık bir ‘hub’. Yani sadece iki kıta arasında bağlantı sağlayan bir geçiş noktası değil, bölgede karar verici ve yön verici bir merkez. Avrupa’da yaşanan her gelişme bizi doğrudan etkiliyor çünkü özellikle mobilite sektöründe çok entegre bir tedarik zincirimiz var.”

Dağlıoğlu, Türkiye’nin yatırım kompozisyonunun da bu dönüşüme ayak uydurduğuna dikkat çekti. 2003 - 2009 döneminde uluslararası yatırımların yüzde 43’ü finans sektörüne yönelirken, son yıllarda bu oran sanayi ve perakendeye kaymış durumda. Yalnızca tüketim değil, üretim merkezli bir yaklaşımın geliştiğini belirten Dağlıoğlu, Türkiye’nin küresel tedarik zincirlerinin güçlü bir halkası olmaya doğru ilerlediğini vurguladı.

Panelin öne çıkan başlıklarından biri de sürdürülebilirlik oldu. Dr. Ayral’ın “Volatilite bizi nasıl etkiliyor?” sorusu üzerine Dağlıoğlu, Türkiye’nin yeşil dönüşümde birçok ülkenin önünde olduğunu belirtti. “Geri dönüşüm değil artık ileri dönüşüm konuşuluyor. Yeni nesil politikalarla bu dönüşümü destekliyoruz. Özellikle enerji, sanayi ve perakende sektörlerinde çevreci yatırımlar artıyor.”

Dağlıoğlu ayrıca kamu politikalarının yatırımcının ilgisini çekecek şekilde güncellendiğini belirtti. Orta Koridor Projesi’nden, Basra Körfezi’ne kadar uzanacak demiryolu ağlarına kadar Türkiye’nin vizyon projelerle bölgesel bir merkez haline geldiğini vurguladı.

Panelin dikkat çeken diğer başlıklarından biri ise nitelikli insan kaynağı oldu. Dağlıoğlu, Türkiye’nin genç ve dinamik nüfusunun, yüksek teknoloji yatırımlarını çekme konusunda kritik bir avantaj sağladığını ifade etti: 

“TÜBİTAK derin teknoloji yatırımlarına öncülük ediyor. KOBİ’ler girişim sermayesi fonlarından faydalanabilir. Bizim odaklandığımız şey yüksek nitelikli istihdam yaratan, küresel tedarik zincirine entegre, katma değerli yatırımlar.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Bu devinimi anlamlandırmak ve geleceğin rotasını bugünden tartışmak amacıyla Forbes Türkiye, Sürdürülebilir Mobilite İnisiyatifi (SMİ) iş birliğinde Mobilitenin Geleceği Zirvesi düzenledi. 14 Mayıs’ta Raffles İstanbul’da düzenlenen zirve, ekosistemin tüm paydaşlarını bir araya getirerek önemli bir buluşma noktası oldu. 30’dan fazla ilham verici konuşmacının yer aldığı etkinlikte 500’ü aşkın katılımcı, bugünün ve yarının dünyasını şekillendirecek fikirleri yenilikçi bakış açılarıyla tartıştı.

Mobilitenin Geleceği Zirvesi için seçilen hashtag, sıradan bir etiket değil. #herşeyaltüst, içinde bulunduğumuz dönemin ruhunu tam anlamıyla yansıtıyor. Elektrifikasyon, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik temelli yenilikler; yüz yılı aşkın bilgi birikimini, üretim alışkanlıklarını ve yatırım mantığını birkaç yıl gibi kısa bir sürede altüst etmiş durumda. Otomobil hâlâ bireysel ulaşımın en vazgeçilmez tercihi; ancak bu sahnede artık bambaşka oyuncular var. Öyle ki bugün otomotiv sektörünün en büyük aktörleri arasında, on yıl önce adını bile duymadığımız şirketler yer alıyor. Tesla, geleneksel üreticilere meydan okumakla kalmadı, oyunun kurallarını kökten değiştirdi. Servetinin büyük kısmını Tesla’dan elde eden Elon Musk en güçlü oyun kuruculardan biri. 416 milyar dolarlık kişisel servetiyle Forbes Milyarderler Listesi’nin zirvesinde tek başına bir çağın temsilcisi olarak duruyor. Çinli markalar ise rekabetin tanımını yeniden yazıyor. 

