Almanya'da yılın ilk çeyreğinde istihdam, ekonomideki durgunluk ve geleneksel mevsimsel etkilerin de etkisiyle 2025'in son çeyreğine kıyasla 486 bin kişi azaldı.

Destatis açıklamasında, yılın ilk çeyreğinde istihdamda görülen düşüşün mevsimsel bir eğilim olduğu ancak yılın başındaki bu gerilemenin geçmiş yılların oldukça üzerinde gerçekleştiği belirtildi. Açıklamada, bu dönemdeki istihdam kaybının, 2023-2025 yılları arasındaki ilk çeyrek ortalaması olan 381 bin kişilik düşüşün de üzerinde gerçekleştiği vurgulandı.

İmalat sektöründe istihdam kayıpları devam ediyor

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış veriler incelendiğinde, istihdamın bir önceki çeyreğe göre 61 bin kişi veya yüzde 0,1 azaldığı görüldü.

Benzer şekilde 2025'in üçüncü ve dördüncü çeyreklerinde de yüzde 0,1'lik düşüşler yaşanmıştı. Bu durum, istihdamdaki olumsuz trendin 2025 yazından bu yana kesintisiz sürdüğünü ortaya koydu.

Yıllık bazda bakıldığında ise istihdam, 2025'in ilk çeyreğine göre 157 bin kişi azaldı.

Almanya'da istihdam verileri sektörel bazda incelendiğinde, hizmet dışındaki sektörlerde yıllık bazda 202 bin kişilik sert bir daralma yaşandığı görüldü. Sanayi üretimi ve inşaat gibi temel lokomotif sektörler kan kaybetmeye devam etti. Bu grupta en büyük kayıp, yıllık bazda yüzde 2,1 gerileyerek 171 bin kişilik istihdam azalışı yaşayan imalat sektöründe kaydedildi. İnşaat sektöründe istihdam edilenlerin sayısı yüzde 1,1 azalarak 27 bine gerilerken tarım, ormancılık ve balıkçılık sektöründe ise yüzde 0,7'lik düşüşle 4 binlik kayıp yaşandı.

Hizmet sektörü genelinde istihdam yıllık bazda 45 bin kişi artsa da alt sektörlerdeki derin ayrışma dikkat çekti. Sektörün ayakta kalmasını sağlayan ana unsur, uzun vadeli yukarı yönlü trendini koruyan kamu hizmetleri, eğitim ve sağlık alanı oldu. Bu alan, 181 bin kişilik artışla dönem içindeki en güçlü büyümeyi kaydetti.

Bu arada, Almanya'da sigortalı çalışan sayısı yıllık bazda 120 bin kişi azalarak 42 milyona, serbest meslek sahibi sayısı ise 37 bin kişi düşüşle 3,6 milyona geriledi. Toplam çalışma hacmi ise 15,7 milyar saat ile değişmeyerek daha az kişinin daha uzun saatler çalıştığına işaret etti.

Öte yandan, aynı dönemde istihdam Euro Bölgesi'nde yüzde 0,5, Avrupa Birliği (AB) genelinde ise yüzde 0,6 artış gösterdi.

Şirket, ocak ayında yaptığı tahminlerde bu hacmin 2,5 trilyon dolar seviyesinde gerçekleşeceğini tahmin etmişti.

Raporda ayrıca, karmaşık görevleri büyük ölçüde bağımsız olarak yerine getirebilen yapay zeka ajanlarının yaygınlaşmasıyla, yapay zeka modellerine yönelik kısa vadeli büyüme öngörüsünün yüzde 110'a yükseltildiği ve bu alana sadece bu yıl 6 milyar dolarlık ek harcama eklendiği belirtildi.

Bu yıl kırılma noktası olacak

Gartner Başkan Yardımcısı ve Kıdemli Analisti John-David Lovelock, konuya ilişkin değerlendirmesinde, yapay zeka altyapı harcamalarının pazardan yüzde 45'in üzerinde pay alacağını belirterek, "Yapay zeka için optimize edilmiş sunucu harcamaları önümüzdeki 5 yılda 3 katına çıkacak. Bulut hizmeti sağlayıcıları, üretken yapay zeka modelleri ve otonom yapay zeka ajanlarının oluşturacağı iş yükünü öngörerek kapasite artırıyor." ifadesini kullandı.

Yapay zeka yatırımlarını bugüne kadar büyük teknoloji şirketleri ve bulut sağlayıcılarının domine ettiğini aktaran Lovelock, geleneksel şirketlerin harcama potansiyellerini tam yansıtmadığına dikkati çekti.

Trendin tersine dönmeye başladığını vurgulayan Lovelock, şunları kaydetti:

"Şirketlerin harcama potansiyellerini sahaya yansıtacağı 2026, bu anlamda bir kırılma noktası olacak. Kuruluşlar şu an yapay zekayı köklü değişimler yerine verimliliği kademeli artıracak taktiksel adımlarla kullanıyor. Bu nedenle bilgi teknolojileri yöneticileri, yatırımların somut ticari sonuçlarını kanıtlamakta zorlanıyor. Başarı için yapay zeka girişimlerinin stratejik iş hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi şart."

Ablukanın kalkması fiyatları düşürebilir

BofA yetkilisi Francisco Blanch, Bloomberg Televizyonu'nda yayınlanan Surveillance programına katıldı. Blanch, fiyatlarda bir geri çekilmenin ABD ve İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ablukasının sona ermesine bağlı olduğunu söyledi. Bu abluka, Basra Körfezi'nden yapılan sevkiyatları tıkamaya devam ediyor.

Blanch'e göre ortadaki matematik problemi oldukça net görünüyor. Uzman isim, küresel arzın fiyatların şu an düşmesi için çok az olduğunu dile getirdi. "Oldukça büyük bir açığımız var." diyen Blanch, "Fiyatların istikrara kavuşması, varil başına 60 veya 70 dolara inmesi için görmemiz gereken miktarın günde 14 milyon, 15 milyon varil gerisindeydik, yani yüzde 14 ila yüzde 15 gerisindeydik." ifadesini kullandı.

Ekonomik aksama ve yaptırım muafiyeti

Bu görünüm, uzun süre yüksek kalacak fiyatların yol açabileceği kalıcı ekonomik aksama potansiyelinin altını çiziyor. İran savaşı, brent petrolün bu yıl cuma gününe kadar yüzde 80'lik bir artışla varil başına 109,26 dolara çıkmasını tetikledi. Küresel arzın beşte birini taşıyan su yolunun fiilen kapanması en çok Asya-Pasifik bölgesini vuruyor. Aynı zamanda dünya çapındaki tüketicileri ve endüstriyel kullanıcıları da ciddi şekilde zorluyor.

Blanch'in bu açıklamaları, İran'ın yarı resmi yayın organı Tasnim'in bir haberinin hemen ardından geldi. Tasnim, ABD'nin İran petrolüne uygulanan yaptırımlardan geçici bir muafiyet önerdiğini bildirmişti. ABD bu teklifi henüz doğrulamadı. Ancak böyle bir gelişmenin, İran'ın barış anlaşması ve boğazın yeniden açılması yönündeki temel talebini karşılayacağı belirtiliyor.

Kötü senaryoda petrol 130 dolara çıkabilir

Blanch, bu petrol akışlarının yakında yeniden sağlanmasının en uygun sonuç olacağını aktardı. İkili abluka olarak adlandırılan durumun devam etmesinin ise fiyatlarda kademeli bir yükselişe yol açacağını savundu. Blanch, bu senaryoda fiyatların haziran sonu veya temmuz başında varil başına 120 veya 130 dolara çıkacağını belirtti.

Uzmanın üçüncü senaryosu ise en vahim durumu ortaya koyuyor. Muharebe operasyonlarının yeniden başlamasına değinen Blanch, "İşler çok daha sarsıntılı hale gelebilir ve fiyatlar oldukça önemli ölçüde artabilir." değerlendirmesini yaptı. Blanch, asıl tehlikenin petrol altyapısına verilecek ek hasarlardan kaynaklandığını söyledi. Bu durumun, Hürmüz Boğazı yeniden açıldıktan uzun süre sonra bile arzı kısıtlayacağı uyarısını yaptı.

Novo Nordisk'in Uluslararası Operasyonlardan Sorumlu Başkan Yardımcısı Emil Kongshøj Larsen, Wegovy hapının ABD dışındaki lansmanı için hazırlık yaptıklarını açıkladı. Larsen, "Lansmanı gerçekleştirdiğimizde tüm gücümüzle gireceğiz. Bu çok büyük bir fırsat." değerlendirmesini yaptı. Şirket, hapın ABD pazarında benzeri görülmemiş bir ilgi görmesinin ardından onay süreçlerinin tamamlanmasıyla birlikte bu yılın sonlarında diğer ülkelerdeki ilk lansmanlara başlamayı planlıyor.

Lansman stratejisi ve teletıp etkisi

Larsen, Wegovy hapının ilk olarak hangi ülkelerde piyasaya sürüleceğine dair kesin isim vermekten kaçındı. Şirketin potansiyele göre hareket edeceğini söyleyen Larsen; hastaların obezite tedavisine ilgisi, doktorların eğitim düzeyi ve potansiyel teletıp ortaklarının varlığı gibi faktörleri dikkate alacaklarını belirtti.

Teletıp uygulamalarının hastalara erişimi genişletmenin yollarından biri olduğunu vurgulayan Larsen, "Örneğin Almanya'da bir süre yavaş ilerledi ancak bir anda teletıp, hastaların çok uygun ve takdir edilen bir yolla tedaviye erişmesine yardımcı oldu." dedi.

Novo Nordisk ve Eli Lilly rekabetinde yeni perde

Ocak ayında ABD pazarında piyasaya sürülen Wegovy hapıyla birlikte Novo Nordisk, ağızdan alınan kilo verme ilaçları pazarında erken bir liderlik elde etti. Şirket, düşük fiyat noktasına rağmen ilk çeyrekte satışların beklentileri büyük ölçüde aşmasıyla toplam reçete sayısının 2 milyonu geçtiğini duyurdu.

Buna karşın Eli Lilly'nin satışlarının bu yılki hedeflerinin orta noktasında yüzde 28 oranında artması beklenirken, Novo Nordisk satışlarında keskin bir düşüş öngörüyor. Novo, geçen hafta beklentilerini hafifçe yükseltmesine rağmen 2026 yılında ABD'deki düşük fiyatlar ve Hindistan, Kanada, Brezilya ve Çin gibi pazarlardaki jenerik rekabetinin etkisiyle kar ve satışlarının yüzde 4 ile yüzde 12 arasında düşeceğini tahmin ediyor.

Öte yandan Eli Lilly, nisan ayında piyasaya sürdüğü rakip hap Foundayo'yu 20 binden fazla kişinin kullanmaya başladığını açıkladı. ABD reçete verilerine göre Foundayo, Wegovy hapına kıyasla daha az reçete yazıldı. Eli Lilly CEO'su David Ricks, Foundayo'yu bir marka olarak oturtmanın zaman alacağını ifade ederek, "Bu bir marka, yeni bir molekül. Bu süreç günler değil çeyrekler içinde ortaya çıkacak." dedi.

Barclays Analisti Emily Field ise ağızdan alınan Wegovy ve Foundayo'nun farklı hasta segmentlerine hitap ettiğine dikkat çekti. Field, Wegovy'nin "enjekte edilebilirlere benzer bir etkinliğe" sahip olduğunu, Foundayo'nun ise daha çok bir "başlangıç" GLP-1 (Glukagon benzeri peptid-1) olarak görülebileceğini belirtti.

Küresel pazar beklentileri ve fiyatlandırma

Larsen, hap formatının hastalara cazip geldiğini ve bu durumun dünyanın diğer bölgelerinde de tekrarlanacağına inandığını söyledi. Wegovy hapının "üstün etkinliği" sayesinde, bazı pazarlarda rakiplerinden sonra piyasaya sürülmelerinin kendilerini endişelendirmediğini belirtti.

Araştırmalar, hapın Foundayo'ya göre daha belirgin bir kilo kaybı sağladığını ve bazı kardiyovasküler faydaları olduğunu öne sürüyor. Ancak henüz iki ilacı doğrudan karşılaştıran bir klinik çalışma bulunmuyor.

Larsen, Wegovy hapının uluslararası alanda çok güçlü bir talep görmesini beklediklerini, ancak bu eğrinin ABD'deki gibi olmayabileceğini ifade etti. Fiyatlandırma stratejisi hakkında henüz detay vermediklerini belirten Larsen, uluslararası satış eğrisinin ABD'ye kıyasla "biraz daha eğik" olabileceğini öngördü.

Sydbank Analisti Soren Hansen ise Wegovy'nin ABD dışındaki lansmanının şirketin talebi karşılama yeteneğini yansıtacağını ve daha seçici olabileceğini söyledi. Hansen, İngiltere ve Almanya gibi büyük Avrupa pazarlarının yanı sıra Novo'nun kendi ülkesi Danimarka'nın da erken lansman ülkeleri arasında olabileceğine dikkat çekti.

Avrupa'daki sağlık sistemleri ve ilaç harcamaları

Novo Nordisk'ten Larsen, obezite için GLP-1 ilaçlarındaki büyümenin, ulusal sağlık sistemleri veya sigortacılar tarafından karşılanan hastalar yerine ödemeyi kendi cebinden yapan müşterilerden geldiğini belirtti. Danimarka gibi sosyalleşmiş sağlık sistemlerinde bile hastaların yüzde 99'unun kendi cebinden ödeme yaptığına dikkat çekerek, bu durumu obezite tedavisine başladıkları ilk yıllarda hayal bile edemediklerini söyledi.

Avrupa'daki hükümetlerin ilaç fiyatlandırmasına yaklaşımının, kendi cebinden ödeme yapan hastalar için yapılan lansmanları etkilemeyeceğini belirten Larsen, sözlerini şöyle tamamladı: "Elbette Avrupa hükümetlerinin de halk sağlığını değiştiren kaliteli inovasyon için ödeme yapmayı kabul etmesi çok önemli. Aksi takdirde şu anda gördüğümüz gibi yatırımlar ve klinik deneyler ABD veya Çin'e doğru kaymaya devam edecektir."

Tekstil patronunun ölümü ilk başlarda trajik bir dağ kazası olarak değerlendirilmişti. Barselona yakınlarındaki Collbató'da bulunan Salnitre (Montserrat) mağaraları civarında oğluyla birlikte yürüyüş yaparken uçurumdan düştüğü açıklanmıştı. Jonathan Andic'in o dönemki ilk ifadesine göre babası, patikalardan birinde kazara kayarak yaklaşık 100 metreden (bazı kaynaklara göre 150 metre) aşağı düşmüştü.

Soruşturma derinleşti, çelişkiler ortaya çıktı

Kazanın ardından helikopterlerin ve arama kurtarma ekiplerinin katıldığı geniş çaplı bir acil durum operasyonu başlatılmış ancak çoklu yaralanmalar yaşayan Isak Andic olay yerinde hayatını kaybetmişti. Bir yılı aşkın süredir devam eden soruşturmaların ardından tutuklama kararı geldi.

Müfettişler, Jonathan Andic'in ifadelerindeki tutarsızlıklar ve elde edilen diğer deliller üzerine olayı derinlemesine incelemeye başladı. İspanyol medyasında yer alan iddialara göre baba-oğul arasında gergin bir ilişki vardı ve olaydan kısa bir süre önce ciddi bir tartışma yaşamışlardı.

Katalan bölge polisi Mossos d'Esquadra'nın sözcüsü salı günü yaptığı açıklamada tutuklamayı doğruladı. Sözcü, "Jonathan Andic'in, babası Isak Andic'i öldürdüğü şüphesiyle gözaltına alındığını teyit edebilirim." ifadesini kullandı. 45 yaşındaki Jonathan Andic'in, sorgulanmak üzere Barselona yakınlarındaki Martorell kentinde bir hakimin karşısına çıkması bekleniyor.

Soruşturma kapatılıp yeniden açıldı

Mango'nun kurucusunun ölümüyle ilgili ilk soruşturma, bir hakimin herhangi bir suç unsuru bulunmadığını belirtmesi üzerine Ocak 2025'te kapatılmıştı. Ancak daha sonra dosya yeniden açıldı. Polis ekipleri Jonathan Andic ile kız kardeşleri Judith ve Sarah Andic'in cep telefonlarını incelemeye aldı.

Geçtiğimiz yıl Andic ailesi, yerel basında çıkan olası bir cinayet soruşturması haberlerinin ardından Jonathan'ın masumiyetine inandıklarını belirten bir açıklama yapmıştı. Aile, "Bugüne kadar olduğu gibi yetkili makamlarla işbirliği yapmaya devam edeceğiz. Ayrıca bu sürecin en kısa sürede sonuçlanacağına ve Jonathan Andic'in masumiyetini kanıtlayacağına güveniyoruz." ifadelerini kullanmıştı.

Salı günü aileden tutuklamaya ilişkin yeni bir açıklama daha geldi. Aile sözcüsü, Jonathan Andic'in 14 Aralık 2024'te meydana gelen kaza ile ilgili olarak mahkemeye çıktığını belirtti. Ayrıca dosya üzerinde gizlilik kararı bulunduğu için daha fazla detay veremeyeceklerini ve işbirliklerinin eksiksiz devam edeceğini vurguladı.

Jonathan Andic, babasının ölümünün ardından Mango'nun yönetim kurulu başkan yardımcılığına ve holding şirketi MNG'nin başkanlığına getirilmişti. Kız kardeşleri Judith ve Sarah ise MNG'nin başkan yardımcıları olarak atanmıştı. Ayrıca İcra Kurulu Başkanı Toni Ruiz de Andic'in ölümünden sonra yönetim kurulu başkanı olmuştu.

Isak Andic'in başarılarla dolu hayatı

1953 yılında İstanbul'da Sefarad Yahudisi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Isak Andic, 14 yaşında Katalonya'ya taşındı. Üç yıl sonra sokak pazarlarında kıyafet ve ayakkabı satmaya başlayan Andic, kısa sürede işlerini büyüterek moda mağazaları açtı.

1984 yılında kardeşi Nahman'ın yardımıyla Barselona'da Mango'yu kurarak devasa bir tekstil imparatorluğunun temellerini attı. Mango, zamanla Zara gibi diğer İspanyol şirketleriyle birlikte uluslararası alanda rekabet edebilir hale geldi.

Forbes verilerine göre ölümü sırasında 4,5 milyar dolarlık serveti bulunan Andic, markanın imajını Kate Moss, Claudia Schiffer, Naomi Campbell ve Kendall Jenner gibi dünyaca ünlü modellerle çalışarak yükseltti. Ayrıca İspanya Kraliçesi Letizia'nın da yakın arkadaşları arasında yer alan Andic, vefat ettiğinde Kraliçe tarafından saygıyla anılmıştı.

Şirketin 18 Mayıs 2026 tarihli yönetim kurulu kararıyla süreç resmen başladı. Alınan karara göre 636 milyon 584 bin 78 TL olan mevcut çıkarılmış sermaye yükseltilecek. Sermaye, 3 milyar 182 milyon 920 bin 390 TL artırılarak toplamda 3 milyar 819 milyon 504 bin 468 TL'ye ulaşacak.

Pay gruplarına göre bedelsiz dağılımı

Bedelsiz sermaye artırımında A ve B grubu paylar için verilecek tutarlar netleşti. A grubu paylar için 113 milyon 948 bin 550 TL mevcut sermayeye karşılık 569 milyon 742 bin 750 TL bedelsiz pay verilecek. B grubu paylar için ise 522 milyon 635 bin 528 TL olan mevcut sermayeye karşılık 2 milyar 613 milyon 177 bin 640 TL tutarında bedelsiz pay dağıtımı yapılacak.

Her iki pay grubunda da bedelsiz pay alma oranı yüzde 500 olarak uygulanacak. Sermaye artırımı kapsamında A grubu paylar karşılığında A grubu, B grubu paylar karşılığında ise B grubu pay çıkarılacak.

Yeni paylar mevcut ortaklara sahip oldukları payları oranında dağıtılacak. Artırımın tamamı ise 3 milyar 182 milyon 920 bin 390 TL tutarındaki geçmiş yıl kârlarından karşılanacak.

Sermaye Piyasası Kuruluna başvuru süreci

Şirket, sermaye artırımı işlemleri için resmi onay sürecini başlatıyor. Bu kapsamda ihraç edilecek paylara ilişkin ihraç belgesinin onaylanması talebiyle Sermaye Piyasası Kuruluna başvurulmasına karar verildi.

Kurul onayına sunulacak ihraç belgesi, 569 milyon 742 bin 750 TL nominal değerli A grubu ve 2 milyar 613 milyon 177 bin 640 TL nominal değerli B grubu payları kapsıyor.

Şirket ayrıca esas sözleşme tadili için de adım atacak. Kayıtlı sermaye tavanı 30 milyar TL içinde kalacak şekilde esas sözleşmenin "Sermaye" başlıklı altıncı maddesinin değiştirilmesi için de kurula başvuru yapılacak.

Buna karşılık devlet tahvillerindeki satış dalgası, ABD tahvil getirilerini son bir yılın en yüksek seviyesine çıkardı. Yatırımcılar, varil başına 100 doların üzerinde kalan petrol fiyatlarının enflasyonu körükleyeceğine ve ABD Merkez Bankası (Fed) dahil olmak üzere merkez bankalarını faiz oranlarını artırmaya iteceğine bahse giriyor. S&P 500 ise ateşkesten bu yana yüzde 12 değer kazandı ve Orta Doğu'daki çatışmanın kalıcı bir ekonomik hasar vereceğine dair çok az belirti gösteriyor.

Hisse senedi ve tahvil piyasaları arasında uyumsuzluk

Bu ayrışma, bazı büyük fon yöneticilerinin, özellikle artan borçlanma maliyetlerinin yapay zeka hisselerinin çok yüksek değerlemeleri konusunda alarm vermesi halinde, hisse senetlerinin sabit getirili menkul kıymetleri saran karamsarlığı silkmeye devam edip edemeyeceğinden şüphe duymasına yol açtı.

Amundi Baş Yatırım Sorumlusu Vincent Mortier, bir düzeltme yaşanacağını belirterek, "Bana göre asıl soru bunun olup olmayacağı değil, ne zaman olacağıdır." dedi. Mortier, tahvil yatırımcılarının İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasının tetiklediği akaryakıt fiyatlarındaki artışa odaklanmasına karşılık, hisse senedi piyasasında altı hafta içinde anlatıların, görüşlerin ve konumlandırmanın tamamen değiştiğini söyledi.

Küresel tahvil satışları hız kazanırken 10 yıllık Hazine tahvilinin getirisi ilk ateşkesten bu yana 0,28 puan tırmandı. Gelecek yılki 12 aylık döneme ilişkin enflasyon beklentilerinin piyasa ölçütü olan bir yıllık enflasyon takası, pazartesi günü 2025 başından bu yana ilk kez yüzde 4'ün üzerine çıktı.

"Piyasanın bir molaya ihtiyacı var"

Tikehau Capital Sermaye Piyasaları Stratejileri Başkanı Raphaël Thuin, piyasalardaki ayrışmaya dikkat çekti. Thuin, "Hisse senetlerinin tüm zamanların en yüksek seviyelerinde olması ile aynı zamanda faiz oranları ve enerji piyasalarının ekonomi üzerinde kalıcı bir etkiyi fiyatlaması arasında bir uyumsuzluk var." ifadesini kullandı. Thuin, kısa vadede gergin olmak için iyi nedenler olduğunu belirterek, "Ralli çok gerilmiş gibi hissettiriyor ve piyasanın bir molaya ihtiyacı var." değerlendirmesini yaptı.

Wall Street hisseleri, Avrupalı rakiplerini de geride bırakarak rallinin yapay zeka ile bağlantılı birkaç teknoloji ve yarı iletken hissesine artan bağımlılığını vurguladı. Cboe Global Markets Türev Piyasası İstihbarat Başkanı Mandy Xu, yüksek faiz oranlarının aşırı yükseliş eğilimini azaltmadığını söyledi. Xu, bazı göstergelerin 2021'deki "meme hisse senedi" dönemiyle aynı seviyelere yaklaştığını kaydetti.

Avrupa'nın enerji ithalatına olan yüksek bağımlılığı ise yatırımcıların bölgeye yönelik iyimserliğini azalttı ve Stoxx Europe 600 endeksinin savaş öncesi seviyelerine dönmekte zorlanmasına yol açtı.

Kazanç sezonu jeopolitik riskleri gölgede bıraktı

Principal Asset Management İcra Kurulu Başkanı Kamal Bhatia, ABD piyasalarında kafa karıştırıcı bir durum olduğunu aktardı. Bhatia, "ABD piyasalarında şu anda jeopolitikten başka şeylere bakılan bir ikilem var. Bu çok kafa karıştırıcı." dedi.

Bazı yatırımcılar için olağanüstü geçen ilk çeyrek kazanç sezonu, hisse senedi piyasası için jeopolitik belirsizliği telafi etmeye fazlasıyla yetti. Trinity Bridge Hisse Senetleri Başkanı Giles Parkinson, kazançların patladığını ve hisse senetlerindeki son rallinin aslında henüz tamamlanmadığını savundu.

Bir varlık yönetimi yöneticisi ise piyasaların mevcut psikolojisini özetledi. Yönetici, "Tahviller enflasyon ve kronik enflasyon riski ile yüksek petrol fiyatlarının ekonominin yavaşlamasına neden olması konusunda 'sarı bayrak' sallıyor. Hisse senetleri ise 'bu gerçekleşene kadar parti yapmaya devam edeceğiz' diyor." ifadelerini kullandı.

Geçtiğimiz yılın aynı çeyreğinde 264,3 milyon TL net kar elde eden şirket, 2026'nın ilk çeyreğinde 880 milyon TL net dönem zararı kaydetti. Şirketin KAP'a bildirdiği faaliyet raporunda, açıklanan zarara ilişkin enflasyon muhasebesi detayına yer verildi. Raporda, TMS 29 kapsamında uygulanan enflasyon muhasebesinin finansal sonuçlar üzerinde önemli etkisi olduğu belirtildi. Özellikle 578,9 milyon TL tutarındaki parasal kaybın dönem karlılığı üzerinde baskı oluşturduğu kaydedildi.

Bilanço ve özkaynak verileri

Şirketin bilanço tablosuna göre, 31 Mart 2026 tarihi itibarıyla toplam varlıkları 13,41 milyar TL seviyesine ulaştı. Dönen varlıklar içerisinde nakit ve nakit benzerleri 2,68 milyar TL, stoklar ise 2,06 milyar TL olarak kayıtlara geçti.

Şirketin özkaynak büyüklüğü ise 11,2 milyar TL oldu. Faaliyet raporunda bu duruma ilişkin, toplam varlıkların yüzde 83'ünün özkaynaklarla finanse edildiği bilgisi paylaşıldı. Bu durumun güçlü sermaye yapısının korunduğunu gösterdiği ifade edildi.

Yurt dışı satışları yurt içini geride bıraktı

Finansal tablolardaki hasılat kırılımlarına göre, şirketin ihracat gelirleri yurt içi satışlarının üzerinde yer aldı. İlk çeyrekte yurt dışı makarna satışları 2,01 milyar TL olarak gerçekleşti. Yurt içi makarna satışları ise 607,6 milyon TL oldu.

Faaliyet raporunda yer alan bilgilere göre şirket, Gaziantep ve Hendek'teki fabrikalarında yüksek bir kapasiteyle çalışıyor. Tesislerin günlük yaklaşık 3 bin ton buğday kırma ve 2 bin ton makarna üretim kapasitesine sahip bulunduğu belirtildi. Ayrıca 31 Mart 2026 tarihi itibarıyla şirkette 763 kişinin istihdam edildiği aktarıldı.

Yatırımlar ve pay geri alım programı

Oba Makarnacılık, yılın ilk üç ayında yatırım teşvik belgeleri kapsamında toplam 899,3 milyon TL'lik harcama yaptı. Bu yatırımların 648,3 milyon TL'si Gaziantep fabrikasına gerçekleştirildi. Kalan 251 milyon TL'lik tutar ise Hendek fabrikasına yönelik kullanıldı.

Faaliyet döneminde ayrıca şirketin pay geri alım programı da tamamlandı. Şirket, program dahilinde geri aldığı toplam 10 milyon adet hisseyi, nisan ayında Borsa İstanbul nezdinde özel emirle blok satış yöntemiyle sattığını bildirdi. Payların 55,00 TL fiyatla kurumsal yatırımcılara satıldığı belirtildi.

ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers jürinin kararını kabul etti. Yargıç Rogers, "Jürinin bulgularını destekleyecek önemli miktarda kanıt olduğunu düşünüyorum." ifadesini kullandı. Ayrıca Yargıç Rogers, zaman aşımı süresinin dolup dolmadığının olgusal bir mesele olması nedeniyle Musk'ın olası bir temyiz başvurusunda zorlu bir mücadeleyle karşılaşabileceğini belirtti.

Elon Musk'tan "tehlikeli emsal" çıkışı

Musk, davanın ardından Forbes'a verdiği özel röportajda kararı değerlendirdi. Kararın tehlikeli bir emsal teşkil ettiğini savunan Musk, "Bu, birinin kar amacı gütmeyen bir kuruluşu alıp kar amacı güden bir kuruluşa dönüştürebileceği anlamına gelir ki bu da Amerika'daki tüm hayırseverlik faaliyetlerinin altını oyar." şeklinde konuştu. Sosyal medya platformu X üzerinden de bir açıklama yapan Musk, Altman ve Başkan Greg Brockman'ın bir hayır kurumunu çalarak kendilerini zenginleştirdiklerini iddia ederek, "Tek soru bunu NE ZAMAN yaptıklarıdır!" dedi.

Musk'ın avukatlarından Marc Toberoff da karara tepki gösterdi. Toberoff, "Bu bana bu ülkenin tarihindeki önemli anları, Charleston Kuşatmasını, Bunker Hill Muharebesini hatırlatıyor. Bunlar Amerikalılar için büyük kayıplardı ama savaşı kim kazandı? Bu iş bitmedi." değerlendirmesini yaptı. Toberoff, bu kararın Silikon Vadisi için kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak başlayıp daha sonra para toplamak için şirketleşmeyi teşvik edecek yepyeni bir formül yarattığına dikkat çekti.

OpenAI ve Microsoft cephesinde memnuniyet

Karar, olası bir halka arza (IPO) hazırlanan OpenAI cephesinde büyük bir rahatlama yarattı. Zira Musk, davasında OpenAI'ın geçen yılki kar amacı güden kuruluş statüsüne geçişinin iptali de dahil olmak üzere dramatik değişiklikler talep ediyordu.

OpenAI'ın avukatı William Savitt gazetecilere yaptığı açıklamada, jürinin bulgusunun bu davanın bir rakibi sabote etmeye yönelik ikiyüzlü bir girişim olduğunu doğruladığını söyledi. Savitt, Musk'ın davasının "gerçeklikle hiçbir ilişkisi olmayan, sonradan uydurulmuş bir hile" olduğunu savundu. Wedbush Analisti Dan Ives ise kararın Altman ve OpenAI için, Altman'ın kişiliği ve liderliği üzerindeki çiziklere ve çürüklere rağmen büyük bir kazanç olduğunu belirtti. İves, kararın potansiyel bir OpenAI halka arzının önündeki önemli bir engeli kaldırdığını aktardı.

Dava sürecinde 2019'dan 2023'e kadar OpenAI'a 13 milyar dolar yatırım yaparak ihanete yardım ve yataklık etmekle suçlanan Microsoft da kararı memnuniyetle karşıladı. Bir şirket sözcüsü, "Bu davadaki gerçekler ve zaman çizelgesi uzun zamandır açıktı ve jürinin bu iddiaları zamansız bularak reddetme kararını memnuniyetle karşılıyoruz." açıklamasını yaptı.

Davanın arka planı ve mahkeme süreci

Yaklaşık üç hafta süren duruşmalarda Musk, Altman, Brockman ve diğer önemli isimler ifade verdi. Jüri, ChatGPT üreticisinin 11 yıllık iç işleyişine ışık tutan yüzlerce özel mesajlaşma, günlük kaydı ve kurumsal belgeyi inceledi.

Musk'ın avukatları, Altman ve Brockman'ın şirketi yeniden yapılandırma kararı aldıklarında "bir hayır kurumunu çaldıklarını" savundu. Ayrıca, OpenAI'ın başarısının kurucular ve ilk yatırımcılar için yarattığı devasa servetlere dikkat çektiler. Brockman kendi hissesinin 30 milyar dolara yakın olduğunu, eski baş bilim insanı Ilya Sutskever ise hissesinin yaklaşık 7 milyar dolar değerinde olduğunu doğruladı. Microsoft CEO'su Satya Nadella da şirketin yatırımından 92 milyar dolar getiri hedeflediğini ifade etti.

OpenAI cephesi ise Musk'ı, kurucu ortakların kendisine şirketin geleceği üzerinde tam kontrol vermeyi reddetmesi üzerine ayrılan ve kendi rakip şirketi xAI'ı kuran "kıskanç bir rakip" olarak resmetti. Şirket avukatları, kar amacı gütmeyen bir yapıdan ticari bir işletmeye geçişin, yapay genel zeka (AGI) yaratma misyonlarını gerçekleştirmek için gereken muazzam finansmanı güvence altına almak için kritik olduğunu savundu. Altman ve Brockman, Musk'ın liderlik konusundaki "ya hep ya hiç" görüşünden duydukları endişeleri dile getirdi. Hatta Brockman, Musk'ın yapay zeka teknolojisine dair anlayışını küçümseyerek, "Roketleri biliyor, elektrikli arabaları biliyor. Yapay zekayı bilmiyordu ve inanıyorum ki hala da bilmiyor." dedi.

Musk'ın OpenAI ile olan yasal mücadelesi bununla sınırlı değil. Musk, OpenAI ve Microsoft'u tekel yaratmakla ve yatırımcıları xAI gibi rakip şirketleri finanse etmekten caydırmakla suçluyor. Yargıç Rogers, bu iddiaları içeren ana davanın bu bölümlerini ayrı aşamalara ayırma kararı almıştı. Ayrıca Musk'ın xAI şirketi, OpenAI'a karşı ticari sır hırsızlığı ve antitröst iddialarıyla ayrı davalar da yürütüyor.

Musk'ın gelecek vizyonu ve SpaceX halka arzı

Forbes röportajında davanın ötesine de geçen Musk, yapay zeka ve robot teknolojisinin geleceğine dair iddialı öngörülerde bulundu. Musk, "Beş yıl içinde dijital zeka, tüm insan zekasının toplamını aşacak. Beş yıl içinde en az 100 milyon insansı robot olabilir, ama belki de bir milyar." dedi. Musk ekonominin de muhtemelen beş veya altı yıl içinde bugünkü büyüklüğünün iki katına çıkacağını öngördüğünü sözlerine ekledi. Musk en sevdiği girişimciler olarak Nikola Tesla ve Nvidia kurucusu Jensen Huang'ı saydı. Gelişen teknolojiler için tünel şirketleri ve elektrikli uçakları işaret eden Musk, kendisinin 250 yıl sonra "medeniyetin ilerlemesinde yararlı bir rol oynadı" şeklinde hatırlanmak istediğini belirtti.

Röportajda Musk'a, çarşamba günü tarihin en büyük halka arzı için başvuru yapması beklenen SpaceX de soruldu. Şirketin, uzay ve Starlink uydu operasyonlarını Musk'ın şubat ayında satın aldığı yapay zeka şirketi xAI ile birleştirerek, 2 trilyon doların üzerinde bir değerlemeyle 75 milyar dolara kadar gelir elde etmeyi hedeflediği belirtiliyor. NASDAQ'ta SPCX kısaltmasıyla işlem görecek hisselerle ilgili sorulara Musk yorum yapmaktan kaçındı. SpaceX'in bu hamlesi, OpenAI'ın planlanan halka arzını boyut olarak geride bırakma potansiyeli taşıyor.

Dün 112,72 dolara kadar yükselen Brent petrolün varil fiyatı, günü 112,10 dolardan tamamladı. Asya işlemlerinde temmuz vadeli Brent petrolün varili yüzde 2 oranında yani 2,26 dolar azalarak 109,84 dolara kadar geriledi. Uluslararası piyasalarda güncel olarak Brent petrol işlemlerine 110,33 dolardan devam ediliyor.

Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün haziran vadeli kontratları yüzde 1,1 azalarak 107,44 doları gördü. En aktif işlem gören temmuz vadeli WTI kontratı ise 1,63 dolar veya yüzde 1,6 azalarak 102,75 dolara indi. Brent petrolde teknik olarak 111,49 doların direnç, 109,26 doların ise destek bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Trump'tan askeri harekatı erteleme kararı

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri liderlerinin kendisiyle iletişime geçtiğini bildirdi. Trump, bu liderlerin ciddi müzakereler yürütüldüğü gerekçesiyle İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik planlanan askeri saldırıyı ertelemelerini istediklerini ifade etti.

Beyaz Saray'da düzenlenen bir etkinlikte konuşan Trump, saldırı planlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Trump, "Bunu bir süreliğine erteledim, umarım sonsuza kadar olur, ama muhtemelen sadece bir süreliğine. Çünkü İran ile çok büyük görüşmeler yaptık ve bunların ne sonuç vereceğini göreceğiz." dedi.

ABD Başkanı ayrıca, Tahran'ın nükleer silah elde etmesini önleyecek bir anlaşmaya varma konusunda çok iyi bir şansları olduğunu dile getirdi. Kabul edilebilir bir anlaşmaya varılamaması halinde ABD'nin saldırmaya hazır olduğu ancak kesin bir tarih belirlenmediği vurgulandı.

İran cephesi ve diplomatik trafik

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran'ın pozisyonunun Pakistan aracılığıyla ABD'ye iletildiğini doğruladı. Bekayi konuyla ilgili daha fazla detay vermekten kaçındı.

İsminin açıklanmasını istemeyen Pakistanlı bir yetkili ise İslamabad'ın iki taraf arasında yeni bir teklif ilettiğini ancak ilerlemenin yavaş olduğunu kaydetti.

Öte yandan, İran'ın yarı resmi haber ajansı Tasnim bir iddia ortaya attı. Ajans, müzakereler sürerken Washington'ın Tahran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları geçici olarak kaldırmayı kabul ettiğini bildirdi. Ancak konunun hassasiyeti nedeniyle ismini vermeyen bir ABD'li yetkili bu haberi yalanladı.

Hürmüz Boğazı'nda abluka ve arz endişeleri

Orta Doğu'daki çatışma, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapalı tutuyor. ABD donanmasının ablukası, İran'ın Hark Adası petrol terminalini en az 10 gündür atıl durumda bıraktı. Bu durum Tahran'ın petrol gelirlerini keserken piyasadan milyonlarca varil petrolün çekilmesine neden oldu.

ABD'de ise Stratejik Petrol Rezervi'nden geçen hafta 9,9 milyon varil ile rekor düzeyde petrol çekildi. Enerji Bakanlığı verilerine göre bu hamle, stokları yaklaşık 374 milyon varil ile Temmuz 2024'ten bu yana en düşük seviyeye indirdi.

Reuters anketine katılan dört analist, 15 Mayıs'ta sona eren haftada ABD ham petrol stoklarının ortalama 3,4 milyon varil düştüğünü tahmin etti. Enerji Bilgi İdaresinin resmi verileri 20 Mayıs'ta açıklaması bekleniyor.

Rus petrolüne yaptırım muafiyeti

Petrol fiyatlarındaki düşüşü destekleyen bir diğer gelişme ABD Hazine Bakanlığından geldi. Bakan Scott Bessent, enerji sıkıntısı yaşayan ülkelerin tankerlere halihazırda yüklenmiş Rus petrolünü satın alabilmesine imkan tanıyan yaptırım muafiyetini 30 gün uzattıklarını duyurdu.

Bessent, X sosyal medya hesabından karara ilişkin bir açıklama yayımladı. Bakan, "Bu uzatma ilave esneklik sağlayacak ve ihtiyaç duyuldukça bu ülkelerle belirli lisanslar sağlamak için çalışacağız. Bu genel lisans, fiziki ham petrol piyasasının istikrara kavuşmasına yardımcı olacak ve petrolün enerji açısından en kırılgan ülkelere ulaşmasını sağlayacak." değerlendirmesini yaptı.

Analistlerin piyasa değerlendirmeleri

Muriel Siebert & Co Baş Yatırım Sorumlusu Mark Malek, Başkan'ın planlanmış saldırıyı iptal etmesinin olumlu bir gelişme olduğunu belirtti. Malek, "Plan değişikliği, müzakerelerdeki durumun ne kadar rastlantısal olduğunu gösteriyor." ifadesini kullandı.

KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer ise Trump'ın sinyalinin acil baskıyı bir miktar hafiflettiğini ancak temel risklerin sürdüğünü söyledi. Waterer, "Piyasa şimdi Trump'ın yorumlarının gerilimi azaltmaya yönelik gerçek bir değişimi mi yoksa sadece taktiksel bir duraklamayı mı temsil ettiğini izliyor." dedi. Analist, fiyatların yönünü belirleyecek asıl unsurun İran'ın tepkisi ve Hürmüz Boğazı'ndaki tanker hareketleri olacağını vurguladı.

ING analistleri de müşterileriyle paylaştıkları notta arz kesintilerine dikkat çekti. Analistler, "İnsan petrol piyasasının bu manşetlere giderek daha fazla duyarsızlaşacağını düşünebilir. Ancak arz kesintilerinin boyutu önemli ve petrol akışının durduğu her geçen gün daha da endişe verici hale geliyor." değerlendirmesinde bulundu.

Paris'te düzenlenen G7 maliye liderleri toplantısına katılan Birol, gazetecilere önemli açıklamalarda bulundu. Stratejik petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesinin pazara günlük 2,5 milyon varil petrol eklediğini söyleyen Birol, bu rezervlerin sonsuz olmadığını dile getirdi. G7 toplantısındaki sözleri sorulduğunda Birol, petrol için fiziksel piyasalar ile finansal piyasalar arasında bir algı boşluğu olduğunu aktardı.

Birol, brent petrol başta olmak üzere ticari stoklarının durumu hakkında endişelerini dile getirdi. "Bunun çok hızlı tükendiğini düşünüyorum." dedi. Stokların birkaç hafta dayanabileceğini belirten IEA Başkanı, "Hızla düştüğü gerçeğinin farkında olmalıyız." ifadesini kullandı.

Tarım ve seyahat sezonu talebi artırıyor

Birol, kuzey yarımkürede ilkbahar ekim ve yaz seyahat sezonlarının başlamasının stokları daha hızlı tüketeceğini vurguladı. Bu dönemde dizel, gübre, jet yakıtı ve benzin talebinin artacağına dikkat çekti. Gübre ve dizel fiyatlarındaki artışın seyahat ve ekim sezonunun başında geldiğinin altını çizdi.

Bu durumun küresel ekonomiye olası etkilerini de değerlendirdi. "Bu durum gıda fiyatları üzerinde büyük etkilere sahip olabilir ve daha yüksek enerji fiyatlarıyla birlikte enflasyon rakamlarına büyük bir itici güç sağlayabilir." değerlendirmesini yaptı.

Stratejik rezervler ve rekor düşüş

Birol, ABD ve İsrail'in şubat ayı sonunda İran'a saldırılar düzenlemesinden önce petrol piyasalarında büyük bir fazla olduğunu hatırlattı. O dönemde ticari stokların çok yüksek olduğunu ancak savaş nedeniyle durumun hızla değiştiğini söyledi.

Geçen hafta IEA, küresel petrol arzının bu yıl toplam talebin altında kalacağını açıklamıştı. Ajans, İran çatışmasının Orta Doğu petrol üretiminde yıkıma yol açtığını ve stokların benzeri görülmemiş bir hızla tükendiğini bildirmişti. Kurum daha önce bu yıl için piyasada bir üretim fazlası öngörüyordu.

IEA'nın son aylık petrol piyasası raporunda, küresel gözlemlenen petrol stoklarının rekor bir hızla azaldığı kaydedildi. Stoklar, mart ve nisan aylarında 246 milyon varil düşüş yaşadı.

Gelecek beklentileri ve fransa'dan açıklama

32 üyeli IEA, piyasaları sakinleştirmek amacıyla mart ayında stratejik rezervlerden bugüne kadarki en büyük stok salınımını koordine etti. Kurum, 400 milyon varil  petrol çekmeyi kabul etti. Ajansın verilerine göre 8 Mayıs itibarıyla yaklaşık 164 milyon varil petrol piyasaya sürüldü.

Ajans, savaş nedeniyle genel küresel petrol arzının 2026 yılı boyunca günde yaklaşık 3,9 milyon varil düşeceğini bildirdi. Kurum, daha önce 1,5 milyon varillik bir düşüş öngören tahminini bu şekilde aşağı yönlü revize etti.

G7 toplantılarına ev sahipliği yapan Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure de pazartesi günü erken saatlerde Bloomberg Televizyonu'ndan Oliver Crook'a konuştu. Lescure, birkaç ay önce stratejik bir rezerv salınımı yapıldığını hatırlatarak, "Gerekirse gelecekte bunu tekrar yapacağız." dedi.

Rezervlerdeki baskı şimdilik hafifledi

Raporda, mart ayında yabancı yatırımcı çıkışlarının rezervler üzerinde ciddi baskı yarattığı hatırlatıldı. Ancak nisan ayıyla birlikte piyasalardaki tansiyonun düşmesi ve ateşkes beklentilerinin güçlenmesi sayesinde rezerv görünümünde daha dengeli bir tablo oluştuğu belirtildi.

Bununla birlikte ING, bireylerin dövize yöneliminin yeniden hız kazanması ya da rezervlerde yeni bir bozulma yaşanması halinde TCMB’nin doğrudan faiz artırımı adımı atabileceğini ifade etti.

TL’de kontrollü değer kaybı mesajı

Kuruluşun değerlendirmesinde, Merkez Bankası’nın Türk lirasındaki değer kaybı hızını yeniden ayarlayarak daha kontrollü fakat bir miktar daha hızlı bir kur geçişine izin verdiği belirtildi.

ING analistleri, yıl başından bu yana reel efektif döviz kurunda görülen güçlenmenin ardından bu yaklaşımın makul bir politika tercihi olarak değerlendirilebileceğini kaydetti.

TCMB’nin “bekle-gör” politikası sürebilir

Raporda, TCMB’nin nisan ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısında politika duruşunu değiştirmemesinin arkasında iki temel unsur olduğu ifade edildi. Bunlardan ilkinin rezervlerdeki sınırlı toparlanma, diğerinin ise ekonomik büyümede yavaşlama riskleri olduğu belirtildi.

ING’ye göre Merkez Bankası, küresel ve jeopolitik gelişmelerin seyrini izlemek amacıyla politika alanını esnek tutmayı tercih ediyor.

Kuruluş ayrıca kısa vadede TCMB’nin efektif fonlama maliyetini yeniden politika faizine yaklaştırma konusunda da temkinli hareket edeceğini öngördü.

Enerji fiyatları ve dolarizasyon riski öne çıkıyor

ING raporunda yükselen enerji maliyetleri, ekonomik aktivitedeki yavaşlama sinyalleri ve devam eden dolarizasyon eğiliminin, Merkez Bankası’nın güçlü faiz indirimleri için alanını daralttığına vurgu yapıldı.

Analistlerin Tesla’nın tartışmalı biçimde daha spekülatif iş alanlarına biçtiği değerleme primi, Musk’ın dönüşüm yaratma geçmişine dayanıyor. Kısacası, birçok insana para kazandırdı. SpaceX’in hedeflediği 2 trilyon doların üzerindeki bir değerlemeyi haklı göstermek için her modelin bu “Musk primini” hesaba katması gerekecek. Damodaran, Tesla ve SpaceX’in bugüne kadarki başarısını vurgulayarak şunları söyledi: “Ona hakkını vermek zorundasınız çünkü gerçekten teknolojik harikalar olan iki şirket yarattı.”

Tesla’nın yükseliş potansiyeli

Tesla yıllardır, muhteşem yedili içindeki en pahalı rakibini bile açık ara geride bırakan bir değerlemeyle işlem görüyor; ileriye dönük fiyat/kazanç oranı, Apple için biçilen oranın beş katından fazla. Wall Street analistlerinden hiçbiri Tesla’nın otomobil işine uzun vadede ciddi bir kredi vermiyor. Şirketin bu yıl 25 milyar dolardan fazla harcama yapmayı planlamasını da pek önemseyen yok. Şirketin 1,59 trilyon dolarlık piyasa değerinde daha fazla yükseliş görebilmek için analistler yapay zekaya, sürücüsüz araçlara ve dört yılı aşkın süredir geliştirilmekte olan Optimus robot projesine odaklanıyor. “Al” tavsiyesi veren onlarca fazla analist, otomobil satışlarının mütevazı büyümesine karşın, uzun süredir ertelenen Cybercab ve Optimus gibi projeleri şirket adına olumlu haneye yazıyor.
 

SpaceX halka arz hedeflerini tutturup 2 trilyon dolarlık değerlemeyle listelenirse, S&P 500 endeksindeki en büyük şirketlerin bazılarıyla boy ölçüşebilir.  Dünyanın en değerli şirketleri arasındaki potansiyel sırası şöyle olacak: Nvidia - 5,46 trilyon dolar, Alphabet - 4,79 trilyon dolar, Apple - 4,41 trilyon dolar, Microsoft  - 3,13 trilyon dolar, Amazon - 2,83 trilyon dolar, Broadcom - 2,01 trilyon dolar, SpaceX - 2 trilyon dolar, Tesla - 1,59 trilyon dolar.

Tesla boğaları, otomobil üreticisinin ülke çapında erişilebilir Robotaksi hizmetleri ve insansı robotlar geliştireceğine güveniyor. Satış tarafı analist notlarının kaba bir incelemesi, Optimus ve Robotaksi projelerinin toplam parça bazlı hedef değerlemelerin yarısından fazlasını oluşturduğunu gösteriyor. Çoğunluk, bu projelerin kara dönüşmesini görmek için geleceğe bakmaya istekli.

Örneğin Alexander Potter, 10 Mayıs tarihli bir notunda araç satışlarını “küçük bir uzun vadeli gelir kaynağı” olarak nitelendirdi ve “Tesla bir otomobil şirketi değil” görüşünü savundu. Araç satışlarının yaklaşık beş yıl içinde zirve yapması; Robotaksi yolculukları, tam otonom sürüş lisansları ve abonelikler ile sigortanın ise gelecekteki tahmini satışların büyük kısmını oluşturması bekleniyor. Şüpheciler de en az onlar kadar sesli. Joseph Spak, müşterilerini fiziksel yapay zeka altyapısının yüksek maliyetleri konusunda uyardı ve bu yıl planlanan 25 milyar dolarlık harcamanın yalnızca başlangıç olduğunu söyledi. Ayrıca Musk’ın Nisan ayındaki bilanço toplantısındaki yorumlarını Robotaksi ve Optimus’un ilerleme hızı konusunda “daha temkinli” buldu.

Fırsatı kaçırma korkusu

SpaceX’in “ay hedefleri” ise belki de daha da zor değerleniyor. Roket fırlatma konusunda ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmeler ve Starlink uydu interneti gibi temel iş alanlarının ötesinde, 2 trilyon dolarlık bir değerlemenin büyük kısmı muhtemelen Musk’ın uzayda veri merkezleri kurma, Ay’da üs inşa etme ve nihayetinde Mars’ta bir koloni oluşturma planlarına dayanacak. Tesla hisselerinin son on yılda yaklaşık yüzde üç bin yükselmiş olması ve destekçilerini hayal bile edemeyecekleri kadar zenginleştirmesi, SpaceX anlatısını daha gözlemlenebilir bir şeye dayandırıyor: Fırsatı kaçırma korkusu. NYU’dan Damodaran şöyle dedi: “Birçok analist zaten önceden SpaceX satın alacaklarına karar verdi çünkü onların bakış açısına göre bu işin dışında kalmayı göze alamazsınız. Fırsatı kaçırma korkusu çok güçlü çünkü kaçırdıklarında ne olduğunu gördüler.”

Tek tedarikçiye sınır geliyor

Plan kapsamında şirketlerin bir tedarikçiden sağlayabileceği ürün oranının yüzde 30 ila 40 arasında sınırlandırılması öngörülüyor. Geri kalan ihtiyaçların ise aynı ülkeden olmayan en az üç farklı tedarikçiden karşılanması gerekecek.

AB’nin bu adımla özellikle kritik ham madde ve sanayi girdilerinde oluşabilecek arz risklerini azaltmayı hedeflediği belirtiliyor.

Çin’in küresel hakimiyeti endişe yaratıyor

Düzenleme hazırlıkları, Çin’in birçok stratejik mineral ve ileri teknoloji girdisindeki küresel etkisini artırdığı bir döneme denk geliyor. Pekin yönetimi, zaman zaman ihracat kısıtlamaları ve fiyat baskılarıyla yarı iletkenler, elektrikli araçlar ve savunma sanayisinde kullanılan kritik materyaller üzerindeki kontrolünü güçlendiriyor.

Avrupa tarafı ise bu bağımlılığın ekonomik olduğu kadar jeopolitik risk de oluşturduğunu düşünüyor.

Yeni vergiler gündemde

Haberde, Avrupa Komisyonu’nun ticaretten sorumlu üyesi Maros Sefcovic’in Çin menşeli kimyasal ürünler ve makinelere yönelik yeni gümrük vergileri üzerinde çalıştığı da aktarıldı.

Bu hamleyle AB’nin Çin ile günlük yaklaşık 1 milyar euroyu bulan ticaret açığını azaltması ve Avrupa şirketlerini Çin’in “ticareti baskı unsuru olarak kullanma” stratejisine karşı koruması amaçlanıyor.

ABD ile ortak hamle

AB ve ABD, geçen ay nadir minerallerin üretimi ve tedarik güvenliği konusunda ortak bir mutabakat zaptı imzalamıştı. Böylece Çin’in kritik ham maddelerdeki hakimiyetine karşı alternatif tedarik zincirleri oluşturulması hedeflenmişti.

Henüz hazırlık aşamasında olan yeni düzenlemelerin, 29 Mayıs’ta gerçekleştirilecek AB-Çin toplantısında gündeme gelmesi bekleniyor. Planın daha sonra haziran sonunda yapılacak AB Liderler Zirvesi’nde değerlendirilerek onaya sunulabileceği ifade ediliyor.

Reuters’a konuşan Avrupa Komisyonu sözcüsü ise 29 Mayıs’taki toplantıyı doğrularken, mevcut görüşmelerin henüz resmi teklif niteliği taşımadığını vurguladı.

Covid-19 pandemisi ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından iş dünyasını sarsan küresel olaylar zincirinin son halkası olan bu kriz, yılın geri kalanına dair beklentileri aşağı çekiyor. Ayrıca çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmanın yakın olduğuna dair pek bir işaret de bulunmuyor. Whirlpool CEO’su Marc Bitzer, şirketin yıllık beklentisini yarıya düşürüp temettü ödemesini askıya almasının ardından analistlere yaptığı açıklamada, “Bu düzeydeki sanayi gerilemesi, küresel finans krizinde gözlemlediğimize benziyor ve diğer durgunluk dönemlerinden bile daha yüksek” dedi.

Analistlere göre büyüme yavaşladıkça fiyatlama gücü zayıflayacak ve sabit maliyetleri karşılamak daha zor hale gelecek. Bu durum ikinci çeyrekten itibaren kâr marjlarını tehdit ediyor. Sürekli fiyat artışlarının enflasyonu körüklemesi ve zaten kırılgan olan tüketici güvenine zarar vermesi bekleniyor. Bitzer, “Tüketiciler ürünleri değiştirmek yerine tamir ettirmeyi tercih ediyor” dedi.

Artan tedarik maliyetleri

Beyaz eşya üreticisi yalnız değil. Procter & Gamble ve Toyota dahil birçok şirket, çatışma üçüncü ayına girerken artan maliyet yükü konusunda uyarıda bulundu. İran’ın dünyanın en kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alması, petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine taşıdı. Bu rakam savaş öncesine göre yüzde 50’den fazla artış anlamına geliyor. Boğazın kapanması, nakliye maliyetlerini yükseltti, hammadde arzını daralttı ve mal akışı için kritik ticaret yollarını kesti. Gübre, helyum, alüminyum, polietilen ve diğer önemli girdilerin tedariki olumsuz etkilendi.

İncelemeye dahil edilen şirketlerin beşte biri; kozmetikten lastiğe, deterjandan kruvaziyer işletmecilerine ve havayollarına kadar farklı alanlarda faaliyet gösteren firmalar savaş nedeniyle mali darbe aldıklarını açıkladı. Şirketlerin çoğu, enerji maliyetlerinin zaten yüksek olduğu İngiltere ve Avrupa merkezliyken, yaklaşık üçte biri Orta Doğu petrolü ve yakıt ürünlerine büyük ölçüde bağımlı olan Asya’dan geldi.

Gümrük vergisi krizine benziyor

Durumu karşılaştırmak gerekirse, geçen yıl ekim ayına kadar yüzlerce şirket ABD Başkanı Donald Trump’ın 2025 tarifeleri nedeniyle 35 milyar doları aşan maliyetlerden söz etmişti. Havayolları, savaş kaynaklı maliyetlerin en büyük bölümünü oluşturuyor; jet yakıtı fiyatlarının neredeyse iki katına çıkması nedeniyle bu sektörün yükü yaklaşık 15 milyar dolara ulaştı. Kriz uzadıkça diğer sektörlerden daha fazla şirket de alarm veriyor. Japon otomotiv devi Toyota 4,3 milyar dolarlık darbe beklediğini açıklarken, P&G vergi sonrası karında 1 milyar dolarlık düşüş öngördü.

Fast-food devi McDonald’s da bu ayın başında, süregelen tedarik zinciri aksaklıklarının uzun vadeli maliyet enflasyonunu artırmasını beklediğini söyledi. Bu tür değerlendirmeler yakın zamana kadar daha çok sanayi şirketlerinin bilanço toplantılarında duyuluyordu. CEO Chris Kempczinski, yükselen yakıt fiyatlarının düşük gelirli tüketici talebine zarar verdiğini belirterek, “Şu anda gördüğümüz temel sorun yüksek benzin fiyatları” dedi.

Petrol fiyatlarının etkisi

Sanayi, kimya ve malzeme sektörlerinde faaliyet gösteren yaklaşık 40 şirket, Orta Doğu petrokimya tedarikine bağımlılıkları nedeniyle fiyat artıracaklarını açıkladı. Newell Brands Mali İşler Direktörü Mark Erceg, bu ayın başında yaptığı açıklamada petrol fiyatındaki her 5 dolarlık varil artışının şirkete yaklaşık 5 milyon dolar ek maliyet getirdiğini söyledi.

Alman lastik üreticisi Continental, yükselen petrol fiyatlarının hammadde maliyetlerini artırması nedeniyle ikinci çeyrekten itibaren en az 100 milyon euro (117 milyon dolar) zarar beklediğini açıkladı. Continental yöneticisi Roland Welzbacher, bu etkinin şirketin gelir tablosuna yansımasının üç ila dört ay süreceğini belirterek, “Muhtemelen ikinci çeyreğin sonlarında bizi etkilemeye başlayacak ve yılın ikinci yarısında tam anlamıyla hissedilecek” dedi.

O tür yerlere çoğu zaman büyük beklentiyle gidiliyor ama sonunda insan kendini ruhsuz bir gösterinin içinde buluyor. Fazla gürültü, fazla iddia, fazla dekor… Ama eksik olan şey çoğu zaman sadelik, samimiyet ve gerçek kalite.

Oysa insan bazen çok daha farklı şeyler arıyor:

Mahremiyet.
Sükûnet.
Ölçülü ilgi.
Gösterişsiz kalite.

Konakladığınız odada da, masanıza servis yapan insanda da, tabağınıza gelen yemekte de…

Belki de bu yüzden Urla bana uzun zamandır Türkiye’nin en umut verici dönüşüm hikâyelerinden biri gibi geliyor.

Çünkü Urla bağırmadan büyüyor. Kendini zorla anlatmaya çalışmadan dönüşüyor.

Bir zamanların sakin Ege kasabası bugün artık yalnızca yazlıkçıların uğradığı bir sahil yerleşimi değil. Gastronomi, butik tarım, şarapçılık, zeytinyağı, tasarım ve rafine yaşam kültürü ekseninde yeni bir ekonomik ve kültürel model inşa ediyor.

Üstelik bunu büyük zincir otellerle, dev yatırımlarla ya da yapay ihtişamla değil; karakter üzerinden yapıyor.

Belki de bu yüzden Urla bugün Bodrum’dan farklı, Alaçatı’dan daha sakin, İstanbul’dan daha insani bir alternatif sunuyor.

Şarap bağlarının arasından geçen yollar, taş evler, küçük üreticiler, sakız enginarı, butik şaraphaneler, iyi zeytinyağı ve doğrudan üreticiden gelen malzeme…

Ama Urla’nın farkı yalnızca gastronomide değil. Burada hâlâ insan ilişkileri sıcaklığını koruyor.

Selçuk Balkan’ın mimar kökenli olması ve bu toprakların içinden çıkması önemli. Herkesin sevgilisi. Dışarıdan empoze edilmiş, yalnızca vitrinde duran bir yönetici profili değil. İnsanlarla arasında hemşehrilik, dostluk ve aidiyet bağı hissediliyor.

Yardımcısı Oya Atilla da aynı şekilde Urla’nın enerjisini taşıyan isimlerden biri. Sürekli hareket halinde, çözüm üretmeye çalışan adeta bir “atom karınca.” Urla’nın kültürel ve ekolojik dokusunu koruyarak geliştirme çabasında onun emeği de hissediliyor.

Bir de yıllardır Urla’nın gastronomi ve kültür ekosistemine emek veren isimlerden Can Ortabaş gibi girişimcilerin çabalarını da unutmamak gerekiyor. Çünkü bir bölgenin marka değeri yalnızca şeflerle değil; arka planda kültürü, ağırlamayı, standardı ve sürekliliği inşa eden insanlarla oluşuyor.

Ayşe Hanım Konağı: Otelden çok bir ruh hali

Ayşe Hanım Konağı denizin hemen kıyısında, sakin ama özensiz olmayan bir Ege estetiğiyle kurulmuş.

Sahibi Sezer Dermenci’nin annesinin adını taşıyan bu özel mekân, aslında Urla’nın son yıllarda geçirdiği dönüşümün küçük bir özeti gibi.

Burada abartı yok. Ama ince ince işlenmiş detay var. Sessiz bir kalite hissi var.

Sezer Dermenci’nin oluşturduğu atmosferde insan kendini müşteri gibi değil, misafir gibi hissediyor. Daha ilk adımdan itibaren sizi bunaltmayan ama sürekli hissedilen bir misafirperverlik var. Sohbetler bazen sabahın ilk ışıklarına kadar sürebiliyor; yanı başınızdaki ateşin alevleri yüzünüzü okşarken zaman başka türlü akıyor.

Beğendik Abi ve diğer eski esnaf lokantalarıyla aynı dönemlerde başlayıp sindire sindire büyümüş ve bugünkü olgunluk düzeyine ulaşmış bir yer burası.

Dünyanın farklı yerlerinden gelen iş insanları, sanatçılar, yatırımcılar, diplomatlar ve İstanbul’un kültür-gastronomi çevresindeki birçok tanınmış ismi yolu Urla’ya düştüğünde burada vakit geçiriyor.

Biz de zaman zaman İngiltere’den, Amerika’dan, Fransa’dan, Brezilya’dan, İsrail’den dostlarımızı burada ağırladık.

Hatta ilginçtir; Urla’da kendi evim olmasına rağmen içimdeki burada kalma arzusu hiç sönmedi. Çünkü artık gerçek ayrıcalık biraz da görünmeden yaşayabilmekte yatıyor.

Gia’da bir tabağın içine Urla’yı koyabilmek

Gia bana şunu yeniden hatırlattı:

Bazı şefler yemek yapmayı öğrenir.
Bazıları ise bir coğrafyanın ruhunu taşımayı…

Gia’nın mutfağındaki yaklaşım ikinci gruba daha yakın.

Bugün büyük şehirlerde sıkça rastladığımız, birkaç ot ve biraz zeytinyağıyla “Ege mutfağı” etiketi yapıştırılmış yüzeysel tabaklardan söz etmiyorum.

Burada hissedilen şey başka.

Gia’da masaya gelen tabaklarda yüksek sesli bir şov yok. Gereksiz teknik gösteriler, abartılı sunumlar, sosyal medya için hazırlanmış yapay estetik oyunları da yok.

Ama başka bir şey var:

Sükûnet.
Kendine güvenen bir sadelik.
Ve ürünün karakterine duyulan saygı.

Mutfağın başındaki Şef Alper Şentuna tam anlamıyla özbeöz Urla’lı. Bu toprakların çocuğu olduğu her tabağa yansıyor. Ürünü tanıyor, mevsimi biliyor, üreticiyi biliyor, toprağın ritmini hissediyor. Yardımcı Şef Mert Altınkeser ile beraber harika tatlar ve çeşniler yaratıyorlar.

Belki de bu yüzden ortaya çıkan lezzet “yapılmış” değil, doğal geliyor bize.

Şef Alper sürekli yeni menüler deniyor. Ama bunu yalnızca farklı görünmek için değil, misafir memnuniyetini gerçekten merkeze koyarak yapıyor. Bir tabağın sosyal medyada güzel görünmesinden çok, masadan memnun kalkılmasına önem veren eski usul ama giderek kaybolan bir yaklaşımı var.

Enginar çorbasından sonra masaya gelen kızılcık soslu keçi peynirli salata tam bir efsane; sadece onu yemek için bile gidilebilir.

Tatlı bölümünde şefler Ali Sakalıbüyük ve Emir Durnal’in dokunuşları ise akşamın finalini hafızada bırakan detaylardan biri oluyor.

Son yıllarda bazı restoranlarda gördüğümüz “tabakta egzersiz yapma” çabası burada yok. Yemek gibi yemek yiyoruz.

Yerel malzeme öne çıkıyor. Her biri farklı köylerden, mandıralardan, üreticilerden, kimi zaman da yıllardır aynı işi yapan teyzelerin mutfağından geliyor.

Lezzet bağırmıyor ama akılda ve damakta kalıyor.

Bir restoranı restoran yapan yalnızca mutfak değildir. Masaya yaklaşan insanın tavrı, göz teması, ölçülü ilgisi ve sizi rahatsız etmeden varlığını hissettirmesi de en az yemek kadar önemli.

Restoran müdürü Görkem Şakirler tam bir centilmen. Varlığını hissettirmeden ustaca ağırlama yapabilen nadir isimlerden biri.

Gia’da yıllardır değişmeyen güler yüzüyle Kadir ise bu duyguyu taşıyan sevecen isimlerden biri. Masaya sadece tabak getirmiyor; mekânın hafızasını, sakinliğini ve misafirperverliğini de taşıyor.

Bir de Sezer’in meşhur Alman Kurdu var…

Adeta mekânın sessiz ev sahibi gibi. Akşam boyunca masaları tek tek dolaşıyor. Misafirlerin yanına usulca geliyor, gözleriyle selam veriyor, bazen patisini uzatıyor, bazen sadece başını yana eğip kısa bir bakış bırakıyor.

Hiç taşkın değil. Hiç yapay değil.

Sanki o da bu mekânın ruhunun bir parçası olmuş.

Zaten bazı yerleri unutulmaz yapan yalnızca yemek değildir.

İnsanlar, hayvanlar, sesler, ışık, rüzgâr, ateşin kokusu, masadaki sohbet… Hepsi birlikte bir hafıza oluşturur.

Ayşe Hanım Konağı ve Gia’da hissedilen şey biraz da bu.

Restoran işletmek artık bir dayanıklılık testi

Bugün Türkiye’de kaliteli restoran işletmek dışarıdan göründüğünden çok daha zor. Hele içinde yaşadığımız ekonomik krizler döneminde…

Maliyetler sürekli yükseliyor.
İyi ürün bulmak zorlaşıyor.
Nitelikli personeli elde tutmak giderek güçleşiyor.
Müşteri daha yüksek kalite beklerken daha düşük fiyat talep ediyor.
Devlet vergilerini son kuruşuna kadar tahsil ediyor, ödemeyeni cezalandırıyor; kriz filan dinlemiyor.

İşletmeci kazanamamaktan şikâyetçi.
Çalışan hayat pahalılığından şikâyetçi.
Tedarikçi ayakta kalamamaktan şikâyetçi.

Tam Nasreddin Hoca misali:
Herkesin haklı olduğu ama kimsenin tam mutlu olamadığı bir dönemdeyiz.

Böyle bir ortamda kaliteli restoranları aynı standartta sürdürebilmek ciddi bir dayanıklılık ve stratejik sabır gerektiriyor.

Çünkü artık mesele yalnızca yemek yapmak değil.

Enerji maliyeti, personel yönetimi, ürün lojistiği, rezervasyon ekonomisi, sosyal medya baskısı, müşteri psikolojisi ve sürekli değişen beklentiler aynı anda yönetilmek zorunda.

Bu yüzden ben bugün bu tür işletmeleri yalnızca ticari girişim olarak görmüyorum.

Bunlar aynı zamanda kültürel direnç ve mesleğe duyulan sarsılmaz inanç alanları.

Michelin’in yıldızı mı, misafirin yıldızı mı?

Urla’nın Michelin rehberine girmesi elbette önemli.

Ama Michelin yıldızının romantize edilen tarafı kadar görünmeyen ağır yükü de var.

Bir yıldızı almak kadar korumak da maliyetli.

Daha fazla personel.
Daha yüksek maliyet.
Daha yoğun baskı.
Daha yüksek müşteri beklentisi.

Ve çoğu zaman gastronominin ruhunu yorabilecek bir performans baskısı…

Ben yıllardır aynı şeyi söylüyorum:

Gerçek yıldızı biraz da misafir verir.

Bir mekândan çıktığınızda aklınızda yalnızca yemek değil, bir duygu kalıyorsa…
Ve ayrılırken ayağınız geri geri gidiyorsa…
Orada gerçek kalite vardır.

Tattığım yemeklere, teneffüs ettiğim mekânlara benim kaç yıldız verdiğim daha önemlidir, başkalarının değil.

Bana sorarsanız hem Ayşe Hanım Konağı hem de Gia bunu başarıyor.

Üstelik büyük çaba gösterdiklerini hissettirmeden.

Sistem iyi kurulmuş.
Mekân sürekli yenileniyor.
Menü sürekli gelişiyor.

Ama bütün bunlar gösterişe dönüşmeden yapılıyor.

Urla artık başlı başına bir gastronomi ve şarap haritası

Elbette Urla yalnızca Gia ve Ayşe Hanım Konağı’ndan ibaret değil.

Bugün Urla’da gastronomi ve şarapçılık alanında Türkiye’nin en dikkat çekici dönüşümlerinden biri yaşanıyor.

OD Urla kendi tarım alanı ve sürdürülebilir mutfak yaklaşımıyla,
Teruar Urla yerel ürün yorumlarıyla,
Vino Locale rafine Ege mutfağıyla,
Hus Wine & Food bağ ve gastronomi birlikteliğiyle,
Narımor Urla doğallığı ve yalın çizgisiyle,
Aslında Meyhane samimi atmosferi ve güçlü meze kültürüyle,
Hiç Lokanta ve Tadım Atölyesi yaratıcı ama gösterişsiz mutfak anlayışıyla,
Yengeç Restaurant deniz ürünlerindeki sürekliliğiyle,
La Pena daha Akdenizli ve canlı atmosferiyle dikkat çekiyor.

Şarap tarafında ise artık yalnızca restoranlar değil, bağların kendisi de Urla’nın kültürel dönüşümünün önemli bir parçası haline geldi.

Urla Şarapçılık bölgenin dönüşüm sembollerinden biri oldu.

Sevinç ve Erol Çakır’ın sıfırdan yarattıkları zengin yemek menüsüyle dikkat çeken Çakır Winery,
USCA Winery,
Mozaik Winery,
MMG Şarapçılık ve
Perdix Wines gibi üreticiler de Urla’nın şarap kimliğini büyüten önemli halkalar arasında yer alıyor.

Aslında bugün Urla’da yaşanan dönüşüm yalnızca iyi yemek hikâyesi değil.

Bu; toprağın, üreticinin, şarabın, zeytinyağının, mimarinin, tasarımın ve insan ilişkilerinin birlikte oluşturduğu yeni bir yaşam kültürü hikâyesi.

Ben de onları tattıkça, deneyimledikçe, zaman zaman yazmaya devam edeceğim.

Ama hizmet kalitesi, yemek kalitesi, ilgi, lokasyon, ulaşılabilirlik, hijyen, lezzet ve mekânın ruhunu bir bütün olarak değerlendirdiğimde; Ayşe Hanım Konağı ile Gia’nın bende ayrı bir yeri olduğunu söylemeliyim.

Belki de bunun nedeni yalnızca yemek değildir.

Personeli de sahibi de hakiki insanlar. Sezer Dermenci yıllarını bu işe vermiş, sahilde başka mekânlar da açmış, misafir ağırlamayı bilen, dostluğu hissettiren bir insan.

Çünkü bazı şehirler yalnızca gezilir.
Bazıları yaşanır.

Urla ise insana yavaşlamayı, yeniden hissetmeyi ve hayatın hâlâ zarif yaşanabileceğini hatırlatıyor.

Belki de bugün dünyanın en büyük lüksü tam olarak bu.

Ve eğer Urla’ya gelip burada vakit geçirmediyseniz, yalnızca manzarasını görmüş olursunuz.

Ruhunu değil.

Hiç değilse bir akşamüstü beş çayı için uğrayın.

Sezer’e selamımı da söyleyin.

Geliştirilen teknoloji, toprağın suyu daha uzun süre tutmasını ve bitkinin ihtiyaç duyduğu anda kontrollü şekilde geri vermesini sağlıyor. "NANOTERN" adı verilen bu malzeme tarımsal üretimde önemli avantajlar sunuyor. Teknoloji, sulama suyu tüketimini yüzde 50'ye kadar azaltırken tarımsal verimliliği yüzde 25 oranında artırıyor. Ayrıca gübre ve diğer tarımsal girdilerin etkinliğini yükselterek üretim maliyetlerini düşürüyor.

Teknoloji beş kıtada kullanılıyor

İstanbul'da kurulan yıllık 3 bin ton kapasiteli tesiste üretilen bu teknoloji, bugün ABD, Güney Amerika, Körfez ülkeleri ve Afrika'nın da aralarında bulunduğu beş kıtada aktif olarak kullanılıyor.

Şirket, "Series A" öncesi yatırım turunda 3 milyon dolar yatırım aldı. KOSGEB ve TÜBİTAK destekleriyle birlikte toplam yatırım büyüklüğü yaklaşık 5 milyon dolara ulaştı. Küresel patent hakları şirkette bulunan 7 farklı patentli teknolojinin ticari değeri ise 25 milyon doların üzerinde değerlendiriliyor.

Ürün portföyünde su yönetimi dışında çözümler de bulunuyor. Bitki sağlığında pestisit kullanımını optimize eden Insease ile ağır metal ve toksik madde içermeyen dezenfeksiyon teknolojisi AntimicAgro da şirketin çözümleri arasında yer alıyor.

Yöneticilerden küresel vizyon vurgusu

ANT Systems Yönetim Kurulu Başkanı ve CTO'su Prof. Dr. Yusuf Ziya Menceloğlu, Türkiye'nin malzeme bilimi alanındaki birikimini vurguladı. Menceloğlu, "Türkiye'nin malzeme bilimi ve polimer teknolojilerinde 45 yıllık ciddi bir bilimsel birikimi var. Bu birikimi laboratuvar raflarında bırakmadık; suyun, gübrenin ve tarımsal girdilerin toprak içindeki davranışını moleküler seviyede yönetebilen bir teknolojiye dönüştürdük." değerlendirmesini yaptı.

Şirketin CEO'su Can Yurdakul ise sınırlı kaynakların yönetimine dikkat çekti. Yurdakul, "Mesele artık daha fazla üretmek değil; sınırlı kaynaklarla daha akıllı üretmek. Biz suyu kullanan değil, suyu yöneten bir sistem kurduk. Bugün ABD'den Afrika'ya beş kıtada sahada olan bir Türk teknolojisinden söz ediyoruz." ifadesini kullandı.

Şirket Ortağı ve Chief External Affairs Officer Ömer Faruk Tanrıverdi, su kıtlığı ve gıda güvenliğinin dünya gündemindeki önemine değindi. Tanrıverdi, "Bu denklemde ülkeler artık tüketici değil, çözüm üretici olarak konumlanmak durumunda. Tarımın geleceğinde Türkiye'nin söyleyecek sözü var; biz bu sözün uluslararası karşılığını inşa ediyoruz." dedi.

Türkiye’nin sevilen oyuncularından Engin Altan Düzyatan, Engin Akyürek, Ozan Akbaba, Caner Cindoruk ve Özge Gürel, Türkiye Standı’nı ziyaret ederek uluslararası sektör temsilcileriyle bir araya geldi. Oyuncular, gün boyunca yapımcılar, festival programcıları, dağıtımcılar ve sinema profesyonelleriyle çeşitli temaslarda bulunarak Türkiye’nin yaratıcı potansiyelini ve güçlü oyunculuk birikimini temsil etti.

Yeni ortaklık ve iş birliklerine zemin hazırladı

Türkiye Standı’ndaki yoğun programa Sinema Genel Müdürü Birol Güven ve Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı Başkanı Ogün Şanlıer de katıldı. Güven, hem Türkiye’den Cannes’a katılan oyuncular ve sektör temsilcileriyle hem de farklı ülkelerden gelen sinema profesyonelleriyle görüşmeler gerçekleştirdi.

Sinema Genel Müdürü Birol Güven, Türkiye Standı’nda kurulan temasların önemine dikkat çekerek, “Cannes’da ‘Türkiye Invites’ diyerek tüm dünyadan yapımcıları, yönetmenleri ve yatırımcıları Türkiye’ye davet ediyoruz. Türkiye; güçlü hikâyeleri, nitelikli insan kaynağı, gelişen teknik altyapısı, doğal ve tarihî mekân zenginliğiyle uluslararası yapımlar için çok önemli bir merkez. Yabancı yapımcı ve yatırımcıları ülkemizde film çekmeye, ortakyapımlar geliştirmeye ve Türkiye’nin sunduğu imkânları yakından keşfetmeye çağırıyoruz” dedi.

Günün en dikkat çeken etkinliklerinden biri ise akşam saatlerinde Türkiye Standı’nda düzenlenen happy hour oldu. Etkinliğe dünyanın farklı ülkelerinden yaklaşık 200 sinema profesyoneli katıldı. Yapımcılar, satış ajansları, dağıtımcılar, festival temsilcileri ve yaratıcı sektör profesyonelleri bir araya gelerek yeni iş birlikleri, ortaklık fırsatları ve gelecek projeler üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Cannes Film Festivali boyunca uluslararası sinema sektörünün en önemli buluşma noktalarından biri olan Marché du Film’de yer alan Türkiye Standı, bu yoğun programıyla Türkiye sinemasının küresel ölçekteki görünürlüğüne önemlikatkı sağladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle ve Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı’nın organizasyonuyla hayata geçirilen stand, Türkiye’nin sinema alanındaki üretim kapasitesini, yaratıcı gücünü ve uluslararası iş birliklerine açık vizyonunu Cannes’da temsil etmeyi sürdürüyor.

Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezinin (Africa CDC) Genel Direktörü Jean Kaseya yaptığı açıklamada, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde 17 Mayıs itibariyle 336 Ebola vakasının tespit edildiğini ve 87 kişinin yaşamını yitirdiğini belirtti.

Kongo’nun Ebola salgınlarına müdahale konusunda geniş deneyimi bulunuyor. Ancak ülkenin doğusundaki yıllardır süren çatışmalar, zayıf altyapı ve ABD yardım kesintilerinin ardından küresel sağlık programları üzerindeki artan baskı, müdahaleyi zorlaştırabilir.

Ebola nedir?

Ebola hastalığı, esas olarak Sahra Altı Afrika’da görülen orthoebolavirus ailesine ait virüslerden kaynaklanır. Altı tür tanımlanmış olsa da bunların yalnızca dördünün insanlarda hastalığa yol açtığı biliniyor. Bilim insanları, Ebola’nın enfekte hayvanlarla (şempanzeler, goriller ve yarasalar dahil)  temas yoluyla insanlara geçtiğine inanıyor. Virüs, enfekte kişilerin vücut sıvıları veya kirlenmiş materyallerle doğrudan temas sonucu insanlar arasında yayılıyor. Salgınlar sırasında aile bireyleri ve sağlık çalışanları genellikle en yüksek risk altında.

Covid-19’a neden olan corona virüs gibi hava yoluyla bulaşan virüslerin aksine, Ebola gündelik temasla kolayca yayılmaz. Bulaşma genellikle hastaların ağır durumda olduğu veya öldüğü dönemlerde, vücut sıvılarına yakın temas gerektiriyor.

Bundibugyo türü neden önemli?

Mevcut salgının, ilk kez 2007 yılında Uganda’nın batısında tespit edilen nadir bir tür olan Bundibugyo ebola virüsü olduğu belirlendi. Daha önce yalnızca iki Bundibugyo salgını kaydedildi; 2007’de Uganda’da ve 2012’de Doğu Kongo’da. Bu nedenle bilim insanları bu virüs hakkında, daha yaygın ve daha ölümcül olan Zaire türüne kıyasla çok daha az bilgiye sahip.

Çoğu Ebola aşısı ve antikor tedavisi, kayıtlardaki en büyük Ebola salgını olan ve 11 binden fazla kişinin ölümüne yol açan 2013-2016 Batı Afrika salgınının ardından özellikle Zaire ebola virüsüne karşı geliştirildi. Virüs Gine, Liberya ve Sierra Leone’nin ötesine geçerek komşu ülkelere yayıldı; Avrupa ve ABD’de de izole vakalar görüldü. Bu durum, Bundibugyo türüne karşı kullanılabilecek tıbbi önlemleri sınırlıyor. Doktorlar hala Gilead Sciences şirketinin remdesivir adlı antiviral ilacını değerlendirebilir ancak bu türe özel lisanslı aşılar veya onaylı monoklonal antikor tedavileri bulunmuyor.

Kongo’daki salgın neden endişe yarattı?

Sağlık yetkilileri, salgının tespit edilmeden önce haftalarca yayılmış olabileceğini söylüyor. Virüs Kongo’nun doğusunda, Kinşasa’ya 1.700 kilometreden fazla uzaklıkta bulunan, çatışmalardan etkilenen ve ulaşımı zor Ituri eyaletinde yayılıyor. Bölgede yollar kötü durumda, sağlık altyapısı sınırlı ve aktif silahlı gruplar bulunuyor.

Salgının merkezi, on binlerce işçinin uzak kamplar ile yakındaki ticaret merkezleri arasında hareket ettiği bir altın madenciliği bölgesi olan Mongbwalu çevresinde yoğunlaşıyor. Yaklaşık 700 bin nüfuslu eyalet başkenti Bunia’da da şüpheli enfeksiyonlar tespit edildi. Uganda ve Güney Sudan sınırları boyunca sık seyahat edilmesi, salgının bölgesel ölçekte daha geniş yayılma riskini artırıyor. Uganda, Kongo’dan gelen yolcular arasında az sayıda enfeksiyon vakası kaydetti.

Dünya Sağlık Örgütü’nün acil durum ilanı ne anlama geliyor?

“Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu” (PHEIC) olarak bilinen bu tanımlama, Dünya Sağlık Örgütü’nün uluslararası sağlık hukuku kapsamındaki en yüksek resmi alarm seviyesi. Sınır ötesi halk sağlığı riski oluşturan ve koordineli uluslararası müdahale gerektiren olağanüstü salgınlar için kullanılıyor.

DSÖ daha önce Covid-19, maymun çiçeği (mpox), çocuk felci ve önceki Ebola salgınları için de PHEIC ilan etmişti. Bu ilan, mevcut salgının küresel bir pandemiye dönüşmesinin beklendiği anlamına gelmiyor ancak finansman, teknik destek ve hazırlık çalışmalarını harekete geçirmeyi amaçlıyor. DSÖ, ülkelerin özellikle sınır ötesi yayılma riski taşıyan komşu devletlerde hastalık gözetimini, laboratuvar testlerini, temaslı takibini, sınır kontrollerini ve tedavi hazırlıklarını güçlendirmesi gerektiğini belirtti.

Ebola virüsünün belirtileri neler?

Belirtiler aniden başlayabilir ve ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve boğaz ağrısını görülebilir. Bunları kusma, ishal ve bazı durumlarda iç ya da dış kanamalar izler. Virüs bağışıklık sistemine ve birçok organa saldırarak organ yetmezliği ve ölüme neden olabilir. Bazı Ebola hastalarında uzun vadeli komplikasyonlar gelişebiliyor. Bunlar arasında kronik ağrı, göz hastalıkları ve nörolojik belirtiler var. Araştırmacılar ayrıca virüsün gözler, merkezi sinir sistemi ve testisler gibi bağışıklık sisteminden görece korunaklı bölgelerde aylar hatta yıllar boyunca kalabildiğini ortaya koydu. Bu durum nadir de olsa cinsel yolla bulaşmaya veya salgının yeniden ortaya çıkmasına yol açabilir.

Ebola nasıl tedavi ediliyor?

Erken tedavi, hayatta kalma şansını artırıyor. Hastalara genellikle susuz kalmayı önlemek için damar yoluyla sıvı ve elektrolit veriliyor ayrıca oksijen desteği, tansiyonu dengeleyen ilaçlar ve ikincil enfeksiyonlar ile komplikasyonlara yönelik tedaviler uygulanıyo. Zaire ebola virüsü için iki antikor tedavisi onaylanmıştır ancak bunlar Bundibugyo enfeksiyonları için onaylı değil.

Ebola aşısı var mı?

Ervebo aşısının Ebola’nın Zaire türüne karşı oldukça etkili olduğu biliniyor ve önceki salgınlarda Kongo’da yaygın şekilde kullanıldı. Aşı enfekte kişilerle temas edenler ve ön saflardaki sağlık çalışanlarını hedef alan “halka aşılama” kampanyalarıyla uygulanmıştır. Şu anda Bundibugyo ebola virüsüne karşı yaygın olarak onaylanmış bir aşı bulunmuyor.

Öne çıkanlar

• Michael, hafta sonunda Kuzey Amerika sinemalarında 26,1 milyon dolar daha hasılat elde ederek, iki hafta üst üste gişeyi domine eden Şeytan Marka Giyet 2'yi (The Devil Wears Prada 2) geride bıraktı.

• Michael Jackson biyografisi, nisan ayında yaklaşık 97,2 milyon dolarlık açılış hasılatıyla bir müzik biyografisi için en büyük açılış rekorunu daha önce kırmıştı.

• Film, şimdiye kadar Kuzey Amerika’da 280 milyon doların üzerinde, dünya genelinde ise 703 milyon dolar hasılat elde etti.

• Michael'ın, herhangi bir müzik biyografisinin en yüksek gişe performansı rekorunu zorlayıp zorlayamayacağı henüz belli değil. Bu rekor, 2018’de dünya çapında 911 milyon dolar hasılat yapan Freddie Mercury'nin biyografi filmi Bohemian Rhapsody'ye ait.

• Michael henüz önemli pazarlardan biri olan Japonya’da gösterime girmedi. Filmin burada haziran ayında vizyona girmesi planlanıyor.

• The Devil Wears Prada 2 de güçlü bir hafta sonu geçirdi ve yerel gişede yaklaşık 18 milyon dolar hasılat yaptı. Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt ve Stanley Tucci’nin rol aldığı 2006 yapımı filmin devamı, yaklaşık 77 milyon dolarlık açılış yapmıştı. Film, ikinci hafta sonunda 41,6 milyon dolar daha kazanarak Kuzey Amerika’da 175 milyon doları aşarken, dünya genelinde de 550 milyon dolara yaklaşmış durumda.

Ay boyunca en çok sipariş verilen ürünler tişört, telefon kılıfı, spor ayakkabı, yüz kremi, pantolon, yüz güneş kremi, parfüm, bluz, elbise ve çorap oldu. Sezon geçişiyle birlikte mart ayına kıyasla tişört siparişleri yüzde 8 arttı. Yüz güneş kremi siparişlerinde yüzde 21, güneş gözlüğü siparişlerinde ise yüzde 13 oranında artış kaydedildi.

Mezuniyet sezonu alışverişleri etkiledi

Mezuniyet ve davet sezonunun yaklaşması abiye ve mezuniyet elbiselerine olan talebi yükseltti. Bu kategorilerdeki siparişler mart ayına göre yüzde 48 oranında arttı. Klasik topuklu ayakkabı ve terlik kategorilerinde de yükseliş gözlemlendi.

Platformda nisan ayında aratılan kelimeler sezon geçişini yansıttı. En çok aranan kelimeler arasında elbise, çanta, kadın elbise, bluz, ceket, pantolon, etek ve abiye elbise yer aldı.

Bahçe ve balkon ürünlerinde artış

Nisan ayında bahçe ve balkon kategorilerinde sipariş hareketliliği yaşandı. Türkiye genelinde bahçe takımı siparişleri yüzde 67 oranında arttı. Bahçe aydınlatması siparişlerinde yüzde 65, çitlerde ise yüzde 60 artış kaydedildi. Saksılık, aşılı meyve fidanları, tohumlar, bitki ve tohum kategorisi ile torf ve topraklar da siparişi artan ürünler arasına girdi.

Platformda 24-26 Nisan tarihleri arasında Bahçe Günleri kampanyası düzenlendi. Kampanyada tüketicilerin bitkilerini kendilerinin yetiştirmesine yönelik ürünler tercih edildi. Kampanya kapsamında en çok satılan bahçe ürünleri kadife çiçeği, Bodrum papatyası ve yıldız çiçeği tohumları oldu. Ayrıca iç mekan bitki toprağı, torf, gübre, bitki bakım ürünleri, dekoratif sarmaşık ve balkon çiti de en çok satılanlar listesinde yer aldı.

Kişisel bakım ve en çok alışveriş yapan iller

Kişisel bakım ve kozmetik ürünlerine yönelik talep nisan ayında artış gösterdi. Yüz güneş kremi, parfüm, yüz kremi, kolajen, deodorant ve vücut spreyi öne çıkan kategoriler arasında yer buldu. Kolajen tablet, kadın parfümü, maskara, saç bakım şampuanı, tonik ve güneş kremi ise en çok satılan ürünler oldu.

Nisan ayında platform üzerinden en çok alışveriş yapan il İstanbul olarak açıklandı. İstanbul'u sırasıyla Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Kocaeli, Adana, Mersin, Konya ve Gaziantep izledi.

Dönüşüm ve halka arz

Yapay zeka patlaması bu duruşu zorluyor. OpenAI, Anthropic ve çok sayıdaki yeni veri-analitik rakibi, geleceği “eski nesil” yerleşik şirketlerden kopuş olarak pazarlıyor. Microsoft ve Amazon gibi dev bulut sağlayıcıları, veri ve yapay zekayı bulut sözleşmelerine entegre ediyor. Kamu sektöründeki rekabet kızışıyor. SAS içinde bir sonraki dönem artık teorik değil: Goodnight yıllardır bir liderlik geçişinin sinyallerini veriyor; buna olası bir halka arz da dahil. “Halka açıldığımızda farklı bir CEO’ya ihtiyacımız olacak. enim gibi yaşlı birinin gidip hisse satmaya çalışmasını istemezsiniz” diye ekliyor. 

Piyasa dalgalanmalarına dayanacak şekilde tasarlanmış bir şirket için rahatsız edici soru artık çok güncel: SAS, onu baştan beri farklı yapan yavaş ama kârlı disiplinden vazgeçmeden, yapay zeka çağında önemini koruyacak kadar hızlı modernleşebilir mi? Ve bunu Goodnight olmadan yapabilir mi? Goodnight buna güveniyor; çünkü bu döngüyü daha önce gördü: Dış yatırım almayı düşünüp vazgeçtiği dot-com patlaması, bu temkinin ödüllendirildiği dot-com çöküşü, bir havayolu şirketi dahil başarısız yatırımlar ve muhtemelen SAS’in halka arz planlarını ertelemek zorunda kaldığı 2022 piyasa düzeltmesi. Üretken yapay zekanın iş dünyasının kurallarını yeniden yazdığı fikrinden etkilenmiş görünmüyor.

Uzmanlığı avantaj sağlayacak mı?

Goodnight, büyük dil modelleri için doğru bir şekilde, “Yapay zeka sadece olasılığa göre bir cümledeki sonraki kelimeyi seçiyor. Bu nasıl herhangi bir şeyi çözecek?” diyor. Ona göre SAS’in onlarca yıla dayanan müşteri güveni ve özellikle finans, sağlık hizmetleri ve kamu hizmetlerindeki “alan uzmanlığı”, şirkete avantaj sağlamaya devam edecek.

Yine de Goodnight, yapay zeka çağındaki SAS’in geleceğini muhtemelen daha genç ellere bırakacak. Son yıllarda günlük operasyonel işleri giderek yeni nesil yöneticilere devretti; özellikle teknoloji direktörü Bryan Harris ve operasyon direktörü Gavin Day’e. Goodnight, Harris ve Day’i görevi devralmaları için yetiştirdiğini söylüyor ancak hangisini CEO olarak görmek istediğine henüz karar vermedi.

Devralacakları plan kulağa basit geliyor ama uygulaması zor: müşterileri SAS’in artık 50 yıl önceki şirket olmadığına ikna etmek, onlara sadece kulağa etkileyici gelen değil gerçekten daha akıllı iş kararları almalarına yardımcı olan yapay zeka çözümleri sunmak ve ürünleri her müşterinin ihtiyaç duyduğu şekilde şekillendirmek.

Kuzey Carolina’nın en zengin insanı

Statistical Analysis System’ın kısaltması olan SAS, Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi’nde doğdu. O dönem istatistik doktorasını yeni tamamlamış genç bir akademisyen olan Goodnight, 1960’ların sonlarında Tony Barr ile birlikte üniversitenin tarım bölümünün verilerini ayıklayıp analiz eden bir yazılım geliştirdi. Araç 100’den fazla dış müşteri çekince Goodnight, Barr, John Sall ve Jane Helwig 1976’da SAS Institute’u kurdu. Barr, şirketteki yüzde 40 hissesini 1979’da 340 bin dolara sattı. 2021’de hayatını kaybeden Helwig de birkaç yıl sonra ayrılıp hisselerini sattı. Bugün Goodnight SAS’in üçte ikisine sahip; bu da onu 13,3 milyar dolarlık servetiyle Kuzey Carolina’nın en zengin insanı yapıyor. Sall ise kalan üçte birlik paya sahip; bu da yaklaşık 6,5 milyar dolar değerinde.