Bu değişim sadece otomobilleri değil şehirleri, ekonomileri ve hayatın kendisini yeniden şekillendiriyor. Ancak otomotiv sanayi, doğası gereği bu büyük değişimin tam merkezinde. Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) raporuna göre en büyük üç ihracatçı arasında iki otomotiv şirketi var. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verileri ise sektörün, toplam imalat sanayi üretiminin yüzde 9’unu, istihdamın ise yüzde 11’ini oluşturduğunu ortaya koyuyor. Bu kadar stratejik bir sektörün rotası değişiyorsa bunun Türkiye ekonomisine ve sosyal yapısına etkisi de kaçınılmaz olacaktır. İşin özü konfor alanlarını terk etmeyenler, dönüşüm çağını yalnızca izlemekle kalabilirler. Sektör, bugün belki de en keskin virajlarından birini alıyor. Neler mi değişiyor? Hemen hemen her şey!

İçten yanmalı bir araç yaklaşık 25 - 30 bin parçadan oluşurken elektrikli araçlarda bu sayı 15 binin altına iniyor. Elektrifikasyon ve teknolojik gelişmelere bağlı üretimde ihtiyaç duyulan parça sayısı neredeyse yarı yarıya azalacak. Parça ihtiyacındaki bu radikal azalma, tedarik zincirlerinden üretim bantlarına, istihdamdan sanayi bölgelerine kadar her alanı etkileyecek. Peki, otomotiv sektörü bu büyük dönüşüme nasıl hazırlanacak? Elektrikli araç üretimi için gereken yatırımlar hangi stratejik modellerle şekillenecek? Ve belki de en çetin sorulardan biri: Mevcut yan sanayi yapısı ve istihdam modeli bu köklü değişime nasıl uyum sağlayacak? Üstelik artık yeni nesil araçların itici gücünü karbüratörler değil, yarı iletken çipler oluştururken. Artık tornavidaların yerini algoritmaların, tezgahlarının yerini yapay zeka destekli simülasyonların aldığı bir çağ başlıyor. İşte Mobilitenin Geleceği Zirvesi, tam da bu vizyonla şekillenen bir yol haritası sunuyor: Bugünü anlamakla yetinmeyip yarını başarıyla inşa edebilmek için.

Devrimi içinden geçerken fark edelim 

Forbes Türkiye Kurucu Ortağı Ayşe Burçak Güven’in açılış konuşmasında vurguladığı gibi, bu büyük dönüşümü bugünden anlamlandırmak gerek. Filozof Kierkegaard’ın “Yaşam ileri doğru yaşanır, geriye doğru anlamlandırılır” sözüne atıfta bulunan Güven’in açılış konuşmasında dediği gibi: “Yıllar sonra geriye baktığımız zaman fark etmeyelim, tam da içinden geçerken görelim ve stratejik olarak konumlandıralım kendimizi diye düşündük. Dolayısıyla Forbes olarak, mobilitenin tüm tarafları ile doğru planlar yapalım, konunun bütün muhataplarıyla birlikte çalışalım istedik ve bu platformu oluşturduk.”

SMİ Başkanı Hakan Doğu ise açılış sunumunda Şems-i Tebrizi’nin isyanının yanı sıra Star Wars filminden Obi-Wan Kenobi’nin bir sözünü alıntıladı: “Öğrendiklerini unut. Yap ya da yapma, denemek diye bir şey yok.” Renault Group’ta üst düzey yöneticilik yapan, otomotiv endüstrisinin duayenlerinden biri olan Kara, sunumunda değişimin hem geniş bir yelpazede hem de farklı katmanlarda olması gerektiğinin mesajlarını verdi, değişim karşısında harekete geçmenin mobilite sektörü için ne kadar önemli olduğunu aktardı.

“ABD bu savaşı kaybetti” diyor Doğu. Eski oyuncular geride kalırken, yeni nesil üreticiler kural tanımadan öne fırlıyor. “Bu bir yarış değil, bu bir hayatta kalma savaşı” sözleriyle özetliyor tabloyu. Panelde en çok dikkat çeken tespitlerden biri Çin’in otomotivdeki egemenliğiydi. Çin bugün dünya otomotiv üretiminin yüzde 37’sini gerçekleştiriyor. Yapay zeka, robotlar, hibrit savaşlar, daralan nüfuslar ve jeopolitik kırılmalar otomotivin kaderini yeniden yazıyor. Hakan Doğu’nun da dediği gibi “Dünyada demografik çöküşü başlayan bir ülke bir daha hiçbir zaman geri dönememiş. Ve bu gerçeklerle birlikte yeni bir devrim geliyor.”