Şirket en başından beri dış yatırım almadan büyüdü. SAS yazılımlarının fiziksel kitaplar olarak satıldığı dönemde, yeni bir kitap sevkiyatı geldiğinde kurucular dahil tüm çalışanlar bir insan zinciri oluşturup kitapları bir çalışanın bodrum katına taşırlardı. Zaman içinde SAS çalışanlarına iyi davranan bir şirket olarak ün kazandı. Önce ücretsiz M&M şekerleriyle başlayan (şirket genelinde haftada 5 ton), ardından yerinde doktor ve eczane hizmeti, sübvanse edilmiş çocuk bakımı ve kuaför salonuna kadar genişleyen yan haklar, 1980’ler ve 1990’larda pek yaygın değildi. Bu Goodnight’ın çalışan bağlılığı stratejisiydi: çalışanları mutlu tutmak, personel devrini azaltmak ve pahalı primler ile hisse opsiyonlarının yarattığı sulandırıcı etkiyi önlemek.

Goodnight, yapay zeka şirketlerinin temposunun “yavaşlaması gerektiğini” düşünüyor. Ancak bu, SAS’in piyasayı görmezden geldiği anlamına gelmiyor. Şirket, 2023’te yapay zeka destekli ürünler geliştirmek için üç yıllık 1 milyar dolarlık yatırım planını duyurdu. Goodnight bunu dümdüz bir ifadeyle şöyle açıklıyor: “Zaten o kadar harcayacakmışız gibi görünüyordu, biz de duyurduk.”

Rekabet baskısı

Sorun şu ki SAS bu konuda yalnız değil. Karşısında yapay zekaya önce ve daha güçlü şekilde yatırım yapan rakipler var. Dev teknoloji şirketleri tarafında Microsoft, Amazon ve Oracle bulunuyor. Daha yeni oyuncular arasında Snowflake, Databricks, Alteryx ve diğerleri yer alıyor. Kamu sektöründe ise Palantir, ABD devlet sözleşmelerini SAS ve diğer şirketlerden çekip alıyor. Palantir’in ABD hükümet gelirleri geçen yıl yaklaşık olarak SAS’in toplam kamu gelirinin iki katı kadar büyüdü.

SAS’ın çalışma şekli, müşterilerin en çok endişe duydukları noktalarda onlara destek olmak. Şirket, neredeyse tüm büyük bankalar ve dört büyük denetim firmasıyla işbirliği yaparak, bu kurumların yapay zekayı dolandırıcılık tespiti ve finansal risk yönetimi açısından güvenli, izlenebilir ve faydalı bir şekilde kullanmalarına yardımcı oluyor. Sağlık, kamu, finans ve diğer düzenlemelere tabi sektörler, on yıllardır “ihtiyatlılık”ı bir özellik olarak pazarlayan bir şirket için doğal bir faaliyet alanı Ancak bu alanlarda bile baskı giderek artıyor. Anthropic, sektör uzmanlarını kadrosuna katıyor ve mayıs ayında aynı müşteri kitlesi için doğrudan rekabet edecek bir dizi finansal hizmet ürünü duyurdu. Harris, “Herkes ‘işbirlikçi rekabet’ içinde” diyor. 

Öne çıkanlar

• ABC ve New York Times’ın iddialarına göre Trump ve IRS, Trump’ın kuruma karşı açtığı 10 milyar dolarlık davayı uzlaşmayla çözmeye hazırlanıyor. Ocak ayında açılan davada Trump, bir taşeronun vergi bilgilerini medya kuruluşlarına sızdırmasının ardından IRS’in vergi beyannamelerini gizli tutma yükümlülüğünü yerine getirmediğini öne sürüyor.

• ABC’ye göre uzlaşma kapsamında hükümet, ABD eski başkanı Joe Biden yönetiminin Adalet Bakanlığı’nı sözde “silah haline getirmesinin” mağduru olduğunu iddia eden kişilere tazminat ödemek için 1,7 milyar dolarlık bir fon oluşturmak zorunda kalacak. Bu kişiler arasında 6 Ocak Kongre baskınına katılanlar da bulunuyor. Times ise olası bir uzlaşmanın, IRS’in başkan ve şirketleri hakkındaki devam eden denetimlerini durdurmasını da içerebileceğini yazdı.

• Olası uzlaşmaya ilişkin haberler, Yargıç Kathleen Mary Williams’ın davanın en başta hukuken geçerli olup olmadığına karar vermeye hazırlandığı bir dönemde geldi. Çünkü Trump, ABD Başkanı olarak kontrol ettiği bir federal kuruma dava açıyor.

• Davaların açılabilmesi için karşıt çıkarlara sahip en az iki tarafın bulunması gerekiyor. Aksi halde taraflar davada işbirliği yaparak yargı sürecini kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilir. Williams, Trump ile IRS’in gerçekten birbirine karşıt taraflar olup olmadığının “belirsiz” olduğunu söyledi.

• Williams, Trump ve IRS’den 20 Mayıs’a kadar gerçekten yeterince karşıt taraflar olup olmadıklarına dair hukuki görüş sunmalarını istedi ve konuyla ilgili 27 Mayıs’ta bir duruşma planladı. Ancak Times’a göre Trump, dava o aşamaya gelmeden önce uzlaşmaya varmaya çalışıyor. Bu da davanın hukuken geçersiz olması halinde bile, mahkeme karar vermeden önce uzlaşma sağlayarak yine de fayda elde edebileceği anlamına geliyor.

Arka plan

Trump’ın müttefikleri için oluşturulacağı bildirilen fon, Biden yönetimi döneminde kendisi ve müttefiklerinin karşı karşıya kaldığı hukuki süreçlere karşı geniş çaplı bir “misilleme” arayışında olduğu bir dönemde gündeme geliyor. Trump, Biden yönetimi tarafından haksız yere cezalandırıldıklarını savunan birçok kişiyi affetti. Bunların bazıları başkanla mali veya ticari bağlara sahipti. Trump ayrıca Biden yönetimi tarafından yargılanan yaklaşık 1.500 adet 6 Ocak Kongre baskını katılımcısını tartışmalı şekilde affetti. Bu kişilerin tazminat alıp almaması ise tartışma konusu haline geldi.

Kongre baskını nedeniyle yargılanan kişiler, mahkemelerden mahkumiyet sonrası ödemek zorunda kaldıkları tazminat ücretlerinin geri verilmesini talep etti. Bu ücretler genellikle kabahat suçları için 500 dolar, ağır suçlar için ise 2.000 dolar civarındaydı. Ancak bazı kişiler, kendilerine yönelik yargılamaların haksız olduğunu öne sürerek milyonlarca dolarlık taleplerde bulundu. Demokratlar bu ödemelere genel olarak karşı çıktı ve 6 Ocak baskınına katılanlara devlet tarafından ödeme yapılmasını engelleyecek yasa tasarıları sundu. Bu düzenlemeler teorik olarak Trump’ın planladığı 1,7 milyar dolarlık fonu engelleyebilir ancak Cumhuriyetçilerin Kongre üzerindeki kontrolü sürdüğü sürece bu tasarıların yasalaşma ihtimali oldukça düşük görünüyor.

Elektrik hatlarına izolasyon

Projede halkalama ve GPS ile izleme çalışmaları da devreye alındı. Önümüzdeki beş yıl boyunca 500 leylek ve 100 şah kartalın halkalanması, göç rotaları ve davranışlarının uydu vericili GPS’lerle takip edilmesi planlanıyor. Projenin ilk yılında ise 100 leylek ve 13 şah kartal halkalanarak izlemeye alındı. Saha çalışmalarında bugüne kadar Edirne, Tekirdağ ve Kırklareli’nde yaklaşık 30 kilometrelik iletken izolasyonu gerçekleştirildi.

Trakya, Avrupa ve Asya arasındaki en önemli kuş göç koridorlarından biri olma özelliği taşırken, özellikle leylekler ve nesli tehlike altındaki şah kartallar için kritik yaşam alanları arasında yer alıyor. Yürütülen çalışmalarla, elektrik hatlarından kaynaklanan kuş ölümlerinin azaltılması, güvenli göç koridorlarının oluşturulması ve doğayla uyumlu enerji altyapılarının yaygınlaştırılması amaçlanıyor.

Kuş dostu enerji altyapısı

TREDAŞ Genel Müdürü Necati Ergin, Trakya’nın, dünyanın en önemli kuş göç yollarından biri üzerinde yer aldığını belirterek, “Biz de TREDAŞ olarak enerji dağıtımında yalnızca hatları değil, bölgenin ekosistemini de yönetiyoruz. DKMP 1. Bölge Müdürlüğü ile gerçekleştirdiğimiz ‘Trakya’nın Kuşlarını Halkalıyoruz’ projesiyle, göç yolları üzerindeki riskleri azaltmaya, kuşlar için daha güvenli yaşam alanları oluşturmaya ve bilimsel verilerle desteklenen uzun soluklu bir koruma modeli ortaya koymaya odaklanıyoruz. Bu yaklaşımı Kuş Dostu Enerji Altyapısı Modeli olarak tanımlıyoruz. Bu projeyle Trakya’nın gökyüzünde yüzyıllardır süregelen yolculuğunu nasıl koruma altına aldığımızı anlatıyoruz” dedi.

Özellikle sığırcıklar gibi kalabalık sürülerin enerji hatlarına konmasının hem kuşlar açısından risk oluşturabildiğini hem de sistemde arızalara yol açabildiğini belirten Ergin, izolasyon uygulamaları, yuva platformları ve koruma çalışmalarıyla bu riskleri henüz oluşmadan yönettiklerini aktardı. Ergin, “Kuşları koruduğumuzda, aslında enerji altyapımızı da koruyoruz. Bunun doğal sonucu olarak vatandaşlarımıza daha kesintisiz ve güvenilir bir hizmet sunuyoruz” diye konuştu.

“İklim krizi toplumsal etkileriyle ele alınmalı”

IC Holding Kurumsal İletişim ve Sosyal Etki Direktörü Aslı Ünlü ise, Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacak olmasının iklim diplomasisi açısından önemli bir dönemeç olduğunu ifade etti. COP31’e giden süreçte IC Holding olarak, sahiplendikleri dört Sürdürülebilir Kalkınma Amacı ekseninde “Etki Serisi” buluşmaları gerçekleştirdiklerini belirten Ünlü, her bir buluşmayı; sahada ölçülebilir sonuç üreten uygulamaların paylaşıldığı bir paylaşım ve etki platformu olarak kurguladıklarını aktardı.

Bu kapsamda ilk Etki Serisi buluşmasını, “İklim Eylemi” başlığı altında biyoçeşitlilik temasıyla gerçekleştirdiklerini kaydeden Ünlü, bugün iklim krizinin yalnızca çevresel değil; sosyal, ekonomik ve toplumsal etkileriyle birlikte ele alınması gerektiğini, doğal yaşamın korunmasının ise uzun vadeli toplumsal dayanıklılık ve sürdürülebilir kalkınma açısından kritik bir sorumluluk alanı haline geldiğini söyledi. 

Etki Serisi buluşmaları

IC Holding grup şirketleri aracılığıyla geliştirilen iş birlikleri kapsamında yürütülen çalışmalarda; habitat bütünlüğünün korunması, göç yollarının gözetilmesi, ekosistem rehabilitasyonu ve bilimsel izleme mekanizmaları öncelikli çalışma alanları arasında yer alıyor. Bu kapsamda IC Hotels tarafından Antalya’daki kum zambakları ve caretta caretta yaşam alanlarına yönelik koruma uygulamaları yürütülüyor. IC Enterra Yenilenebilir Enerji’nin Hatay’da bulunan Erzin-2 Güneş Enerjisi Santrali’nde ise flora ve fauna türlerine yönelik bilimsel koruma uygulamaları gerçekleştiriliyor. 

Belediyenin yöresel lezzetleri bir araya getirdiği bedestende kadın kooperatiflerinin emeğini değere dönüştüren Hanımeli Yöresel markasında kargı tulumu bulmak mümkün. Bedestenin bir diğer güzel tarafı 27 ülkeye ihracat yapan ve özellikle süt reçeliyle uluslararası bir şöhret yakalayan Ganik’in de burada bir şubesinin bulunması. 1953’te kurulan ve üçüncü kuşağın daha da büyüttüğü Ganik’in süt reçelleri dünyada ve Türkiye’de BigChefs gibi restoranlarda Iced Spanish Latte’lerin olmazsa olmazı, pek çok pastanın ve kupun sosu aynı zamanda. Çorum’un İskilip ilçesine özgü, coğrafi işaret tescilli, bölgenin kaya tuzu ve bağlarından elde edilen üzüm sirkesiyle yapılan kıtır yapıdaki İskilip turşusu da bedestendeki Yakamoz’dan temin edilebiliyor.

Şimdi sizi daha fazla merakta bırakmadan gastronominin Çorumlu kare aslarını sıralamaya devam ediyorum. 

Sungurlu beyaz üzümü- ki Ayağıbüyük Köyü killi şist ve kum taşlı yapısıyla bu çok özel üzümün varlığını sürdürebildiği nadir yerlerden biri. Anadolu’nun unutulmuş miras üzümlerinden ve yok olmak üzereyken yeniden keşfedilen “Sungurlu beyazı” için coğrafi işaret tescili girişimleri de başlamış. 

Dünyaca ünlü Michelin yıldızlı şeflerin ilkbahar menülerinde en çok yer verdiği lüks imza malzemelerden kuzu göbeği mantarı (morel). Topraksı tadı, gözenekli yapısı sayesinde sosları çok iyi emmesi ve etsi dokusu bu mantarı yüksek gastronomi dünyasının vazgeçilmezi kılıyor.

Ve menevcer (yabani kuşkonmaz). Vahşi, biraz da otsul bir lezzeti olan menevcerin kısa süreliğine ulaşılabilir olması ve doğadan toplanmasındaki zorluk, onu havyar veya trüf mantarı gibi "nadir ve değerli" bir malzeme kılıyor. Fine dining ve haute cuisine için  "baharın müjdecisi" olduğundan en prestijli sebzelerden sayılan menevcer, mevsimselliğin, şeflerin teknik becerisinin ve tabak sunumunda zarafetin önemli sembollerinden. 

Çorum’da gastronominin olmazsa olmazı zeytinyağının da alası var! İç Anadolu ile Karadeniz geçiş ikliminin yarattığı özel mikroklima sayesinde Yukarızeytin ve Aşağızeytin köylerinde Kızılırmak havzasındaki derin vadilerde yüzyıllardır var olan yabani (delice) zeytin düşük asitli, yüksek polifenollü ve aromatik yapısıyla haute cuisine restoranlarının dahi "yerel teruar" ürün olarak menülerine eklemek isteyeceği türden butik bir değer. 

Ve hemen aklıma gelen diğerleri: Kapari, Oğuzlar cevizi, Mecitözü balı, Alaca mor soğanı, Osmancık pirinci… 

Osmancık pirinci dedik ama Çorum’a özgü, 12-14 saatte pişirildiği için oldukça zahmetli ve  coğrafi işaretli İskilip dolması ancak Akçeltik pirinci kullanılarak yapılabiliyor. En az 500 yıllık bir geçmişi olan bu düğün yemeğinde kazanın dibindeki soğan ve et pişerken üstteki sacayağına yerleştirilen “Ca” isimli bez torbanın içerisindeki pirinç buharla demleniyor. Bol karabiber ekilmiş ve soğan sayesinde bulgur rengini almış pilavın üstüne et konularak servis ediliyor. Yanında ise yine İskilip’e özgü sirkeli cacık ikram ediliyor. Bu cacığın içine tuz ile birlikte az miktarda şeker de ilave edildiğini öğrendim. Dürüstçe, bu iki tabak müthiş bir ikili!

Çorum’un küçükbaş hayvancılıkta önemli bir şehir olduğunu hatırlatarak, deneyimlediğim iki adresi tavsiye edebilirim. Biri 1945’ten bugüne Çorum’un meşhur tandır kebabını dededen toruna dört kuşaktır yapan Kebapçı Zade, diğeri de 1958’de kurulan ve sadece kuzu yiyebileceğiniz et lokantası Hasan Zahir.

Ancak şunu da rahatlıkla söyleyebilirim, Veli Paşa Hanı’ndaki Çorum Belediyesi Sosyal Tesisi’nde Çorum'a özgü kıymalı su böreği ve cevizli beyaz baklava dahil yöresel pek çok yemeği en doğru tarife göre hazırlanmış haliyle deneyimleyebilirsiniz. Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, sadece kendi tesislerinde değil, şehrin tüm lokantalarındaki yöresel yemeklerde aynı lezzetin yakalanabilmesi için esnafa ve halka gastronomi eğitimleri verdiklerini belirtiyor. 

Şehirdeki beş yıldızlı otel ve kaliteli servis sunan restoranların sayısını artırarak, gastronomi ve turizm eğitimleriyle iyi bir “foodie” şehri olmak yolunda ilerleyen Çorum, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Alanı başvuru sürecini de resmen başlattı. UNESCO Başvuru Stratejik Danışmanı Yasemin Cerit Doğan, yöresel yemek araştırmacısı-gastronomi yazarı Adnan Şahin, Hitit Üniversitesi’nden akademisyenler, turizm temsilcileri, esnaf grupları, ilçe belediyeleri ve kamu kurumlarının Çorum Belediyesi ile el ele yürüttüğü çalışmalar uluslararası gastronomi organizasyonlarıyla da vücut buluyor. Örneğin, 4-7 Haziran 2026’da dünyanın farklı ülkelerinden açık ateş pişirme ustaları Çorum’da buluşacak. İspanya, İtalya, Brezilya, İngiltere, ABD ve Türkiye’nin gastronomi şehirlerinden ünlü şeflerin pişirme tekniklerini konuşturacağı etkinlikler için Çorum Barajı’na kuşbakışı bakan özel bir arazide ateş ocağı çukurları hazırlanmış durumda. Sonrasında Çorum ekim ayında İspanya’nın San Sebastián kentinde düzenlenecek dünyanın en önemli gastronomi fuarlarından San Sebastián Gastronomika’ya katılarak uluslararası tanıtım çalışmalarını sürdürecek.

Yolcu yolunda gerek diyor, Çorum’a UNESCO kervanında sürdürülebilir bir gelecek diliyorum.

Temasların odağında diplomatik ilişkiler var

Washington kaynaklarına göre söz konusu ziyaret, Moskova ile Pekin arasında süregelen olağan diplomatik görüşmeler çerçevesinde organize edildi. Bu nedenle temasların daha çok rutin devlet ilişkileri kapsamında ilerleyeceği değerlendiriliyor.

Son görüşme ŞİÖ zirvesindeydi

Putin ile Şi Cinping en son geçen yıl eylül ayında düzenlenen Shanghai Cooperation Organisation zirvesinde bir araya gelmişti. Yeni ziyaretin, iki ülke arasındaki stratejik diyaloğun devamı niteliğinde olduğu yorumları yapılıyor.

Sınırlı pazar

Bob Ross Amerikan tarihinin en büyük sanatçısı olmayabilir ama muhtemelen en popüler isimlerinden biri. İlk bölümü 1983’te yayınlanan televizyonu programı The Joy of Painting’in 31 sezonu boyunca izleyicilere resim yapmayı öğretti. Her 25 dakikalık bölümde bir tablo tamamladı. Ross’un, ABD Hava Kuvvetleri’nde Alaska’da görev yaptığı yılların manzaralarını sık sık yansıtan yağlı boya doğa resimleri tanınır hale geldi.

Televizyonda sakinleştirici ve samimi bir konuşma tarzı geliştirdi. İzleyicilere sanki dünyada önemli olan tek kişi kendileriymiş gibi hissettirdi. Teknik öğretiyor ama aynı zamanda hayat ve felsefe üzerine çağrışımlı sohbetler yapıyordu. Boyut yaratmak için gerekli olan karanlık ve aydınlık kontrastı üzerine düşünürken şöyle derdi: “İyi zamanların geldiğini anlayabilmek için arada biraz üzüntü de yaşaman gerekir.”

Ross, 1995’te 52 yaşında ölmeden önce The Joy of Painting için 1.140 tablo yaptı. Programın 403 bölümünde çoğu sahneyi üç kez resmediyordu: biri çekim öncesi rehber olması için, biri kamera karşısında ve bir diğeri öğretici kitap için daha özenli bir versiyon olarak. Her mutlu küçük dağın, ağacın ve nehrin üç ayrı versiyonu vardı.

“Tablo satmakla pek ilgilenmedi”

Zirve döneminde The Joy of Painting, ABD’deki kamu televizyonu istasyonlarının yüzde 95’inde yayınlanıyordu ve o zamandan beri internette yeni izleyiciler kazandı. Ross’un YouTube kanalının 6,5 milyon abonesi var  ve kanal aylık ortalama 20 milyon görüntülenme alıyor. Kowalski popülerliğine rağmen, “Bob hiçbir zaman tablo satmakla pek ilgilenmedi. Boş tuvallerden ve insanlara resim yapmayı öğretmekten hoşlanıyordu. Ama bir tablo bittiğinde sadece depoya kaldırılıyordu” dedi.

Yıllar içinde çok az sayıda Ross tablosu satışa çıktı. Bunlar genellikle Ross’un arkadaşlarına ve ekip üyelerine verdiği hediyelerdi. Şu anda bunlardan biri eBay’de 200 bin dolara şansını deniyor. Geçmişte eserler on binlerce dolara satıldı, bu da müzayede evlerinin dikkatini çekmeye yetti.

30 tablo satışa çıkacak

Kowalski, birkaç yıl içinde yalnızca 30 tabloyu açık artırmaya çıkarmayı planladığını ve bunu özellikle kamu yayıncılığı için para toplamak amacıyla yaptığını söylüyor; Ross’un eserlerinin satılmasına onay vereceğini düşündüğü tek amaç buydu. Bloomberg’e konuşan Kowalski, “Piyasayı tablolarla doldurmak istemiyorum” diyor. Ancak teklif verenler açısından bu yüksek değerlemeler gerçek kıtlıktan çok, bir kadının bu kıtlığı koruma sözüne dayanıyor.

Gerçek bir Ross tablosunun ekstra bir değeri daha var: Onu Ross’un bizzat yapışını izleyebiliyorsunuz; YouTube’da, Twitch’te, TikTok’ta ya da eski VHS kasetlerinde, gözlerinizin önünde. Sanat eksperi Mark Boultinghouse şöyle diyor: “Bir Picasso’nuz olduğunu ve Picasso’nun o tabloyu yaparken çekilmiş bir televizyon programına sahip olduğunuzu hayal edebiliyor musunuz? Bu geri dönüşü sağlayabilen tek kişi Bob Ross.” Nisan ayında gerçekleşen son açık artırmada tablolar sırasıyla 190 bin, 220 bin, 160 bin dolara satıldı.

Öne çıkanlar

• Bloomberg’in anonim kaynaklara dayandırdığı haberine göre ABD Adalet Bakanlığı, Adani hakkındaki iddianameyi düşürme planlarında “ilerleme kaydediyor” ve suçlamalar resmi olarak bu hafta içinde düşürülebilir. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) da Hintli milyarder hakkındaki ayrı bir hukuk davasını benzer şekilde uzlaşmayla sonuçlandırabileceği belirtiliyor.

• Hindistan merkezli Adani Group’un başkanı olan Adani, Kasım 2024’te 250 milyon dolarlık bir rüşvet planına katıldığı iddiasıyla suçlanmıştı. İddiaya göre Adani ve diğer yöneticiler, güneş enerjisi tedarik sözleşmeleri almak için Hint hükümeti yetkililerine rüşvet verdi ve ardından bu rüşvet planını ABD’li ve uluslararası yatırımcılardan gizleyerek söz konusu sözleşmeler için finansman sağladı.

• Adani ve birlikte suçlanan yöneticiler iddiaları reddetti ve SEC’in, Adani’nin güneş enerjisi sözleşmeleri karşılığında Hintli yetkililere rüşvet verdiğini öne süren davasının düşürülmesi için başvuruda bulundu.

• New York Times’a göre bakanlığın suçlamaları düşürme kararı, Adani’nin ABD Başkanı Donald Trump’ın kişisel avukatlarından biri olan Robert J. Giuffra’yı işe almasının ardından geldi. Ayrıca nisan ayında yapılan bir toplantıda Adani’nin avukatları, suçlamaların düşürülmesi halinde ABD ekonomisine 10 milyar dolar yatırım yapmayı ve 15 bin istihdam yaratmayı teklif etti.

• The Times’a göre bu teklif, toplantıda bakanlık yetkilileri tarafından olumlu karşılandı ancak savcılar, teklifin davanın çözüm sürecinde “hiçbir rol oynamayacağını” ifade etti.

• Asya’nın en zengin ikinci kişisi olan milyarder (ilk sırada yine Hintli milyarder Mukesh Ambani bulunuyor) Trump’ın yeniden seçilmesinden bu yana ABD Başkanı'nı defalarca kamuoyu önünde övdü. Kasım ayında yaptığı paylaşımda şöyle yazdı: “Eğer dünyada kırılmaz azmin, sarsılmaz kararlılığın, dur durak bilmeyen iradenin ve inançlarına sadık kalma cesaretinin vücut bulmuş hali olan biri varsa, o da Donald Trump’tır.”

Forbes değerlemesi

Forbes'un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi'ne göre 15 Mayıs itibariyle Adani’nin serveti 82 milyar dolar. Hukuki sorunlarının ortadan kalkması halinde Adani Group’un değer kazanmasıyla milyarderin serveti daha da artabilir. Ayrıca Adani’nin serveti, başkan bir iş anlaşması nedeniyle bu hafta 3,5 milyar dolar arttı.

Arka plan

Adani hakkındaki suçlamaların yakın zamanda düşürülebileceği haberi, Bloomberg’in mayıs ayı başlarında Hintli milyarderin aylar boyunca iddianamenin iptal edilmesi için yoğun çaba harcadığını yazmasının ardından geldi. Reuters’a göre devam eden hukuki mücadele, Adani Group ve bağlı şirketlerin piyasa değerinden 13 milyar dolar sildi. Adani, suçlamaların düşürülmesi için ABD’de lobiciler ve avukatlar görevlendirdi, Trump’la nasıl başa çıkılması gerektiği konusunda Hint hükümeti yetkililerinden tavsiyeler aldı ve bu yıl Trump yönetimiyle bir dizi görüşme gerçekleştirdiği belirtildi.

Türkiye açısından bakıldığında da benzer bir tablo görülüyor. Son yıllarda büyüyen sağlık altyapısı, artan sağlık yatırımları, şehir hastaneleri, sağlık turizmi ve ileri teknolojik uygulamalar sağlık sistemini dönüştürürken, nitelikli hemşire insan kaynağı artık yalnızca operasyonel bir ihtiyaç değil; ülkenin sağlık rekabet gücünü belirleyen temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

Çünkü geleceğin sağlık rekabeti yalnızca cihazlarla olmayacak. İnsan kaynağıyla olacak!

Bugün yapay zeka, robotik sistemler ve dijital sağlık uygulamaları tıbbın birçok alanını dönüştürüyor. Yakın gelecekte akıllı sistemler hastadaki kötüleşmeyi saatler öncesinden analiz edecek, dijital platformlar ilaç hatalarını azaltacak, sanal bakım sistemleri evden hasta takibini mümkün hale getirecek ve robotik destek mekanizmaları sağlık çalışanlarının fiziksel yükünü hafifletecek. Ancak tüm bu dönüşümün içinde değişmeyecek bir gerçek var: İnsan, hasta olduğunda hâlâ başka bir insana ihtiyaç duyacak.

Bir algoritma risk hesaplayabilir. Bir monitör nabzı takip edebilir. Ancak hiçbir teknoloji, korkan bir hastaya güven duygusu veremez. Hiçbir sistem, yalnız hisseden bir insanın omzuna dokunmanın, elini tutmanın  yerini tam anlamıyla dolduramaz. İşte bu nedenle teknoloji büyüdükçe hemşireliğin değeri azalmak yerine daha da artacak.

Fakat geleceğin hemşireliği bugünkünden oldukça farklı olacak. Önümüzdeki yıllarda hemşireler yalnızca klinik bakım uygulayan profesyoneller olarak değil; dijital sağlık yöneticileri, uzaktan hasta takip uzmanları, sağlık turizmi deneyim yöneticileri, onkoloji navigasyon hemşireleri, longevity ve wellness danışmanları, veri okuryazarı ekip liderleri olarak sağlık sisteminin çok daha merkezi bir rolünü üstlenecekler. Özellikle sağlık turizminin büyüdüğü ülkelerde yabancı dil bilen, iletişim becerileri güçlü, teknolojiye uyum sağlayabilen hemşireler kurumların uluslararası başarısını doğrudan etkileyecek.

Ancak bu dönüşümün en önemli başlıklarından biri yalnızca teknoloji değil, insanın ruhsal dayanıklılığı olacak. Çünkü bugün dünyanın birçok ülkesinde sağlık çalışanlarının yaşadığı en büyük krizlerden biri tükenmişlik sendromu. Uzun vardiyalar, yüksek stres, sürekli alarm hali, artan beklentiler, duygusal yük ve bazen görünmeyen emek; hemşirelik mesleğini psikolojik olarak da zorlayıcı hale getiriyor.

Aslında tükenmişlik çoğu zaman zayıflık değil, uzun süre yüksek baskı altında kalmış güçlü insanların verdiği doğal bir reaksiyon. Bu nedenle geleceğin sağlık kurumları yalnızca hasta memnuniyetini değil, çalışan well-being’ini de merkeze almak zorunda kalacak. Çünkü tükenmiş bir sağlık çalışanından sürekli şefkat beklemek ve de hatasız bir bakım yapmasını sunmasını istemek, susuz bir kuyudan su istemeye benzer.

Önümüzdeki dönemde sağlık sistemleri için en kritik kavramlardan biri “bakım verenin korunması” olacak. Daha insani vardiya modelleri, psikolojik destek mekanizmaları, takım kültürü, çalışan deneyimi ve duygusal dayanıklılık programları artık lüks değil; sürdürülebilir sağlık hizmetinin temel unsurları olarak değerlendirilecek.

Türkiye’nin bu alanda önemli bir avantajı bulunuyor. Genç ve dinamik sağlık insan kaynağı, yoğun klinik deneyim kapasitesi, güçlü adaptasyon yeteneği ve sağlık turizmindeki yükselen potansiyeli; Türk hemşireliğini bölgesel hatta küresel ölçekte daha güçlü bir konuma taşıyabilir. Ancak bunun için hemşireliği yalnızca teknik bir meslek olarak değil; sağlık sisteminin vicdanı, iletişim gücü ve insan merkezli yüzü olarak görmek gerekiyor. Hemşirelik sürekli öğrenmeyi gerekli kılan, güncel kalma mecburiyetinde olan bir meslektir. Tıp artık "öğren ve bitir" değil, "sürekli güncellen" dönemdedir. Sağlıkla uğraşan tüm meslek gruplarında diploma artık kariyerin başlangıcıdır,sonu değil. Bu nedenle özel ya da kamudaki sağlık hizmetleri yöneticilerine önemli bir iş düşüyor. Sürekli yenilenme ve öğrenme ihtiyacından yola çıkarak hemşirelerin gelişimini gerek mesleki gerek kişisel olarak güçlü kalabilmelerine olanak sağlayacak eğitimleri sürdürmelerini sağlamak. 
 
Çünkü geleceğin hastanelerini teknoloji inşa edecek olabilir. Ama geleceğin sağlık güvenini yine insanlar oluşturacak. Ve o güvenin en güçlü yüzlerinden biri, hiç kuşkusuz hemşireler olacak.

14 Mayıs

• Bloomberg, OpenAI ile Apple arasındaki ilişkinin “gerildiğini” ve OpenAI’ın olası bir dava seçeneğini değerlendirdiğini yazdı. İddiaya göre Apple, iki şirket arasındaki ortaklığın gerektirdiği şekilde ChatGPT’yi yazılımlarına entegre etmek için yeterince çaba göstermedi.

12 Mayıs

• OpenAI CEO’su Sam Altman, Elon Musk’ın OpenAI’a karşı devam eden davasında ifade verdi. Duruşma sırasında Musk’ın avukatı, jüri nezdinde CEO’nun güvenilirliğini zedelemek amacıyla Altman’ın güvenilir olup olmadığını defalarca sorguladı.

• ChatGPT’nin bir adama ölümcül dozda uyuşturucu kullanmasına yol açan tavsiyeler verdiği iddiasıyla OpenAI federal mahkemede dava edildi. Bu dava, son aylarda OpenAI ve rakiplerine karşı açılan iki düzineden fazla haksız ölüm davasından biri oldu.

11 Mayıs

• OpenAI'a geçen yıl Florida State Üniversitesi’nde gerçekleşen toplu silahlı saldırıda rol oynadığı iddiasıyla dava açıldı. Saldırıda hayatını kaybeden bir adamın eşi, ChatGPT’nin saldırgana tavsiyeler verdiğini ve bu tür zararları önlemek için sohbet botunda daha güçlü “güvenlik önlemleri” olması gerektiğini öne sürdü.

8 Mayıs

• ABD Temsilciler Meclisi Denetim Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi James Comer, Sam Altman’a kişisel yatırımları ve OpenAI’ın çıkar çatışmalarını önlemek için neler yaptığı hakkında bir mektup gönderdi. Soruşturma, haberlerde Altman’ın kişisel pay sahibi olduğu şirketlere OpenAI’ın yatırım yapması için baskı yaptığı yönündeki iddialar üzerine başlatıldı.

• Eyalet başsavcıları da kısa süre önce Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu Başkanı Paul Atkins’e bir mektup göndererek, OpenAI’ın planlanan halka arzı öncesinde Altman’ın kişisel yatırımlarının soruşturulmasını talep etti. 

28 Nisan

• Wall Street Journal, OpenAI’ın yapay zeka alanında pazar payı kaybederken önemli gelir ve kullanıcı büyümesi hedeflerini kaçırdığını yazdı. Bu durum, şirketin ciddi gelir artışı olmadan daha fazla işlem gücünün maliyetini karşılayıp karşılayamayacağına dair soru işaretleri doğurdu.

27 Nisan

• Musk’ın Altman ve OpenAI’a karşı açtığı davada jüri seçimi başladı. Musk, Altman ve diğer OpenAI kurucularının kendisini kasıtlı olarak aldattığını, OpenAI’a kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak yatırım yapmasını sağladıktan sonra şirketi kar amaçlı bir girişime dönüştürdüklerini iddia ediyor.

26 Nisan

• OpenAI’ın video üretim hizmeti Sora, şirketin mart ayında kapanacağını duyurmasının ardından resmen faaliyetlerini durdurdu. Bu kapanış, OpenAI’ın daha önce Disney ile platformda medya devinin karakterlerinin kullanımı için yaptığı 1 milyar dolarlık anlaşmayı da sona erdirdi.

• İlk kez eylül ayında büyük tanıtımlarla duyurulan Sora’nın kapatılması, Wall Street Journal’ın OpenAI’ın stratejisini “yan projeler” yerine temel kodlama ve kurumsal operasyonlara odaklayacak şekilde değiştirdiğini yazmasının ardından geldi.

OpenAI suçlamalara ne yanıt verdi?

OpenAI, devam eden davada Musk’ın suçlamalarını reddetti. Şirket, Musk’ın aslında OpenAI’ın kâr amaçlı bir modele geçmesini desteklediğini ve Tesla CEO’sunun “kıskançlık” nedeniyle, şirket onsuz başarılı olduğu için OpenAI’a karşı misilleme yaptığını savundu. Şirket ayrıca kendisine karşı açılan 'haksız' davalardaki sorumluluğu da reddetti. Sözcü Drew Pusateri, 12 Mayıs’ta açılan aşırı doz davasıyla ilgili olarak şunları söyledi: “ChatGPT, tıbbi veya ruh sağlığı hizmetlerinin yerine geçmez ve ruh sağlığı uzmanlarının katkılarıyla hassas ve kritik durumlara verdiği yanıtları güçlendirmeye devam ediyoruz.” Pusateri, Florida’daki davaya da yanıt vererek OpenAI’ın yanlış bir şey yapmadığını savundu. 

Altman ise Kongre soruşturmasında gündeme gelen dış yatırımlarını savundu ve 12 Mayıs'taki ifadesinde, çıkar çatışması yaratabilecek tüm konulardan çekildiğini söyledi. OpenAI ayrıca Wall Street Journal’ın şirketin gelir hedeflerini kaçırdığı ve bunun gelecekteki işlem gücü anlaşmalarını etkileyebileceği yönündeki haberine de karşı çıktı. Altman ve mali işler direktörü Sarah Friar, şirketin yeni işlem gücü kaynaklarından geri çekildiği yönündeki her türlü iddianın “saçma” olduğunu belirtti. Wall Street Journal’da yayımlanan açıklamada Altman ve Friar, “OpenAI her alanda tam kapasite çalışıyor ve şirket içindeki atmosfer inanılmaz derecede olumlu" dedi. 

Daha çok iki yorgun devin birbirine şunu söylediği bir zirveydi:

“Birbirimizi durduramıyoruz. O halde şimdilik kontrollü rekabet edelim.”

Aslında bu görüşmenin özü buydu.

Çünkü Washington da Pekin de artık şunu biliyor:
Dünya ekonomisi tamamen ayrışabilecek durumda değil.

ABD Çin’i tamamen izole edemiyor.
Çin de Amerikan finans sistemi, dolar düzeni ve Batı teknolojisiyle bağlarını tamamen koparamıyor.

Bu nedenle ortaya çıkan yeni model artık “küreselleşme” değil;
ama tam bir kopuş da değil.

Yeni model:
kontrollü rekabet,
stratejik bağımlılık yönetimi,
ve kırılgan iş birliği modeli.

Trump ne kazandı?

Trump açısından zirvenin en önemli sonucu iç politik psikolojik üstünlük oldu.

Çünkü yıllardır Amerikan seçmenine aynı hikâyeyi anlatıyor:

“Çin Amerika’nın sanayisini boşalttı, işlerini aldı, ticaret açığını büyüttü. Ben buna dur diyorum.”

Gerçekten de ABD’nin Çin’le ticaret açığı son yıllarda azalmış olsa da hâlâ yüz milyarlarca dolar seviyesinde seyrediyor. ABD yönetiminin temel hedeflerinden biri üretimi yeniden Amerika’ya çekmek ve Çin bağımlılığını azaltmak.  

Trump açısından Xi Jinping’in masaya oturması bile siyasi olarak şu mesajın verilmesine yetiyor:

“Çin benimle anlaşmak zorunda kaldı.”

Özellikle yaklaşan ara seçim atmosferinde bu Trump için önemli bir iç politika malzemesi.

Ancak asıl mesele sadece ticaret değil.

Washington artık Çin’i yalnızca ucuz üretici olarak görmüyor.
Onu:

* yapay zekada,
* yarı iletkenlerde,
* kritik minerallerde,
* batarya teknolojilerinde,
* savunma sanayiinde,
* kuantum teknolojilerinde
    stratejik rakip olarak görüyor.

Bu nedenle Trump yönetimi “Çin’den kopuş” değil ama “Çin’e bağımlılığı azaltma” stratejisini sürdürüyor.

Son zirvede de özellikle nadir toprak elementleri, kritik mineraller, enerji güvenliği ve teknoloji alanları öne çıktı. Çünkü ABD artık Çin’in kritik tedarik zincirlerindeki hâkimiyetini ulusal güvenlik sorunu olarak görüyor.  

Bir başka önemli kazanç da Amerikan iş dünyasına verilen nefes oldu.

Trump’ın heyetinde çok sayıda büyük iş insanının bulunması tesadüf değildi. Çünkü Amerikan şirketleri Çin’den tamamen çıkmak istemiyor. Vietnam, Hindistan, Meksika gibi alternatif üretim merkezleri gelişse de Çin hâlâ dünyanın en büyük üretim altyapısına sahip ülkesi.

Bu nedenle Trump sert söylemi sürdürürken piyasaları tamamen sarsacak bir kopuş görüntüsü vermemeye çalışıyor.

Xi Jinping ne elde etti?

Xi Jinping açısından ise en büyük başarı Çin’in hâlâ vazgeçilmez küresel güç olduğunu göstermesi oldu.

Washington son yıllarda:
“friend-shoring”,
“de-risking”,
“supply chain diversification”
politikaları yürütüyor.

Ama gerçek şu:
Dünya ekonomisi Çin olmadan hâlâ tam çalışamıyor.

Özellikle nadir toprak elementleri, mıknatıs teknolojileri, batarya zinciri ve kritik mineral işleme kapasitesinde Çin’in üstünlüğü çok büyük. ABD’nin son yıllarda bunu azaltma çabaları sürse de kısa vadede alternatif üretmek kolay görünmüyor.  

Xi bunu masada ciddi bir stratejik koz olarak kullandı.

Özellikle İran savaşı, Orta Doğu gerilimi ve Hürmüz Boğazı riski nedeniyle enerji güvenliği yeniden öne çıkınca Çin’in küresel tedarik zincirlerindeki ağırlığı daha görünür hale geldi.

Nitekim zirvede Çin’in Amerikan enerji ürünleri alımını artırabileceği ve Hürmüz’e bağımlılığı azaltmak istediği de gündeme geldi.  

Xi’nin bir diğer kazancı ise “istikrar lideri” görüntüsü oldu.

Trump daha öngörülemez, sert ve dalgalı bir lider olarak görülürken Xi uzun vadeli stratejik devlet aklı görüntüsü vermeye çalışıyor.

Özellikle:
Afrika’da,
Ortadoğu’da,
Latin Amerika’da,
Güneydoğu Asya’da
Çin şu mesajı veriyor:

“Biz kaos değil istikrar sunuyoruz.”

Bu söylem Küresel Güney’de ciddi karşılık buluyor.

Ama asıl kazanan kim?

Aslında zirvenin en ilginç tarafı şu:

İki taraf da tam kazanmış görünmüyor.
Ama iki taraf da zaman kazanmış görünüyor.

Çünkü temel sorunların hiçbiri çözülmedi.

Tayvan meselesi masada hâlâ en büyük kırmızı çizgi. Xi Jinping bu konuda çok sert mesajlar verdi ve yanlış yönetimin çatışmaya yol açabileceğini açık biçimde söyledi.  

Teknoloji savaşı sürüyor.
Yapay zekâ yarışı sürüyor.
Askerî rekabet sürüyor.
Pasifik’te güç mücadelesi sürüyor.
Çin’in Rusya ve İran ilişkileri Washington’u rahatsız etmeye devam ediyor.

Ama iki taraf da şu anda büyük ekonomik deprem istemiyor.

Trump içeride:

* enflasyon,
* petrol fiyatları,
* üretim maliyetleri,
* seçim baskısı
    ile uğraşıyor.  

Xi ise:

* emlak krizi,
* düşük büyüme,
* genç işsizliği,
* sermaye çıkışı,
* demografik sorunlar
    ile mücadele ediyor.  

Bu nedenle ortaya çıkan şey tam barış değil;
“yönetilen rekabet” modeli.

Bir tür stratejik ateşkes.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Türkiye açısından bu süreç hem risk hem fırsat taşıyor.

Çünkü küresel tedarik zincirleri yeniden şekilleniyor.

Şirketler Çin dışındaki alternatif üretim merkezlerine yöneliyor.
Orta Koridor önem kazanıyor.
Enerji lojistiği yeniden yazılıyor.
Kritik mineraller ve sanayi güvenliği ön plana çıkıyor.

Türkiye coğrafi olarak avantajlı.

Ama artık yalnızca coğrafya yetmiyor.

Hukuk güvenliği,
eğitim kalitesi,
teknoloji kapasitesi,
kurumsal öngörülebilirlik,
ve yatırımcı güveni de gerekiyor.

Yeni dünyada yalnızca stratejik konumu olan ülkeler değil,
stratejik güven üretebilen ülkeler kazanacak.

Öne çıkanlar

• Trump ve Şi, daha küçük bir danışman grubuyla birlikte çay daveti için Zhongnanhai’de bir araya geldi.

• Bir toplantı salonunda Şi’nin yanında oturan Trump, Çinli lidere bir kez daha övgüler yağdırdı ve ziyaretinin “inanılmaz” geçtiğini, bundan “çok iyi sonuçlar” çıktığını düşündüğünü söyledi.

• Trump daha sonra iki liderin İran savaşını görüştüğünü belirterek, “Çok benzer düşünüyoruz. Bunun sona ermesini istiyoruz” dedi.

• ABD Başkanı ayrıca hem kendisinin hem de Şi’nin “boğazların açık kalmasını” istediğini ve İran’ın nükleer silaha sahip olmasını istemediklerini söyledi.

• Zhongnanhai’deki açılış konuşmasında Şi, Trump’ın yerleşkedeki bahçe ve Çin güllerine ilgi gösterdiğini, ikilinin daha önce fotoğraf çekimi için ilk kez burada buluştuğunu söyledi ve güllerin tohumlarını Trump’a hediye olarak göndermeyi kabul ettiğini belirtti.

• Trump günün erken saatlerinde Truth Social’da yaptığı paylaşımda şöyle yazdı: “Başkan Şi, Amerika Birleşik Devletleri’nden zarif bir şekilde belki de gerileyen bir ulus olarak söz ettiğinde, Sleepy Joe Biden’ın dört yılı boyunca yaşadığımız muazzam zarardan bahsediyordu.”

• Trump’ın paylaşımında tam olarak hangi yoruma atıfta bulunduğu bilinmiyor. Şi perşembe günü “Thukydides Tuzağı”ndan söz etmişti. Bu ifade, modern ABD-Çin rekabeti ile Antik Yunan tarihini karşılaştırıyor. Yeni bir güç olarak Atina’nın yükselişi, yerleşik güç Sparta’da korku yaratmış ve iki taraf arasında çatışmaya yol açmıştı. 

• Trump, önceki yönetimin başarısızlıkları olarak nitelendirdiği konuları sıraladı; çeşitlilik ve eşitlik politikaları, trans hakları ve açık sınırlar konusundaki şikayetlerini yineledi. 

• ABD Başkanı daha sonra yönetiminin görünürdeki başarılarını övdü; bunlar arasında “tüm zamanların en yüksek borsa seviyeleri”, Venezuela’daki “askeri zafer” ve İran’ın “askeri olarak ezilmesi” yer aldı. Trump ardından şöyle dedi: “Başkan Şi, bu kadar kısa sürede elde ettiğim çok sayıda muazzam başarı nedeniyle beni tebrik etti” ve Şi’nin ABD’nin “iki yıl önce gerilemekte olan bir ulus olduğu” yönündeki görüşüne “tamamen” katıldığını söyledi.

• Trump, Pekin’de Fox News sunucusu Sean Hannity’ye verdiği röportajda, Şi’nin kendisine Çin’in İran’a “askeri ekipman vermeyeceğini” söylediğini aktardı. Trump şöyle dedi: “Bunu bugün söyledi, bu büyük bir açıklama ve bunu güçlü bir şekilde ifade etti. Ama aynı zamanda petrolün büyük kısmını oradan alıyorlar ve bunu sürdürmek istiyorlar. Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasını görmek istiyor.”

• Trump ayrıca Fox News röportajında Çin'in ABD'den petrol almak istediğini kabul ettiğini söyleyerek, "Teksas’a gidecekler. Çin gemilerini Teksas’a, Louisiana’ya ve Alaska’ya göndermeye başlayacağız" dedi. 

Putin yanıtı

Çin Eski İmparatorluk Sarayı'nın yaz bahçesi Congnanhay'da bir araya gelen liderler, 10 dakikalık yürüyüşün ardından kamelyada oturdular. Trump ve Şi, bakanların ve üst düzey yetkililerin de yer aldığı küçük grupla sohbet etti, burada liderlere çay ikramında bulunuldu. Congnanhay'daki faaliyetlere ilişkin bilgi veren Şi, "Parti ve merkezi hükümet liderlerinin, ben de dahil, yaşadığı ve çalıştığı yerdir" dedi. 

Şi, buluşma için Congnanhay'ı seçmesinin sebebinin, Trump'ın 2017'de onu Florida'daki Mar-a-Lago'da ağırlamasına karşılık olduğunu söyledi. Trump'ın burayı ziyaret eden başka dünya liderlerinin olup olmadığı sorusu üzerine Şi, "Çok nadir. Tarihsel olarak diplomatik faaliyetlerde kullanılmaz. Örneğin Putin geldi" diye yanıt verdi. ABD Başkanı, bu durumdan hoşnut olduğunu belirtti. ABD-Çin zirvesi sırasında Rusya da Putin'in çok yakında Çin'e bir ziyaret daha gerçekleştireceğini duyurdu.

Çin liderinden ABD'li iş insanlarına yeşil ışık

Çin devlet haber ajansı Xinhua'nın haberine göre Çin Devlet Başkanı Şi Cinping zirvenin ilk gününde üst düzey Amerikalı yöneticilerden oluşan heyete, “Çin'in reform ve açılım sürecine derinden dahil olan” ABD şirketlerine Çin'in kapılarının “daha da geniş açılacağını” söyledi. Bir grup üst düzey ABD'li yöneticiyle birlikte Çin'i ziyaret eden Trump, Şi'ye “ABD iş dünyasından Çin'e saygı duyan ve değer veren seçkin temsilcileri” getirdiğini söyledi. Haberlere göre Trump salonda Şi'ye bizzat eşlik ederek Tesla'dan Elon Musk, Apple'dan Tim Cook, Nvidia'dan Jensen Huang ve Boeing'den Kelly Ortberg dahil olmak üzere 10'dan fazla yöneticiyi tanıttı.

Yöneticiler ise “Çin pazarına büyük önem verdiklerini” belirterek, Çin'deki faaliyetlerini genişletmeyi umduklarını söylediler. Bu ifadeler, şirketleri son iki yıldır ABD'nin Çin'e yapay zeka çipleri satışı üzerindeki kısıtlamaları, aralıklı olarak uygulanan gümrük vergileri ve tedarik zincirlerini ülke dışına taşıma baskısıyla boğuşan bir grup için dikkat çekici bir tutumdu. CEO'ların yemekten keyifli bir şekilde ayrıldığı görüldü ve Musk gazetecilere görüşmelerin “harika” geçtiğini söyledi. Çin Devlet haber ajansı CGTN'ye göre Çin Başbakanı Li Qiang yöneticilerle ayrı bir toplantı düzenledi ve Şi'nin, Çin'in yabancı şirketler için iş ortamını iyileştirmeye devam edeceği yönündeki mesajını yineledi.

BBC’nin değerlendirmesine göre yeni nesil araçlar, kullanıcıların yüz ifadeleri ve fiziksel özellikleri dahil olmak üzere çok geniş kapsamlı veriler toplayabiliyor.

İnternete bağlanan araç sayısı hızla artıyor

Danışmanlık şirketi McKinsey & Company tarafından yayımlanan verilere göre, 2021 yılında trafikteki araçların yaklaşık yarısı internet bağlantısına sahipti. Şirket, bu oranın 2030 yılına kadar yüzde 95’e yükselmesini bekliyor.

BBC, araçların internete bağlı hale gelmesiyle birlikte kullanıcı gizliliğine yönelik risklerin de büyüdüğüne dikkat çekti.

Mozilla: Otomobiller en kötü gizlilik kategorisinde

Mozilla tarafından 2023 yılında yapılan araştırmada 25 otomobil markasının gizlilik politikaları incelendi. Araştırma sonucunda hiçbir markanın şirketin güvenlik ve gizlilik kriterlerini karşılayamadığı belirtildi.

Mozilla, otomobilleri “gizlilik açısından incelenen en kötü ürün kategorisi” olarak tanımladı. Raporda şirketlerin; isim, yaş, mali bilgiler, kilo, yüz ifadeleri, psikolojik eğilimler ve benzeri çok sayıda kişisel veriyi toplama hakkını saklı tuttuğu ifade edildi.

Verilerin satışı tartışma yaratıyor

Araştırmaya göre incelenen otomobil şirketlerinden 19’u, topladıkları verileri satabileceklerini politika metinlerinde açıkça belirtiyor.

ABD’de hem eyalet kurumları hem de federal otoriteler, araç konum verilerini kullanıcı izni olmadan sattığı gerekçesiyle General Motors hakkında dava açtı.

Mozilla’nın otomobil araştırmasını yöneten gizlilik analisti Jen Caltrider ise şirketlerin kullanıcı verilerini analiz ederek kişilik yapısı, zeka seviyesi ve siyasi görüşler gibi alanlarda çıkarım yapabildiğini söyledi.

Kullanıcıların veri talep etme hakkı bulunuyor

İngiltere, Avrupa Birliği ülkeleri ve birçok ABD eyaletinde kullanıcılar, şirketlerin kendileri hakkında topladığı verilere erişim talebinde bulunabiliyor. Ayrıca bu bilgilerin üçüncü taraflarla paylaşılmasını veya satılmasını engelleme hakkına da sahipler.

Türkiye Sağlık Platformu (TÜSAP), Türkiye Obezite Araştırma Derneği (TOAD) ve Lilly İlaç ortaklığıyla düzenlenen etkinliğe çok sayıda paydaş katıldı. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, uzmanlık dernekleri, Avrupa Obezite Derneği (EASO) ve hasta temsilcileri bir araya geldi.

Toplantıda obezite hastalığı yönetiminde kamu ve özel sektör iş birliklerine yönelik adımlar ele alındı. Türkiye'nin 12. Kalkınma Planı ve Sağlık Bakanlığı 2024-2028 Stratejik Planı'nda obezitenin bulaşıcı olmayan hastalık olarak tanımlanması temel alındı.

Obeziteyle mücadelede üç ana başlık

Toplantı sonucunda obezite yönetiminde dönüşümü sağlamak için üç ana başlık üzerinde uzlaşıldı. İlk olarak, birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Obezite tarama süreçlerinin aile hekimliği düzeyinde yapılandırılması ve dijital sistemlere entegre edilmesi planlandı.

İkinci başlık olarak dijital dönüşüm ve yapay zeka destekli takip sistemleri öne çıktı. Sağlık Bakanlığının e-Nabız altyapısıyla çalışacak yapay zeka destekli bir hasta asistanı uygulaması için iş birliği kararı alındı.

Son olarak, Sağlık Bakanlığı liderliğinde çok kanallı ulusal farkındalık seferberliği başlatılması hedeflendi. Obezitenin kronik bir hastalık olarak ele alınacağı kampanyaların devamlılığının sağlanması kararlaştırıldı.

Çok paydaşlı yaklaşım vurgusu

Sağlık Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Şuayıp Birinci, obeziteyle mücadelenin halk sağlığı ve ekonomik bir öncelik olduğunu belirtti. Birinci, "Obezite artık yalnızca bireyin değil, toplumun ve sistemin sorunu. Bu alanda kapsamlı uygulamalar hayata geçiriyoruz; dijital sağlık altyapımızı güçlendiriyor, birinci basamak hizmetlerimizi dönüştürüyor ve farkındalık çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Bugün burada yürütülen diyalog, bu çalışmaları sahaya taşımak ve kalıcı bir etki yaratmak açısından son derece kıymetli." değerlendirmesini yaptı.

TOAD Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Dilek Yazıcı, obezitenin yaşam boyu yönetilmesi gereken kronik bir hastalık olduğunu kaydetti. Yazıcı, "Obezite hastalığı ile mücadele, tek bir kurumun ya da tek bir disiplinin meselesi değil. Multidisipliner ve çok paydaşlı bir yaklaşım olmadan kalıcı başarı mümkün değil. İstanbul Obezite Koalisyonu tam da bu ortak akla zemin hazırlıyor." ifadelerini kullandı.

Kamu ve özel sektör iş birliği

Lilly İlaç Genel Müdürü Ryan Dawson, toplantıdaki özel oturumda kurumlar arası diyalog ve şeffaf yönetişimin önemine değindi. Dawson, "Avrupa Obezite Kongresi'nin bu yıl İstanbul'da gerçekleşmesi, Türkiye'nin bu konudaki bilimsel potansiyelini gösteriyor. Bugün burada şekillenen İstanbul Obezite Koalisyonu ile bu bilimsel birikimi, kamu-özel sektör ortaklığında somut bir eylem planına dönüştürmeyi hedefliyoruz. Amacımız, hastaların hayatını iyileştirecek sürdürülebilir bir ekosistem kurmaktır." dedi.

Avrupalı liderler, çatışmanın gidişatını etkilemeye ve bunun ekonomik ile güvenlik sonuçlarını yönetmeye çalışıyor. Bu konudaki hayal kırıklıklarını ise çok az pişmanlık göstererek dışa vuruyorlar. New York Times’a göre bu hamle Trump’a tanıdık geliyor olabilir. Çünkü bu onun en sevdiği yöntemlerden biri. ABD Başkanı, siyasi markasını kısmen geri adım atmama yaklaşımı üzerine kurdu ve sürdürdü. Özür dilemesi istenip de dilemediği durumlar ve eylemler listesi uzun ve giderek büyüyor.

Trump’ın alışılmış taktiği

Bu listeye, Vietnam’da beş yıl savaş esiri olarak kalan Senatör John McCain’e “savaş kahramanı değil” demesi, ABD’ye Haiti ve Somali gibi ülkelerden gelen insanları küçümseyen çok sayıda açıklaması ve en son olarak hala devam eden Papa 14. Leo ile yaşadığı çekişme de dahil. Papa, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı defalarca eleştirdi ve bunun için özür dilemedi. Trump ise bu eleştiriyi, İran’ın nükleer silah edinmesini istemekle eş tutmaya çalıştı. Papa Leo geçen hafta yaptığı açıklamada, Vatikan’ın uzun zamandır nükleer silahlara karşı olduğunu hatırlattı.

Avrupa genelindeki liderler de benzer şekilde, Trump’ın savaşa yönelik eleştirilerine, İran’a saldırı düzenlemek için Amerika’nın Avrupa’daki askeri üsleri tam kapasite kullanmasına izin vermemelerine ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz yollarını açmak için askeri güç gönderme taleplerini reddetmelerine öfkeli tepki göstermesini umursamaz bir tavırla karşıladı.

Avrupalı liderlerin değişen tutumu

İç politikada zor günler geçiren İngiltere Başbakanı Keir Starmer, geçen ay bir röportajda Trump’ın savaş konusunda yaptığı baskılardan “bıktığını” söyledi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni bir dönem ABD Başkanı’nın Avrupa’daki kilit müttefiklerinden biri olarak görülüyordu ancak artık Trump’ı kendi iç siyasi geleceği açısından bir yük olarak görmeye başladı. Papa Leo’ya yönelik eleştirisini ise “kabul edilemez” olarak nitelendirdi.

Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile ilişkileri düzeltmeyi amaçladığı düşünülen bir görüşmenin ardından Meloni bu sözlerinden geri adım atmadı. Kendisiyle Rubio’nun “ulusal çıkarlarını savunan ama Batı birliğinin ne kadar değerli olduğunu bilen müttefikler arasında samimi bir diyalog” yürüttüğünü söyledi. Merz de bu ay Alman lise öğrencilerinden oluşan bir grupla yaptığı konuşmanın ardından benzer bir dil kullandı. Konuşmasında İranlı müzakerecilerin Amerika Birleşik Devletleri’ni “küçük düşürdüğünü” söylemişti. Bu açıklamaların, Pentagon’un Almanya’daki yaklaşık 35 bin Amerikan askerinden beş binini başka yere konuşlandıracağını sürpriz şekilde açıklamasına yol açtığı düşünülüyor.

Asker çekme açıklamasından kısa süre sonra Alman kamu televizyonu ARD’de Caren Miosga’nın yönelttiği sorular karşısında Merz, yorumları nedeniyle Trump ile arasında bir görüş ayrılığı olduğunu kabul etti ancak sözleri için özür dilemedi. Trump ve savaş hakkında aynı yorumları yeniden yapıp yapmayacağı sorulduğunda Merz, “Bu savaş hakkında farklı bir bakış açımız var, bu bir sır değil. Bu konuda yalnız da değilim” dedi. 

Ülke içinde ise Merz, Trump’a yönelik eleştirilerini geri çekmesi için neredeyse hiçbir baskıyla karşılaşmadı. Savaş Almanya’da ve Avrupa genelinde hala destek görmüyor. Doğalgaz fiyatlarını artırdı. Artan ekonomik maliyetin, Almanya Parlamentosu’ndaki üç muhalefet partisi olan aşırı sol Die Linke, merkez sol Yeşiller ve aşırı sağ AfD’nin anketlerde yükselmesine yardımcı olduğu görülüyor. Yine de bazı analistler, şansölyenin kelimelerini daha dikkatli seçebileceğini söylüyor.

Berlinli siyaset analisti ve Trump hakkında “Amerikan Uyandırma Çağrısı” adlı Almanca bir kitap yazan Cathryn Clüver Ashbrook, “Bu başkanı küçük düşüremezsiniz ya da bunu yapıyormuş gibi görünemezsiniz” dedi. Ashbrook’a göre Merz, Trump’ı eleştirirken Almanca’da İranlıların başkanı aptal yerine koyduğu anlamına gelen bir ifade kullandı. “Beyaz Saray bunu başka türlü okuyamazdı” dedi. Televizyon röportajında Merz, eleştirisini bugün olsa yine aynı şekilde ifade edip etmeyeceği sorusuna doğrudan cevap vermedi. Ayrıca Trump’la ilişkileri düzeltebileceğini de ima etti.

Ancak finansman ayrıntıları ortaya çıktıkça, gezi kamusal faydadan çok bir etik sorunu olmaya başladı. Gezi, Duffy’nin denetlediği ulaşım sektöründeki şirketler tarafından finanse edildi ve bakanlık tarafından desteklendi. ABD Ulaştırma Bakanlığı, Duffy ve ailesinin uçuşlarını “resmi görevlerinin bir parçası” olarak karşıladı. Öncelikle, bakanın Washington’da vergi mükellefleri tarafından finanse edilen bir işi var ve teorik olarak haftada beş gün çalışması gerekiyor. Duffy, Fox’ta programın yedi ay boyunca çekildiğini söyledi. Yıllık 203 bin 500 dolar maaş alıyor; bu da çalışmak yerine en azından işi eğlenceyle karıştırdığı süre boyunca kendisine 118 bin 708 dolar vergi mükellefi parası ödendiği anlamına geliyor.

Ancak Duffy endişelenmeye gerek olmadığını söylüyor. ABD’li bakan Fox & Friends programında senato onaylı görevini program çekmek için bırakıp gitmediğini belirterek, “Yedi aylık süreç boyunca sadece bazı anlar bulduk; ben biraz işe bakabiliyordum, çocukları yanıma alabiliyordum ve bir yol gezisine çıkıyorduk” dedi. Ertesi gün, daha önce Twitter olarak bilinen X platformunda açıklama yapmaya çalıştı. “Seri, hafta sonları ve çocukların bahar tatili gibi kısa, bir ila iki günlük prodüksiyon aralıklarında çekildi” diye iddia etti. Ancak bu pek inandırıcı görünmüyor. Röportaja eşlik eden bir Fox grafiğinde Arizona, Montana, Texas ve Florida durakları yer alıyordu; bunların hiçbiri Washington D.C.’den bir günlük sürüş mesafesinde değil.

“Yalnızca 24 gün çekimdeydi”

Forbes bu haberi yayınladıktan sonra ABD Ulaştırma Bakanlığı sözcüsü Danna Almeida Forbes’a “yoldaki çekim günleri” listesini gönderdi ve bakanın eylül ile mayıs arasında (yedi değil dokuz ay boyunca) yalnızca 24 gün prodüksiyonda bulunduğunu iddia etti. Çekim günlerinin hafta sonlarını ve çocuklarının bahar tatilini kapsadığını tekrar belirtti, ancak kesin tarihleri paylaşmadı.

Dolayısıyla belki de birden fazla hafta sonuna yayılan şekilde ülke çapında uçtular, her yerde sadece kısa bir süre geçirdiler ve geri döndüler. Tam olarak bir aile yolculuğu sayılmaz ama yine de Forbes’un tahminine göre multimilyoner olan bakanın, ailesiyle kendi zamanı ve kendi parasıyla birden fazla tatile çıkmasını engelleyen hiçbir şey yok, değil mi?

Uçak üreticisi Boeing, otomobil üreticisi Toyota ve enerji devi Shell, sponsorlar listesinin başında yer alıyor. Kruvaziyer şirketi Royal Caribbean Group, inşaat şirketi CRH, araç kiralama şirketi Enterprise ve United Airlines da listeye girdi. Bu yerel moteller ve pastanelerden oluşan sıradan bir koalisyon değil. Bu servetleri havacılık, otomotiv, enerji, altyapı, kiralama, kruvaziyer seyahati ve Amerikan ulaşım sektörünün düzenleyici yapısı üzerinden şekillenen şirketlerin bir seçkisi. Politico salı günü, sponsorlukların fiyatlarının 100 bin  dolar ile 1 milyon dolar arasında değiştiğini ve elde ettikleri sunumda logo yerleştirmeleri ve markalı etkinlikler vaat edildiğini yazdı.

Öne çıkanlar

• Tesla’dan Elon Musk’ın (829,8 milyar dolar), Nvidia’dan Jensen Huang’ın (195,5 milyar dolar), Blackstone’dan Stephen Schwarzman’ın (39,9 milyar dolar), Apple’dan Tim Cook’un (2,9 milyar dolar), General Electric’ten Larry Culp’ın (1,8 milyar dolar) ve BlackRock’tan Larry Fink’in (1,3 milyar dolar) Trump ile birlikte Pekin’e giden milyarderler arasında olduğu belirtildi.

• Geziye katılan diğer üst düzey CEO’lar arasında Boeing’den Kelly Ortberg, Goldman Sachs’tan David Solomon ve Citigroup’tan Jane Fraser da yer alıyor. Zirveye toplam 17 yönetici katılıyor.

• Yöneticilerin bir kısmının Çin ile devam eden anlaşmaları bulunuyor. Nvidia, gelişmiş yapay zeka çiplerini Çin’e satabilmek için hem Washington hem de Pekin’den onay almaya çalışıyordu. Trump, eski bir çip modelinin satışına izin vermiş olsa da Pekin bu çiplerin satın alınmasını engelledi.

• Bloomberg’in mart ayında yayımladığı habere göre Boeing, Trump ile Şi’nin görüşmesine denk gelecek şekilde 737 Max jetleri için 500 uçaklık bir siparişi sonuçlandırmaya yakındı. Öte yandan Fraser, kasım ayında Bloomberg’e yaptığı açıklamada yatırımcıların Çin’e yeniden ilgi göstermeye başladığını söylemişti.

• Trump Truth Social’da yaptığı paylaşımda Şi’den “Çin’i açmasını” isteyeceğini belirterek şirket yöneticilerine atıfta bulundu: “Bu parlak insanların yeteneklerini sergileyebilmesini istiyorum.”

Trump ile Çin’de başka hangi yöneticiler bulunuyor?

Meta’dan Dina Powell McCormick, Cargill’den Brian Sikes, Micron’dan Sanjay Mehrotra, Qualcomm’dan Cristiano Amon, Visa’dan Ryan McInerney, Mastercard’dan Michael Miebach, Illumina’dan Jacob Thaysen ve Coherent’tan Jim Anderson da davet edilen diğer yöneticiler arasında yer aldı. Cisco’dan Chuck Robbins de ilk davet listesinde bulunuyordu ancak şirket, New York Times’a yaptığı açıklamada Robbins’in geziye katılamadığını söyledi.

Öne Çıkanlar

• Toplantı öncesinde Trump Çin ordusundan onur kıtası, 21 pare top atışı ve iki ülkenin bayraklarını ile çiçek buketlerini sallayan çocuklar tarafından karşılandıktan sonra Pekin’deki Büyük Halk Salonu’nda Şi tarafından ağırlandı.

• İki lider zirve için oturduktan sonra açılış konuşmasını yapan Şi, dünyanın “kargaşa ve dönüşüm” döneminden geçtiğini belirterek iki ülkenin “zorluklarla başa çıkmak ve dünyaya daha fazla istikrar getirmek” için birlikte çalışması gerektiğini söyledi.

• Trump ise açılış konuşmasında Şi’ye övgüler yağdırdı ve “Siz büyük bir lidersiniz. Bunu söylememden bazı insanlar hoşlanmıyor ama yine de söylüyorum, çünkü bu doğru” dedi. Ayrıca, “Ne zaman bir sorunumuz olsa” birbirlerini telefonla aradıklarını ve sorunları “hızlıca” çözdüklerini vurguladı.

• Trump ayrıca kendisine eşlik eden iş heyetiyle övünerek onların “en büyük” ve “en iyi” heyet olduğunu söyledi. Yanına katılmaları için en üst düzey 30 iş insanını davet ettiğini ve “her birinin” teklifi kabul ettiğini belirtti.

• ABD Başkanı ayrıca iş dünyası liderlerinin Şi’ye ve Çin’e “saygılarını sunmak” için burada bulunduğunu ekledi.

Şi'nin bahsettiği Thukydides tuzağı nedir?

Şi, açılış konuşmasında Çin ile ABD’nin “Thukydides Tuzağı”nı aşıp iki büyük güç arasındaki ilişkiler için yeni bir model oluşturup oluşturamayacağını sordu. “Thukydides Tuzağı” ifadesi, Harvard profesörü ve siyaset bilimci Graham Allison tarafından popüler hale getirildi. Kavram, ABD-Çin rekabeti ile tarihsel olarak Atina ve Sparta arasındaki çatışma arasında paralellik kuruyor.

Teoriye göre yükselen bir gücün (günümüzde Çin’in, geçmişte ise Atina’nın) hızlı yükselişi; yerleşik bir gücü (bugün ABD’yi, geçmişte ise Sparta’yı) kaçınılmaz bir çatışmaya sürükleyebilir. Allison, yaklaşık on beş yıl önce yazdığı bir yazıda iki ülkenin liderlerine, “olası çatışmalar ve gerilim noktaları hakkında çok daha açık şekilde konuşmaları” ve “karşı tarafın vazgeçilmez ihtiyaçlarını karşılayacak önemli uyarlamalar yapmaları” çağrısında bulunmuştu.

Şi’nin Tayvan uyarısı

Çin devlet medyasına göre Şi, zirve sırasında Trump’a, Çin’in kendi toprağının bir parçası olarak gördüğü Tayvan’ın Pekin ile Washington arasında bir gerilim noktası haline gelebileceğini söyledi. Xinhua’nın haberine göre Şi, “Eğer mesele doğru şekilde ele alınırsa, ikili ilişkiler genel anlamda istikrarlı kalacaktır” dedi. Ancak Çin lideri, konunun yanlış yönetilmesi durumunda bunun “çatışmalara hatta savaşlara” yol açabileceği ve ABD-Çin ilişkilerinin “tamamını ciddi tehlikeye atabileceği” uyarısında bulundu. Ayrıca Tayvan bağımsızlığı fikri ile bölgesel barışın “ateş ve su kadar bağdaşmaz” olduğunu söyledi.

ABD-Çin ticaret görüşmeleri

Trump ile yaptığı görüşmeler sırasında Şi, devlet medyasına göre Çin-ABD ekonomik ilişkilerinin “karşılıklı fayda sağlayan ve kazan-kazan niteliğinde” olduğunu söyledi. Şi’nin, “Dün ekonomik ve ticaret ekiplerimiz genel olarak dengeli ve olumlu sonuçlar elde etti. Bu, iki ülke halkı ve dünya için iyi bir haber,” dediği aktarıldı. Ancak gümrük tarifeleri gibi konular hakkında herhangi bir ayrıntı vermedi.

Trump görüşme hakkında ne dedi?

ABD Başkanı Trump, Şi ile görüşmesinin ardından Beyaz Saray basın ekibiyle kısa bir sohbet gerçekleştirdi. New York Times’a göre Trump, “Harika. Harika bir yer. İnanılmaz. Çin çok güzel” dedi ancak Tayvan hakkında sorulan soruları yanıtlamadı. Şi ve Trump, zirvenin ardından Pekin’deki tarihi bir yapı olan Cennet Tapınağı’nı ziyaret etti.

Beyaz Saray'dan Trump-Şi görüşmesi açıklaması

Çeşitli basın kuruluşlarıyla paylaşılan zirve bildirisinde Beyaz Saray, “İki taraf, enerjinin serbest akışını desteklemek için Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda anlaştı” dedi. Hem Şi hem de Çin Dışişleri Bakanlığı, son zamanlarda ABD-İran savaşının çözülmesi ve dünya petrolünün yüzde 20’sinin taşınmasında kullanılan Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması çağrısında bulundu.

Beyaz Saray ayrıca Trump'ın fentanil üretiminde kullanılan kimyasalların akışının kısıtlanması, Çin'in ABD'deki yatırımlarının artırılması ve Amerikan tarım ürünlerinin satın alınması konularını görüştüğünü belirtti. İsmini vermek istemeyen bir ABD'li yetkili de Associated Press'e yaptığı açıklamada, Şi'nin Çin'in Orta Doğu'dan gelen enerjiye bağımlılığını azaltmak için ABD petrolü satın almaya ilgi gösterdiğini söyledi.

ABD heyeti onuruna özel yemek

Trump ve heyeti, zirve görüşmelerinin ilk gününün ardından ABD Başkanı onuruna düzenlenen ve Büyük Halk Salonu’nda gerçekleştirilen ziyafete katıldı. Ziyafetin açılış konuşmasını yapan Şi hem kendisinin hem de Trump’ın Çin-ABD ilişkisinin “dünyadaki en önemli ikili ilişki” olduğuna inandığını söyledi. Şi, “Bu ilişkiyi yürütmek ve asla mahvetmemek zorundayız” dedi. Çin lideri ayrıca, Çin için belirlediği hedefi Trump’ın sloganıyla ilişkilendirerek, “Çin ulusunun büyük yeniden canlanmasını gerçekleştirmek ve Amerika’yı yeniden büyük yapmak birlikte ilerleyebilir” ifadelerini kullandı. Trump ise buna karşılık olarak, “Bu büyük bir onur. Gerçekten benzeri olmayan muhteşem bir karşılama oldu” dedi. ABD Başkanı, Şi ile “son derece olumlu görüşmeler” gerçekleştirdiğini belirtti ve Çin Devlet Başkanı’nı 24 Eylül’de Beyaz Saray’ı ziyaret etmeye davet ettiğini söyledi.

Devlet yemeğine katılan milyarderler

Tesla CEO’su Elon Musk, Apple CEO’su Tim Cook, Nvidia CEO’su Jensen Huang ve Blackstone CEO’su Stephen Schwarzman devlet yemeğinde görüntülendi. Associated Press’in haberine göre dünyanın en zengin insanı olan Musk ile selfie çektiren çok sayıda kişi vardı. Musk’ı karşılayan ve birlikte fotoğraf çektiren kişilerden biri de servetinin yaklaşık 25,4 milyar dolar olduğu tahmin edilen Çinli milyarder ve Xiaomi CEO’su Lei Jun’du. Lei’nin şirketi Çin’in en büyük akıllı telefon üreticilerinden biri ve son yıllarda elektrikli araç sektöründe Musk’ın Tesla’sına rakip olarak öne çıkıyor.

Trump’ın Çin heyetinde altı milyarder: Toplam servetleri bir trilyon dolar

Beklenmeyen yerler seçenek haline geliyor

Lüks seyahat uzmanı 360 Private Travel’a göre tatilciler, özellikle seyahat rotaları veya destinasyonlar eskisi kadar kolay görünmediğinde, gidecekleri yerleri daha dikkatli seçiyor. Şirketin kurucusu ve CEO’su James Turner, “Müşteriler, daha önce düşünmeyecekleri yerlere karşı daha açık hale geliyor. Çoğu zaman, dönüşte en çok anlattıkları seyahatler de bunlar oluyor" diyor.  İşte Turner’ın, lüks tatil için ilk anda akla gelmeyebilecek ancak ilginin giderek arttığını söylediği beş destinasyon:

Brezilya

Turner’a göre Brezilya, tek bir seyahatte birleştirilebilecek deneyim çeşitliliğiyle öne çıkıyor. Haziran ile eylül arası, ülkenin zengin yaban hayatı ve doğal güzelliklerinin en etkileyici dönemine ulaştığı en iyi ziyaret zamanı. Lençóis Maranhenses bölgesinde, 80 kilometrelik beyaz kum tepeleri yağmur suyuyla dolarak çöl boyunca dağılmış binlerce tatlı su lagünü oluşturuyor. Yalnızca yılın birkaç ayında var olan Lagoa Bonita ve Lagoa Azul gibi berrak havuzlara ulaşmadan önce kum tepeleri üzerinde yürüyorsunuz.

Yaban hayatı açısından kuzey Pantanal, dünyadaki en yoğun jaguar popülasyonlarından birine ev sahipliği yapıyor. Cuiabá River boyunca tekneyle seyahat ederken aynı gün içinde jaguar, dev su samuru, kapibara ve sümbül makavı görme şansınız oldukça yüksek. Bunu ayrıca, kolonyal mimarisi ve Afro-Brezilya kültürüyle tanınan UNESCO listesindeki Salvador şehrinde geçireceğiniz zamanla birleştirebilirsiniz.

Bolivya

Turner’a göre Bolivya, uzun mesafeli seyahatlerde ilk akla gelen yerlerden biri olmasa da Güney Amerika’nın en etkileyici manzaralarından bazılarını sunuyor. Haziran ile ekim arasındaki kurak sezonda tuz düzlükleri en geniş ve etkileyici halini alıyor. Öne çıkan yer, dünyanın en büyük tuz düzlüğü olan Salar de Uyuni. Yaklaşık dört kilometre yükseklikte bulunan bu alan, 10 bin kilometre kareden fazla bir alanı kaplıyor. Yağmur sezonunda oluşan ince su tabakası gökyüzünü neredeyse kusursuz şekilde yansıtan bir ayna etkisi yaratıyor. Incahuasi Island, 1.000 yıldan fazla yaşayabilen dev kaktüslerle kaplı şekilde manzaranın ortasında yükseliyor. Uyuni’nin ötesinde ise Eduardo Avaroa Andean Fauna National Reserve; kırmızı ve yeşil lagünler, flamingolar, gayzerler ve yüksek rakımlı çöllerle tamamen farklı bir ortam sunuyor. UNESCO Dünya Mirası şehri Sucre ise iyi korunmuş kolonyal mimarisi ve Altiplano manzaralarına kıyasla daha sakin atmosferiyle dikkat çekiyor.

Sierra Leone

Turner, “Sierra Leone hala çoğu gezginin radarında değil ama onu şu anda çekici yapan şey de tam olarak bu” diyor. Kasım ile nisan arasındaki kurak sezonda güvenilir hava koşulları, sakin denizler ve kıyı boyunca düzenli sörf şartları oluşuyor. Bureh Beach, istikrarlı dalgaları ve az kalabalığıyla Batı Afrika’nın en iyi sörf noktalarından biri. Yakındaki Tokeh Beach ise daha sakin suları ve ormanlık tepelerle çevrili uzun sahil şeridiyle öne çıkıyor.

Yaban hayatı ve koruma çalışmaları açısından, Tacugama Chimpanzee Sanctuary kurtarılan şempanzeleri korumada önemli rol oynuyor ve ziyaretçilere bölgedeki koruma çalışmalarını öğrenme fırsatı sunuyor. Daha uzaklarda bulunan Turtle Islands ise büyük ölçüde el değmemiş durumda; sade konaklama seçenekleri, sakin plajlar ve geleneksel balıkçı topluluklarına erişim sağlıyor.

Gabon

Turner, “Gabon çok az kişinin radarında olan yerlerden biri ama Afrika’daki en olağanüstü yaban hayatı deneyimlerinden bazılarını sunuyor” diyor. Temmuz ile eylül arasındaki daha kuru koşullar yaban hayatını gözlemlemeyi kolaylaştırırken, kambur balinalar da kıyı boyunca göç ediyor. Sıklıkla “Afrika’nın son cenneti” olarak anılan Loango National Park’ta, sahilde yürüyen orman filleri, yoğun yağmur ormanlarındaki batı ova gorilleri ve nadiren de olsa dalgalar arasında hareket eden su aygırları görülebiliyor.

Daha iç bölgelerde yer alan UNESCO Dünya Mirası alanı Lopé National Park ise yağmur ormanı ve savanayı birleştirerek mandriller, şempanzeler ve orman mandalarını gözlemlemek için ideal koşullar yaratıyor. Aynı zamanda Orta Afrika ekosistemlerinin zaman içinde nasıl evrildiğini anlamak için en iyi yerlerden biri. Turner ayrıca, diğer safari destinasyonlarına kıyasla ulaşımın daha sınırlı olmasının ziyaretçi sayısını doğal olarak düşük tuttuğunu ve deneyimleri daha kişisel hale getirdiğini ekliyor.

Kırgızistan

Turner’a göre Kırgızistan tamamen farklı bir seyahat deneyimi sunuyor. Haziran ile eylül arasında ülke tamamen erişilebilir hale geliyor; yüksek dağlar, göller ve uzak vadilere ulaşım mümkün oluyor. Dünyanın en büyük alp göllerinden biri olan Lake Issyk-Kul, deniz seviyesinden 1.600 metreden fazla yüksekte bulunuyor ve daha gelişmiş göl destinasyonlarına göre daha sakin bir alternatif sunuyor. Yakındaki Tian Shan dağları ise en iyi at sırtında veya yürüyerek keşfedilebilen geniş vadilere ve yüksek geçitlere açılıyor.

Song-Kul Lake çevresindeki geleneksel kamplarda konaklamak, sürülerini mevsimlere göre göç ettiren çobanların göçebe yaşamına doğrudan erişim sağlıyor. Yerel yemekler yiyecek, çadır altında uyuyacak ve nesillerdir büyük ölçüde değişmeyen bir yaşam tarzını deneyimleyebilirsiniz. Bokonbaevo gibi yerlerde ise, eğitimli altın kartalların kullanıldığı ve yüzyıllar öncesine dayanan kartal avcılığı geleneğine tanıklık edebilirsiniz.

HRD Antwerp Türkiye’nin yeni merkezinde, uluslararası pırlanta sertifikasyon süreçlerinin hızlandırılması, sektörde güven ve şeffaflığın artırılması ile Türk mücevher sektörünün küresel rekabet gücünün desteklenmesinin hedeflendiği aktarıldı. HRD Antwerp Türkiye’nin yeni merkez açılışının, Belçika ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkiler ve mücevher ticaretindeki iş birliklerinin geliştirilmesine katkı sağlamasının beklendiği kaydedildi.

"Dünyanın en iyisi olmayı hedefliyoruz"

Flaman Bölgesi Başbakanı Mathias Diependaele Belçika’nın pırlanta sektöründeki köklü geçmişini belirterek, “Bu sektörlerde en iyi olmayı hedefliyoruz. Yarı iletkenlerde en iyilere sahibiz, en güçlü araştırma kurumlarına sahibiz. Biyoteknolojide de güçlü olmayı hedefliyoruz, özellikle de pırlanta sektöründe. Antwerp tam 600 yıldır, yani altı asırdır dünyanın pırlanta ticaret merkezi konumunda. Biz de bu sektörün dünyanın en iyisi olmaya ve öyle kalmaya devam etmesini aktif şekilde destekliyoruz” dedi.

"İstanbul mücevher üretimi, yaratıcılık ve girişimciliğin merkezi olarak gelişti"

HRD Antwerp Operasyon Direktörü (COO) Stanley De Belie ise İstanbul’daki yatırımın yalnızca fiziksel bir büyüme olmadığını belirterek, “Yeni bir laboratuvarın açılması hiçbir zaman yalnızca fiziksel bir büyüme değildir. Bu aynı zamanda bir güven beyanıdır. İstanbul’da yeni ve daha büyük bir laboratuvar kurma kararımızın temelinde büyüme ve fırsatlar yer alıyor. Türkiye pazarı güçlü ve giderek artan hacimlere, dinamik bir mücevher sektörüne ve geleceğe yönelik büyük bir potansiyele sahip. Bu laboratuvar sayesinde pazarın olduğu yerde bulunacağız. İş ortaklarımıza, üretime ve fırsatlara yakın olacağız. Antwerp; pırlanta uzmanlığı, derecelendirme, kesim ve güvenin küresel referans noktası oldu. İstanbul ise mücevher üretimi, yaratıcılık ve girişimciliğin merkezi olarak gelişti. Bu iki şehir birbirinin rakibi değil, birbirini tamamlayan merkezlerdir. Biri hassasiyet ve sertifikasyona odaklanırken, diğeri tasarım ve ustalığa odaklanıyor. Bu laboratuvarı açarak yeni bir ilişki kurmuyoruz. Nesillerdir var olan bağı güçlendiriyor ve bunu günümüz küresel pazarının gerçeklerine uyarlıyoruz” diye konuştu.

Belie, “HRD Antwerp’te güven bizim temelimizdir. Misyonumuz; sektörün faaliyet gösterdiği her yerde, en yüksek Avrupa standartlarına uygun, bağımsız, bilimsel temellere dayanan ve tutarlı derecelendirme raporları sunmaktır. Bu yeni laboratuvar sayesinde: Türkiye’deki mücevher ve pırlanta sektörüne daha verimli hizmet vereceğiz. Süreçleri hızlandıracak ve erişilebilirliği artıracağız. Üreticileri ve markaları şeffaflık ve güvenle destekleyeceğiz. Fiziksel olarak sahada bulunmak önemlidir. Güven; yakınlık, diyalog ve karşılıklı anlayışla inşa edilir, uzaktan değil. İstanbul’u, uluslararası ağımız içerisinde stratejik bir merkez ve Avrupa, Asya ile Orta Doğu arasında bir köprü olarak görüyoruz. Güçlü yerel ekibimiz, büyüyen pazar hacmi ve Türk iş ortaklarımızla yakın iş birliklerimiz sayesinde HRD Antwerp İstanbul’un ortak geleceğimizi şekillendirmede önemli bir rol oynayacağına inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

"Türkiye lideriyiz"

Açılışta konuşan HRD Antwerp Türkiye Başkan Vekili Arzu Özer, “Türkiye şu anda mücevher ve pırlanta merkezi ve hub noktası olma yolunda çok ciddi adımlar atıyor. HRD bu yolculukta sektörün en önemli destek noktalarından bir tanesi. Sertifikasız mücevher ve pırlanta olmayacağı için HRD şu anda bu sektörde çok önemli bir noktada diyebiliriz. Türkiye lideriyiz. Orta Doğu lideriyiz. Global pazarda da 3 büyükten bir tanesiyiz. Ama Türkiye özelinde lideriz” dedi.

Özer, ‘Güvenli ticaret ve alışveriş aldığınız mücevherin aldığınız taşın doğallığından renginden berraklığından emin olabileceğiniz en önemli belgedir. Mücevherin ve pırlantanın pasaportu diyebiliriz. Uluslararası bağımsız laboratuvarda alınmamış bir raporla sertifikayla hiçbir mücevher ve pırlanta alınmaması ve satılmaması gerekir. Dolayısıyla Türkiye’de HRD en güvenilir ‘Uluslararası Bağımsız Sertifika’ diyebiliriz. Dünya’da 3 büyüklerden biriyiz. Avrupa’nın da lideriyiz. Türkiye’de bu sertifika olmadan mücevher ve pırlanta satışı çok zor” diye konuştu.

"Türkiye'de eğitim merkeziyiz"

Tüketici için önemli olduğunu belirten Özer, “Bizim laboratuvarlarımızdan alınmış bir bağımsız rapor ve sertifikayla aldığınız tüm mücevherlerden ve pırlantalardan yüzde 100 emin olabilirsiniz. Doğallığından da yüzde 100 emin olabilirsiniz. Merkez olarak Türkiye’de bir eğitim merkeziyiz. İki haftalık programlarımızla eğitim veriyoruz. Sertifika alınıyor. Buradan mezun olan arkadaşlarımız uluslararası geçerli grader oluyorlar. Şu anda dünyanın en çok aranan mesleklerinden bir tanesi” ifadelerini kullandı.

Özer, “Uluslararası markalar için, bizim tarafımızdan eğitilmiş ve sertifika programına dahil olmuş nitelikli personelle çalışmak büyük bir güven sağlıyor. Bugün hali hazırda 240 bin mezunumuz bulunuyor ve bu kişiler dünyanın dört bir yanında görev alıyor. Uluslararası geçerliliği olan bir sertifikaya sahip olmayan mücevher ve pırlantalar, yatırım amaçlı dahi olsa kesinlikle satın alınmamalıdır. Bireysel müşteriler de kurumlar da laboratuvarımıza başvurabilir. Mücevher veya pırlantalarını teslim ettikten sonra, 24 saat içinde tüm nitelik ve kriterlerini içeren sertifikayı yani pasaport niteliğindeki belgeyi teslim alabilirler. Böylece mücevherinizin tüm değerini 24 saat içinde öğrenebilirsiniz” dedi.

ABD'de üst düzey bir yönetim yetkilisi pazar günü yaptığı açıklamada, ABD’nin nadir topraklar konusunda Çin ile sık temas halinde olduğunu ve bu haftaki zirvenin bir yıllık ertelemeyi uzatacak bir anlaşma sağlayıp sağlamayacağının hala belirsiz olduğunu söyledi. Ancak diplomatik açıdan hassas görüşme öncesinde isminin açıklanmaması şartıyla konuşan yetkili, erteleme süresi dolmadan önce iki tarafın bir uzatma konusunda anlaşacağına emin olduğunu belirtti.

İş dünyası baskı yapıyor

Pekin niyetleri konusunda çok az ipucu verdi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, geçen ay düzenlenen bir basın toplantısında nadir topraklarla ilgili bir soruya, “İki tarafın da iki lider arasında varılan önemli ortak anlayışları birlikte hayata geçirmesi ve Çin-ABD ekonomik ve ticari iş birliğine daha fazla istikrar sağlaması gerekiyor” yanıtını verdi. İş dünyası grupları ise derhal netlik sağlanması için baskı yapıyor. Pekin’in kısıtlamalarının Çin dışındaki üretimi şimdiden aksattığını ve şirketlerin daha sert önlemlere hazırlanabilmek için zamana ihtiyaç duyduğunu söylüyorlar. Geçen ay Pekin’de düzenlenen bir basın toplantısında Avrupa Birliği Ticaret Odası’nın Çin Başkanı Jens Eskelund, “Nasıl hazırlanabilirsiniz? Ne olacağını bilmiyoruz” dedi.

Amerikan Ticaret Odası da pazartesi günü yayımladığı bir raporda, elementlere dair kısıtlamalarının Çin’in küresel tedarik zincirleri üzerindeki hakimiyetini güçlendirmeye yönelik daha geniş kapsamlı bir çabanın parçası olduğunu belirtti Raporda, “Çin’in kritik girdiler ve teknolojiler üzerindeki kontrolü genişledikçe, bu avantajı bir silah olarak kullanma kapasitesi de artıyor” denildi. Çin Ticaret Bakanlığı ise geçen ilkbaharda yedi kategori nadir toprak ve ilgili mıknatıslar için getirdiği ihracat lisansı şartlarının ticari ya da jeopolitik anlaşmazlıklarda baskı aracı olarak kullanılmasının amaçlanmadığını, bu malzemelerin hem askeri hem sivil kullanım alanlarına sahip olması nedeniyle gerekli olduğunu söyledi.

Ancak Pekin bu lisans kurallarını,  geçen yıl Trump Çin ve diğer ülkelere yüksek gümrük vergileri uygulamasından yalnızca iki gün sonra duyurdu. Çin ayrıca nadir topraklar üzerindeki kontrolünü, Avrupa Birliği’nin Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara uyguladığı tarifeleri hafifletmesi talepleriyle de ilişkilendirdi. Kasım ayında Japonya ile Tayvan konusunda yaşanan bir anlaşmazlığın ardından Pekin, Japonya’ya yapılan nadir toprak sevkiyatlarına yönelik kısıtlamaları da sıkılaştırdı.

Uçak üretiminin önündeki kriz

Ek kısıtlamaların ertelenmiş olmasına rağmen Çin, Çin dışında zaten kritik düzeyde kıt olan samaryum, itriyum ve disprozyum gibi nadir toprakların ihracatını ciddi şekilde azalttı. Ticari uçaklarda, savaş jetlerinde ve füzelerde kullanılan samaryum, Çin içinde kilogram başına yaklaşık 2 dolara satılırken, işlenme düzeyine bağlı olarak yurt dışında 50 ila 500 dolar arasında alıcı buluyor. Çin, bu elementin ihracatını neredeyse tamamen durdurmuş durumda. New York Times'a konuşan Danışmanlık şirketi Arthur D. Little’da kıdemli nadir toprak uzmanı olan Ilya Epikhin, “Havacılık sektörü samaryuma kritik derecede ihtiyaç duyuyor. Bu durum ticari uçak üretimini önemli ölçüde etkileyebilir" dedi. 

Airbus yaptığı açıklamada, “Nadir toprakları veya mıknatısları doğrudan satın almıyoruz ancak bunlar tedarik zincirimizde kullanılıyor ve dayanıklılığı sağlamak için tedarikçilerimizle yakın temas halindeyiz” dedi. Boeing ise tedarikçileriyle birlikte çalıştığını ve “kısa vadede bir etki” görmediğini söyledi. İtriyum da Çin dışında kıt durumda ancak sektör uzmanları, Pekin’in son haftalarda ABD’ye birkaç sevkiyata izin verdiğini belirtiyor. Çinli yetkililer bu kararın nedenini açıklamadı. Bu durum ya zirve öncesi bir iyi niyet göstergesi ya da Çin’in ekim ayında bazı ihracatlara izin verme taahhüdünün gecikmiş bir sonucu olarak yorumlandı.

İtriyum, ısı yalıtkanı olarak büyük değer taşıyor. Yarı iletken üretim ekipmanlarında, bilgisayar çiplerini kesen sıkışık lazerler arasında aşırı ısının yayılmasını önlemek için ayrıca jet motorları ve füzelerde elektronik sistemleri aşırı sıcaktan korumak amacıyla kullanılıyor. Disprozyum ise otomotiv sistemlerindeki mıknatıslarda ayrıca askeri modeller de dahil olmak üzere dronlarda yaygın biçimde kullanılıyor. Londra merkezli emtia veri şirketi Argus Media’ya göre Çin, ülke içinde kilogramı yaklaşık 200 dolara satılan ancak yurt dışında çok daha yüksek fiyatlara ulaşan disprozyumun ihracatını kısıtladı.

Üreticiler ABD'li şirketle anlaşmak konusunda kararsız

Kaliforniya’daki Mountain Pass’te ABD’nin tek nadir toprak madenine sahip olan MP Materials, geçen hafta yaptığı kazanç duyurusunda, Çin’in kısıtladığı nadir toprak türlerini rafine etmenin ilk aşamalarına başladığını duyurdu. Şirket şu anda Mountain Pass madeninde ve rafinerisinde işlenmesi daha kolay nadir toprak elementleri üretiyor. MP’nin yönetim kurulu başkanı ve CEO’su James Litinsky bir röportajda, şirketin itriyum gibi nadir toprakların saflaştırılmasının sonraki aşamaları için gerekli büyük yatırımları, müşterilerden uzun vadeli satın alma taahhütleri olmadan yapmayacağını söyledi. Ancak Batılı üreticiler, Çin’in çok daha ucuz malzeme ihracatına yeniden başlayabileceği endişesiyle sözleşme imzalamaya isteksiz davranıyor.

Çinli rafineriler önemli bir maliyet avantajını koruyor çünkü her yıl devasa miktarlarda nadir toprak işliyorlar ve bunların büyük kısmı elektrikli otomobil üretiminde kullanılıyor. Pekin’in genişletilmiş kısıtlamaları ertelemeye devam etmek için bazı nedenleri de var. Kasım ve aralık aylarında yürürlüğe girmesi planlanan bu önlemlerden iki hafta önce, 3 Kasım’daki ABD ara seçimlerinin ardından, 21 Asya-Pasifik ekonomisinin devlet ve hükümet başkanları yıllık zirveleri için Hong Kong’un yanındaki Çin metropolü Shenzhen’de bir araya gelecek. Çinli yetkililer, bu toplantının Çin’in ihracat kontrollerine bağlı küresel ekonomik sorunların gölgesinde kalmasını istemeyebilir. Trump ile Şi bu hafta bir anlaşmaya varamazsa, önümüzdeki aylarda başka bir fırsat daha doğabilir. Yetkililer, Trump’ın Çin ziyaretine karşılık olarak Şi’nin bu yıl ABD’ye olası bir ziyaret gerçekleştirmesini de planlıyor.

Öne çıkanlar

• Wall Street Journal’a konuşan kaynaklara göre teklif, Google ve SpaceX’i yörüngesel veri merkezleri konusunda rekabet etmelerine rağmen ortak hale getirebilir.

• SpaceX CEO’su Elon Musk, yapay zeka veri merkezlerini uzaya yerleştirmenin, yüksek kaynak gerektiren bu tesisleri inşa etmenin en maliyet etkin yolu olacağını savunuyor.

• Journal’a konuşan bir kaynak, Google’ın veri merkezi projesi için başka roket fırlatma şirketleriyle de görüşmeler yürüttüğünü belirtti.

Google başka hangi roket fırlatma şirketleriyle çalışabilir?

Eğer Google, önde gelen ticari fırlatma sağlayıcısı olarak ün kazanan SpaceX ile anlaşmaya varamazsa Jeff Bezos’a ait Blue Origin, yörünge fırlatmalarında uzmanlaşan Rocket Lab veya United Launch Alliance ile iş birliği seçeneklerini değerlendirebilir. Journal’ın haberinde, Google’ın roket fırlatma anlaşması için görüştüğü diğer şirketlerin isimleri açıkça belirtilmedi.

Arka plan

Musk, uzayda yapay zeka veri merkezleri kurmanın, tesislerin güneşten elde edebileceği güneş enerjisi sayesinde “çok düşük işletme ve bakım maliyetlerine” sahip olacağını öngörüyor. Google CEO’su Sundar Pichai ise geçen yılın sonlarında Fox News’e verdiği demeçte, yörüngesel veri merkezlerinin “yaklaşık on yıl içinde” yeni bir standart haline gelebileceğini söyledi. Pichai, Google’ın bu merkezlerin uygulanabilirliğini test etmek amacıyla önce uydular aracılığıyla uzaya “küçük makine rafları” göndereceğini ve ardından “ölçeği büyüteceğini” ifade etti.

Büyük teknoloji şirketleri, Dünya’daki veri merkezlerinin sınırlamalarına çözüm olarak gözlerini uzaya çevirmiş durumda. Veri merkezleri düzgün çalışabilmek için sunucularını soğutmak adına büyük miktarda su kullanıyor, giderek artması beklenen yüksek enerji ihtiyacına sahip oluyor ve geniş fiziksel alanlar gerektiriyor. Tüm bunlar, veri merkezlerinin kurulmasını veya büyümesini sınırlayabilen düzenleyici politikaların konusu haline geliyor.

Musk’ın SpaceX şirketi, kısa süre önce Anthropic ile bir anlaşma yaptığını duyurdu. Bu anlaşma kapsamında yapay zeka devi Anthropic, SpaceX’in Colossus süper bilgisayarına erişim sağlayacak. Anlaşmaya göre Anthropic, “birden fazla gigawatt seviyesinde yörüngesel yapay zeka işlem kapasitesi” oluşturmak için SpaceX ile ortaklık kurmaya ilgi gösterdi. SpaceX’in açıklamasında, yeni nesil yapay zekayı geliştirmek için gereken işlem gücünün, “Dünya üzerindeki enerji, arazi ve soğutma kapasitesinin önemli zaman çizelgelerinde sağlayabileceğinden daha hızlı arttığı” belirtildi. Açıklamada ayrıca, “uzay tabanlı işlem kapasitesinin, Dünya üzerinde daha az etkiyle neredeyse sınırsız sürdürülebilir enerji sunduğu” ifade edildi.

Öne çıkanlar

• Trump Truth Social’da yaptığı paylaşımda, Huang’ın davet edilmediğine dair daha önce CNBC’de çıkan haberi yalanladı ve şöyle yazdı: “Aslında Jensen şu anda Air Force One’da.”

• Geçen hafta verdiği bir röportajda Nvidia CEO’su, ABD Başkanı'nın  gezisine katılmak üzere davet edilip edilmediğini söylemeyi reddetmiş ancak şunu eklemişti: “Davet edilirsem, bu benim için bir ayrıcalık olurdu. Amerika Birleşik Devletleri’ni temsil etmek büyük bir onur olurdu.”

• Trump’ın paylaşımında, yolculukta kendisine eşlik eden onlarca yönetici arasında Elon Musk ve Tim Cook’un da isimleri yer aldı. Trump, Cook’tan yine “Tim Apple” diye bahsetti.

• ABD Başkanı, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’den bu şirketlere “kapıları açmasını” isteyeceğini, böylece onların “harikalarını ortaya koyabileceklerini” ve Çin’i “daha da yüksek bir seviyeye” taşıyabileceklerini söyledi.

• Trump ayrıca, iki lider bir araya geldiğinde bunun “ilk talebi” olacağını belirtti.

Huang, Nvidia’nın Çin pazarındaki durumu hakkında ne söyledi?

Geçen ayın sonlarında ABD merkezli düşünce kuruluşu Special Competitive Studies Project’e verdiği röportajda Huang’a, Washington’ın Nvidia’nın en gelişmiş çiplerinin Çin’e satışına getirdiği kısıtlamalar soruldu. Huang, “Nvidia bugün dünya pazarının yüzde 90’dan fazlasına sahip. Çin’de ise artık sıfıra düştük. Çin büyüklüğünde bir pazarı tamamen bırakmak stratejik açıdan çok mantıklı görünmüyor. Bu yüzden bunun büyük ölçüde ters teptiğini düşünüyorum" yanıtını verdi. Huang ayrıca, bu politikanın “o dönemde” mantıklı gelmiş olabileceğini ancak artık yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ve ABD’li çip şirketlerinin Çin’de faaliyet göstermesinin “oldukça mantıklı” olduğunu söyledi.

Trump ile birlikte Çin’e giden iş dünyası liderleri

Trump’ın paylaşımında, Jensen Huang dışında uçuşa katılan birçok iş insanının adı da yer aldı:

• Tesla ve SpaceX CEO’su Elon Musk
• Apple CEO’su Tim Cook
• BlackRock CEO’su Larry Fink
• Blackstone Group CEO’su Stephen Schwarzman
• Boeing CEO’su Kelly Ortberg
• Cargill Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Brian Sikes
• Citigroup CEO’su Jane Fraser
• GE Aerospace CEO’su Larry Culp
• Goldman Sachs Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su David Solomon
• Micron CEO’su Sanjay Mehrotra
• Qualcomm CEO’su Cristiano Amon

ABD BAşkanı isimlerini anmasa da Illumina CEO’su Jacob Thaysen, Mastercard CEO’su Michael Miebach, Visa CEO’su Ryan McInerney, Coherent CEO’su Jim Anderson ve Meta Başkanı Dina Powell McCormick’in de kendisiyle birlikte Çin’e seyahat ettiği belirtildi.

ABD Başkanı Trump Çin gezisine beş milyarder götürecek

Özel jet seyahati 1960’ların ortasında ortaya çıktığında, ticari havacılık sektörü henüz nispeten yeniydi ve yoğun şekilde düzenleniyordu. En seçkin özel uçak hizmetleri, ana akım havayollarının en iyi uygulamalarını taklit etti  ve bu çalışma prensibi bugün hala etkisini sürdürüyor. Elevate Aviation Group CEO’su Greg Raiff’'e göre özel havacılık yalnızca bir ulaşım hizmeti değil, bir konaklama ve misafirperverlik deneyimi olarak görülmeli. Jet rezervasyonları yapmak, programları yönetmek ve ödemeleri işlemek sektör için gerekli işlevler olabilir. Ancak neden yolculuk deneyiminin özü bunlar olsun? Ve neden lüks müşteriler sıradan yolcular gibi muamele görsün?

Özel jet seyahatinin evrimi

Elevate, esas olarak uçak sahiplerine ve yüksek gelirli charter müşterilerine hizmet veren tam kapsamlı bir özel havacılık operatörü. Raiff, yüksek ücret ödemeye hazır müşteriler için kişiselleştirilmiş hizmetlere odaklanarak çıtayı yükseltmeyi amaçlıyor. New York çıkışlı bir uçuşta yemek servisi, New York’un önde gelen sushi teslimat hizmeti Jōji Box tarafından sağlanırken, Manhattan’ın ünlü markalarından Murray’s Cheese deneyime daha fazla keyif katmak için özel meyve ve kuruyemişlerle hazırlanmış bir peynir tabağı sundu. İçecek seçenekleri arasında şampanya ve özel kokteyller yer aldı.

Bu deneyim, sıradan bir lüks jet yolculuğundan daha iyisi için ödeme yapmaya istekli kişiler için tasarlandı. Bu deneyimle Challenger 650 ile New York’tan Miami’ye bir uçuş yaklaşık 32 bin 300 dolara mal oluyor. Raiff, “Birçok insanın uçağı var. Birçok insanın müşteri hizmetleri temsilcileri var. Birçok insanın uygulaması veya teknolojisi var. Ama özel havacılığı misafirperverlik sektörünün zirvesi olarak gören bir şirket olduğunu sanmıyorum. Ben işi böyle görüyorum. Teknolojiyi de yalnızca bunu sunabilmemizi sağlamak için kullanıyoruz" diyor. 

Raiff, yapay zekanın özel hava taşımacılığını kökten değiştireceğine ve geleneksel müşteri hizmetleri ile rezervasyon rollerinin çoğunu ortadan kaldıracağına inanıyor. Ancak bunu dayatılmış teknokratik bir gelecekten ziyade, değişen tüketici tercihlerine verilen bir yanıt olarak görüyor.

"Özel havacılıkta temel bir değişim görüyoruz"

TCS World Travel uzmanları Mary Campbell ve Anna Clark, "Özel havacılıkta temel bir değişim görüyoruz ve bunu yönlendiren şey yolcuların kendisi. Günümüz yolcuları artık uçuşu, seyahatin başlamasından önce aşılması gereken lojistik bir adım olarak görmüyor. Havada geçirilen zamanın da yerdeki deneyimler kadar özenli ve kusursuz olmasını bekliyorlar" diyor.  Akıllı telefonun ortaya çıkışı bir dönüm noktasıydı. Araç paylaşım hizmetlerinde temel yenilik aynı zamanda bir kategori değişimiydi. Özel araçların sisteme dahil edilmesi, taksi filolarını ana ulaşım kaynağı olmaktan çıkardı. Araç arzı aniden arttı. Kullanım kolaylığı, daha yüksek erişilebilirlik ve daha geniş seçenek isteyen müşteri kitlesi sayesinde talep de büyüdü. Misafirperverlik ve müşteri hizmetleri, piyasadaki bir verimsizlik alanı olarak değerlendirilip avantaja dönüştürüldü.

Taksilerden araç paylaşım hizmetlerine geçiş gerçekleşmeden önce bile, özel jet pazarının büyük bir kısmı operatörler, aracılar ve platformlardan oluşan bir mozaik gibi işliyordu. Bu sistemde, maddi durumu iyi olan yolcular bile kalitesiz uzlaşmaları kabul etmek zorunda kalıyor. Uzun süredir altın standart olarak görülen kısmi mülkiyet programları, uzun vadeli taahhütler, önemli miktarda peşin sermaye ve uçak türü, uygunluk durumu ve zamanlamaya göre değişebilen karmaşık fiyatlandırma yapıları gerektiriyor. Jet kartları ve üyelik programları esneklik vaat eder ancak ayrıntılarda sorunlar yatıyor: kısıtlamalar, kullanılamayan tarihler, süresi dolan fonlar. Bu deneyim, kesinlikten kaynaklanan lüks ile çelişiyor.

Elevate'in iş modeli, bu parçalanmışlığı azaltmaya odaklanıyor: gereksiz aktarmaları ortadan kaldırmak, rezervasyon sürecini basitleştirmek ve satın alma anında sabitlenen fiyatlar sunmak. Ücreti önceden gösteren bir uygulama, taksiye binmek yerine Uber'i tercih etmenin cazibesini yansıtıyor. Bu yaklaşım, uzun vadeli sahiplik taahhütleri talep etmek veya müşterileri belirli bir uçak kategorisine bağlamak yerine, yolcuların her seyahate en uygun uçuşu, aktarma tarzı fiyat ayarlamaları ya da rezervasyon sonrası sürprizler olmadan seçmelerine olanak tanıyor.
 

Maine’den Rhode Island’a kadar uzanan kıyı şeridinde yer alan bu beş prestijli tesis, kendine özgü atmosferi ve ayrıcalıklı hizmet anlayışıyla dikkat çekiyor.

Ocean House: Klasik ihtişamın modern yorumu

Rhode Island’daki beş yıldızlı Ocean House, 1900’lü yılların zarafetini günümüz lüksüyle buluşturan ikonik bir sahil oteli olarak öne çıkıyor. Forbes Travel Guide tarafından beş yıldızla ödüllendirilen tesis; girişte sunulan şampanya, 24 saat oda servisi, canlı müzik etkinlikleri ve sommelier eşliğinde şarap tadımlarıyla misafirlerine üst düzey bir deneyim yaşatıyor.

Özel plaj alanında kişisel hizmet sunulurken, tesisin yatlarıyla Atlantik kıyılarında özel deniz turları da düzenleniyor. Otelin okyanus manzaralı restoranları ise özellikle yaz aylarında sahilde gerçekleştirilen geleneksel ıstakoz etkinlikleriyle gastronomi tutkunlarının ilgisini çekiyor.

Chatham Bars Inn: Cape Cod’un tarihi simgesi

1914 yılından bu yana hizmet veren Chatham Bars Inn, Cape Cod’un en köklü ve prestijli otelleri arasında yer alıyor. Tarihi dokusunu koruyarak modern bir anlayışla yenilenen tesis; beyaz kumlu özel plajı, okyanus kenarındaki havuzu ve ödüllü spa merkeziyle dikkat çekiyor.

Misafirler ister ana binada ister daha sakin bir atmosfer sunan özel kır evlerinde konaklayabiliyor. Bölgenin en popüler aktiviteleri arasında ise fok ve balina gözlem turları bulunuyor. Otelin tekneleriyle düzenlenen geziler, Cape Cod kıyılarını keşfetmek isteyenler için unutulmaz bir deneyim sunuyor.

Wequassett Resort: Doğayla iç içe lüks kaçış

Pleasant Bay kıyısında konumlanan Wequassett Resort and Golf Club, yüz yılı aşkın süredir Cape Cod’un en gözde yaz destinasyonlarından biri olarak kabul ediliyor. 27 dönümlük geniş bir araziye yayılan tesis; yemyeşil bahçeleri, bataklık manzaraları ve okyanusa bakan özel süitleriyle sakinlik arayanlara hitap ediyor.

Tesisin öne çıkan noktalarından biri ise ödüllü restoranı Twenty-Eight Atlantic. Şef James Hackney’nin mevsimsel ürünlerle hazırladığı özel menüler, yaz akşamlarını unutulmaz bir gastronomi deneyimine dönüştürüyor. Ayrıca her yıl düzenlenen Cape Cod Caz Festivali de otelin yaz sezonundaki önemli etkinlikleri arasında yer alıyor.

Ocean Edge Resort: Sahilde romantik yaz akşamları

Cape Cod’daki Brewster bölgesinde bulunan Ocean Edge Resort & Golf Club içerisindeki tarihi Mansion at Ocean Edge, Viktorya dönemi mimarisini modern detaylarla birleştiriyor. 1907’de inşa edilen yapı, günümüzde lüks konaklama anlayışıyla yeniden tasarlanmış durumda.

Tesiste özel plaj erişimi, gün batımı ateş etkinlikleri, spa merkezi, golf sahası ve istiridye yataklarına düzenlenen turlar gibi birçok aktivite sunuluyor. Yaz akşamlarının en keyifli anlarından biri ise sahilde gün batımını izlerken The Beach Bar’da deniz ürünlerinin tadını çıkarmak oluyor.

Cliff House Maine: Okyanusun üzerinde eşsiz manzara

Maine eyaletinin Ogunquit bölgesindeki Bald Head Cliff üzerinde yer alan Cliff House Maine, Atlantik Okyanusu’na tepeden bakan konumuyla dikkat çekiyor. 1872’den bu yana faaliyet gösteren tarihi tesis, tamamı deniz manzaralı 200’den fazla oda ve süite sahip.

Yaklaşık 9 bin metrekarelik spa alanı, kapalı ve açık havuzları ve sanat atölyelerinden astronomi etkinliklerine kadar uzanan aktiviteleriyle tesis, klasik sahil tatilinin ötesinde kapsamlı bir deneyim sunuyor. Okyanus manzaralı Terrace restoranı ise özellikle taze deniz ürünleriyle öne çıkıyor.

Öne çıkanlar

• Nintendo, amiral gemisi oyun konsolunun fiyatını artıran son oyun şirketi oldu. Şirket, hayal kırıklığı yaşayan tüketicilere Switch 2’nin ABD fiyatının eylül ayında 50 dolar artacağını duyurdu. Bu gelişme, büyük rakibi Sony’nin PlayStation konsollarının fiyatını artırmasından sadece birkaç hafta sonra geldi.

• Nintendo, fiyat artışı açıklamasında belirsiz şekilde “piyasa koşullarını” gerekçe gösterdi. Ancak Japon oyun şirketi cuma günü yayımladığı mali raporda, 2027 mali yılı için kar düşüşü beklediğini açıkladı ve bunun nedenleri arasında “bellek gibi bileşenlerin daha yüksek fiyatlarını” gösterdi.

• Reuters’ın haberine göre bellek çiplerinin maliyeti son aylarda hızla yükseldi ve 2026’nın ilk çeyreğinde iki katına çıktı. Bunun nedeni, yapay zeka veri merkezlerinden gelen devasa talebin tüketici ürünleri için ayrılan arzı kısıtlaması.

• Yarı iletken şirketi Synopsys’in CEO’su Sassine Ghazi, bellek çipi arzının büyük bölümünün “doğrudan yapay zeka altyapısına gittiğini ancak pek çok başka ürünün de belleğe ihtiyaç duyduğunu” söyledi. Bunun diğer sektörleri adeta “aç bıraktığını” ifade etti.

• Video oyun haber sitesi Polygon daha önce, büyük bellek çipi üreticilerinin ürünlerini yapay zeka veri merkezlerine satmaya teşvik edildiğini bildirmişti. Çünkü bu satışlardan, tüketici ürünlerinde kullanılacak bellek donanımını satmaya kıyasla çok daha fazla gelir elde edebiliyorlar.

• Ghazi ayrıca, bellek çipi şirketlerinin üretim kapasitelerini artırmak için çalıştığını ancak üretimdeki artışın mevcut kıtlığı dengelemesinin en az iki yıl sürebileceğini belirtti.

Hangi ürünler daha pahalı hale geldi?

Başlıca oyun konsollarının çoğunun fiyatı son sekiz ay içinde arttı. Nintendo’nun Switch 2’si, Sony’nin PlayStation’ı ve Microsoft’un Xbox’ı zamlandı; Switch ve PlayStation ise son altı hafta içinde yeni fiyat artışları açıkladı. Sony’nin son PlayStation zammı, amiral gemisi konsolunun her sürümünün fiyatını 100 ila 150 dolar artırdı. Bu ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük tarifelerinin tedarik zinciri üzerinde baskı oluşturmasının ardından bir yıl içindeki ikinci zam oldu.

Bilgisayarlar da bu durumdan etkilendi. Microsoft, nisan ayında Surface dizüstü bilgisayar ve tablet serisi için büyük bir fiyat artışı duyurdu. Microsoft’un açıklamasına göre 13 inçlik Surface Pro artık 1.499 dolardan başlıyor; bu da piyasaya çıktığındaki 999 dolarlık fiyatına göre 500 dolarlık bir artış anlamına geliyor. Apple ise bu ayın başlarında, 256 GB depolama alanına sahip ve 599 dolar fiyatlı en ucuz Mac Mini masaüstü bilgisayar sürümünü satıştan kaldırdı. Böylece 799 dolar fiyatlı 512 GB’lık model en ucuz seçenek haline geldi.

Bu karar, görevden ayrılan Apple CEO’su Tim Cook’un nisan ayındaki mali sonuç toplantısında yaptığı uyarının ardından geldi. Cook, bellek kıtlığı nedeniyle şirketin “özellikle bazı Mac modellerinde büyük tedarik kısıtlamaları yaşayacağını” ve “önemli ölçüde daha yüksek bellek maliyetleri” beklediklerini söylemişti. Meta da nisan ayında Quest sanal gerçeklik başlıklarının fiyatlarını 50 ila 100 dolar artırdı. Şirket, “yüksek performanslı VR donanımı üretmenin maliyetinin ciddi şekilde arttığını” belirtti ve özellikle bellek çiplerini gerekçe gösterdi.

Bellek çipi sıknıtısı ne kadar sürecek?

Bazı tahminlere göre kıtlığın en az 2027 sonuna kadar sürmesi bekleniyor, hatta yıllarca devam edebilir. Samsung yöneticilerinden biri, nisan ayındaki mali toplantıda bellek krizinin 2027’de daha da kötüleşebileceği uyarısında bulundu ve “2027 için arz-talep farkının, 2026’ya kıyasla daha da büyümesinin beklendiğini” söyledi. Güney Koreli milyarder ve SK Group Başkanı Chey Tae-won ise mart ayında daha karamsar bir uyarı yaptı. Yarı iletken üreticisi SK Hynix’in de sahibi olan grubun başkanı, kıtlığın beş yıl daha sürebileceğini söyledi. Chey, SK Hynix gibi bellek donanımı üreticilerinin üretimi artırmak için çalıştığını ancak üretim kapasitesinin talebi karşılayabilecek seviyeye ulaşmasının 2030 yılına kadar sürebileceğini belirtti.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel ve sanatsal dayanışmayı güçlendirmeyi hedefleyen etkinlikte telif haklarının korunması ele alındı. Dijitalleşmenin müzik sektörüne etkileri, yapay zeka ve uluslararası iş birlikleri gibi başlıklar programda tartışıldı.

MESAM Yönetim Kurulu Başkanı Recep Ergül, program kapsamında yaptığı konuşmada kurumun tarihine değindi. Ergül, MESAM’ın 1986 yılında müzik eseri sahiplerinin haklarını korumak amacıyla kurulduğunu belirtti. Kurumun bugün yalnızca Türkiye’nin değil bölgenin en güçlü telif birliklerinden biri haline geldiğini ifade etti.

Müziğin sınır tanımadığını belirten Recep Ergül, “Müzik sınır tanımaz. Ancak sanatçının emeğinin korunması için güçlü bir telif sistemi şarttır. MESAM olarak yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın birçok ülkesinde üyelerimizin haklarını koruyoruz. Hedefimiz, dünya çapında faaliyet gösteren telif birlikleri arasında ilk 20 içerisinde yer almak.” dedi.

Ergül, MESAM’ın bugün 192 ülkede temsil ağı bulunduğunu aktardı. 17 binden fazla üyeye sahip olduklarını vurgulayan Ergül, dijital platformlarda telif haklarının korunmasının artık çok daha kritik hale geldiğini kaydetti.

Yapay zeka teknolojilerinin müzik sektörü üzerindeki etkilerine dikkat çeken Recep Ergül, “Bugün karşı karşıya olduğumuz en önemli başlıklardan biri de yapay zeka ile üretilen içeriklerdir. Türkiye olarak bu konuda önemli çalışmalar yürütüyoruz. Sanatçının emeğini merkeze alan bir sistemin korunması gerektiğine inanıyoruz. Bu tecrübeleri kardeş Azerbaycan ile paylaşmaya hazırız.” ifadesini kullandı.

MESAM’ın son yıllarda dijital lisanslama sistemlerini geliştirdiğini belirten Ergül, yeni kullanım alanlarına değindi. Restoranlar, kamusal alanlar ve hizmet sektörleri gibi alanların lisanslama sistemine dahil edildiğini açıkladı.

Azerbaycan ile ilişkilerin önemine değinen Recep Ergül, birliğin bünyesinde çok sayıda Azerbaycanlı üye bulunduğunu söyledi. İki ülke arasındaki kültürel bağların her geçen gün daha da güçlendiğini belirtti.

Azerbaycan’ın köklü bir kültüre sahip olduğunu ifade eden Ergül, “Azerbaycan köklü kültürü, güçlü sanatçıları ve sanata verdiği değerle çok önemli bir ülkedir. İnanıyoruz ki iki kardeş ülke arasında telif hakları alanındaki iş birlikleri önümüzdeki dönemde daha da büyüyecek. Ortak projeler ve bilgi paylaşımı bu sürece büyük katkı sağlayacaktır.” değerlendirmesini yaptı.

Türkiye ve Azerbaycan’dan katılan temsilciler, ortak kültürel mirasın korunması adına iş birliğinin önemine dikkat çekti. Bakü'deki programa yerel müzik camiasının temsilcilerinin yanı sıra MESAM heyeti yoğun katılım gösterdi.

Etkinlikte MESAM Yönetim Kurulu Başkanı Recep Ergül ile birlikte başkan yardımcıları Hakan Sarıca, Selim Çaldıran ve Mustafa Kul hazır bulundu. Yönetim Kurulu Üyeleri Ahmet Şafak ve Ferzinde Kaya ile MESAM Genel Sekreteri Ali Haydar Yıldız da heyette yer aldı.

Avrupa Obezite Araştırmaları Derneği (EASO) tarafından düzenlenen 33. Avrupa Obezite Kongresi (ECO 2026), bu yıl 12-15 Mayıs tarihleri arasında ilk kez Türkiye’nin ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştiriliyor. Avrupa genelinde yaklaşık 45 milyon bireyin obeziteyle mücadele ettiği biliniyor. Obezite görülme oranında Avrupa’da birinci sırada yer alan Türkiye'deki bu zirve, binlerce sağlık profesyonelini bir araya getiriyor. Novo Nordisk ve Lilly Türkiye’nin ana paydaşlar arasında yer aldığı kongrede, obezite sadece bir kilo sorunu olarak değil, biyolojik bir süreç ve kronik bir hastalık olarak tüm yönleriyle ele alınıyor.

Novo Nordisk, kongre kapsamında obezite yönetimine dair toplam 52 bilimsel özeti içeren kapsamlı bir veri setini ilk kez kamuoyuyla paylaşıyor. Şirket, obeziteyi biyolojik ve kronik bir hastalık olarak tanımlayan oturumlara liderlik ediyor. Obezite alanında 30 yılı aşkın süredir bilimsel çalışmalar yürüten kurum, özellikle kadın sağlığına odaklanan veriler sunuyor. Menopozun tüm evrelerini yaşayan kadınlarda obezite yönetiminin faydaları uzmanlarla paylaşılıyor. Bu dönemde karşılaşılan sağlık zorlukları ve kilo kontrolünün menopoz semptomları üzerindeki etkileri güncel çalışmalarla detaylandırılıyor.

Obezitenin görünmeyen gerçekleri ve toplumsal algı

Lilly Türkiye, kongre ile eş zamanlı olarak obeziteye yönelik toplumsal algıyı dönüştürmeyi hedefleyen "Obezite: Görünmeyen Gerçekler" deneyim alanını hayata geçirdi. Beyoğlu’ndaki Hope Alkazar’da 11-15 Mayıs 2026 tarihleri arasında ziyarete açık olan alan, hastalığın biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarını bilimsel verilerle gözler önüne seriyor. Deneyim alanının açılışında düzenlenen panelde konuşan Lilly Türkiye Genel Müdürü Ryan Dawson, 150 yıllık tarihlerinde bilimi iyileşmeye dönüştürmeyi amaçladıklarını vurguladı. Dawson, obezite ile yaşayan kişilerin kanıta dayalı tedavi ve etkili müdahaleyi hak ettiklerini belirterek, "Obezite profesyonel tıbbi danışmanlık ile diğer kronik hastalıklar gibi ele alınmalı. Bu kişilerin maruz kaldığı damgalanma gibi engeller, sağlık hizmetlerine erişimlerini de olumsuz etkiliyor." ifadesini kullandı.

Türkiye’de yetişkinlerde obezite görülme sıklığının yüzde 36 seviyesine ulaştığına dikkat çeken Ryan Dawson, Türkiye'nin Avrupa’nın en kilolu ülkesi konumunda olduğunu hatırlattı. Dawson, kongrenin Türkiye’de yapılmasının bu açıdan büyük anlam taşıdığını söyleyerek, "Bir halk sağlığı sorunu olan obeziteyi farklı paydaşlarla konuşup, birlikte çözüm geliştirebileceğimize inancımız çok büyük." değerlendirmesini yaptı. Deneyim alanının son durağında ziyaretçiler, Albert Health’in dijital sağlık platformu üzerinden beden farkındalıklarını değerlendirme imkânı buluyor.

Ekonomik yük 132 milyar doları aşabilir

Panelde obezitenin devasa ekonomik boyutuna değinen Veri Enstitüsü Kurucusu Bekir Ağırdır, çarpıcı veriler paylaştı. Obezitenin bireysel bir sorundan öte çok boyutlu bir halk sağlığı meselesi olduğunu belirten Ağırdır, toplumsal önyargıların tedaviye erişimi engellediğini söyledi. Ağırdır, dünya genelinde obezitenin ekonomik yükünün 2035’te 4,32 trilyon dolara ulaşacağının öngörüldüğünü ifade etti. Türkiye verilerine değinen Ağırdır, "2019 yılında aşırı kilo ve obezitenin ekonomik yükünün yaklaşık 14,64 milyar dolar olduğu biliniyor. 2060 yılında ise bu yükün 132,5 milyar dolara yükseleceği öngörülüyor ki bu da Gayrisafi Millî Hasıla’nın yüzde 3,2’sine karşılık geliyor." açıklamasında bulundu.

Bekir Ağırdır, Lilly Türkiye ile birlikte obeziteyle yaşayan bireylerin gerçek yaşam deneyimlerini anlamaya yönelik kapsamlı bir araştırma süreci başlattıklarını duyurdu. Türkiye Obezite Araştırma Derneği (TOAD) Genel Sekreteri Prof. Dr. Feray Akbaş ise sürdürülebilir sağlık sonuçları için tıbbi desteğin şart olduğunu vurguladı. Akbaş, IPSOS tarafından yapılan "Obezite Algısı Araştırması" sonuçlarına göre Türkiye'de obeziteli bireylerin yüzde 80'inin kilolarını kontrol etmeyi düşündüğünü, ancak sadece yüzde 35'inin son bir yıl içinde doktora danıştığını belirtti. Prof. Dr. Feray Akbaş, "Türkiye'de obezite ile yaşayan kişilerin yüzde 45'i kilomu kendi başıma kontrol etmeyi tercih ederim diyor. Bu oran birçok ülkeye kıyasla oldukça yüksek, ancak başarılı kilo yönetimi bu şekilde çok zor." diyerek sağlık profesyonellerinin rolüne dikkat çekti.

Günler sonra, gümüş üçte bir oranında düşerek 76 dolara gerilediğinde ve altın beş bin doların altına indiğinde de Sprott aynı derecede sakin kaldı. Dünyanın dört bir yanında çatışmaların arttığını ve insanların daha güvenli yatırımlara yöneldiğini, bu yüzden böyle dalgalanmaların beklenen şeyler olduğunu söyledi. Ona göre bu hareketler, küresel belirsizlik ortamında yön arayan bir piyasayı yansıtıyordu.

Bu durum, birçok yeni yatırımcının altın ve gümüşe yönelmesinin sebeplerinden biri olabilir ancak Sprott’a göre metallerdeki çılgın yükselişin arkasında başka bir neden daha vardı: Merkezi hükümetlerin sorumsuz harcamaları. Bu, “sağlam para” savunucularının onlarca yıldır dile getirdiği bir görüş. Teoriye göre yüksek kamu harcamaları, tüketicilerin itibari paralara olan güvenini aşındırdı ve insanları değer saklama aracı olarak görülen değerli metaller gibi somut varlıklara yöneltti. Sprott, “Bence hepimiz hükümetlerin finansal sistem, para basımı ve aşırı harcama konusunda oldukça sorumsuz davrandığını biliyoruz. Kanada, ABD, İngiltere, Japonya fark etmez, hepsi aşırı harcadı. Sanki para basabiliyorsak matbaayı çalıştıralım diye düşünüyorlar ve böylece aşırı harcıyoruz" diyor. 

İşte bu inanç, onu sadece külçe altın biriktirmeye değil, aynı zamanda 200’den fazla altın ve gümüş şirketinde hisse toplamaya da yöneltti. Derin sektör bilgisi sayesinde, varlıklarının düşük değerlendiğine inandığı küçük ve az bilinen şirketleri hedef alabildi. “Ben maden yataklarına bakarım. Jeolog değilim, kayalar hakkında hiçbir şey bilmem ama sayıları bilirim… Eğer ödül büyükse, kaybetmeyi göze alabilirim.”

Bu yaklaşım işe yaradı. Şu anda 120 madencilik şirketinde hissesi bulunan ancak yatırımlarını 10’dan az şirkette yoğunlaştıran Sprott’un serveti yaklaşık 3,3 milyar dolara ulaştı. Bu rakam 2025’in başından bu yana yaklaşık dört kat artış anlamına geliyor ancak 4,6 milyar dolarlık zirvesinden yaklaşık yüzde 30 aşağıda. Sprott ile yakın çalışanlar onun sabırlı ve sarsılmaz mizacını övüyor. Toronto merkezli gümüş şirketi Stroud Resources’ın yönetim kurulu başkanı ve Sprott’un aile ofisinde danışmanlık rolü bulunan uzun süreli arkadaşı Jeff Kennedy şöyle diyor: “Hiçbir zaman kararsız konuşmaz. Bir görüşü vardır ve o görüşün arkasına adını ve itibarını koyup sabırla beklemeye hazırdır.”

"İyi bir yatırımcı olduğum ortaya çıktı"

Sprott’un dünyanın en büyük metal boğalarından biri haline gelme yolculuğu, Kanada’nın başkenti Ottawa’da başladı. Babası bir devlet görevlisiydi. Sprott, yatırım ilgisini kendisine boş zamanlarında amatör hisse işlemleri yapan babasının aşıladığını söylüyor. “Hisse piyasasıyla ilgili konuşabileceğim biri vardı” diyor. 1965’te Ottawa’daki Carleton Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra Merrill Lynch’te bilgisayar programcısı ve piyasa analisti olarak çalıştı. Üç yıl sonra butik bir Kanada hisse araştırma şirketine geçti ve burada on yıl geçirdi. Bir miktar para biriktirdikten sonra 1980’de Toronto Borsası’nda kendi koltuğunu satın aldı ve kurumsal yatırımcılara araştırma ve portföy yönetimi hizmeti veren Sprott Securities’i kurdu.

İlk büyük başarısı, 1980’lerde Ontario merkezli Lakeshore Mines’a yaptığı yatırımdı. İçeriden öğrenenlerin işlemlerini inceleyerek bazı madencilik şirketlerinin sürekli birbirlerinin hisselerini aldığını fark etti. Bu onu şirketleri kendi başına değerlemeye yöneltti ve piyasanın şirketlerin gerçek değerini ciddi biçimde küçümsediği sonucuna vardı. Hisseleri yaklaşık 5 dolardan aldı. Altı ay içinde hisseler 50 dolar civarında işlem görüyordu. “Para yönetimi işinde olmayı planlamamıştım ama iyi bir yatırımcı olduğum ortaya çıktı” diyor.

2000 yılına gelindiğinde, ilk dot-com balonu şişerken, Sprott piyasa çökerse ne olacağı konusunda endişelenmeye başladı. İşte o zaman ilk kez altın ve gümüş üzerine büyük bahis oynadı; hisselerde açığa satış yaparken değerli metallerde uzun pozisyon aldı. Bu öngörülü bir hamleydi. Kısa süre sonra piyasa yüzde 80 düştü. Sprott daha sonra Sprott Securities’in aracılık bölümünü çalışanlarına sattı, varlık yönetimi bölümünü kendisi için tuttu ve madencilik şirketlerine yatırım yapmaya başladı. Çıkarılmamış maden rezervleri, maliyet ve mineral kalitesi konusundaki belirsizlik nedeniyle genellikle işlenmiş versiyonlarından daha düşük değerlenir. Sprott bunu bir avantaj olarak gördü. Forbes’a verdiği demeçte bugün bile rezerv miktarı, tenör sınırı ve maden faaliyetleri gibi ölçütlere bakarak yatırım maliyetini piyasa fiyatlarıyla karşılaştırdığını söylüyor.

Bugün 1,3 milyar dolar değerindeki en büyük yatırımı Hycroft Mining Holding Corp. da bu düşük değerlenmiş spekülatif yatırımlardan biriydi. Onu cezbeden şey, şirket üretime henüz başlamamış ve borç yükü altında olmasına rağmen, Nevada’nın kuzeyindeki ana maden sahasının devasa altın ve gümüş rezervleriydi. Tezine güvenen Sprott, Hycroft’a 360 milyon doların üzerinde sermaye enjekte etti ve kredilerini yeniden yapılandırmasına yardımcı oldu. Bunun karşılığında şirkette yüzde 1 hisse ve gelecekteki tüm madencilik gelirleri üzerinden yüzde 1,5 net telif hakkı aldı. Birkaç yıllık dalgalanmanın ardından Hycroft hisseleri yükselmeye başladı. Sprott daha fazla yatırım yaptı. Ardından hisseler adeta patladı; şirket aktif operasyonlara yeni başlamış ve henüz altın ya da gümüş üretmemiş olmasına rağmen, 2025 başından bu yana yüzde 1482 yükseldi.

Sprott’un ikinci büyük yatırımı olan Ontario merkezli Discovery Silver Corporation da benzer bir hikaye. Mayıs 2019’da Discovery (o zamanki adıyla Discovery Metals Corp.) ile Levon Resources Ltd. birleşerek Meksika ve Porto Riko’daki projelere odaklanan bir gümüş keşif şirketi kurdu. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Sprott yaklaşık 6 milyon dolar yatırım yaparak yeni birleşen şirketin hisselerinin neredeyse dörtte birini satın aldı. Bu yeni fonlarla Discovery, Meksika’nın Chihuahua bölgesindeki büyük Cordero madenine odaklandı; şirket burada yaklaşık bir milyon ton altın, gümüş, kurşun ve çinko bulunduğunu öngörüyordu.

Sonraki bir buçuk yıl boyunca Sprott şirkete ek 22 milyon dolar daha yatırdı ve payını yüzde 25’e çıkardı. Bu durum hisselerde üç kattan fazla yükselişe yol açtı. Ardından Discovery Silver’ın Ocak 2025’te Ontario’daki büyük bir altın madenciliği projesini 425 milyon dolara satın alması hisseleri yüzde 998 yükseltti ve Sprott’un payının değerini 400 milyon dolara taşıdı.

Talep sürekli arzın önünde gidiyor

Geleceğe baktığında Sprott hala özellikle gümüşe odaklanmış durumda; çünkü küresel talep arzı aşmaya devam ediyor. Kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşu Silver Institute’a göre küresel piyasa son beş yıldır açık veriyor. Talep sürekli arzın önünde gidiyor. Talebi artıranlar sadece kıyamet senaryolarına inanan insanlar değil: gümüş; bataryalar, elektronik ürünler, elektrikli araçlar ve güneş panellerinde yaygın biçimde kullanılıyor.

Sprott ayrıca manganez alanına da yatırım yapmaya başladı. 2024 sonlarında Samsung’un yayımladığı ve metalin saflaştırılmış yoğun bir formunun (şu anda çoğunlukla çelik üretiminde kullanılıyor) daha verimli yeni bir elektrikli araç bataryası geliştireceğini anlatan bir raporu okuduktan sonra Euro Manganese Inc ve Manganese X Energy Corp hisselerini topladı. Hindistan’ın Haydarabad kentindeki piyasa araştırma şirketi Mordor Intelligence’a göre küresel manganez pazarının önümüzdeki beş yılda yaklaşık 33 milyar dolardan 41 milyar dolara çıkması bekleniyor. Sprott, “Muhtemelen dört ya da beş manganez madencisi şirketinde payım var ve çoğunda yüzde 20’ye kadar hisse sahibiyim" diyor.

İran’daki çatışmalar da dahil olmak üzere mevcut jeopolitik karmaşa Sprott’u endişelendirmiyor. Ayrıca Nvidia, Microsoft veya Apple gibi popüler hisselerle de özellikle ilgilenmiyor. Bunun yerine, son 40 yılı aşkın süredir yaptığı gibi metallere bağlı kalıyor ve sektör bilgisiyle yatırım tezine duyduğu güvenin onu uzun vadede üstün performansa taşımaya devam edeceğine inanıyor. “Bence en iyi tavsiyelerden biri şu: Eğer haklı olduğunu düşünüyorsan, yolundan sapma ve sabırlı ol.”

Ancak artık yeni bir yıkım çağının içindeyiz.

Bu kez hedef doğrudan insan değil; insanlığın ortak yaşam zemini olan doğa.

Ormanların bilinçli şekilde yok edilmesi, nehirlerin zehirlenmesi, denizlerin plastik çöplüğüne dönüştürülmesi, milyonlarca canlının yaşam alanlarının ortadan kaldırılması, zeytinliklerin, tarım arazilerinin, mercan resiflerinin ve yağmur ormanlarının kısa vadeli rant uğruna geri dönülmez biçimde tahrip edilmesi artık sıradan çevre ihlalleri olarak görülemez.

Çünkü doğaya karşı işlenen bazı suçların etkisi savaşlardan bile daha uzun sürüyor.

Bir şehir on yılda yeniden inşa edilebilir. Ama yok edilen bir ekosistem bazen yüzlerce yılda geri dönmüyor. Bazı türler sonsuza kadar kayboluyor. Toprak ölüyor. Yeraltı suları tükeniyor. İklim dengesi bozuluyor.

Bu nedenle artık yeni bir kavramı çok daha ciddi biçimde tartışmak zorundayız:

“Doğa kırımı” — Yeni yüzyılın sessiz suçu

“Ecocide” yani doğa kırımı, yalnızca çevreye zarar vermek değil; yaşamın sürdürülebilirliğini sistematik biçimde yok etmektir.

Bugün iklim krizinin, kuraklığın, gıda güvensizliğinin ve kitlesel göçlerin arkasında çoğu zaman kontrolsüz çevresel yıkım bulunuyor.

Bu artık romantik çevrecilik meselesi değil; küresel güvenlik, ekonomi ve medeniyet meselesidir.

Atmosfer ortak. Denizler ortak. İklim ortak.

Felaketin sınırı yok.

Dünyadaki en çarpıcı doğa kırımı örnekleri

Bugün dünyada yaşanan bazı çevresel yıkımlar artık klasik çevre sorunu boyutunu aşmış durumda.

Amazon Ormanları – Brezilya

Dünyanın “akciğeri” olarak görülen Amazon yağmur ormanlarının önemli bölümü:

* madencilik,
* tarım lobileri,
* kaçak ağaç kesimi,
* büyük ölçekli hayvancılık faaliyetleri
    nedeniyle yok ediliyor.

Bu yalnızca Brezilya’nın değil, küresel iklim sisteminin sorunu.

Aral Gölü – Orta Asya

Sovyet dönemindeki yanlış tarım politikaları nedeniyle dünyanın en büyük iç göllerinden biri olan Aral Gölü neredeyse tamamen kurudu.

Ortaya çıkan sonuç:

* çölleşme,
* sağlık krizleri,
* tarımsal çöküş,
* kitlesel yoksulluk oldu.

İnsan eliyle yaratılmış en büyük ekolojik felaketlerden biri olarak görülüyor.

Nijer Deltası – Nijerya

Petrol sızıntıları ve kontrolsüz enerji faaliyetleri nedeniyle:

* nehirler,
* tarım alanları,
* balıkçılık ekosistemi
    büyük ölçüde tahrip edildi.

Yerel halk onlarca yıldır ağır sağlık ve geçim sorunları yaşıyor.

Endonezya ve Güneydoğu Asya

Palm yağı üretimi uğruna milyonlarca hektar tropikal orman yok edildi.
Orangutanlar gibi birçok tür yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

Türkiye’de yaşanan doğa kırımı örnekleri

Türkiye de bu risklerden bağımsız değil.

Kaz Dağları

Madencilik faaliyetleri uğruna geniş orman alanlarının tahribi uzun süre kamuoyunda büyük tepki yarattı.

Sorun yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değildi:

* su havzaları,
* biyolojik çeşitlilik,
* yerel yaşam düzeni
    tehlikeye girdi.

Marmara Denizi ve Müsilaj

Marmara’da yaşanan müsilaj felaketi, plansız sanayileşme ile deniz ekosisteminin nasıl çökebileceğini gösterdi.

Bu yalnızca çevre sorunu değil;
balıkçılık, turizm, halk sağlığı ve ekonomi sorunu haline geldi.

Akdeniz ve Ege Orman Yangınları

İklim değişikliğiyle birleşen:

* kontrolsüz yapılaşma,
* yetersiz planlama,
* ihmaller
    Türkiye’nin orman varlığını ciddi biçimde tehdit ediyor.

Zeytinliklerin ve tarım alanlarının baskı altına girmesi

Enerji, madencilik ve imar baskısı nedeniyle:

* zeytinlikler,
* meralar,
* verimli tarım alanları
    giderek daha kırılgan hale geliyor.

Oysa gıda güvenliği çağında toprağı kaybetmek, geleceği kaybetmek anlamına geliyor.

Ekolojik kalkınma modeli neden hayati?

1. yüzyılın kalkınma modeli:
    “önce büyü, çevreyi sonra düşün”
    mantığına dayanıyordu.

Bugün bunun sürdürülemez olduğu açık biçimde ortaya çıktı.

Yeni dönemde gerçek kalkınma:

* doğayı yok ederek değil,
* doğayla uyumlu üretim yaparak,
* suyu koruyarak,
* toprağı yaşatarak,
* yenilenebilir enerjiye yatırım yaparak,
* döngüsel ekonomiyi geliştirerek
    mümkün olacak.

Çünkü artık çevreyi korumak büyümeye engel değil; tam tersine uzun vadeli ekonomik güvenliğin temel şartı.

Ekolojik çöküş yaşayan bir ülkenin:

* tarımı,
* turizmi,
* sağlığı,
* enerji sistemi,
* şehir yaşamı
    zamanla sürdürülemez hale gelir.

Yasemin Bal ve Türkiye’de yükselen hukuki farkındalık

Bu kavramın Türkiye’de en güçlü savunucularından biri hukukçu Yasemin Bal.

Bal uzun süredir doğaya karşı büyük ölçekli tahribatların yalnızca çevre hukuku kapsamında değil, insanlığa karşı suç perspektifiyle değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Çünkü klasik para cezaları çoğu zaman büyük şirketler için yalnızca “işletme maliyeti” haline geliyor.

Oysa mesele yalnızca birkaç ağacın kesilmesi değil;
yaşam alanlarının,
su kaynaklarının,
biyolojik çeşitliliğin,
hatta insanlığın ortak geleceğinin yok edilmesi.

Ne yapılmalı?

Türkiye ve dünya artık çevreyi “ikincil mesele” olarak görmekten vazgeçmek zorunda.

Atılması gereken temel adımlar açık:

Ecocide uluslararası suç kapsamına alınmalı

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetki alanına doğa kırımı da dahil edilmeli.

Çevre cezaları caydırıcı hale getirilmeli

Şirketlerin kolayca göze alabileceği sembolik cezalar yeterli değil.

Zeytinlikler, su havzaları ve tarım alanları stratejik varlık sayılmalı

Kısa vadeli rant yerine uzun vadeli ulusal güvenlik perspektifi benimsenmeli.

Ekolojik etki analizleri bağımsız yapılmalı

Siyasi ve ticari baskılardan bağımsız bilimsel denetim şart.

Yerel halk karar süreçlerine dahil edilmeli

Doğayı korumanın en etkili yolu, bölge insanını sürecin parçası yapmaktır.

Eğitim sistemi ekolojik bilinç üretmeli

Çevre duyarlılığı yalnızca aktivistlerin değil toplumun ortak refleksi haline gelmeli.

Geleceğin en büyük hukuk ve vicdan mücadelesi

1. yüzyıl büyük ihtimalle yalnızca enerji savaşlarının, ticaret savaşlarının veya teknoloji rekabetinin değil; aynı zamanda doğayı koruma mücadelesinin de yüzyılı olacak.

Çünkü mesele artık sadece “yeşil politika” değil.

Mesele:

* suya erişim,
* temiz havaya erişim,
* sağlıklı toprağa erişim,
* güvenli gıdaya erişim,
* yaşanabilir şehirler,
* iklim güvenliği,
* ve nihayetinde medeniyetin sürdürülebilirliği.

Belki de gelecek kuşaklar bizim çağımıza dönüp şu soruyu soracak:

“İnsanlar birbirlerini öldürmenin suç olduğunu anlamıştı da, gezegeni öldürmenin neden ağır suç sayılması bu kadar gecikti?”

Babası aileyi terk ettikten sonra Jay-Z’nin annesi Gloria Carter, rap efsanesini Brooklyn’deki Marcy konutlarında büyütebilmek için New York Belediyesi’nde ve güvenlik görevlisi olarak çalıştı. Jay-Z daha önce bir açıklamasında, “Zor koşullarda yaşıyorduk ama annem idare etti, her şeyi aynı anda yürüttü.” demişti. Calendly’nin kurucusu Tope Awotona da Nijerya’da yaşadıkları dönemde babasının bir araba gaspı sırasında vurulmasına tanık olduktan sonra bekar bir anne tarafından büyütüldü. Annesi kısa süre sonra ailesini dünyanın öbür ucuna, Amerika Birleşik Devletleri’ne taşıdı.

Dünyanın en zengin beş insanından ikisi bekar anneler tarafından yetiştirildi: Çocuklarıyla Kanada’ya göç ettikten sonra beş işi birden yürüten bir annenin oğlu Elon Musk ve 17 yaşında doğum yapan, bankada çalışırken gece okuluna giden ve daha sonra Amazon milyarderinin üvey babası olacak Miguel Bezos ile tanışan annenin oğlu Jeff Bezos. (İlk beşin bir diğer üyesi Larry Ellison ise dokuz aylıkken zatürreye yakalandı; bunun üzerine genç annesi onu akrabalarına verdi. Ellison annesiyle ancak 48 yaşındayken yeniden görüştü.)

Milyarder “süper anneler” arasında, finans teknolojisi devi Hayes Barnard’ı Missouri eyaletinin St. Louis kentinde tek başına büyüten Dede Barnard da bulunuyor. Barnard’ın alkolik babasından boşandıktan sonra Dede, efsanevi bir lise futbol koçunun kızı olarak ailesini ayakta tutabilmek için aynı anda üç işte çalıştı. Commerce Clearing House için hukuk kitapları satıyor, bunun yanında ücretli öğretmenlik yapıyor ve geceleri T.J. Maxx’te vardiyalara kalıyordu. Bugün bile Dede’nin oğluna aşıladığı azim ve kararlılık onu terk etmiş değil. 80 yaşında olmasına rağmen hala kendi çimlerini biçiyor, evini kendi temizliyor ve haftada üç kez GoodLeap çalışanları için altı çeşit yemekten oluşan sofralar hazırlıyor.

İşte tek başına bir anne tarafından yetiştirilen en tanınmış milyarderlerden bazıları:

1. Elon Musk (807.9 milyar dolar)

Annesi: Maye Musk
Servetinin kaynağı: Tesla, SpaceX

2. Li Ka-Shing (50.1 milyar dolar)

Annesi: Cheung Bik-chin
Servetinin kaynağı: CK Hutchison Holdings

3. Jan Koum (17 milyar dolar)

Annesi: Faina Koum
Servetinin kaynağı: WhatsApp

4. Arthur Blank (10.4 milyar dolar)

Annesi: Molly Blank
Servetinin kaynağı: Home Depot

5. Thomas Tull (5.3 milyar dolar)

Servetinin kaynağı: Legendary Entertainment

Tull, New York’un Binghamton kentinin yakınlarında bekar bir annenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi iki işte birden çalışırken, Tull yazın çim biçip kışın kar küreyerek aileye maddi destek sağladı. Daha sonra, Interstellar ve The Dark Knight gibi gişe rekorları kıran filmlerin yapımcılığını üstlenen Legendary Entertainment adlı yapım şirketini kurdu. 2015 yılında şirketi 3,5 milyar dolara sattı.

6. Dan D’Aniello (4.8 milyar dolar)

Annesi: Beatrice Laconi D’Aniello
Servetinin kaynağı: Özel sermaye

7. John Paul DeJoria (3 milyar dolar)

Annesi: Evanthia DeJoria
Servetinin kaynağı: Tekila, saç bakım ürünleri

8. Hayes Barnard (2.9 milyar dolar)

Annesi: Dede Barnard
Servetinin kaynağı: Fintek

9. Kenny Troutt (1.7 milyar dolar)

Annesi: Nadine Adams
Servetinin kaynağı: Telekom

10. LeBron James (1.4 milyar dolar)

Annesi: Gloria James
Servetinin kaynağı: Basketbol
 

Hantavirüs salgını bilinmesi gerekenler

10 Mayıs 2026 Pazar

• ABD’de Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin direktörü Jay Bhattacharya, pazar günü CNN’e yaptığı açıklamada Atlantik’teki bir kruvaziyer gemisindeki hantavirüs salgınının “Covid olmadığını” söyledi. Bunun pandemi seviyesinde bir risk oluşturduğuna inanmadığını ve kurumunun “kamuoyunda panik yaratmak istemediğini” belirtti.

• ABD'de Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı’nın X üzerinden yayımladığı açıklamada, 17 Amerikalının kruvaziyer gemisinden tahliye edildiği ve Dışişleri Bakanlığı tarafından Kanarya Adaları’ndaki Tenerife’den hava yoluyla taşındığı belirtildi. Açıklamada, yolculardan ikisinin “tedbir amaçlı” olarak uçağın biyolojik izolasyon ünitelerinde taşındığı ifade edildi. Bunun nedeni, bir yolcunun hafif semptomlar göstermesi ve diğerinin “Andes virüsü için hafif PCR pozitif” çıkmasıydı.

• Kruvaziyer şirketi operatörleri, MV Hondius gemisindeki yolcuların ve “sınırlı sayıdaki” mürettebatın pazar sabahı yerel saatle 06:24 itibarıyla İspanya’nın Granadilla Limanı’nda gemiden inmeye başladığını söyledi.

• Açıklamada ayrıca, hava tahliyesinin yolcuları Omaha’daki Nebraska Üniversitesi Tıp Merkezi/Nebraska Medicine bünyesindeki ASPR Bölgesel Gelişen Özel Patojen Tedavi Merkezi’ne (RESPTC) götüreceği, hafif semptom gösteren yolcunun ise “nihai varış noktasındaki ikinci bir RESPTC’ye” nakledileceği belirtildi.

• Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, ülkeden beş yolcunun hantavirüs görülen kruvaziyer gemisinden tahliye edildiğini ve bunlardan birinin tahliye uçuşuna bindikten sonra semptom gösterdiğini açıkladı.

• Fransız yetkili, beş kişinin de sıkı izolasyona alınacağını, testlerden geçirileceğini ve kapsamlı sağlık değerlendirmesi yapılacağını ekledi.

• Kruvaziyer şirketi operatörleri, MV Hondius’taki yolcuların ve “sınırlı sayıdaki” mürettebatın pazar sabahı yerel saatle 06:24 itibarıyla İspanya’nın Granadilla Limanı’nda gemiden inmeye başladığını yineledi.

• Oceanwide Expeditions, yolcuların “derhal” kendi ülkelerine götürecek uçaklara transfer edildiğini söyledi.

• Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, operasyonu İspanya Sağlık Bakanlığı üyeleriyle birlikte sahada denetliyordu ve yolcuları charter uçaklara götüren bir otobüs videosu paylaştı.

• Reuters’ın haberine göre Tenerife Havalimanı’ndan İspanya ve Fransa’ya giden uçaklar yerel saatle 11:30 itibarıyla kalkış yaptı; ABD ve Kanada dahil diğer ülkelere gidecek uçaklar ise kalkış için bekliyordu.

• İspanya Sağlık Bakanı Mónica García, pazar günü düzenlediği basın toplantısında yolcuların hiçbirinde virüs semptomu görülmediğini söyledi.

• Bu sırada, Britanya Ordusu paraşütçüleri, Güney Atlantik’teki uzak İngiliz toprağı Tristan da Cunha’ya tıbbi malzeme ve sağlık personeli indirdi. Geminin eski yolcularından biri burada virüs semptomları geliştirdikten sonra izolasyonda tutuluyordu.

• CNN’in García’nın daha sonraki basın toplantısına dayandırdığı habere göre ABD’ye gidecek yolcular pazar günü daha geç saatlerde gemiden indi. Bunlar arasında 17 ABD vatandaşı ve ABD’de yaşayan bir Britanya vatandaşı bulunuyordu.

• Bhattacharya, CNN sunucusu Jake Tapper’a yaptığı açıklamada grubun Nebraska Üniversitesi’ndeki bir karantina tesisine götürüleceğini, burada semptom gösteren bir yolcuyla yakın temas riskleri açısından görüşme ve değerlendirmeye tabi tutulacaklarını söyledi.

• Bhattacharya, “Bu Covid değil Jake ve buna Covid gibi yaklaşmak istemiyoruz” dedi ve “geçmişte başarılı olmuş hantavirüs protokollerini uygulamak istiyoruz” ifadelerini kullandı.

9 Mayıs 2026 Cumartesi

• Hondius gemisinde bulunan ve hantavirüs testleri negatif çıkan 17 ABD’li yolcu, çeşitli medya kuruluşlarına göre ülkeye döndüklerinde zorunlu karantinaya alınmayacak.

• CDC yetkilileri, ABD’li yolcular Nebraska’daki Ulusal Karantina Birimi’nde değerlendirildikten sonra isterlerse tesiste izolasyona devam edebileceklerini ya da evlerine dönüp önümüzdeki 42 gün boyunca sağlık yetkilileriyle iletişimde kalabileceklerini söyledi.

• Britanyalı sağlık yetkilisi Robin May, The Guardian’a yaptığı açıklamada yakında evlerine dönecek yolculardan büyük ihtimalle evlerinde olmak üzere 45 gün boyunca kendi kendilerini izole etmelerinin istenebileceğini söyledi.

• Politico’nun perşembe günkü haberine göre İspanyol yolcuların Madrid’deki Gómez Ulla Merkez Savunma Hastanesi’nde gönüllü karantinaya alınması planlanıyor. Haberde Savunma Bakanı Margarita Robles’a atıfta bulunuldu. Ancak ülkenin Sağlık Bakanı García, yolcular gönüllü olarak izolasyona girmezse yetkililerin “halk sağlığını korumak için gerekli önlemleri almaya yetecek hukuki araçlara sahip olduğunu” söyledi.

• Ghebreyesus cumartesi günü Tenerife adasına yönelik uzun bir açıklama yayımlayarak, semptom göstermeyen Hondius yolcularının sıkı gözetim altında kendi ülkelerine taşınacağı operasyonu izlemek için adaya gideceğini söyledi.

• ABC News, İspanya’nın Kanarya Bölgesi hükümetinden ismi açıklanmayan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, yolcuların tam koruyucu ekipman giyeceğini ve kendi ülkelerine gidecek uçağa alınmaya hazır olmayanların gemide kalacağını aktardı.

8 Mayıs 2026 Cuma

• CBS News’a konuşan isimsiz kaynaklar, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) cuma akşamı kruvaziyer gemisindeki hantavirüs salgını için üçüncü seviye acil durum yanıtı başlattığını söyledi. Bu CDC’nin en düşük acil durum seviyesi. Bu seviye hastalık uzmanlarının ve personelinin devreye girmesini, ayrıca Acil Aktivasyon Merkezi personelinin olası katılımını içeriyor.

• CNN sağlık yetkililerine dayandırdığı haberinde, kruvaziyer gemisindeki yaklaşık 17 Amerikalının charter uçuşla taşınacağını ve Omaha’daki federal destekli Ulusal Karantina Birimi’ne götürüleceğini bildirdi. Forbes daha fazla bilgi için CDC’ye ulaştı.

• İspanyol sağlık yetkilisi Javier Padilla, İspanya’nın güneydoğusundaki Alicante bölgesinde yaşayan 32 yaşındaki bir kadının (hantavirüs olduğu doğrulanan MV Hondius yolcusuyla aynı uçakta seyahat etmişti) hastalıkla uyumlu semptomlar gösterdiğini söyledi. Böylece doğrulanmış ve şüpheli vaka sayısı dokuza yükseldi.

• Salgın sırasında kruvaziyer gemisinde bulunan ve daha sonra ölen hastayla aynı uçuşta seyahat eden Singapurlu iki kişinin virüs testlerinin negatif çıktığı açıklandı.

• Kanarya Adaları Başkanı Fernando Clavijo, MV Hondius’un cumartesi günü Tenerife’ye vardığında limana yanaşmasına izin verilmeyeceğini, bunun yerine açıkta demirleyeceğini söyledi. Yolcular ise tahliye uçakları piste geldiğinde küçük teknelerle kıyıya çıkarılacak. DSÖ yetkililerine göre cuma itibarıyla gemide kalan hiç kimse semptom göstermiyordu.

• Birleşik Krallık sağlık yetkilileri, kruvaziyer gemisi salgınıyla bağlantılı yeni bir şüpheli hantavirüs vakası tespit etti: Güney Atlantik’teki uzak Tristan da Cunha adasında yaşayan bir Britanyalı erkek.

• Dünya Sağlık Örgütü, Amsterdam’daki bir hastanede hafif semptomlarla izolasyonda bulunan bir KLM uçuş görevlisinin hantavirüs testinin negatif çıktığını doğruladı. Görevli, hantavirüs hastasıyla kısa süreli temas etmişti. Bu sonuç, DSÖ uzmanlarının virüsün yalnızca uzun süreli yakın temas yoluyla insandan insana bulaşabileceği yönündeki görüşünü destekliyor.

7 Mayıs 2026

• ABD Başkanı Donald Trump, gazetecilerin hantavirüs salgını sorularına, “Bunun büyük ölçüde kontrol altında olduğunu umuyoruz. Üzerinde çalışan çok sayıda insanımız, çok iyi insanlarımız var” dedi.

• DSÖ'den Dr. Abdirahman Mahamud, yolcu gemisindeki durumun, 2018 ve 2019 yıllarında Arjantin'in Epuyén kentinde görülen salgına “benzer” olduğunu belirtti. Söz konusu salgında, Andes suşu (insandan insana bulaşabilen bilinen tek hantavirüs türü), tek bir enfekte kişi tarafından insan popülasyonuna bulaştırılmıştı. 18 vakanın teyit edilmesinin ardından, halk sağlığı yetkilileri teyit edilen vakaları karantinaya aldı ve olası temaslı kişilerin kendi kendilerini izole etmelerini teşvik etti; daha sonraki bir araştırmada bu önlemlerin “muhtemelen salgının daha da yayılmasını engellediği” belirtildi.

• Toplamda 34 doğrulanmış Andes enfeksiyonu ve 11 ölüm vakası kaydedildi; bu salgın enfeksiyonun şimdiye kadar kaydedilmiş en büyük insandan insana bulaşma vakası olarak kabul ediliyor. 

• Bulaşıcı hastalık araştırmacıları, Arjantin’deki salgının, bir hantavirüsün süper yayıcı olaydan kaynaklanan ilk sürekli insandan insana bulaşma vakası olduğunu bildirdi. Bu tür olayların daha önce Ebola ve corona virüs gibi hastalıkların yayılmasını tetiklediği biliniyordu.

• Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği CEO’su Dr. Jeanne Marrazzo, Trump dönemindeki Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile USAID kesintilerinin yanı sıra ülkenin Dünya Sağlık Örgütü’nden çekilmesi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri’nin bir hantavirüs salgınıyla başa çıkmaya “hazır olmadığını” söyledi.

• Sağlık uzmanları, yaygın olarak çiftlik hayvanlarında parazit temizleyici olarak kullanılan bir antiparazitik ilacı olan ivermektinin hantavirüsü tedavi etmek için kullanılabileceğine dair internette yayılan iddiaları yalanladı.

• Kruvaziyer gemisi MV Hondius’un işletmecisi Oceanwide Expeditions, gemideki ilk yolcunun ölümünün ardından (yetkililer salgından haberdar olmadan önce) 12 ülkeden en az 29 yaşayan yolcunun gemiden ayrılarak evlerine döndüğünü açıkladı. Bu ülkeler Kanada, Danimarka, Almanya, Hollanda, Yeni Zelanda, İsviçre, İsveç, Singapur, Saint Kitts ve Nevis, Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri.

• Teksas sağlık yetkilileri, MV Hondius’ta yolculuk yapan ve şu anda belirti göstermeyen iki eyalet sakininin takip edildiğini açıkladı.

• Kaliforniya sağlık yetkilileri, MV Hondius’ta bulunan açıklanmayan sayıda eyalet sakinini izlediklerini ve takip edilen kişilerin hasta ya da enfekte olduğuna dair hiçbir bilgi bulunmadığını söyledi. New York Times’a göre Arizona ve Georgia sağlık yetkilileri de gemide bulunan toplam üç kişiyi takip ediyor ve bu kişilerin sağlık durumlarının iyi olduğu belirtiliyor.

• DSÖ Direktörü Dr. Tedros Ghebreyesus, yolculardan bazılarının daha sonra hayatını kaybeden bir kadın yolcuyla birlikte Johannesburg’a giden aynı uçağı kullandığını söyledi.

• Ghebreyesus, MV Hondius’taki kalan yolcu ve mürettebatın hiçbirinde semptom görülmediğini ancak hantavirüsün Andes varyantına yakalanan kişilerde belirtilerin ortaya çıkmasının altı haftayı bulabileceği için “daha fazla vaka bildirilebileceğini” belirtti. Halk sağlığı riskinin hala “düşük” olduğunu da vurguladı.

• Hafif semptomlar geliştiren Hollandalı bir kabin görevlisi, hayatını kaybeden hantavirüs hastalarından biriyle kısa süreli temas ettiği için hastalık açısından test ediliyor.

• BBC’nin haberine göre uluslararası bir bilim insanı ekibi hantavirüse karşı bir aşı geliştirmek için çalışıyor.

6 Mayıs 2026

• DSÖ salgın uzmanı Maria Van Kerkhove gazetecilere, “Bu bir sonraki Covid değil ancak ciddi bir bulaşıcı hastalık. Çoğu insan buna hiçbir zaman maruz kalmayacak” dedi.

• Dünya Sağlık Örgütü, laboratuvarca doğrulanmış hantavirüs vakalarının sayısının beşe yükseldiğini ve kruvaziyer yolcuları ile mürettebat arasında hala en az üç şüpheli vaka bulunduğunu doğruladı.

• Associated Press’in haberine göre Arjantinli yetkililer, hantavirüs salgınının, hayatını kaybeden Hollandalı çifti bir çöplük alanına götüren bir kuş gözlem gezisinden kaynaklanmış olabileceğini ve çiftin gemiye binmeden önce virüs taşıyan kemirgenlerle temas etmiş olabileceğini öne sürdü.

• Sağlık yetkilileri, ölümcül hantavirüs salgınının Andes adı verilen özel bir hastalık türü olduğunu doğruladı. Bu tür, hantavirüsün en ölümcül varyantlarından biri ve insandan insana bulaştığı bilinen tek tür.

• İspanya Sağlık Bakanı Monica Garcia, MV Hondius’un Kanarya Adaları’ndaki Tenerife’nin Granadilla limanına doğru ilerlediğini ve yolcuların 11 Mayıs’a kadar gemiden ayrılmasına izin verileceğini söyledi. İspanyol vatandaşları ve semptom gösteren kişiler karantinaya alınacak, semptom göstermeyen diğer ülke vatandaşları ise evlerine gönderilecek.

• Durumu ciddi olan iki kişi de dahil olmak üzere tıbbi bakıma ihtiyaç duyan üç kişi MV Hondius’tan tahliye edilerek hava ambulansıyla Hollanda’ya götürüldü.

• Geminin daha önceki bir rotasında seyahat ettikten sonra İsviçre’ye dönen bir adam, Zürih’te hantavirüsün bir türü nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Bu MV Hondius bağlantılı olup ana karaya döndükten sonra hastalanan ilk vaka oldu ve yetkililer hastalığın olası yayılımını izlemek için temaslı takibi yürüttüklerini açıkladı.

• Güney Afrika Sağlık Bakanlığı, MV Hondius’taki enfekte yolcular üzerinde yapılan testlerin, yaklaşık yüzde 40 ölüm oranına sahip en ölümcül hantavirüs hastalıklarından biri olan Andes virüsünü doğruladığını açıkladı.

4 Mayıs 2026

• Dünya Sağlık Örgütü, gemide bir hantavirüs türünün yayıldığını doğruladı. Açıklamaya göre iki laboratuvar onaylı vaka ve beş şüpheli vaka bulunuyor.

• Cape Verde yetkilileri, halk sağlığını koruma amacıyla MV Hondius’un Praia limanına yanaşmasına izin vermedi.

2 Mayıs 2026

• Bir Alman vatandaşı MV Hondius’ta hayatını kaybetti.

27 Nisan 2026

• Bir İngiliz yolcu gemiden Güney Afrika’ya tıbbi tahliyeyle götürüldü ve Johannesburg’da yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alındı. Kendisinde hantavirüsün bir varyantı doğrulandı.

26 Nisan 2026

• İlk kurbanın eşi, Güney Afrika’daki bir havaalanında fenalaşmasının ardından Johannesburg’da hayatını kaybetti. Kendisinde hantavirüsün bir varyantı olduğu doğrulandı.

11 Nisan 2026

• 70 yaşındaki Hollandalı bir adam MV Hondius’ta hayatını kaybetti ve yaklaşık iki hafta sonra, ölüm nedeni hala araştırılırken cesedi gemiden çıkarıldı.

1 Nisan 2026

• MV Hondius, Arjantin’in Ushuaia şehrinden ayrıldı.

Hantavirüs hastaları kimler?

Şüpheli vaka: 70 yaşındaki Hollandalı bir adam, 11 Nisan’da MV Hondius gemisinde hayatını kaybetti. Ölümü sırasında hantavirüsten şüphelenilmediği için test örnekleri alınmadı ancak şimdi gemideki ilk hantavirüs vakası olduğuna inanılıyor.

Doğrulanmış vaka: Adamın 69 yaşındaki eşi, eşinin naaşıyla birlikte gemiden ayrıldıktan kısa süre sonra hayatını kaybetti. Daha sonra yapılan kan testleri, kadının Andes türü hantavirüs taşıdığını doğruladı.

Şüpheli vaka: Alman bir kadın, 2 Mayıs’ta gemide hayatını kaybetti. Cenazesi henüz hastalık açısından test edilmedi ancak yetkililer ölüm nedeninin hantavirüs olduğundan şüpheleniyor.

Doğrulanmış vaka: İngiliz bir keşif rehberi, belirtiler göstermesinin ardından gemi doktoruna başvurduktan sonra tıbbi tahliye ile Güney Afrika’ya götürüldü. Durumu hala kritik olsa da sağlık yetkilileri iyileşme gösterdiğini söylüyor ve testler Andes virüsüne yakalandığını doğruladı.

Doğrulanmış vaka: Hollandalı bir yolcu 6 Mayıs'ta gemiden tahliye edilerek tıbbi bakım alması için Hollanda’ya uçuruldu.

Doğrulanmış vaka: İngiliz bir yolcu 6 Mayıs'ta gemiden tahliye edilerek tıbbi bakım alması için Hollanda’ya uçuruldu.

Doğrulanmış vaka: Saint Helena’daki bir durakta gemiden ayrılan İsviçreli bir adam, evine döndükten sonra yapılan testlerde Andes türü hantavirüs taşıdığı belirlenince Zürih’te tedavi altına alındı.

Şüpheli vaka: Britanyalı yetkililer 8 Mayıs'ta yaptıkları açıklamada, Güney Atlantik’teki uzak Tristan da Cunha Adası’nda bulunan bir İngiliz adamın, kruvaziyer bağlantılı olarak hantavirüs şüphesi taşıdığını bildirdi.

Şüpheli vaka: İspanya’daki bir kadın, hastalığa sahip biriyle aynı uçağı paylaştıktan sonra hantavirüs açısından teste tabi tutuluyor.

Test sonucu negatif: Yetkililer 8 Mayıs'ta yaptıkları açıklamada, hayatını kaybeden Hollandalı kadınla kısa süreli temas sonrası belirtiler gösteren bir KLM kabin görevlisinin hantavirüs testinin negatif çıktığını söyledi.

Andes hantavirüsüne maruz kalanlara ne oluyor?

DSÖ Teknik Yetkilisi Anaïs Legand 8 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, yetkililerin enfekte bir kişiyle temas etmiş olabilecek herkesi bulmaya çalıştığını ve bu kişilerin maruz kalma düzeylerinin değerlendirileceğini söyledi. Her kişiye daha sonra bir risk seviyesi belirlenecek ve buna uygun bir eylem planı uygulanacak. Bu plan, 42 gün boyunca günlük ateş ölçümünü ve her gün hastalık belirtisi olup olmadığının değerlendirilmesini içerecek. Legand’a göre uygulamalar ülkeye ve risk seviyesine göre değişiklik gösterebiliyor ancak DSÖ, her gün bir sağlık uzmanıyla yüz yüze, telefonla veya bir uygulama aracılığıyla iletişim kurulmasını tavsiye ediyor.

Arka plan

MV Hondius, 1 Nisan’da Arjantin’in Ushuaia kentinden, kuzeybatı Afrika açıklarındaki Kanarya Adaları’na gitmek üzere yola çıktı ve yol boyunca dünyanın en uzak adalarından bazılarını ziyaret etti. Gemi Antarktika, Güney Georgia, Nightingale Adası, Tristan da Cunha, St. Helena (Hollandalı adamın cansız bedeninin gemiden indirildiği yer) ve İngiliz adamın tıbbi tahliye edildiği Ascension Adası’nda durdu. Daha sonra gemi, Yeşil Burun Adaları’ndaki Praia limanına doğru yelken açtı ancak limana yanaşma izni verilmedi.

Andes hantavirüsü nedir?

Andes, insandan insana bulaştığı bilinen tek hantavirüs türü. İnsanlar hantavirüsü genellikle sıçan ve fare gibi kemirgenlerle temas sonucu kapar. Ancak yetkililer MV Hondius gemisinde hiçbir kemirgen bulunmadığını söyledi. Andes virüsü Güney Amerika’da, özellikle Arjantin ve Şili’de görülür ve insandan insana bulaşmanın yalnızca hastalığın erken evresinde, virüsün daha bulaşıcı olduğu dönemde yakın ve uzun süreli temasla ilişkili olduğu belirtiliyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), hantavirüs belirtilerinin genellikle bir veya iki hafta içinde ortaya çıktığını ancak bazı durumlarda bunun sekiz haftaya kadar sürebileceğini söylüyor. Kurum, genel nüfus için riskin “düşük” olduğunu vurguluyor ve uygun enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri alındığında Andes virüsünün bulaşma oranının çok düşük olduğunu belirtiyor.

Hantavirüsün belirtileri nelerdir?

Hantavirüsler iki sendroma yol açar: çoğunlukla Batı Yarımküre’de görülen hantavirüs pulmoner sendromu ve çoğunlukla Avrupa ile Asya’da görülen böbrek sendromlu kanamalı ateş. Hantavirüs pulmoner sendromu erken evrelerde yorgunluk, ateş, kas ağrıları, karın problemleri, baş ağrısı, titreme ve baş dönmesine neden olur. Geç dönem belirtileri arasında göğüste sıkışma hissi, öksürük, nefes darlığı ve akciğerlerde sıvı birikmesi bulunur. Solunum belirtileri geliştiren kişiler arasında ölüm oranı yüzde 38. Böbrek sendromlu kanamalı ateş böbrekleri etkiler ve bulanık görme, düşük tansiyon, akut şok, iç kanama ve böbrek yetmezliği dahil olmak üzere çok çeşitli belirtilere yol açar. Hastalığın şiddeti hantavirüs türüne göre değişiyor ve ölüm oranları yüzde 1’in altından yüzde 15’e kadar uzanır.

Hantavirüs nasıl tedavi ediliyor?

Hantavirüs enfeksiyonları için özel bir tedavi bulunmuyor. Hastalara genellikle destekleyici bakım uygulanıyor. Örneğin solunum problemleri için ek oksijen verilir ve böbrek yetmezliği durumunda diyaliz uygulanır.

Şeytan Marka Giyer 2 ile lüks tüketimde deneyim dönemi

"Sürdürülebilirlik Hedefleri 2030" başlıklı ilk panelde, Avrupa İklim Paktı Elçisi ve Łazarski Üniversitesi Sürdürülebilirlik Enstitüsü Direktörü Agnieszka Oleksyn-Wajda ile H&M Doğu Avrupa Bölgesi Sürdürülebilirlik ve Kurumsal İlişkiler Müdürü Piotr Oksza- Łapicki yan yana oturdu.

Şirketin 2030 hedeflerine giden yolda nerede durduğu, neyin eksik kaldığı ve neyin hâlâ havada asılı olduğu konuşuldu. Ardından sahne "Malzemeler ve İnovasyon" paneline geçti. H&M Grup Döngüsel İnovasyon Laboratuvarı Başkanı Martin Ekenbark, koleksiyondan bir ceketi sahneye getirdiğinde somut bir rakam verdi: "Bu ceketin astarı yüzde 100 tarımsal atıktan üretilen BioFleax'ten yapılmış. Kaplama malzemesi pişirme yağından elde edilen bir deri alternatifi. Geleneksel yöntemle üretseniz, ham petrol bağımlılığını yüzde 80 azaltmış oluyorsunuz." Etkinlikte BioFleax'in yanı sıra Ecowell ve hidroponik pamuk gibi malzemeler de sergilendi. Bunların bir kısmı mevcut Stella McCartney H&M koleksiyonunda da kullanılıyor.

Aynı panele, H&M'in inovasyon finansmanından beslenen Myco Renew'un kurucusu ve CEO'su Tomasz Mierzwa da çıktı. Mierzwa'nın mantar bazlı malzeme teknolojisi geliştiren girişimi, bu yılki H&M Foundation Global Change Awards'ta ilk 20 finalist arasına girmişti. H&M Foundation'ın bu programı, şirketin sürdürülebilirlik bütçesinin bir kısmını erken aşama girişimlere yönlendirdiği kanallardan biri.

Koleksiyon, geri dönüştürülmüş içerik, organik pamuk, Responsible Wool Standard sertifikalı yün ve endüstriyel mısır ile geri dönüştürülmüş bitkisel yağdan üretilen kaplama malzemeleri kullanıyor. Koleksiyondaki bilekliklerin tamamı yüzde 100 geri dönüştürülmüş metalden üretilmiş. 2004'te Karl Lagerfeld ile başlayan H&M tasarımcı iş birlikleri geleneğinin ikinci halkası, 2005'te Stella McCartney olmuştu. Yirmi yıl sonra aynı ikili yeniden bir araya geldi. Bu kez sürdürülebilirlik gündemin merkezinde.

Bilanço yeşile dönüyor

H&M'in açıklanan 2025 yılı rakamları, sürdürülebilirliğin en azından kâğıt üzerinde kârlılıkla yan yana yürüyebildiğini gösteriyor. Yerel para birimlerinde satışlar yüzde 2 büyüdü ve İsveç kronu bazında net satışlar 228,3 milyar SEK'e (yaklaşık 21,7 milyar euroya) ulaştı. Faaliyet marjı yüzde 7,4'ten yüzde 8,1'e yükseldi. Dördüncü çeyrekte faaliyet kârı yüzde 38 artışla yaklaşık 600 milyon euroya çıktı, faaliyet marjı yüzde 10,7'ye ulaştı. Böylece şirket, uzun süredir hedeflediği yüzde 10 eşiği ilk kez aşmış oldu. Daha az üretip daha kârlı satma stratejisi, en azından bilanço düzeyinde, çalışıyor görünüyor. Sürdürülebilirlik cephesinde de rakamlar iddialı.

Kapsam 3 CO2 emisyonları (tedarik zincirinden kaynaklanan ve toplam karbon ayak izinin aslan payını oluşturan emisyonlar) 2019'a göre yüzde 34,6 azaltılmış. Bir yıl önce bu rakam yüzde 24,4'tü. Artık kullanılan malzemelerin yüzde 91'i geri dönüştürülmüş veya sürdürülebilir kaynaklı. Geri dönüştürülmüş materyal oranı tek başına yüzde 32'ye ulaşarak şirketin 2025 hedefi olan yüzde 30'u aştı. Şirketin kendi operasyonlarında kullanılan elektriğin yüzde 95'i yenilenebilir enerjiden. Karbon salınımını azaltma ve malzeme inovasyonu alanlarında 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) yatırım yapılmış. Łapicki bu tabloyu sahnede şöyle özetledi: "2019'da belirlediğimiz hedeflere ulaşırken aynı zamanda kârlılığı artırdığımızı gösterebildik. Sürdürülebilir olabilen ve iyi bir iş yapabilen bir şirketin yaşayan örneğiyiz."

2030 hedefleri

H&M'in 2030 taahhüt listesi iddialı. Sera gazı emisyonlarını yüzde 56 azaltmak, malzemelerin tamamını sürdürülebilir kaynaklı yapmak, geri dönüştürülmüş malzeme oranını yüzde 50'ye çıkarmak. Hedeflerin tamamı Bilim Temelli Hedefler İnisiyatifi onaylı. Bazı kalemlerde şirket hedefe yakın. Örneğin malzemelerin yüzde 91'i zaten sürdürülebilir kaynaklı, yenilenebilir elektrik kullanımı yüzde 95'te. Ama asıl ağır kalem olan kapsam 3 emisyonlarında. Şu ana kadar yüzde 34,6 azalma sağlanmış, hedefe ulaşmak için dört yılda yaklaşık 21 puanlık ek düşüş gerekiyor. Bu hedeflerin faturası ne kadar, sorusu Varşova'da biraz havada kaldı. Łapicki'ye doğrudan sorulduğunda "Neyin yatırım olduğunu tanımlamak bile zor" dedi. Resmi rapora bakıldığında, 2025'te değer zincirinin karbonsuzlaştırılması ve malzeme inovasyonuna yaklaşık 2,8 milyar SEK (yaklaşık 298 milyon dolar) ayrılmış. Bu da 21,7 milyar euroluk bir operasyonda cironun yüzde 1,5'inden az demek.

Statista’nın verilerine göre Çin ve Bangladeş'in ardından Türkiye, H&M'in ürün tedarik ettiği üçüncü büyük ülke. Şirket, kamuya açık tedarikçi listesi üzerinden yapılan bağımsız analizlere göre Türkiye'deki yaklaşık 115 fabrikadan özellikle jarse, denim ve triko kategorilerinde üretim yaptırıyor. Ama Türkiye'nin H&M için anlamı bir tedarik havuzundan ibaret değil. Şirketin aynı anda üç farklı rolü üstlendiği coğrafyalardan biri Türkiye. Onlarca mağazayla bir perakende pazarı, 100’den fazla fabrikayla bir üretim üssü ve Avrupa üretim ofisiyle bir bölgesel yönetim merkezi… Bangladeş sadece üretim yapıyor, Almanya sadece satıyor. Türkiye her iki tarafta da ağırlıklı. Bu ağırlık artmak üzere. H&M, artan gümrük tarifeleri ve jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle üretimini yakın coğrafyalara kaydırma planını hızlandırdı. CEO Daniel Ervér, son 18 ayda tedarikçi ağını yeniden yapılandırdıklarını açıkladı. Avrupa pazarı için Türkiye, Mısır, Ürdün ve Fas öne çıkan ülkeler. Trende duyarlı koleksiyonların Türkiye ve Doğu Avrupa'ya kaydırılması, teslimat sürelerini haftalar düzeyinde kısaltıyor. Uzakdoğu'dan gemiyle 4–6 hafta süren teslimat, Türkiye'den karayoluyla günlere iniyor. Nearshoring denilen bu strateji, Türkiye'deki sipariş hacmini artırma potansiyeli taşıyor. Ama bu fırsatın bir bedeli var. H&M, tedarikçilerine sürdürülebilirlik standartları da dayatıyor. Kapsam 3 emisyonlarının yüzde 34,6 azaltılması, fabrikalardaki enerji dönüşümü olmadan mümkün değil. H&M'in küresel raporuna göre tedarik zincirindeki yerinde kömürlü kazan sayısı 2022'deki 118'den 2025 üçüncü çeyrek itibarıyla 10'a düşmüş. Bu, Türkiye dahil tüm tedarik ülkelerinde önemli bir dönüşümün başladığını gösteriyor. Ama dönüşümün maliyeti büyük ölçüde tedarikçilerin omuzlarında. Yenilenebilir enerjiye geçiş yatırımı, sertifikasyon süreçleri, altyapı yenileme...

H&M'in rakamları tek başına anlamlı olmayabilir. Resmin tamamını görmek için sektörün diğer devlerine bakmak gerekiyor. En büyük rakip Inditex (Zara'nın ana şirketi), 2025 mali yılı raporunda Kapsam 3 emisyonlarını 2018 baz yılına göre yalnızca yüzde 7 azalttığını açıkladı. Inditex'in 2030 hedefi ise yüzde 51 azaltma. Öte yandan Inditex malzeme dönüşümünde de agresif bir yol izliyor. Liflerinin yüzde 88'i düşük etkili kaynaklardan, yüzde 47'si geri dönüştürülmüş. Yelpazenin diğer ucunda ise Shein duruyor. Şirketin toplam emisyonları 2022–2023 arasında yüzde 81 arttı, 2024'te de yüzde 23'lük bir artış daha geldi. Shein'in 2030 hedefi yalnızca yüzde 25 azaltma. Kısacası H&M, Inditex ile Shein arasındaki bu geniş spektrumda emisyon azaltımında görece ileri bir noktada duruyor.

Türkiye'deki tablo da bu büyük resimden bağımsız değil. Global Fashion Agenda (GFA), 2025 sonunda Türkiye'de döngüsel tekstil sisteminin geliştirilmesini desteklemek için Circular Fashion Partnership: Türkiye girişimini duyurdu. Sektörün yerel oyuncuları da harekete geçiyor. İpekyol sürdürülebilir hammadde dönüşümüne odaklanırken Damat Tween geri dönüştürülmüş lif kullanımını operasyonlarına dahil ediyor. Lüks segmentte Beymen, Reborn projesiyle 2025 yılında 10 binden fazla ürünü yeni sahipleriyle buluşturdu. Döngüsel moda platformu Nivo ise Gebze'deki 5 bin metrekareden büyük Yenileme Merkezi'nde ayda 150 bin ürünü yeniden dolaşıma sokuyor. Girişim, 2021'den bu yana 40'tan fazla marka partneriyle birlikte 3 milyondan fazla ürünü döngüsel ekonomiye kazandırdı.

"Eskiden sizden nefret ederdik"

Łapicki, panelde bu denklemi somutlaştıran bir anekdot aktardı. 2005'te Türkiye'deki bir üretim ortağını ziyaret ettiğini, fabrika sahibinin "Eskiden sizden nefret ederdik" dediğini anlattı. "Bizden karşılamamızı istediğiniz standartlar vardı, yaşanabilir ücretler, etik çalışma koşulları, yeşil enerji... Endişeliydik, karşılayamayacağımızdan korkuyorduk. Ama sizinle çalışmaya başladık, daha fazla sipariş almaya başladık. Ve bir noktada fark ettik ki diğer markalar da sırf H&M tedarikçisi olduğumuz için bize geliyordu."

Łapicki bu hikayeyi 2005'te duyduğunu ve aynı yılın Stella McCartney ile ilk iş birliğinin yapıldığı yıl olduğunu ekledi. Hikaye, hem H&M'in tedarikçi standartlarını yukarı çekme gücüne hem de Türk üreticilerin uyum kapasitesine işaret ediyor. Şirketin tedarikçileriyle ortalama ilişki süresi dokuz yıl, 800 fabrikasının yüzde 40'ıyla on yılı aşkın süredir çalışıyor. Bu uzun süreli ortaklıklar birlikte evrilme sürecine işaret ediyor ama maliyet paylaşımının dengesine dair soru işaretleri hala duruyor.

Bu bağlamda Yargıtay’ın yakın tarihli ve basına yansıyan kararı, tercümanın çeviri esere yaptığı fikrî katkının korunma ölçütleri bakımından dikkat çekici ve emsal niteliğinde değerlendirmeler içermektedir. Anılan uyuşmazlığın çıkış noktası şudur: Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos’un “Meu Pé de Laranja Lima” adlı eseri, çevirmen Aydın Emeç tarafından “Şeker Portakalı” başlığıyla Türkçeye kazandırılmış ve eser bu başlıkla tanınmış hale gelmiştir. Can Yayınları tarafından uzun yıllar boyunca Aydın Emeç’in çevirisiyle 130 baskı yapılmış; ancak yayınevi daha sonra eseri farklı bir çevirmenle yeniden yayımlamasına rağmen, kamuoyunda yerleşik olan “Şeker Portakalı” başlığını kullanmaya devam etmiştir. Çevirmen Aydın Emeç’in oğlu ve varisi Ali Selim Emeç, özgün bir şekilde oluşturulan başlığın bu kullanımına karşı telif haklarına dayanarak tazminat davası açmıştır. İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, eser adının bağımsız bir yaratıcı katkı oluşturmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişse de, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin haberlere konu olan hükmü, ilgili kararları bozarak dosyada tazminat yönünden değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle dosyayı yeniden ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Yargıtay’ın anılan kararında, Şeker Portakalı başlığının orijinal Portekizce eserin birebir tercümesi olmadığı, “Meu Pé de Laranja Lima” ifadesinin kelime anlamı itibarıyla “Benim Tatlı Portakal Ağacım” şeklinde karşılanabileceği; buna karşılık çevirmenin, metni yalnızca Türkçeye aktarmakla yetinmeyip, eserin ruhunu yansıtan, akılda kalıcı ve orijinalinde bulunmayan Şeker Portakalı başlığını kurgulayarak kişisel yaratıcı katkısını ortaya koyduğu belirtilmiştir. Bu değerlendirme, FSEK m. 6 kapsamında yaratıcı çabanın ürünü olan tercümelerin, kaynak eserden ayrışan ve korunması gereken eser niteliğini teyit etmekte olup ilgili karar, eser adlarının ayırt edici olmaları hâlinde ayrıca korunabileceğini düzenleyen FSEK m. 83 hükmüyle^[1] de uyum içindedir.

Edebiyat çevirilerinde başlık seçimleri somut örneklerle incelendiğinde, kültürel ve yaratıcı tercihlerin telif hukuku bakımından taşıdığı önem daha açık biçimde ortaya çıkmaktadır. Örneğin Jane Austen’ın Pride and Prejudice adlı eseri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Hasan Âli Yücel Klasikler dizisinde “Gurur ve Önyargı”, Can Yayınları’nın tercümesinde ise “Aşk ve Gurur” başlığıyla yayımlanmıştır. Bu kapsamda, ilk örnekte kaynak metnin adının birebir çevirisi yoluna gidilmişken, Can Yayınları tercümesinde ise romanının içeriği ve duygusal tonu dikkate alınarak eserin ruhunu yansıtan bir başlık tercih edilmiştir.

Her ne kadar bazı haberlerde Şeker Portakalı başlığının durumuyla benzer bulunsa da, aslında J. D. Salinger’ın “The Catcher in the Rye” adlı romanının Türkçede uzun yıllar “Çavdar Tarlasında Çocuklar” başlığından ziyade “Gönülçelen” adıyla bilinmesi, eserin ilk çevirisinin Adnan Benk tarafından İngilizce aslından değil, tam tercümesi “kalp yakalayıcı / yakalayan anlamına gelen “L’Attrape-Cœurs” başlıklı Fransızca çeviriden yapılmış olmasından kaynaklanmaktadır.

Bazı çeviri ifadeler ise, kaynak eseri aşarak başlı başına edebî değer kazanabilmektedir. Shakespeare’in Hamlet oyunundaki “To be or not to be” tiradı, Sabahattin Eyüboğlu tarafından “Var olmak mı, yok olmak mı, bütün sorun bu!” şeklinde görece lafzına yakın bir biçimde çevrilmişken; Can Yücel’in “Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?” çevirisi, oyunun sınırlarını aşarak farklı bağlamlarda sıkça atıf yapılan, tek başına ikonik bir ifade hâline gelmiştir. Bu tür çeviriler, tercümanın yaratıcılığının esere ek bir değer kattığını açıkça göstermektedir.

Benzer bir durum, Harry Potter serisinin Türkiye’de Sevin Okyay ve Kutlukhan Kutlu tarafından yapılan çevirilerinde de gözlemlenmektedir. Kaynak eserdeki kurgusal terimler için üretilen horcrux - hortkuluk, howler - çığırtkan, dementor - ruh emici, boggart – böcürt, pensieve – düşünseli, auror – seherbaz gibi karşılıklar, yalnızca çeviri değil hedef dilde yeni bir edebî evren inşası niteliği taşımaktadır.

Sonuç olarak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin Şeker Portakalı kararı, çeviri eserlerde yaratıcı katkının fikrî mülkiyet hukuku kapsamında nasıl değerlendirileceğine ilişkin önemli bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Karar, başlık gibi eserin adını oluşturan unsurların da özgünlük barındırmaları hâlinde telif koruması kapsamında ele alınabileceğini açık biçimde vurgulamaktadır. Bu yönüyle söz konusu içtihat, hem akademik tartışmalar hem de uygulama bakımından çeviri eserler hukukunda yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Madde 83: (1) Bir eserin ad ve alâmetleri ile çoğaltılmış nüshaların şekilleri iltibasa meydan verebilecek surette diğer bir eserde veya çoğaltılmış nüshalarında kullanılamaz. (2) 1'inci fıkra hükmü umumen kullanılan ve ayırt edici bir vasfı bulunmayan, ad, alâmet ve dış şekiller hakkında uygulanmaz.

Tan’ın hissedarların yükselen beklentilerini karşılayabilmesi için bir zamanlar yarı iletken üretiminde lider olan 57 yıllık şirket içinde değişiklikler yapması gerekiyor. Bloomberg'e konuşan mevcut ve eski Intel çalışanlarının söyleidklerine göre Tan, CEO olduktan sonra şirket içinde olduğundan daha fazla zamanı şirket dışında geçirdi ve ürünleri ile üretimi nasıl düzelteceğine dair spesifik planını çalışanlara geniş ölçüde anlatmadı. Onlara göre temel sorunlar hala aynı: Intel’in kaybettiği pazar payını geri kazanacak ürünlere ve rakiplerin bile milyarlarca dolarlık sipariş vermek zorunda kalacağı kadar güçlü bir üretim altyapısına ihtiyacı var. Ancak bunların hiçbiri garanti değil.

Yeni bir yönetim kadrosu oluşturuyor

Tan, CEO olarak verdiği ilk röportajda şirketin hala “gidecek uzun bir yolu olduğunu” kabul etti. “Intel yeniden lider olmak için gereken teknolojiye, yeteneğe ve ölçeğe sahip ancak liderlik uygulamayla kazanılır” dedi. Tan, odağını müşterilere verdiğini kabul etti ve artık güvenebileceği bir iç yönetim kadrosu oluşturmaya yaklaştığını söyledi. “Tek bir takım olarak görebileceğim” ve “aciliyet duygusuna sahip” bir ekip istediğini belirtti. İşe alım sürecini haziran sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor. Bu hafta iki yeni yönetici transfer etti.

Trump'ı ve Musk'ı etkiledi

Kendi ekibini oluştururken Tan, Intel’in en büyük sorunlarından bazılarını bağlantılarını kullanarak çözmeye çalıştı. Geçen ağustosta Beyaz Saray’daki kritik bir toplantıda, ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanan kamuya açık bir gerilimi ABD hükümetini Intel’in üçüncü büyük hissedarı yapan bir anlaşmaya dönüştürdü. Konuya yakın kişilere göre CEO, bu fikir değişikliğini sağlamak için Michael Dell dahil olmak üzere sektördeki dostlarından kendisi adına kefil olmalarını istedi. Daha yakın zamanda ise Tan, Elon Musk ile büyük bir fabrika kompleksi kurup çip sektörünü sarsmayı amaçlayan bir ortaklık yaptı. Konuya yakın kişilere göre bu anlaşma, Tan’ın zaman içinde Musk ile birebir yaptığı görüşmelerin sonucu oldu ve şirketin diğer yöneticilerinin çoğunu şaşırttı.

Onlarca yarı iletken şirketinin yönetim kurulunda görev yapan ve çok daha fazla şirkete kişisel yatırım yapan Tan, Intel görevini kabul etmemesi yönünde birçok tavsiye aldığını söyledi. Silikon Vadisi’nin öncü şirketi büyük bir karmaşa içindeydi ve hayatta kalıp kalamayacağı sorgulanıyordu. Bir zamanlar lider olan üretim kabiliyetlerinin körelmesine izin vermişti. Eski üretim teknolojisiyle yapılan PC ve sunucu ürünleri pazar payı kaybetmişti. Ayrıca yarı iletken sektörünün tarihindeki en büyük fırsatı kaçırmıştı: Intel, Nvidia ile rekabet edebilecek bir yapay zeka hızlandırıcı çipi geliştiremedi ve yapay zeka patlamasının başlangıcını kaçırdı.

Nvidia CEO’su Jensen Huang da dahil olmak üzere eski rakipler, Intel’in ana ürünü olan merkezi işlem birimlerinin yapay zeka veri merkezlerinde önemli rol oynayacağını söylemeye başladı. Ancak son on yılda Intel fabrikalarının kapasitesi öylesine geriledi ki şirket artık en önemli ürünlerinden bazılarının üretimini Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.’ya dış kaynak olarak veriyor. Intel’in fabrika operasyonlarını yaklaşık iki yıldır yöneten Naga Chandrasekaran’a göre güvenilirliğini kanıtlamak için şirketin yeni teknolojileri zamanında piyasaya sürme hedeflerini tutturmaya başlaması gerekiyor.

İlk hedef Intel fabrikaları

Chandrasekaran, ilk hedeflerinden birinin şirketin kendi ürün ekiplerini yeniden Intel fabrikalarına döndürmek olduğunu söyledi yani üretimi dışarıya vermeyi bırakmalarını sağlamak. Ancak bunun bile yeterli olmayacağını belirtti. “Intel ürünleri tek başına, en başarılı senaryoda bile, bugün silikon işinde başarılı olmak için gereken sermayeyi, fabrikaları doldurmayı ve gerekli ölçeği finanse edemez” dedi. Tan ile müşteri güvenini yeniden kazanma konusunda sık sık görüştüklerini söyleyen Chandrasekaran, “Karşıma oturup müşterinin kendisine ne söylediğini anlatıyor. On sayfalık not çıkıyor ve bundan kaçış yok" ifadelerini kullandı. Tan, potansiyel müşterilere Intel’in kendi ürün bölümleriyle en az eşit, hatta daha iyi muamele göreceklerini anlatmayı öncelik haline getirdi.

Tan Intel’i iki yıl, beş yıl ve on yıl sonra görmek istediği yer için planları olduğunu söyledi. “Güvenilirlik sonuçlarla gelir" dedi. Ancak çalışanlara göre şirket içi iletişimlerde Intel’in performansı konusunda açık sözlü olsa da planların detaylarını geliştirme görevini Chandrasekaran gibi yöneticilere bırakıyor. Tan’ı tanıyan veya onun için çalışmış kişiler, yönetim tarzının girişim sermayesi yatırım yaklaşımını yansıttığını söylüyor. Birini işe almak istediğinde detaylı iş planlarıyla ilgilenmediğini, bunun yerine sektörün genel durumu hakkında üst düzey bir sohbet tercih ettiğini belirtiyorlar. Eğer karşısındaki kişi iyi bir izlenim bırakırsa onu destekliyor ve strateji ya da rakamları incelemek yerine başarılı olması için kapılar açmaya odaklanıyor. Ancak çip sektöründe başarı ve başarısızlık ayrıntılarda gizli.

Tam kapasite çalışmayan ya da yeterince verimli olmayan çip fabrikaları şirketler için yıkıcı olabilir. New Street Research’e göre Intel, sektör lideri TSMC’ye kıyasla çip başına yaklaşık üç kat daha yüksek maliyetle mücadele ediyor. Bunun yüzde 40’tan fazlası verim oranıyla ilgili; yani üretim başına elde edilen sağlam çip sayısıyla. Intel’in verim oranı yaklaşık yüzde 65 iken Tayvanlı şirkette bu oran yüzde 80’in üzerinde. Maliyet farkının yalnızca yüzde 8’i ABD’deki daha yüksek iş gücü maliyetlerinden kaynaklanıyor.

Şirketin bölünmesi gerektiğini düşünenler var

Intel’in rakipleri Tan’a güvenmeye karar verse bile, çip sektörünün sert ekonomisi nedeniyle şirketler üretimin bir kısmını bile yeni bir tedarikçiye kaydırmanın maliyetini üstlenmekte isteksiz davranıyor. Daiwa Capital Markets analisti Louis Miscioscia’ya göre şirketler bunun hemen karşılığını vereceğine dair kanıt istiyor ve kimse ilk adımı atan taraf olmak istemiyor. “Intel’le ortaklık kurup acıyı çeken tarafın başka bir şirket olmasını istersiniz” dedi.

Intel içinde hala şirketin bölünmesi gerektiğine inananlar var; üretim ve ürün tasarımının ayrılmasıyla ilerlemenin hızlanacağını düşünüyorlar. Tan ise bunun kısa vadede mümkün olmadığını ve iki birimin birlikte kalmasının avantajları bulunduğunu söyledi. Uzun vadede ise EMC Corp.’un eski VMware yapılanmasına benzer, çoğunluk hissesi şirkette olan bir iştirak modeli görebileceğini ifade etti. Şimdilik Tan’ın şirkete yeniden ivme kazandırması gerekiyor. Eski CEO Pat Gelsinger’ın dediği gibi: Bir zamanlar veri merkezi işlemcilerinde yüzde 99 pazar payına sahip olan Intel, rekabet etmek için değil, liderlik etmek için kurulmuştu.

Masaüstü işlem platformu: Atlas

Etkinlikte duyurulan ürünlerden biri masaüstü işlem platformu "Atlas" oldu. Bugüne kadar mobil hizmet veren şirket, Atlas ile masaüstü işlemlere adım attı. Platformda modüler çalışma alanı, gelişmiş grafik araçları ve tek ekrandan emir ile pozisyon yönetimi özellikleri yer alıyor. İlk etapta Borsa İstanbul ve Amerikan borsaları için kullanıma açılan platform, kullanıcılara ücretsiz olarak sunulacak ve önümüzdeki 100 gün boyunca çeşitli güncellemeler alacak.

Avrupa borsaları ve VİOP işlemleri

Forbes Türkiye'nin 2025 yılındaki Girişim listesinde yer alan Midas, yeni dönemde Avrupa borsalarını da erişime açacağını duyurdu. Sisteme ilk olarak Almanya borsası eklenirken; Hollanda, Fransa ve İtalya piyasalarının daha sonraki aşamalarda platforma dahil edileceği belirtildi.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) işlemlerinin ise haziran ayında kullanıma açılacağı açıklandı. VİOP ürünü hisse, endeks, döviz ve kıymetli maden kontratlarını kapsayacak. Paylaşılan verilere göre şirket, son 6 ayda türev ürünlerde 50 binden fazla kullanıcıya hizmet verdi ve platformdaki opsiyon işlem hacmi 1 milyar doları aştı.

DeFi çözümü ve yapay zeka entegrasyonu

Kripto tarafında tanıtılan merkeziyetsiz finans (DeFi) ürünüyle, kullanıcıların ayrı cüzdan veya şifre (seed phrase) oluşturmasına, ağ ve köprü işlemleriyle uğraşmasına gerek kalmadan varlıklara ulaşabilmesi hedefleniyor.

Platforma eklenen yapay zeka destekli "Piyasa Rehberi" ise küresel ve yerel piyasalardaki gelişmeleri gün boyunca analiz edecek. Rehber, hisse sayfalarında özetler sunarak önemli gelişmelerde yatırımcılara anlık bildirim gönderecek.

Açıklanan resmi verilere göre yaklaşık 4 milyon kullanıcıya ulaşan şirket, son bir yılda 120 milyona yakın emre aracılık etti. Şirketin aylık işlem hacmi ise 20 milyar dolar seviyesine yaklaştı.

Etkinlikte değerlendirmelerde bulunan Midas Kurucu ve CEO’su Egem Eraslan, yeni ürünlerin yatırım deneyimini daha kapsamlı hale getirme yolunda önemli bir aşama olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Tanıttığımız ürünler, Midas’ın yatırım deneyimini daha kapsamlı ve erişilebilir hale getirme yolculuğunda önemli bir dönüm noktası. Yatırım dünyasının sınırlarını ortadan kaldırarak, kullanıcılarımızı yatırım fırsatlarıyla buluşturmayı amaçlıyoruz. Geliştirdiğimiz bu yeni ürünlerle yatırımın geleceğini bugünden erişilebilir kılmaya devam edeceğiz."

Midas Unicorn olmaya çok yaklaştı

61’inci edisyon henüz kapılarını kamuya açmadan, ön izleme günlerinde sanatın artık kendi güvenli alanına çekilemeyeceğini bir kez daha gösterdi. 9 Mayıs - 22 Kasım 2026 tarihleri arasında gerçekleşecek olan “In Minor Keys” başlıklı ana sergi, Koyo Kouoh’nun kavramsal çerçevesiyle hazırlanmış; ön açılış günleri ise 6, 7 ve 8 Mayıs olarak duyurulmuştu. Bienalin ilk Afrikalı kadın küratörü Koyo Kouoh’un geçen yıl aramızdan ayrılışıyla başlayan tartışmalar, savaş suçları tartışmalarıyla ilişkilendirilen ulus - devlet pavyonlarının tüm itirazlara rağmen açılması, yarışmaya dahil edilmesi ve ardından gelen jüri istifalarıyla daha da büyüdü.

Hayatta olmayan küratörün vizyonu

Tartışmalara kültürel diplomasiden daha derin bir yerden, artık hayatta olmayan bir küratörün düşünsel emeğinin nasıl taşındığından başlayalım. Koyo Kouoh’nun yokluğu, bienali eleştiriden muaf kılan bir yas perdesine dönüşmeden, kurumun etik sorumluluklarını büyük bir dikkatle irdelemesini gerektiriyordu. Temsil, hafıza ve kırılganlık gibi kavramlar, sanatçılar, ülkeler ya da politik kimlikler kadar, artık kendi sergisini savunamayacak, değiştiremeyecek ya da yeniden kuramayacak bir küratör için de geçerlidir. Küratörün vizyonunu ölümünden sonra sürdürmek, o vizyonun iç mantığıyla hemhal olmayı ve sonradan alınan kararların sorumluluğunu açıkça üstlenmeyi gerektirir.

“In Minor Keys”, yüksek perdeden konuşan güç rejimlerine karşı daha düşük frekanslara, bastırılmış seslere ve kırılgan ortaklıklara kulak verme çağrısından besleniyor. Ön izleme günlerinde ise eserlerden çok bu hassasiyetin karşısında kurumsal temkin konuşuluyor. 

Jüri istifa etti

Gerilim, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden sonra Venedik Bienaline geri dönmesiyle ortaya çıktı. Rusya pavyonunun yalnızca ön izleme haftasında açık tutulacak olması bile tepkileri yatıştırmaya yetmedi; 6 Mayıs’ta Rus ve Ukraynalı aktivist gruplar Pussy Riot ve FEMEN üyelerinin pavyon önünde gerçekleştirdiği protesto, bienalin politik hesaplaşmaların da sahnesi hâline gelebileceğini gösterdi. Protestocuların “Russia’s art is blood” sloganı, kültürel temsilin savaş koşullarında masum bir diplomatik jest olarak okunamayacağına işaret ediyor.

Geçtiğimiz günlerde bienal jürisinin, insan hakları ve savaş suçları tartışmalarıyla ilişkilendirilen ülkelerin, ödül değerlendirmesine alınmasına itiraz ederek istifa etmesi, kurumun meşruiyet tartışmalarına yol açtı. Basın açıklamasında klasik Altın Aslan’ın yerine biletli izleyiciler tarafından “Visitor’s Lions” verileceği ve bu oylarla Ana Sergi’deki en iyi katılımcı ve en iyi Ulusal Sergi’nin seçileceği paylaşıldı. 

İsrail’in katılımı etrafındaki tartışmalar ortamı iyice ateşledi. 2024’te İsrail Pavyonu’nun gösterilerle kapatılmasının ardından bienal organizasyonu İsrail’e alternatif bir mekan önerisinde bulundu. 200’den fazla sanatçı, İsrail’in Bienal’de yer almasına karşı çıkan çağrılara destek verdi. ANGA isimli kolektif, İsrail Pavyonu’nun önünde Filistin destekçisi eylemler yaptı. Bienalin tüm tepkilere rağmen “tarafsızlığını” koruması, politik bir tutum olarak ele alınıyor. Tartışmaların bu yıl daha da alevlenmesi, sanat dünyasında kurumsal pozisyon alma biçimlerini yeniden sorgulatıyor.

Venedik Bienali için bir tür sanat olimpiyatları demek yanlış olmaz, fakat bu formatın 2026 yılında sanat dünyasıyla ilgili ne söylediğini tekrar bir düşünmek gerekir. Ulusal pavyon sistemi artık çağdaş sanatın küresel dolaşımının gerisinde kalıyor. Organizasyon devlet temsilinin sorumluluklarını altında eziliyor, sanatçıların bu temsille kurduğu bağ ve kendi özerklikleri sorgulanıyor, kurumsal prestij beraberinde ciddi çelişkiler de getiriyor. 

2026 Venedik Bienali’nde değerlendirmeyi, konunun temsil ettiği yapıyla ilişkisi üzerinden yapmak daha doğru olacaktır. Avusturya, Japonya, Türkiye, Britanya ve Almanya pavyonları farklı biçimlerde temsil ettiği yapının yüküne dair çalışıyor. ABD ve Rusya ise eleştirilerin merkezinde.

Türkiye Pavyonu’nda “Gözlerinizden Öperim”

Türkiye Pavyonu’nda ise ülkemiz çağdaş sanatının radikal isimlerinden Nilbar Güreş’in farklı dönemlerden seçilen yapıtları yeni üretimlerle bir araya geliyor.  Fotoğraf, kolaj ve yağlıboyadan heykel ve enstalasyona; kumaş, makrome, yüne ve gündelik nesnelere uzanan malzeme ve teknik çeşitliliğiyle “Gözlerinizden Öperim” sergisi Başak Doğa Temur küratörlüğünde gerçekleştiriliyor. Venedik Bienali 61’inci Uluslararası Sanat Sergisi Türkiye Pavyonu, İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın (İKSV) koordinasyonunda, T.C. Dışişleri Bakanlığı himayesinde ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla, Borusan Otomotiv ve Trendyol Sanat sponsorluğunda düzenleniyor. SAHA Derneği’nin prodüksiyon desteği sağladığı serginin havayolu partnerliğini Türk Hava Yolları üstleniyor. Vehbi Koç Vakfı’nın da sergi kitabında desteği bulunuyor. 

Türkiye, Venedik Bienali Uluslararası Sanat Sergisi’nde ilk kez 1991 yılında Beral Madra’nın kişisel çabaları ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle yer aldı. Beral Madra, 1991-2005 yılları arasında bienalde yer alan Türkiye sergilerinin küratörlüğü ve komiserliğini üstlendi. 2007 yılından bugüne ise İKSV, Venedik Bienali’nde Türkiye’nin diğer ülke pavyonlarıyla birlikte düzenli olarak varlık göstermesini sağlıyor. Pavyon ilk yıllarda yalnızca sanat bienallerinde, dönemlik sergi mekânı kiralanarak düzenleniyordu. İKSV'nin girişimi ve 21 destekçinin katkılarıyla 2014 yılında Türkiye Pavyonu, bienalin iki ana hattından biri olan Arsenale’de kalıcı bir mekâna kavuştu. Böylece Türkiye, sanat bienaliyle dönüşümlü olarak mimarlık bienaline de katılım göstermeye başladı.

Türkiye’nin Venedik Bienali sergilerinde uzun süreli bir mekânda yer almasını sağlayan kişi ve kurumlar arasında Akbank, Mehveş-Dalınç Arıburnu, Berrak-Nezih Barut, Ali Raif Dinçkök, Vuslat Doğan, Ali Sabancı, Füsun - Faruk Eczacıbaşı, Oya - Bülent Eczacıbaşı, Nesrin Esirtgen, Eti Gıda San. ve Tic. AŞ, Garanti BBVA, Ahu - Can Has, Öner Kocabeyoğlu, Maçakızı, Tansa Mermerci Ekşioğlu, Rana - Erol Tabanca, SAHA Derneği, Taha Tatlıcı, Sinan Tara, Vehbi Koç Vakfı, Zafer Yıldırım ve Yıldız Holding AŞ yer alıyor.

Sergiye dönersek, ilk olarak; mekanın köşesinde Güreş’in “Escaping Cactus” isimli ikonik yerleştirmesini akla getiren, toprağına dönmüş bir kaktüs yer alıyor (Göç, 2026). Bir diğer yanda balıkçı ağlarından ve atık kumaşlardan büyüyen ve sanatçının Türkiye’de kadınlık ritüellerini işlediği ödüllü “Unknown Sports” serisine eklemlenen bir pota soyutlaması (evsahibi:misafir,2026) var. Güreş kendine özgü hicivli ve renkli kimlik anlatısını Venedik’e de getirmiş gibi görülüyor. Diğer yandan bienal tartışmalarının kızışmasının akabinde sanatçının ArtReview’de Versace sponsorluğunda yayımlanan röportajı, tüm bu hazırlıkların tarafınca pek de önemsenmediği şeklinde okunabilir. Uzun süredir kimlik, queerlik, göç ve normatif şiddet alanlarında radikal ve istikrarlı biçimde üreten sanatçının, Türkiye’yi temsil ettiği anda kendini açıklamaktan yorulduğunu ve sanat dünyasına olan ilgisini kaybettiğini söylemesi, kariyerinde yakaladığı bu avantajı hoşnutsuz söylemlerin ardına saklıyor. 

Avusturya’dan yaklaşan çöküş

Avusturya Pavyonu ön izlemelerde bienalin en çok konuşulan durağı. Florentina Holzinger’in Nora-Swantje Almes küratörlüğünde gerçekleştirdiği “Seaworld Venice” başlıklı işi pavyonu yaşayan, sızdıran, kirleten, arındıran ve yeniden kirleten arızalı bir organizma gibi kurguluyor. Giardini’de izlenen proje, sanatçının uzun süredir beden, risk, sahne ve fiziksel sınır üzerine kurduğu pratiğini Venedik’in suyla, turizmle, atıkla ve ekolojik kırılganlıkla belirlenen yapısına bağlıyor; su burada romantik bir Venedik imgesi olmaktan çıkıp bedenin içinden geçen sıvı, yönetilen bir kaynak, kirlenen bir madde ve yaklaşan çöküşün en görünür işareti hâline geliyor. Seaworld Venice’de su, çıplaklık, bedensel risk ve gösteri duygusu ilk anda izleyiciyi çarpıyor; oysa işin etkisi yalnızca bu sert karşılaşmadan doğmuyor. Çöküşü dışarıdan anlatmak yerine, izleyiciyi o çöküşün dolaşımına dahil eden, rahatsız edici olduğu kadar güçlü bir pavyon deneyimi yaratıyor.

Japonya’yı ise artık Japon vatandaşı olmayan, Ei Arakawa-Nash temsil ediyor. Arakawa-Nash’in bebekleri ilk bakışta oyunsu görünse de, pavyon bakım emeğini tarihsel bir yük olarak yeniden kuruyor. Bugüne kadar Japonya Pavyonu’nun diasporayı pek ele almadığını, bu nedenle azınlık seslerini temsil etme sorumluluğu hissettiğini belirtiyor.

Rusya pavyonu erişime kapalı

“The Tree Is Rooted in the Sky”, Rusya’daki etnik grupları, periferik kültürel pratikleri, folk müziği, şiiri, performansı ve rave enerjisini festival formatında kurgulamış. Bu ‘underground’ performans, gösterinin her ne olursa olsun devam etmesi gerekmediğinin şahane bir örneği. Pavyonun yalnızca ön izleme günlerinde açık kalması ve sonrasında kamusal erişime kapanarak dışarıdan video projeksiyonlarla görünür olması da cabası. Savaş sürerken, muhalif sanatçılar hapiste ya da sürgündeyken ve pavyon kapısında protestolar yapılırken, içeriden yükselen festival sesi gerçeğin ağırlığını taşıyamıyor.

ABD Pavyonu da başka bir tutarsızlık içinde. Alma Allen’ın “Call Me the Breeze” sergisindeki heykeller, savaşın bütün sertliği ve netliğinin aksine, oldukça soyut ve yumuşak. Sanatçı, tüm bu tartışmaların içinde temsil ettiği ülkenin krizini adlandıramadığında dekoratif bir diplomasi nesnesi üretmenin ilerisine geçemiyor.

Bienal itibarıyla ‘evcilleşmek’

Sanatın üretiminden dolaşımına kadar bütün alanı belirleyen görünmez protokoller var: diplomatik temsilin zorunlulukları, piyasanın itibar iştahı, kriz anlarında geliştirilen kurumsal sessizlik biçimleri gibi… Kurum eleştirisinin bugün hala güncelliğini korumasının ana nedeni, bu protokolleri irdelemeden sürdürmekte yatıyor.  Hans Haacke’den Michael Asher’a, Daniel Buren’den Marcel Broodthaers’a, Louise Lawler’dan Fred Wilson’a ve Andrea Fraser’a kıymetli sanatçılar, pratiklerinde, kurumun nötr olmadığını; anlamı üreten, sınırlayan ve çoğu zaman ehlileştiren bir mekanizma olduğunu göstermek üzere çalıştılar. Üretimler kendi ağlarıyla birlikte düşünülmelidir. Sanatçı ve küratörler davet edildiği yapının prestijinden faydalanırken o yapıyı sentezleyebilmeli de… 

Sanatçı, kurumun vitrinine yerleştiğinde evcilleşmek zorunda değil. Küratörlük ise temalar arasında zarif bağlar kuran bir estetik düzenleme pratiği değil. Sistemdeki dolaşım koşullarını ahlaki ve ekonomik düzeyde sorgulayan bir yapı kurulmadıkça, “azınlıkların” demokratik göstergelerin bir süsü olarak sanat sahnesine eklemlendirilmesi, hiçbir anlam ifade etmeyecek. Tanık olduğumuz gibi, bedeli ödenmedikçe paketlenen her türlü temsil, radikal kelimelerle süslense de entelektüel çevrelerce hazmedilmeyecek.

Aldığım bilgiye göre, 8 Mayıs’ta tüm pavyonlar, Filistin’le dayanışmak ve İsrail’i protesto etmek üzere kapalı kalacak. Bize buradan sonra, iyi ve kötü örnekleriyle, bienalin sıkı takipçisi olmak ve buradan ödevlerimizi çıkarmak kalıyor.

Hollanda bayraklı MV Hondius gemisi İspanya’nın Kanarya Adaları’na doğru yol alırken, gemide hala 140’tan fazla yolcu ve mürettebat bulunuyor. Hantavirüs, kemirgenler yoluyla bulaşan bir enfeksiyon ve insandan insana bulaştığı durumlar çok nadir. Dünya Sağlık Örgütü, virüsün insanlar arasında kolayca bulaşamadığı için büyük bir salgın riskinin düşük olduğunu belirtiyor. 

İşte hantavirüs salgınına dair bilinmesi gerekenler:

7 Mayıs 2026

• ABD Başkanı Donald Trump, gazetecilerin hantavirüs salgını sorularına, “Bunun büyük ölçüde kontrol altında olduğunu umuyoruz. Üzerinde çalışan çok sayıda insanımız, çok iyi insanlarımız var” dedi.

• DSÖ'den Dr. Abdirahman Mahamud, yolcu gemisindeki durumun, 2018 ve 2019 yıllarında Arjantin'in Epuyén kentinde görülen salgına “benzer” olduğunu belirtti. Söz konusu salgında, Andes suşu (insandan insana bulaşabilen bilinen tek hantavirüs türü), tek bir enfekte kişi tarafından insan popülasyonuna bulaştırılmıştı. 18 vakanın teyit edilmesinin ardından, halk sağlığı yetkilileri teyit edilen vakaları karantinaya aldı ve olası temaslı kişilerin kendi kendilerini izole etmelerini teşvik etti; daha sonraki bir araştırmada bu önlemlerin “muhtemelen salgının daha da yayılmasını engellediği” belirtildi.

• Toplamda 34 doğrulanmış Andes enfeksiyonu ve 11 ölüm vakası kaydedildi; bu salgın enfeksiyonun şimdiye kadar kaydedilmiş en büyük insandan insana bulaşma vakası olarak kabul ediliyor. 

• Bulaşıcı hastalık araştırmacıları, Arjantin’deki salgının, bir hantavirüsün süper yayıcı olaydan kaynaklanan ilk sürekli insandan insana bulaşma vakası olduğunu bildirdi. Bu tür olayların daha önce Ebola ve corona virüs gibi hastalıkların yayılmasını tetiklediği biliniyordu.

• Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği CEO’su Dr. Jeanne Marrazzo, Trump dönemindeki Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile USAID kesintilerinin yanı sıra ülkenin Dünya Sağlık Örgütü’nden çekilmesi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri’nin bir hantavirüs salgınıyla başa çıkmaya “hazır olmadığını” söyledi.

• Sağlık uzmanları, yaygın olarak çiftlik hayvanlarında parazit temizleyici olarak kullanılan bir antiparazitik ilacı olan ivermektinin hantavirüsü tedavi etmek için kullanılabileceğine dair internette yayılan iddiaları yalanladı.

• Kruvaziyer gemisi MV Hondius’un işletmecisi Oceanwide Expeditions, gemideki ilk yolcunun ölümünün ardından (yetkililer salgından haberdar olmadan önce) 12 ülkeden en az 29 yaşayan yolcunun gemiden ayrılarak evlerine döndüğünü açıkladı. Bu ülkeler Kanada, Danimarka, Almanya, Hollanda, Yeni Zelanda, İsviçre, İsveç, Singapur, Saint Kitts ve Nevis, Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri.

• Teksas sağlık yetkilileri, MV Hondius’ta yolculuk yapan ve şu anda belirti göstermeyen iki eyalet sakininin takip edildiğini açıkladı.

• Kaliforniya sağlık yetkilileri, MV Hondius’ta bulunan açıklanmayan sayıda eyalet sakinini izlediklerini ve takip edilen kişilerin hasta ya da enfekte olduğuna dair hiçbir bilgi bulunmadığını söyledi. New York Times’a göre Arizona ve Georgia sağlık yetkilileri de gemide bulunan toplam üç kişiyi takip ediyor ve bu kişilerin sağlık durumlarının iyi olduğu belirtiliyor.

• DSÖ Direktörü Dr. Tedros Ghebreyesus, yolculardan bazılarının daha sonra hayatını kaybeden bir kadın yolcuyla birlikte Johannesburg’a giden aynı uçağı kullandığını söyledi.

• Ghebreyesus, MV Hondius’taki kalan yolcu ve mürettebatın hiçbirinde semptom görülmediğini ancak hantavirüsün Andes varyantına yakalanan kişilerde belirtilerin ortaya çıkmasının altı haftayı bulabileceği için “daha fazla vaka bildirilebileceğini” belirtti. Halk sağlığı riskinin hala “düşük” olduğunu da vurguladı.

• Hafif semptomlar geliştiren Hollandalı bir kabin görevlisi, hayatını kaybeden hantavirüs hastalarından biriyle kısa süreli temas ettiği için hastalık açısından test ediliyor.

• BBC’nin haberine göre uluslararası bir bilim insanı ekibi hantavirüse karşı bir aşı geliştirmek için çalışıyor.

6 Mayıs 2026

• DSÖ salgın uzmanı Maria Van Kerkhove gazetecilere, “Bu bir sonraki Covid değil ancak ciddi bir bulaşıcı hastalık. Çoğu insan buna hiçbir zaman maruz kalmayacak” dedi.

• Dünya Sağlık Örgütü, laboratuvarca doğrulanmış hantavirüs vakalarının sayısının beşe yükseldiğini ve kruvaziyer yolcuları ile mürettebat arasında hala en az üç şüpheli vaka bulunduğunu doğruladı.

• Associated Press’in haberine göre Arjantinli yetkililer, hantavirüs salgınının, hayatını kaybeden Hollandalı çifti bir çöplük alanına götüren bir kuş gözlem gezisinden kaynaklanmış olabileceğini ve çiftin gemiye binmeden önce virüs taşıyan kemirgenlerle temas etmiş olabileceğini öne sürdü.

• Sağlık yetkilileri, ölümcül hantavirüs salgınının Andes adı verilen özel bir hastalık türü olduğunu doğruladı. Bu tür, hantavirüsün en ölümcül varyantlarından biri ve insandan insana bulaştığı bilinen tek tür.

• İspanya Sağlık Bakanı Monica Garcia, MV Hondius’un Kanarya Adaları’ndaki Tenerife’nin Granadilla limanına doğru ilerlediğini ve yolcuların 11 Mayıs’a kadar gemiden ayrılmasına izin verileceğini söyledi. İspanyol vatandaşları ve semptom gösteren kişiler karantinaya alınacak, semptom göstermeyen diğer ülke vatandaşları ise evlerine gönderilecek.

• Durumu ciddi olan iki kişi de dahil olmak üzere tıbbi bakıma ihtiyaç duyan üç kişi MV Hondius’tan tahliye edilerek hava ambulansıyla Hollanda’ya götürüldü.

• Geminin daha önceki bir rotasında seyahat ettikten sonra İsviçre’ye dönen bir adam, Zürih’te hantavirüsün bir türü nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Bu MV Hondius bağlantılı olup ana karaya döndükten sonra hastalanan ilk vaka oldu ve yetkililer hastalığın olası yayılımını izlemek için temaslı takibi yürüttüklerini açıkladı.

• Güney Afrika Sağlık Bakanlığı, MV Hondius’taki enfekte yolcular üzerinde yapılan testlerin, yaklaşık yüzde 40 ölüm oranına sahip en ölümcül hantavirüs hastalıklarından biri olan Andes virüsünü doğruladığını açıkladı.

4 Mayıs 2026

• Dünya Sağlık Örgütü, gemide bir hantavirüs türünün yayıldığını doğruladı. Açıklamaya göre iki laboratuvar onaylı vaka ve beş şüpheli vaka bulunuyor.

• Cape Verde yetkilileri, halk sağlığını koruma amacıyla MV Hondius’un Praia limanına yanaşmasına izin vermedi.

2 Mayıs 2026

• Bir Alman vatandaşı MV Hondius’ta hayatını kaybetti.

27 Nisan 2026

• Bir İngiliz yolcu gemiden Güney Afrika’ya tıbbi tahliyeyle götürüldü ve Johannesburg’da yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alındı. Kendisinde hantavirüsün bir varyantı doğrulandı.

26 Nisan 2026

• İlk kurbanın eşi, Güney Afrika’daki bir havaalanında fenalaşmasının ardından Johannesburg’da hayatını kaybetti. Kendisinde hantavirüsün bir varyantı olduğu doğrulandı.

11 Nisan 2026

• 70 yaşındaki Hollandalı bir adam MV Hondius’ta hayatını kaybetti ve yaklaşık iki hafta sonra, ölüm nedeni hala araştırılırken cesedi gemiden çıkarıldı.

1 Nisan 2026

• MV Hondius, Arjantin’in Ushuaia şehrinden ayrıldı.

MV Hondius gemisi nerede?

Gemi 8 Mayıs itibariyle Kanarya Adaları’na doğru seyir halinde Batı Afrika kıyılarının açıklarında bulunuyor. Yolcular kamaralarında izole edilmiş durumda ve koruyucu ekipman giyen doktorlar, cerrahlar, hemşireler ve laboratuvar uzmanlarından oluşan ekipler gemide görev yapıyor. Gemide 23 farklı ülkeden 150 kişi şu anda mahsur bulunuyor. 

Arka plan

MV Hondius, 1 Nisan’da Arjantin’in Ushuaia kentinden, kuzeybatı Afrika açıklarındaki Kanarya Adaları’na gitmek üzere yola çıktı ve yol boyunca dünyanın en uzak adalarından bazılarını ziyaret etti. Gemi Antarktika, Güney Georgia, Nightingale Adası, Tristan da Cunha, St. Helena (Hollandalı adamın cansız bedeninin gemiden indirildiği yer) ve İngiliz adamın tıbbi tahliye edildiği Ascension Adası’nda durdu. Daha sonra gemi, Yeşil Burun Adaları’ndaki Praia limanına doğru yelken açtı ancak limana yanaşma izni verilmedi. Şu ana kadar salgınla bağlantılı üç doğrulanmış vaka ve beş şüpheli vaka bulunuyor. Üç kişi hayatını kaybetti.

Andes hantavirüsü nedir?

Andes, insandan insana bulaştığı bilinen tek hantavirüs türü. İnsanlar hantavirüsü genellikle sıçan ve fare gibi kemirgenlerle temas sonucu kapar. Ancak yetkililer MV Hondius gemisinde hiçbir kemirgen bulunmadığını söyledi. Andes virüsü Güney Amerika’da, özellikle Arjantin ve Şili’de görülür ve insandan insana bulaşmanın yalnızca hastalığın erken evresinde, virüsün daha bulaşıcı olduğu dönemde yakın ve uzun süreli temasla ilişkili olduğu belirtiliyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), hantavirüs belirtilerinin genellikle bir veya iki hafta içinde ortaya çıktığını ancak bazı durumlarda bunun sekiz haftaya kadar sürebileceğini söylüyor. Kurum, genel nüfus için riskin “düşük” olduğunu vurguluyor ve uygun enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri alındığında Andes virüsünün bulaşma oranının çok düşük olduğunu belirtiyor.

Hantavirüsün belirtileri nelerdir?

Hantavirüsler iki sendroma yol açar: çoğunlukla Batı Yarımküre’de görülen hantavirüs pulmoner sendromu ve çoğunlukla Avrupa ile Asya’da görülen böbrek sendromlu kanamalı ateş. Hantavirüs pulmoner sendromu erken evrelerde yorgunluk, ateş, kas ağrıları, karın problemleri, baş ağrısı, titreme ve baş dönmesine neden olur. Geç dönem belirtileri arasında göğüste sıkışma hissi, öksürük, nefes darlığı ve akciğerlerde sıvı birikmesi bulunur. Solunum belirtileri geliştiren kişiler arasında ölüm oranı yüzde 38. Böbrek sendromlu kanamalı ateş böbrekleri etkiler ve bulanık görme, düşük tansiyon, akut şok, iç kanama ve böbrek yetmezliği dahil olmak üzere çok çeşitli belirtilere yol açar. Hastalığın şiddeti hantavirüs türüne göre değişiyor ve ölüm oranları yüzde 1’in altından yüzde 15’e kadar uzanır.

Hantavirüs nasıl tedavi ediliyor?

Hantavirüs enfeksiyonları için özel bir tedavi bulunmuyor. Hastalara genellikle destekleyici bakım uygulanıyor. Örneğin solunum problemleri için ek oksijen verilir ve böbrek yetmezliği durumunda diyaliz uygulanır.
 

Bu dönüşüm için 2035'e kadar yıllık yaklaşık 8 milyar dolar yatırım yapılması gerekiyor. Lisanssız elektrik üretimi (güneş enerjisi santralleri) için yapılan yatırımlar, toplam kurulu gücün önemli bir kısmını oluşturuyor. Türkiye için SHURA’nın enerji dönüşümü senaryosunda 2030’da elektrikli araçlarda binalarda ısı pompası kullanımında ve elektrikli yemek pişirmede artışla, ulaştırma ve ısıtmada fosil yakıtlardan elektriğe geçiş sonucu yıllık 6-7 milyar KWh elektrifikasyon öngörülüyor. Mevcut politikalar doğrultusunda nihai enerji tüketiminde elektrifikasyon payı 2030 yılında yüzde 24, 2050 yılında yüzde 30 olacak. İhtiyaç duyulan pay ise 2050 yılında yüzde 49 olarak belirlenmiş. 2030’a kadar elektrik talebindeki artışın önemli bölümünün elektrifikasyon kaynaklı olacağı öngörülüyor.

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi tarafından yayımlanan son çalışmalarda da benzer bir vurgu öne çıkıyor: Elektrifikasyon, enerji verimliliği ve şebeke esnekliği birlikte ele alınmadan sistem genelinde bir dönüşüm sağlamak mümkün değil. Özellikle sanayide elektrikli proseslere geçiş, binalarda ısı pompası uygulamaları ve ulaşımda elektrikli araçların yaygınlaşması, fosil yakıt bağımlılığını doğrudan azaltabilecek en kritik kaldıraçlar olarak öne çıkıyor.

Dönüşümün üç ana ekseni

Bu dönüşümün merkezinde üç ana eksen öne çıkıyor: Sanayi, ulaştırma ve binalar. Özellikle sanayide elektrikli proseslere geçiş, binalarda ısı pompası uygulamaları ve ulaşımda elektrikli araçların yaygınlaşması, fosil yakıt bağımlılığını doğrudan azaltabilecek en kritik kaldıraçlar olarak öne çıkıyor. Sanayide elektrifikasyon, Türkiye için hem rekabetçilik hem de karbon regülasyonları açısından kritik bir başlık . Avrupa Birliği ile ticarette devreye giren sınırda karbon düzenlemeleri, üretim süreçlerinde elektrikleşmeyi hızlandıran temel baskı unsurlarından biri. SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi analizlerine göre düşük karbonlu üretim altyapısına geçiş yapamayan sanayi için maliyet baskısı önümüzdeki dönemde daha da artacak. Elektrikli prosesler, atık ısı geri kazanımı ve dijital enerji yönetimi çözümleri bu dönüşümün temel araçları olarak öne çıkıyor.

Ulaştırma tarafında ise dönüşüm daha görünür ilerliyor. Türkiye’de elektrikli araçların toplam araç parkındaki payı hâlâ yüzde 5’in altında. Buna karşılık Avrupa’da bazı ülkelerde bu oran yüzde 20’lere yaklaşmış durumda. Ulaştırmadaki elektrifikasyon yalnızca araç satışlarını değil, aynı zamanda şarj altyapısı ve şebeke yatırımlarını da doğrudan etkileyen bir dönüşüm yaratıyor. Demiryolu tarafında da 993 kilometrelik hattın elektrifikasyonu sürerken, petrol bağımlılığının azaltılması stratejik hedeflerden biri olarak öne çıkıyor. Binalar ise elektrifikasyon tartışmasının en büyük potansiyel alanlarından biri. Isı pompaları, elektrik tabanlı ısıtma-soğutma sistemleri ve akıllı bina çözümleri, doğalgaz bağımlılığını azaltma kapasitesi taşıyor. Bu dönüşüm, aynı zamanda Türkiye’nin enerji ithalatını azaltma hedefi açısından da kritik bir kaldıraç olarak değerlendiriliyor.

Şebeke, yenilenebilir ve kırılgan denge

Elektrifikasyonun bir diğer kritik boyutu ise şebeke tarafında ortaya çıkıyor. Türkiye’de güneş ve rüzgarın toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 22 seviyesini aşarken, hidroelektrikteki dalgalanmalar nedeniyle doğalgaz ithalatına olan bağımlılık hâlâ kırılganlığını koruyor. Buna karşılık kömür, yüzde 34 ile elektrik üretiminde en büyük paya sahip ve bu üretimin önemli bölümü ithalata dayanıyor. Yenilenebilir enerji tarafında büyüme hızlansa da, sistemin bu değişken üretimi yönetebilmesi için depolama ve dijital şebeke yatırımları kritik hale geliyor.

Elektrifikasyonun başarısı yalnızca üretim kapasitesini artırmakla sınırlı değil. Sanayiden ulaştırmaya, binalardan veri merkezlerine kadar birçok alanda talebin aynı anda büyümesi, esnek ve akıllı bir enerji altyapısını zorunlu kılıyor. Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde enerji depolama sistemleri, talep tarafı yönetimi, hızlı bağlantı yatırımları ve dağıtık üretim modelleri dönüşümün belirleyici başlıkları olacak. Aksi halde yenilenebilir kapasitedeki artış, şebeke darboğazları nedeniyle beklenen verimi yaratmakta zorlanabilir.

Yeni ekonomik çerçeve şekilleniyor

Regülasyon tarafında Türkiye, küresel iklim politikalarıyla uyumlu yeni bir döneme giriyor. Paris Anlaşması ve Avrupa Yeşil Mutabakatı doğrultusunda atılan adımlar, üretimden tüketime tüm değer zincirini yeniden şekillendirirken; hazırlıkları süren Emisyon Ticaret Sistemi, karbon maliyetini doğrudan ekonomik denklemin parçası haline getiriyor. Bu çerçeve, elektri fikasyonu yalnızca çevresel bir hedef olmaktan çıkarıp rekabetçiliğin temel belirleyicilerinden biri haline getiriyor. Bu dönüşümün etkileri enerji üretim tarafında da görünür hale gelmiş durumda. Son üç yılda güneş enerjisindeki hızlı büyüme ve 2025’te rüzgarda kaydedilen rekor kurulumlarla birlikte yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payı artış gösteriyor.

Buna rağmen sistemin dönüşüm kapasitesi, yalnızca üretim artışıyla değil, bu üretimin nasıl yönetileceğiyle birlikte değerlendiriliyor. Öte yandan Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi’nin çalışmaları, elektrifikasyon ve teknolojik dönüşümün Türkiye’nin emisyon patikasında belirleyici olacağını ortaya koyuyor. Buna göre mevcut dönüşüm hızının korunması halinde sera gazı emisyonlarının 2035’e kadar yüzde 35, 2053’e kadar ise yüzde 61 oranında azaltılması mümkün görünüyor.

Görünmeyen dönüşümün omurgası

Tüm bu tablo, elektrifikasyonun yalnızca bir teknoloji dönüşümü değil, aynı zamanda ekonomik ve yapısal bir yeniden yapılanma olduğunu gösteriyor. Sanayi, ulaştırma ve binalarda elektrikleşme derinleştikçe, enerji sisteminin merkezinde üretimden çok yönetim ve esneklik belirleyici hale geliyor. Türkiye için bu dönüşüm, yalnızca karbon emisyonlarını azaltma değil; aynı zamanda enerji güvenliği, ithalat bağımlılığı ve rekabetçilik açısından da belirleyici bir eşik anlamına geliyor. Önümüzdeki 10 yıl, elektrifikasyonun hızını değil, derinliğini belirleyecek dönem olacak.

Maxxen, üretim altyapısıyla bu ihtiyaca yanıt verirken, yerli üretimin sağladığı hızlı tedarik ve esnek mühendislik avantajlarıyla Avrupa projelerinde rekabet gücünü artırmayı hedefliyor. 2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeler, üretim-tüketim dengesinin daha dinamik yönetilmesini sağlarken, enerji depolama sistemlerini yatırımın finansal sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyen stratejik bir unsur haline getiriyor. Özellikle saatlik mahsuplaşma yaklaşımı ve üretim-tüketim ilişkisinin daha sıkı tanımlanması, enerji üretiminin tek başına yeterli olmadığı; yönetilebilir, optimize edilebilir ve esnek sistemlerin öne çıkacağı yeni bir dönemi işaret ediyor. Maxxen’in çözümleri bu dönüşümle uyumlu, esnek ve ölçeklenebilir bir yapı sunuyor.

Aydın’dan Avrupa’ya ölçeklenen teknoloji

Aydın’da kurulan üretim üssüyle Avrupa pazarına açılan Kontek Enerji, enerji dönüşümünün yeni fazında depolama teknolojilerine odaklanıyor. Şirket, yenilenebilir üretimin sürekliliğini sağlayan çözümleriyle hem Türkiye’de hem Avrupa’da ölçeklenebilir bir büyüme modeli inşa ediyor.

Kontek Grup CEO’su Tolga Murat Özdemir’e göre, enerji dönüşümünde artık yalnızca üretim kapasitesi değil, bu üretimin nasıl yönetildiği belirleyici. “Yenilenebilir enerji tek başına yeterli değil; bu üretimi sürdürülebilir kılan depolama teknolojileri. Maxxen’i bu ihtiyaçtan doğan bir vizyonla hayata geçirdik” diyor. Aydın’daki tesislerinde geliştirilen sistemlerle özellikle orta ölçekli işletmelere uygulanabilir çözümler sunduklarını belirten Özdemir, üretimin yaklaşık yüzde 70’ini ihracata yönlendirdiklerini ifade ediyor.

Şirketin geliştirdiği enerji depolama sistemleri, kompakt ve yüksek kapasiteli yapısıyla öne çıkıyor. 20 feet konteyner içinde 5 MWh depolama kapasitesi sunan çözümler, sahada hızlı kurulum ve doğrudan kullanım avantajı sağlıyor. Artan maliyetler ve regülasyon baskısı ise yerli üretimi yalnızca bir tercih değil, stratejik bir gereklilik haline getiriyor. Kontek Enerji’nin büyüme stratejisinde Avrupa pazarı merkezi bir konumda yer alıyor. Şirket, mühendislik altyapısını dijitalleşme ve yapay zeka destekli sistemlerle güçlendirerek üretim ve depolamayı entegre bir modelde sunuyor. Bu yaklaşım, enerji altyapılarında verimlilik ve süreklilik ihtiyacına doğrudan yanıt veriyor.

Aydın’daki Maxxen üretim tesisi, Türkiye’nin lojistik avantajını Avrupa’ya yakınlıkla birleştirerek stratejik bir tedarik merkezi oluşturuyor. Enerji depolama teknolojilerinin arz güvenliği ve sürdürülebilirlik açısından kritik rolü düşünüldüğünde, bu alandaki yatırımların önümüzdeki dönemde hız kazanması bekleniyor. Özdemir, hedeflerini “Yerli üretim gücünü küresel rekabet avantajına dönüştürmek” olarak özetliyor. Maxxen markasıyla Avrupa başta olmak üzere farklı coğrafyalarda büyümeyi planlayan şirket, enerji dönüşümünde yalnızca takip eden değil, yön veren bir oyuncu olmayı hedefliyor.

Teknoloji geliştikçe kullanıcı alışkanlıkları değişiyor. Colquhoun, projeksiyon kullanımına dair bölgedeki beş ülkede yaptıkları araştırmada katılımcıların yüzde 60’tan fazlasının televizyon yerine büyük projeksiyon görüntüsünü tercih ettiğini belirtiyor. Epson da değişen bu kullanıcı alışkanlığını LifeStudio serisiyle bir ürüne dönüştürdü. EF-61, EF-71 ve EF-72 modelleri AutoFocus Pro, duvar rengine göre otomatik kalibrasyon, engel algılama ve çerçeveye sığdırma özellikleriyle farklı ortamlara uyum sağlıyor. Kurulum birçok senaryoda kolaylaşıyor. Ürünler powerbank ile de çalışabiliyor.

Epson META - CWA Başkanı Neil Colquhoun, teknoloji kullanımının kolaylaşmasıyla projeksiyona yönelik algının hızla değiştiğini söylüyor. “Günümüzde kısa mesafeli projeksiyon teknolojisiyle her şey kullanım kolaylığına odaklanıyor. Projektörü duvara yakın bir yere yerleştirip sinema kalitesinde görüntü ve gerçek bir tak-çalıştır işlevselliğinin keyfini çıkarabilirsiniz. Projektörü bir masanın veya komodinin üzerine koyup hemen kullanmaya başlayabilirsiniz.” Tamamen yeni Epson LifeStudio serisinde Sound by Bose teknolojisi standart. Dahili Google TV™, Netflix ve YouTube desteği ve seçili modellerde karaoke mikrofonu da var.

Üç yıl mürekkep, kartuş yok 

Epson’un EcoTank yazıcı serisi, Ekim 2024 itibarıyla dünya genelinde 100 milyon satışa ulaştı. Yeni EcoTank L33 Home ve Home Plus L43 serileri, önceki nesle göre daha hafif ve kompakt bir tasarım sunuyor. Daha hızlı baskı yapabilen modellerde bakım gerektirmeyen baskı kafası 50.000 sayfaya kadar dayanıyor. Tek set mürekkep şişesi, bir aile için yaklaşık üç yıl yeterli oluyor.

Küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik EcoTank Business serisi, kartuşlu yazıcılara göre baskı maliyetini yüzde 90’a kadar indiriyor. Lazer yazıcı rakiplerine göre de enerji tüketimini yüzde 96 azaltıyor. Colquhoun bu segmenti yakından tanıyor. “Türkiye’de birçok küçük işletme, lazer yazıcılar gibi geleneksel yöntemleri kullanarak yüksek baskı hacimleri oluşturuyor. Ama biz, günlük iş operasyonları için önemli maliyet tasarrufları ve hızlı, tutarlı çıktıların yanı sıra daha düşük çevresel etki sunan, cazip bir alternatif olan yüksek kapasiteli mürekkep tanklı yazıcılar sunuyoruz” diyor.

1942’den bu yana bir sorumluluk  

Epson, 1942’de Japonya’nın kırsalında dokuz kişilik bir saat atölyesi olarak kuruldu. Şirket merkezinin bulunduğu bölgenin doğası; verimli, kompakt ve hassas teknolojiler geliştirme felsefesine ilham verdi. Bu yaklaşım, çevresel baskılar, kaynak kısıtları ve iş gücü zorluklarının etkisini merkeze alan ENGINEERED FUTURE 2035 vizyonuyla destekleniyor. Epson, sürdürülebilir ilerlemenin enerji, kaynaklar ve insan potansiyelinin daha verimli kullanımıyla mümkün olduğuna inanıyor ve gerçek dünyada karşılık bulan, sürekli geliştirilen, pratik teknolojilere odaklanıyor. Bugün Epson’a ait tüm tesisler yüzde 100 yenilenebilir enerjiyle çalışıyor. Türkiye'deki yeni depo lojistik merkezi de bunun bir parçası. Hedef, 2050 yılına kadar karbon negatif ve yeraltı kaynaklarından bağımsız olmak.

Each step gave him a different view of the same industry. And every view told the same story. "Web3 does not have an ideas problem," he says. "It has an execution problem." 

The observation is simple. In an industry that has spent a decade celebrating the visionary over the operator, it is also quietly radical. The projects that reached multimillion dollar market caps and stayed there were not always the ones with the most ambitious technology. They were the ones with someone behind them who understood how to make things work in a real market, with real users, under real pressure. The projects that disappeared, often with better technology and louder launches, were the ones where that person was missing. 

But there is a second problem underneath the execution problem, and it is the one he found himself unable to ignore.

Every major infrastructure company in Web3 has been building upward. Enterprise tools. Developer platforms. Institutional compliance layers. The entire conversation has been pointed at protocols, foundations and B2B clients. Nobody stopped to ask a simple question. Every B2B product in this industry has a consumer on the other end of it. That person, the individual connecting a wallet, trusting an interface, moving real savings based on the assumption that what they see is legitimate, has been an afterthought for the entire history of the space. 

The consequences have been catastrophic. The Bybit exchange lost $1.5 billion in early 2025 to a front-end compromise. BadgerDAO lost $120 million to a script injection no user could detect. These were not institutional victims absorbing a line item loss. They were people. And the industry's response was to build better enterprise dashboards. 

Ajdadi founded Noor28.com around a different conviction. A company where industry operators, brand builders, and some of the most followed voices in crypto work under one roof, giving serious projects access to the people and networks that actually move markets. That foundation is now producing its first product. Noor Secure monitors websites and Web3 applications in real time, built to catch the kind of front-end tampering and malicious cloning that cost ordinary users billions. Not a tool for enterprise security teams. A layer of protection for the person who simply opened a browser and trusted what they saw. 

Five years ago he was the user the industry was not building for. He has not forgotten what that feels like.

Bu ay işte böyle bir tutku hikayesini sayfalarımıza taşıdık. Erdem Akartepe’nin, altı yaşında hediye edilen bir akvaryumdaki iki Japon balığı ve üç lepistesle başlayan merakı onu, niş bir alanda lider konumdaki şirket patronluğuna taşıdı. Üstelik Baykar’ın ortaklarından Haluk Bayraktar’ın (En Zengin 100 Türk listemizde 2,4 milyar dolarla 16’ncı sırada yer alıyor) yatırımcı olduğu bir şirket… 

Kapalı devre kara balıkçılığı (RAS) pazarı dünyada sürdürülebilir protein üretimi, su tasarrufu ve iklim risklerinden bağımsız üretim avantajları nedeniyle hızla büyüyor. 2025’te yaklaşık 6,8 milyar dolara ulaşan pazarın giderek daha da cazip hale geleceğini öngörmek çok zor değil. Zira jeopolitik riskler nedeniyle gıda erişimi için, lojistikten bağımsız kalabilecek, yerinde üretimin önemi giderek artıyor ve RAS’lar tam da bunu sağlıyor: Yüksek nitelikli protein kaynağına ekonomik ve güvenli erişim… Akartepe’nin kurduğu ve Türkiye’nin en zengin 16’ncı isminin ortak olduğu MAT’ın hikayesini eminim ilgiyle okuyacaksınız. 

Kapağımıza taşıdığımız İbrahim Çeçen’le ilgili haberimizi de… İş dünyasının en tanınan figürlerinden biri ama çok fazla konuşan biri değil. 56 yıl önce kurduğu, 5 milyar dolar cirolu şirket, Akkuyu Nükleer Santrali’nin inşaatı ile adım attığı nükleer enerji alanında derinleşmek üzere yeni hamleler yapıyor. Vietnam’ın dev havalimanı projesi ile Türk inşaat şirketlerinin nadir iş yaptığı Asya Pasifik’te büyümenin peşinde… Onun iş hayatının en önemli gündemi dev projeler kadar, holding yönetiminde dört oğlu ile kurduğu denge. Ve bu yapı aile şirketleri için bir perspektif verebilir. 

Güzel bir mayıs ve keyifli bir okuma diliyorum…

Erdem Akartepe akuakültür pazarındaki dönüşüme uyum sağlıyor / Haber Detay - Tıkla Oku

IC Holding altı sektörde 30’u aşkın şirketiyle cirosunu 5 milyar dolara taşıdı / Haber Detay - Tıkla Oku

Peki, aynı soruyu iş dünyasına uyarlarsak ve “Bu şirkette/şirketle çalışılır mı?” kararı almak için tek bir hakkınız olsa ne sorardınız? Bu sefer cevabı dünyanın en büyük veri ve iş zekası platformlarından Hamburg merkezli, ünlü Statista’dan alıyorum: “Bu şirketi çok sevdiğiniz birine –örneğin yeğeninize– tavsiye eder miydiniz?” Forbes ve Statista’nın 12 yıl önce ABD’de başlattıkları zamanla Almanya, İtalya, İngiltere, İsviçre, Polonya, Kanada, Singapur gibi ülkelere yayılan “En İyi İşveren Araştırmaları”nın merkezinde bu soru yer alıyor.

Forbes ve Statista’nın birlikte yaptığı bu sıralamaların metodolojisi üç temel ilke üzerine kurulu: 1. Bağımsızlık: Araştırma, şirketlerin haberi olmaksızın yürütülüyor. Çalışanlar, işverenlerinin göremeyeceği güvencesiyle anonim online paneller aracılığıyla yanıt veriyor. Hiçbir kurumsal iletişim ekibinin erişemeyeceği bir alan bu. 2. Derinlik: Tek bir anlık “görüntü” değil üç yılın verisi bir arada değerlendiriliyor; yakın tarihe daha yüksek ağırlık veriliyor. Böylece tutarlı biçimde iyi olan ile sadece o yıl parlayan ayrışıyor. 3. Çift eksen: Katılımcılar hem kendi işverenini değerlendiriyor hem de sektördeki diğer şirketlere ilişkin dolaylı bir görüş bildiriyor. İki kaynaktan gelen veri örtüştüğünde sıralama netleşiyor. Burada en önemli iki nokta: Hiçbir şirket kurumsal olarak başvuramıyor, kimse lobi yapamıyor. Çünkü sadece çalışanlar konuşuyor, sistem dinliyor.

Forbes Global geçen yıl bu listenin yapıldığı ülkeler arasına Türkiye’yi de katma kararı aldı. Böylece yaklaşık bir yıldır Hamburg Statista ve Forbes Türkiye ofisleri olarak ortak bir çalışma yürütüyoruz. Veriler toplandı, analizler yapıldı, son rötuşlar, itirazlar, ortak kararlar sonrası derken Haziran 2026’da 400 şirketlik ilk listemizi yayımlıyoruz. Sektörlere göre ayrıştırılmış, bağımsız anket verisiyle sıralanmış, dünyanın en güvenilir işveren değerlendirme metodolojisiyle hazırlanmış olarak.

Şirketler işveren algısını yüksek tutmak için epey emek harcıyor. İletişim ve pazarlama bütçeleri, kurumsal duyurular, sektör söylentileri, medyanın bu amaçla stratejik kullanımı, kurumsal ya da bireysel ödül sistemleri bu algıyı zirvede tutmak için devreye giriyor. Hepsi önemli çabalar elbet. Ama hani denir ya “çocuktan al haberi”, çocukların filtresiz, dürüst dillerine referans var bu sözde. Biz de “içeriyi en iyi bilen” kişiden, yani çalışanın sesinden alıyoruz: Statista’nın kurduğu sistem sayesinde.

Çalışan bağlılığı, kültürel dönüşüm, güçlü işveren markası Türkiye iş dünyasının da gündemindeki kavramlar. İddialı ve başarılı kurumlar bu alanda da iyi olmak, çalışanlar arasında cazip konumlanmak istiyor. Bunun için epey emek ve kaynak harcanıyor. Bu çabalara önemli bir katkı sunacağımıza inanıyorum –ne de olsa bu kadar büyük veriyle tüm ülkeyi kapsayan, bilgiyi eski ve yeni geniş bir çalışan grubundan alan bir liste kıymetli olacak.

Forbes Türkiye En İyi İşverenler Listesi’nin her yıl tekrarlanacak olması bize performansı hem içeride hem sektörde karşılaştırma şansı da verecek. İki yıl sonra hangi şirketler yukarı çıktı, hangisi geriledi, hangi sektör dönüştü –bu soruların yanıtı veri üzerinde okunabilecek. İnsan kaynakları kararları, yatırım değerlendirmeleri, yetenek tercihleri… Hepsi bu zeminden beslenebilecek ve dünyanın önde gelen piyasalarında tam olarak da bu oluyor. Almanya’da, ABD’de bir şirketin Statista - Forbes listesindeki hareketliliği yönetim kurulu gündemine kadar taşınabiliyor. Türkiye’de de öyle olacak.

İlk yıl bir fotoğraf. İkinci yıl karşılaştırma. Üçüncü yıl ise iç ve dış hesap yapılabilir bir zemin. Veri birikmek zorunda çünkü ancak o zaman dönüşüm görünür oluyor. “İyi bir işveren” olmak bir ünvan değil; ölçülebilir, tekrarlanabilir, karşılaştırılabilir bir performans artık. Bu listeyle birlikte Türk iş dünyası o performansın içine adım atıyor.

Başlamak için iyi bir zaman. 

Gözlemcilerin hepsi aynı büyük kötü adamlara işaret ediyor: Sosyal Güvenlik, Medicare ve Medicaid gibi sosyal yardım programları ve ulusal borcun giderek artan faizleri. Demokratlar ayrıca Başkan Trump’ın savunma için istediği büyük artışları da ekleyecek; Cumhuriyetçiler ise Minnesota’da ortaya çıkarılan inanılmaz dolandırıcılıkla örneklendirilen sosyal harcamalardaki şaşırtıcı israfa işaret edecek.

Uzmanlar, KBO’nun harcama tahminlerinin sorunu olduğundan hafif gösteriyor olabileceğinden endişe ediyor. Örneğin Medicaid harcamaları 2022’de KBO’nun öngördüğünün çok üzerine çıkmış durumda. Önerilen çözümler arasında Sosyal Güvenlik ödemeleri için emeklilik yaşının yükseltilmesi, bu ödemeler için gelir testi uygulanması -yani yüksek gelirliyseniz veya daha önce yüksek gelirli olduysanız ödemelerinizin kesilmesi veya tamamen ortadan kaldırılması- yer alıyor. İlaçlara fiyat kontrolü getirme yönündeki adım ise daha kapsamlı olacak. Eski Chicago Belediye Başkanı ve muhtemel 2028 başkanlık adayı Rahm Emanuel’in kardeşi Dr. Zeke Emanuel, insanların 75 yaşından sonra tıbbi bakım almayı bırakması gerektiği yönündeki imasıyla kötü bir şöhret kazandı. Bunlar son derece yanlış konumlandırılmış fikirler. Öncelikle KBO’nun öngördüğü yıllık ekonomik büyüme oranı sadece yüzde 1,8. Bunu yüzde 3’e çıkardığınızda kriz önemli ölçüde küçülüyor. Yüzde 3,5’e çıkardığınızda ise ulusal borcu orta yaşlı Amerikalıların yaşam süresi içinde ortadan kaldırma yoluna girmiş oluyoruz.

Bu daha yüksek büyüme oranları gerçekçi olmayan hedefler mi? Kesinlikle değil. Bir iç savaş, dünya savaşları, ekonomik bunalımlar ve sert siyasi anlaşmazlıklara rağmen 200 yılı aşkın bir süre boyunca ortalama yüzde 3’ün üzerinde büyüme kaydettik.

Bu yüzyılda işleri yavaşlatan şey, müstehcen denebilecek aşırılıktaki yasal düzenlemeler (ekonomi üzerinde Başkan Trump ikinci dönemine başlayana kadarki maliyeti 3 trilyon dolara yaklaşan bir yük), çok yüksek vergiler ve zayıf dolar oldu. Mevcut yönetim yıkıcı düzenlemelere karşı saldırıya geçti ve vergileri düşürdü. Vergi oranlarında çok daha fazla indirime ihtiyaç var. Yüksek Mahkeme, Başkan’ın kararnameyle getirdiği ve büyümeyi engelleyen gümrük tarifelerini -ki onlar da vergi- kaldırdı. Bu, İran savaşı sona erdiğinde ekonominin büyümesine yardımcı olacak.

Ancak asıl büyük sorun dolar. Dolar zayıf ve George W. Bush yönetiminin zayıf dolar politikasından öğrendiğimiz gibi, bu büyük sorunlara yol açıyor. Kevin Warsh, mayıs ayında Federal Rezerv’in başına geçtiğinde, diğer para birimlerinin de zayıf olduğu bir ortamda, bir taraftan tam teşekküllü bir uluslararası finansal krizin önüne geçmek diğer taraftan da doları güçlendirmek gibi muazzam bir zorlukla karşı karşıya kalacak.

Tüm feryatlara rağmen geleneksel büyüme oranlarıyla, sosyal güvenlikten yararlananların ve önümüzdeki yıllarda yararlanacakların yükümlülüklerini karşılayacak kadar paramız olacak. Sorun gençlerde ve çözüm maaştan kesilen vergilerin bir kısmının yatırılacağı kişisel hesaplar oluşturmak. 

Sağlık hizmetlerine gelince, çözüm, parayı üçüncü şahısların değil, hastaların kontrol ettiği bir sisteme geçişi hızlandırmak. İnsanlar, kendi poliçelerini, doktorlarını ve ağlarını seçebileceği büyük Sağlık Tasarruf Hesapları’na sahip olmalı. Sağlık hizmetlerinin çoğunda sahip olmadığımız serbest piyasalar, bize çok daha az maliyetle daha fazla hizmet sunacak.

Kısacası, yadsınması imkansız bütçe karmaşasını, bugünlerde ortalıkta dolaşan kemer sıkma fikirlerine kendimizi kaptırmak yerine, işleri olumlu yönde düzeltmek için bir fırsat olarak görmeliyiz.

Bu noktada önemli bir ismi devreye almak istiyorum. Düzenli okuyucular Batı kavramının ne olduğuna dair ara ara tartışma açtığımı biliyordur. Alexandr Solzhenitsyn ismi yeni nesiller için çok şey ifade etmeyebilir. Malum SSCB bile artık pek anlam ifade etmiyor. Ancak döneminin önemli entelektüellerinden bir tanesiydi ve aslında sosyal anlamda bugün yaşananları öngören bir insandı. Şimdi konuyla doğrudan ilgili olan bir konuşmasını (Harvard’ın 1976 mezuniyet seremonisinde yapılmıştı) paylaşmak istiyorum. Konuşmanın tam metni ve video kaydı da internette bulunabilir. 

Ben sadece doğrudan ilişkili en önemli kısımları buraya alacağım. (Parantez içleri benim notlarım): 

“Üçüncü Dünya” kavramı vardır: Dolayısıyla zaten üç dünyamız var. Ancak şüphesiz ki, sayı daha da fazladır. Sadece çok uzaktayız ve göremiyoruz. Herhangi bir kadim ve derinden kök salmış, özerk kültür, özellikle de yeryüzünün geniş bir bölümüne yayılmışsa Batı düşüncesi için bilmeceler ve sürprizlerle dolu özerk bir dünya oluşturur. En azından bu kategoriye Çin, Hindistan, Müslüman dünyası ve Afrika’yı dahil etmeliyiz. Bin yıl boyunca Rusya da bu kategoriye aitti. Tıpkı bugün Batı’nın Komünist esaret altındaki Rusya’yı anlamaması gibi. (Bana göre Çin’i de hâlâ anlamıyor diyebilir miyiz?) Belki de son yıllarda Japonya giderek Batı’nın uzayan parçası haline geldi. Burada yargıç değilim. Ama İsrail’e Batı dünyasından uzaklaşan taraf oldu çünkü devlet sistemi temelde dine bağlı. 

Dışarıdan bir gözlemcinin Batı’da günümüzde fark ettiği en çarpıcı özellik, cesaretinin azalması olabilir. Batı dünyası, her ülkede, hükümette, siyasi partide ve elbette Birleşmiş Milletler’de sivil cesaretini kaybetmiştir. Elbette birçok cesur birey var ancak bunların kamusal yaşam üzerinde belirleyici etkisi yok. Siyasi ve entelektüel bürokratların devlet politikalarını zayıflık ve korkaklığa dayandırmanın ne kadar gerçekçi, makul, entelektüel ve hatta ahlaki açıdan yıpratıcı olduğunu açıklamak için yaptıkları eylemlerinde ve açıklamalarında bile depresyon, pasiflik ve şaşkınlık sergiliyor. Bu cesaret azalması, ironik bir şekilde, aynı bürokratların sadece zayıf hükümetlerle, kimse tarafından desteklenmeyen ülkelerle veya hiçbir direniş gösterilemeyen akımlarla uğraşırken yaşadıkları öfke patlamaları ve katı duruşlarıyla ortaya çıkıyor. Güçlü hükümetler ve tehditkar güçlerle, saldırganlarla veya uluslararası teröristlerle uğraşırken dilleri tutuluyor ve felç oluyorlar. Antik çağlardan beri azalan cesaretin, artık sonun başlangıcı olarak kabul edildiğinin altını çizmek gerekir mi? (ABD’in AB’ye bakışını bu gözlükle açıklayabiliriz.) 

Bugünkü Batı toplumunda ülkesi için önemli ve son derece yapıcı bir şey başarmak isteyen bir devlet adamı, temkinli ve hatta çekingen hareket etmek zorundadır. İlerlerken, attığı her adımın sağlam temellere dayandığını ve kesinlikle kusursuz olduğunu kanıtlamak zorundadır. Aslında, olağanüstü ve özellikle yetenekli, aklında alışılmadık ve beklenmedik girişimler olan bir kişi, kendini gösterme şansını neredeyse hiç bulamaz. Daha en başından itibaren onun için onlarca tuzak kurulacaktır. Böylece demokrasi tarafından dayatılan kısıtlamalar bahanesiyle vasatlık zafer kazanır. Birisi bana bugünkü haliyle Batı’yı ülkem için bir model olarak gösterip göstermeyeceğimi sorarsa açıkçası olumsuz cevap vermek zorundayım. Ülkemiz yoğun acılar yoluyla öyle bir manevi gelişim elde etti ki, Batı sisteminin mevcut manevi tükenmişlik hali çekici görünmüyor. Maddi fakirlikten inanılmaz bir çıkış gösteren Çin’in Batı’ya ve değerlerine bakış açısı da bu yönde diye düşünüyorum. Tartışılmaz bir gerçek şu ki, Batı’da insanlığın zayıflaması, Doğu’da ise daha sağlam ve güçlü hale gelmesi söz konusu. Son savaşlar ahlaki üstünlüğün kimde olduğunu gösterdi, belli ki Batı’da değil… 

Batı düşüncesi muhafazakarlaştı. Dünya durumu ne pahasına olursa olsun olduğu gibi kalmalı; hiçbir değişiklik olmamalı. (AB ve ABD’nin içindeki bir kesimin görüşü tam olarak bu. Trump’ın yaratıcı yıkımı bu nedenle büyük kaos çıkartıyor.) Bu yıpratıcı statüko hayali, gelişiminin sonuna gelmiş bir toplumun belirtisidir. Ancak okyanusların artık Batı’ya ait olmadığını, egemenliği altındaki toprakların ise giderek küçüldüğünü görmemek için kör olmak gerekir. İki sözde dünya savaşı (henüz dünya çapında değillerdi), küçük, ilerici Batı’nın kendi kendini yok etmesine ve böylece kendi sonunu hazırlamasına yol açtı. Bir sonraki savaş (ki atom savaşı olmak zorunda değil ve olacağına da inanmıyorum) Batı medeniyetini sonsuza dek gömebilir. Böyle bir tehlikeyle karşı karşıyayken, geçmişinizde böylesine muhteşem tarihi değerler varken, özgürlüğün ve özgürlüğe olan bağlılığın bu kadar yüksek bir seviyesinde, kendinizi savunma iradesini bu kadar büyük ölçüde kaybetmek nasıl mümkün olabilir? (Trump bu geleceği gören kesimin bir sözcüsü. Bu derinliğe sahip kişi olarak yapılanları organize eden değil.)

Ve belki de en önemli nokta şu: 

Hümanizm insanın sadece mutlu olmak için doğduğunu ilan etmekte haklı olsaydı, insan ölmek için doğmazdı. Bedeni ölüme mahkum olduğuna göre, yeryüzündeki görevi açıkça daha manevi bir nitelikte olmalı. Günlük hayatın sınırsız zevki olamaz. Amacı kalıcı ve ciddi bir görevin yerine getirilmesi olmalı ki yaşam yolculuğu ahlaki bir gelişim deneyimi haline gelsin. Böylece kişi hayata başladığından daha iyi bir insan olarak veda edebilsin. İnsanı materyalizmin dünya akışının üstüne çıkarabilecek tek nokta, gönüllü, ilham verici öz denetimdir. Sosyal dogmatizm, çağımızın zorlukları karşısında bizi tamamen çaresiz bırakıyor.

Savaşla yıkımdan kurtulsak bile, hayatı kendi kendini yok etmekten kurtarmak istiyorsak yaşamlarımızı değiştirmek zorundayız. İnsan yaşamının ve insan toplumunun temel tanımlarını gözden geçirmekten kaçınamayız. İnsan her şeyin üstünde mi? Ondan üstün bir Ruh yok mu? İnsanın yaşamının ve toplumun faaliyetlerinin öncelikle maddi genişlemeyle belirlenmesi doğru mu? (Gümrük vergileri nedeniyle Çin malları gelmezse biz ne yaparız sorusunu önceden duymuş gibi, değil mi?) Dünyanın sonu gelmediyse de, Orta Çağ’dan Rönesans’a geçiş kadar önemli bir tarihsel dönüm noktasına yaklaşmıştır. Bizden manevi bir yükseliş talep edecektir: Yeni bir vizyon yüksekliğine, Orta Çağ’daki gibi fiziksel doğamızın lanetlenmeyeceği, modern çağdaki gibi manevi varlığımızın çiğnenmeyeceği yeni bir yaşam seviyesine yükselmemiz gerekecektir.  

İşte şimdi Batı’da bu görüşün kıpırtılarını görüyoruz: Katoliklik, ABD’de en hızlı yayılan din olarak öne çıkıyor. Başkan Yardımcısı ve muhtemel başkan adayı Vance de 2019 yılında mezhep değiştirerek Katolikliğe geçmişti. Bu yükselen grup Evenjelist/Neocon’ların öne sürdüğü ve tarihsel kökleri aslında zayıf olan “Judeo-Christian” değerlere çok sıcak bakmıyor. Aynı zamanda “woke” seçmen tabanıyla da zıt değerlere sahip. Papa’nın savaş karşıtı açıklamaları hiç şüphesiz, İkinci Dünya Savaşı’nda dönemin Papa’sını da bazı kararlara dahil etmek isteyen Churchill’e Stalin’in “Azizim Churchill, Papa’nın kaç tümeni var” sorusunu akla getirdi. Trump henüz niteliği belli olmayan bu uyanışı ve yeni seçmen tabanını MAGA’ya uyarlamaya çalışıyor. Ahlaki üstünlük Papa’da olabilir ancak Solzhenitsyn’nin bahsettiği Ruh’una yeniden dönen bir nesil, Çin ve en azından dışarıdan son derece başarılı görünen sistemle yüzleşmek zorunda. Ekonomik ve siyaseten bunun Papa’nın bulunduğu düzlemden olmasını pek mümkün görmüyorum. Nitekim “Orta Çağ’dan Rönesans’a geçiş kadar önemli bir tarihsel dönüm noktasına yaklaşmıştır.”

Gürcistan

Forbes Gürcistan, ülkenin en büyük bankalarının yaklaşık üçte birinin önemli teknoloji ortağı olan Tiflis merkezli yazılım girişimi Optio’yu tanıttı. Optio’nun kurucuları Giorgi Mirzikashvili ve Shota Giorgobiani, 2006 yılında Gürcistan’da bir yazılım şirketi kurduktan sonra ayrı ayrı finans firmalarında çalıştılar ve BT projelerine liderlik ettiler.

Finans kurumlarının katı güvenlik ve düzenleyici gereksinimlerine uyarlanmış, bulut tabanlı sistemler yerine şirket içi sistemler etrafında kurulan ve yeni girişim hızlandırma programı Techstars Berlin’e kabul edilen tek Gürcistan şirketi olan Optio’yu hayata geçirdiler.

Brezilya

Forbes Brezilya, 2023 yılında derginin 30 Altı 30 listesine girmeyi başaran, geçen ekim ayında da İsviçre’deki ATP 500 turnuvasını kazanan en genç isimlerden biri olan 19 yaşındaki tenis fenomeni João Fonseca ile işlerin perde arkası hakkında bir röportaj yaptı.

Kasım ayında kariyerindeki en yüksek sıralama olan dünya 24’üncülüğüne ulaşan Fonseca’nın sponsorları arasında Rolex ve ayakkabı markası On yer alıyor. Fonseca, “Hayatımda her şey çok hızlı gelişiyor” diyor.

Ekvador

Forbes Ekvador’un yazdığına göre kimya alanında lisans derecesine sahip olan Sara Espinosa de los Monteros, 1979’da Quito’da kurulu tek bir tanı laboratuvarından ibaret olan EcuaAmerican’ı bugün 21 ayakta tedavi tanı merkezinden oluşan ve Ekvador’un beş şehrinde yılda 500 binden fazla hasta için yaklaşık 10 milyon test yapan bir gruba dönüştürdü. Şimdi de kızı Adriana Sánchez’i yanına, 650 kişiyi istihdam eden ve 37 milyon dolarlık ciroya sahip grubun yönetimine alıyor.

İtalya

“Biz küresel bir ödeme ağı işleten bir teknoloji şirketiyiz, parasal otorite değiliz.”

Kripto para birimi stablecoin şirketi Tether’in kurucu ortağı ve milyarder CEO’su Paolo Ardoino’nun Forbes İtalya’nın ABD Hazine tahvillerinin küresel ölçekteki en büyük 20 sahibinden biri olması nedeniyle Tether›in bir kripto girişiminden ziyade gölge bir merkez bankasına benzeyip benzemediği sorusuna verdiği cevap.

DenizBank’ın hocaların hocası Devrim Erbil’i mayıs ayında da bırakmadığını görüyoruz. Banka bu sefer kendi evinde Galeri Deniz’de, üstadın Ayasofya, Galata Kulesi, Haydarpaşa Garı gibi İstanbul’a tutkuyla tepeden baktığı resimlerini ve daha önce hiçbir yerde sergilenmemiş eserlerini “Ters Yüz İmgeler-Sanata İyi Bakın!” seçkisi altında topluyor.

Geçtiğimiz yıl DenizBank Genel Müdür Yardımcısı ve Hukuk Başmüşaviri sorumluluğunu üstlenen ressam Akın Ekici ise aynı sergi kapsamında eserleriyle Galeri Deniz’in salonunda hocasıyla buluşuyor.

Koleksiyonerlerin yakından takip ettiği son yılların en üretken ressamlarından Akın Ekici’nin tuvalle yetinmeyip, batikten mozaiğe ve hatta heykele uzanan seçkisini Devrim Erbil’in de katıldığı serginin açılışında görme şansı bulduk. Hocası Devrim Erbil’in sanat yolculuğunda bakış açısını şekillendirdiğini, özellikle soyutlama alanında düşünme ve üretme biçimini derinleştirdiğini söyleyen Ekici’nin Türk bayraklarını dalgalandırdığı farklı boyut ve tondaki iki tablosu ise açılışta salonun favori çekim alanlarıydı. Bense güllerin sadece kokusuna değil, güç ve zarafeti birlikte yansıtmalarına da hayran olduğumdan sanatçının “Güllerin İçinden” tablosunu ayrı bir içime çektim.  

Devrim Erbil’in kendisine has çizimini seramiğe yansıttığı, Aylin ve Sebahattin Gündoğdu ile birlikte oluşturduğu “Galata Bakış”ta ise kanımca sadece benim gözüm kalmamıştır.

17 Mayıs 2026 tarihine kadar DenizBank’ın kültür sanat mekânı Galeri Deniz’de ziyaret edilebilecek serginin küratörlüğünü ise reklamcı, kreatif direktör, akademisyen-yazar Prof. Dr. Uğur Batı üstleniyor. Gerçek ve imge kavramlarını zıtlıklar ve dönüşümler üzerinden ele alan bu özel seçki tahminim o ki yine sanatseverleri mutlu edecek.

DenizBank, mayıs ayının ortasından sonra ise İzmir’e yelken açacak ve Ovoo Art by Körpi tarafından düzenlenen 3. IAAF İzmir Sanat Fuarı’nda sanatı ve genç sanatçıları destekleyecek. Genel Müdür Recep Baştuğ’dan işittiğimiz üzere de sanatı uygarlığın ve ilerlemenin kriteri olarak gördüklerinden, daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağlamayı sürdürecekler.

Trump’ın servetindeki artış büyük ölçüde kripto paralardan kaynaklanıyor. Kendisi ve ailesinin Eylül 2024’te kurduğu kripto girişimi World Liberty Financial’ın çıkardığı token satışlarından son bir yılda tahminen 550 milyon dolar kazandı. Ardından Ocak 2025’te World Liberty’deki yüzde 49 hissesini, şirket ortaklarıyla birlikte Birleşik Arap Emirlikleri’nin ulusal güvenlik danışmanı ve kraliyet ailesi üyesi Şeyh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan tarafından desteklenen Aryam Investment’a sattı. Bu anlaşma, tahminen 200 milyon doları doğrudan Trump’ın cebine koydu. Bölgede epey deneyimli eski bir diplomat geçen sonbaharda Forbes’a verdiği demeçte, “Körfez liderleri bu Amerikan başkanıyla nasıl muhatap olunacağını biliyor. Bunu ilk seferinde öğrendiler, ancak kendisi ne kadar pervasızca para isteyebileceği konusunda kısıtlanmıştı. Şimdi ise kısıtlanmamış durumda” dedi.

Bu arada, Trump hâlâ hem World Liberty’ye ($WLFI) hem de kendi memecoin’i $TRUMP’a ait milyarlarca kripto token’a sahip. Forbes her ikisini de kayda değer bir iskontoyla değerlese de bunların toplamı yaklaşık 570 milyon doları buluyor. Ayrıca Trump’ın (USD1 stablecoin‘ini ihraç eden) World Liberty Financial’da kalan yüzde 38’lik hissesinin değerinin 240 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.

Sonra bir de destekçilerinin Trump’a yakın olma çabasıyla değerine değer katılan gayrimenkuller var, özellikle Florida’daki hareketli Palm Beach piyasasında. Trump’ın dünya liderleriyle (Volodymyr Zelensky, Benjamin Netanyahu) görüştüğü, müttefiklerini (Musk, Changpeng Zhao) ağırladığı ve füze fırlattığı (Suriye, İran) kışlık Beyaz Sarayı Mar-a-Lago’nun bir yıl önce yaklaşık 370 milyon dolar olan değeri tahminen 560 milyon dolara fırladı –bu rakam, mülkün 2018’deki değerinin üç katından fazla. Trump’ın ABD’deki golf sahalarının kârlılığı da hızla artıyor. Geçen yıl 340 milyon dolar olan değerleri şu anda rekor bir seviye olan 550 milyon dolara ulaştı. Trump için bir diğer büyük zafer de ağustos ayında geldi. Bir temyiz mahkemesi, New York’taki bir dolandırıcılık davasında ödemesi emredilen 517 milyon dolarlık (faiz dahil) cezayı iptal ederek bu yükümlülüğü başkanın bilançosundan sildi.

Elbette her şey de yolunda gitmedi. Truth Social’ın ana şirketi olan Trump Media and Technology Group’un (TMTG) hisseleri, şirketin 2025 yılında 712 milyon dolarlık net zarar açıklamasının ardından şubat ayında tüm zamanların en düşük seviyesine geriledi. Şirket, bir önceki yıl da 401 milyon dolar zarar açıklamıştı; geliri ise sadece 3,7 milyon dolardı. TMTG, aynı gün Truth Social’ı ayrı bir halka açık şirkete dönüştürmeyi planladığını duyurdu. Beş yıllık şirketteki Trump hisselerinin değeri bir yıl önce 2,6 milyar dolar iken 1,2 milyar dolara geriledi. 

Başkanın bütün milyarderleri

Şu anda üç virgüllü milyarderler kulübünün en az bir düzine üyesi veya eşleri üst düzey hükümet görevlerinde bulunuyor. Houston Rockets’ın sahibi Tilman Fertitta (İtalya Büyükelçisi olarak görev yapıyor) ve Airbnb’nin kurucu ortağı Joe Gebbia (Amerika’nın ilk “baş tasarım sorumlusu” olarak görev yapıyor) dahil olmak üzere. Hepsi Trump’ın en yakınında olmaktan istifade etti, özellikle de aşağıdaki seçkin üçlü.

Howard Lutnick
Net Serveti: 7,2 milyar dolar (↑ 4 milyar dolar)

Trump’ın Lutnick’i ticaret bakanı olarak atamasından aylar önce hırçın finansçı büyük bir kripto para yatırımı yaptı. Kendisine ait Wall Street firması Cantor Fitzgerald, Nisan 2024’te, stabilcoin devi Tether’in sahibi olan holding şirketinin dönüştürülebilir tahvillerini satın aldı ve yaklaşık 12 milyar dolarlık bir değerleme üzerinden yüzde 5 hisseye sahip olma hakkını elde etti. Forbes, Tether’in değerinin büyük kârlar sayesinde en az 200 milyar dolara ulaştığını tahmin ediyor ve bu da Lutnick için hızlı bir 16 kat getiri anlamına geliyor (Lutnick, Cantor’daki hissesini elden çıkardı, çocuklarının vakıflarına devretti).

Steve Witkoff
2,3 milyar dolar (↑ 300 milyon dolar)

Trump’ın Orta Doğu özel elçisi barış görüşmeleri için Miami, Moskova, İsrail ve Umman arasında mekik dokurken serveti büyük ölçüde oğulları Zach ve Alex’in Trump’ın oğulları Don Jr., Eric ve Barron ile birlikte kurduğu kripto para şirketi World Liberty Financial’daki yatırımları sayesinde arttı. Witkoff ailesi, şirketin kripto para satışlarından ve şirketteki hisselerinin bir kısmının Birleşik Arap Emirlikleri›ne satışından yaklaşık 180 milyon dolar kazandı. Witkoff’un hâlâ şirkette tahminen yüzde 6,4’lük bir hissesi bulunuyor; değeri yaklaşık 60 milyon dolar. Bu arada, Elon Musk’ın SpaceX’inde sahip olduğu küçük hissenin değeri de ikiye katlanarak 200 milyon dolara ulaştı.

Jared Kushner
1 milyar dolar (+)

Trump’ın damadı, özel sermaye şirketi Affinity Partners’ı Trump’ın Beyaz Saray’dan ayrıldığı ay olan Ocak 2021’de kurdu. Büyük bölümü Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin varlık fonlarından olmak üzere yaklaşık 5 milyar dolar topladı, ardından Orta Doğu’da çeşitli yatırımlar yaptı ve bildirildiğine göre şu anda daha fazla para topluyor. Şubat ayında Witkoff ile birlikte özel barış elçisi olarak atandı ve yakın zamanda Netanyahu, Zelensky ve Vladimir Putin ile görüştü. Bu da kendisinin reddettiği çıkar çatışmalarıyla ilgili endişeleri artırdı. Servetinin yarısı, ailesine ait gayrimenkul şirketindeki hissesinden geliyor.

Servet değişimi: ↑ Yükselişte  + Yeni

Güneş, gazın yerini alabilecek ölçekte

Güneş enerjisinin ulaştığı ölçeği somut bir örnekle anlatan Dunlop, 2025’teki üretimin, Hürmüz Boğazı’ndan taşınan tüm LNG’ye eşdeğer gazla çalışan elektrik üretimini ikame edebilecek seviyeye geldiğini belirtti.

Maliyet devrimi ve batarya etkisi

Bu hızlı büyümenin arkasında iki temel faktörün öne çıktığını söyleyen Dunlop, güneş fotovoltaik maliyetlerinin 2010’dan bu yana yaklaşık yüzde 90 gerilediğine dikkat çekti. Bu düşüşün, güneşi pek çok ülkede en ucuz yeni elektrik üretim kaynağı haline getirdiğini ifade etti.

Ayrıca batarya depolama teknolojilerindeki ilerlemenin de kritik rol oynadığını belirten Dunlop, küresel depolama kapasitesinin 2025’te yüzde 40 artarak enerji teknolojileri içinde en hızlı büyüyen alan olduğunu söyledi.

Dağıtık üretimle tabana yayılıyor

Çatı tipi ve dağıtık güneş sistemlerinin yaygınlaşması, enerji üretimini daha geniş bir kullanıcı kitlesine açtı. Dunlop’a göre bu gelişme, farklı ekonomik ve piyasa koşullarına sahip ülkelerde güneş enerjisinin hızlı büyümesini destekliyor.

Enerji dönüşümünün ana itici gücü

Güneş enerjisinin enerji dönüşümünde merkezi bir rol üstlendiğini belirten Dunlop, bu kaynak sayesinde fosil yakıtlardan kaynaklanan maliyet baskılarının azaldığını ve ciddi tasarruf sağlandığını ifade etti.

Yenilenebilirler kömürü geride bıraktı

Küresel ölçekte önemli bir eşiğin aşıldığını söyleyen Dunlop, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretiminde ilk kez kömürü geçtiğini vurguladı. Kömürün payının tarihsel olarak ilk kez üçte birin altına gerilediğini belirten Dunlop, bu değişimin artık bir hedef değil, gerçekleşmiş bir dönüşüm olduğuna işaret etti.

Güneş enerjisinin tek başına yüzde 30 büyüyerek yeni elektrik üretiminin büyük kısmını oluşturduğunu dile getiren Dunlop, fosil yakıtların elektrik sektöründeki hakimiyetinin zayıfladığını söyledi.

Şebeke altyapısı en büyük engel

Öte yandan, büyümenin önündeki temel sorunlara da dikkat çeken Dunlop, en kritik darboğazın şebeke altyapısı olduğunu belirtti. Birçok yenilenebilir enerji projesinin bağlantı kısıtları nedeniyle devreye alınamadığını ifade etti.

Finansman ve izin süreçleri yavaşlatıyor

Şebeke sorunlarının yanı sıra izin süreçlerinin yavaş ilerlemesi ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde yüksek finansman maliyetlerinin yatırım hızını sınırladığını söyleyen Dunlop, bu engellerin aşılmasının küresel enerji dönüşümü açısından hayati olduğunu vurguladı.

“Yön belli, önemli olan kimsenin geride kalmaması”

Dunlop, teknolojinin hazır, yatırım iştahının güçlü olduğunu ancak altyapı ve düzenleyici çerçevenin aynı hızda ilerlemediğini belirterek, bundan sonraki sürecin kapsayıcı olması gerektiğini ifade etti. Enerji dönüşümünde ivmenin açık olduğunu söyleyen Dunlop, hiçbir ülkenin bu sürecin dışında kalmaması gerektiğinin altını çizdi.

“En büyük işimiz Grand Games. Türkiye’nin en büyük oyun şirketleri Dream ve Peak ile beraber anılıyor. 50 milyon indirmeleri var. Geliştirdikleri ‘Magic Sort’ ve ‘Block Out’ adlı oyunlar Amerika’nın en çok indirilen oyunları arasına girdi. Bu ciddi bir başarı.” Türk, sadece Grand’a yatırım için mevcut fonun yarısına yakın büyüklükte (tam rakamı açıklamıyor) bir SPV (Özel Amaçlı Alt Fon) oluşturdu. Good Job Games’ten Bekir Batuhan Çelebi, Mustafa Fırtına ve Mehmet Çalım’ın 2024 başında kurduğu Grand Games, Forbes Türkiye’nin Şubat 2025’te yayımlanan Girişim 50 listesinin 10’uncu sırasında yer almıştı. Laton’un portföyünde Türk’ü heyecanlandıran başka oyunlar da var; Twist Games, Craft Games, Pixel Games… “Bu üç şirketin gelecekte çok büyük işlere imza atacağına inanıyoruz” diyor. Kendi portföyü dışındaki favorisi ise Good Job Games.

Yerli bir mobil oyunun ABD’de “en çok indirilen” listesine girmesi aslında çok şaşırtıcı değil. 800’e yakın aktif oyun şirketine ev sahipliği yapan Türkiye, mobil oyun alanında üç unicorn çıkardı: 2020’de Zynga’ya 2,1 milyar dolara satılan Sidar Şahin’in Peak Games’i, 2019’da kurulduğu tarihten bugüne toplam 468 milyon dolar yatırım alarak Mayıs 2025’te CVC liderliğindeki turda yaklaşık 5 milyar dolar değerlemeye ulaşan Dream Games ve kurulduktan bir yıl dolmadan Scopely’ye milyar dolar üzerinden satılan Loom…

Unicorn çizgisinin altında da iştah açıcı çıkışlar var. “1010” ve “Merge Dragons”ın yaratıcısı Gram Games 2018’de 250 milyon dolara, hyper-casual oyun stüdyosu Rollic’in yüzde 80’i 2020’de 180 milyon dolara Zynga’ya satıldı. 2020’de kurulan Spyke Games, Moon Active ve Griffin’den iki turda toplam 105 milyon dolar yatırım toplayarak sermaye biriktirmeye devam ediyor.

Türkiye, 2020 – 2025 arasında 132 turda toplam 935 milyon dolar oyun yatırımı aldı. Aynı dönemde yedi exit’in değerleme toplamı 2,9 milyar doları buldu. Bu rakama Dream’in 5 milyar dolarlık ve Loom’un 1 milyar dolarlık değerlemesi dâhil değil. Küresel işlemlerdeki pay yüzde 2,5, exit’lerdeki pay ise yüzde 3. 2020’deki Peak exit’i tek başına 108 eski çalışandan 82 yeni girişim doğurdu (bunların 37’si oyun şirketi). Dream Games bu dalganın en görünür örneği; Grand Games, Spyke, Loom ise aynı kuşağın devamı.

Beş yıl önce hisseleri paraya çeviren kurucular şimdi aynı sektöre dönüp yatırımcı oldu. Görkem Türk’ün fonuna ilk parayı koyanlardan biri Peak’in kurucusu Sidar Şahin’in kardeşi Serdar Şahin, Gram’dan Mehmet Ecevit, Loop’tan Mert Gür ve Ruby Games’den Mert Can Kurum. 

Oyun bağımlısı

Oyun dünyasının sembolü haline gelen siyah tişörtüyle bizi karşılayan Laton Ventures’ın 36 yaşındaki genç kurucusu Görkem Türk, fon yöneticisinden çok bir oyun girişimcisini andırıyor. Tam bir oyun bağımlısı olduğunu söylüyor. Bağdat Caddesi’ndeki küçük ofisi, Grand Games’in oyunlarındaki renkli şişelerle ve Pine Games’in Viking karakterlerinin dev maketleriyle dolu. Türk, Grand Games’in yanı sıra Pine için de oldukça umutlu: “Pine