Zirvenin içerik direktörlüğünü üstlenen 35 yıllık gazeteci ve otomotiv yazarı Halit Bolkan ise “Bugüne kadar katıldığım tüm mobilite zirvelerinde konu yalnızca elektrikli otomobillerle sınırlıydı” dediği açılış konuşmasını “Daha önce yapılmamış bir kurguyla çıktık yola” diye bitirdi.

Zirvede mobilitenin hem insan hayatına hem de temas ettiği tüm ekosisteme dair sorular soruldu, cevaplar arandı. Kurgunun geniş yelpazesinde, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu’nun sunumunda dile getirdiği Türkiye’nin geleneksel “köprü ülke” tanımının artık yetersiz kaldığı konuşuldu. Dağlıoğlu, tezini şu sözlerle ifade etti: “Türkiye sadece bir geçiş noktası değil, artık bir ‘hub’. Bölgede karar verici ve yön verici bir merkez.” 

Palavralar çağında akıl ve ekonomi

Prof. Dr. Emre Alkin’den keskin gözlemler 

Emre Alkin, ekonomi konuşurken yalnızca rakamları değil, insanı ve çağın ruhunu da hesaba katıyor. Konuşmasında dünya ekonomisinden demokrasinin dönüşümüne, yapay zekadan gençliğin tüketim alışkanlıklarına dek geniş bir yelpazede düşündürdü, güldürdü ve zaman zaman da çarpıcı gerçeklerle katılımcıları derin düşüncelere sevk etti.  Topkapı Üniversitesi Rektörü, Ekonomist Prof. Dr. Emre Alkin “Yeni Dünyada Ekonomi ve Güncel Durum”  sunumunda “Korkuyla yönetiyoruz dünyayı” dedi. Alkin’e göre, bilgi çağında en büyük tehdit, enformasyonun “palavra”ya dönüşmesi. “Pergeli doğru yere saplamazsak, hep birlikte saçmalığın merkezinde birleşiriz” uyarısında bulundu. Ekonomi alanında ise eleştirilerini sertleştirdi: “Ben ne yaptığını bilen bir ekonomi yönetimi görmedim. Onlar da bilmiyor.”  Faiz politikaları, konut ve altına yönelen yatırımlar, artan enflasyon ve düşmeyen döviz kuru, kısacası tablo karmaşık. “Faizi artırmak iş insanını vurur” diyen Alkin, çözümün üretim ve beşeri sermayeden geçtiğini vurguladı.  

“Dünyanın nereye gittiğini görüyor musunuz?” sorusuna cevabı kendisi verdi: “Akıl sağlığı dünyanın en büyük problemi.”  Son söz ise etkileyici bir çağrıyla geldi: “Herkesi memnun etmek imkansız. Bunu hayal ediyorsanız lider olmayın, dondurma satın.” 

Navigasyon ahlakı: Yapay zeka ne kadar etik? 

Alim Küçükpehlivan Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı, TOBB Yazılım Meclisi Yazılım İhracatı Komite Başkanı 

“Türkiye’de trafik kurallarına tam uyulmadığı için haritalarda ve navigasyonda özel çözümler üretiyoruz. Ambulansları emniyet şeridi olan geniş yollara yönlendiriyoruz.” Bu paylaşımı zirvede “Bağlantısallık” konulu panelde konuşan Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı, TOBB Yazılım Meclisi Yazılım İhracatı Komite Başkanı Alim Küçükpehlivan yaptı. Bu sayede ambulans şoförlerinin matematiksel olarak en kısa veya hızlı yolu değil, ilerleyebilecekleri yolu seçmelerini sağlıyorlar. 

Teknoloji, yapay zeka yazılımları konularında önemli gelişmeler sağlandığını söyleyen Küçükpehlivan, elde edilen nihai gelişimde bireylerin davranışlarının da bir o kadar belirleyici olduğunu anlattı. “Belediye okul önüne ‘tek yön’ tabelası koymuş. Ancak çocuklarını okul bahçesine kadar girip bir an evvel bırakmak isteyen veliler bu kurala uymuyorlar. Yolu inceleyen navigasyon yazılımı da bu yolu tek değil çift yön olarak kabul ediyor ve sanal olarak tabelayı kaldırıyor. Yazılımı kullananlar ters yöne girmiş oluyor…” Yani yapay zeka tüm kullanıcılara “ortalama kullanıcının ahlakı kadar” destek sağlıyor…

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku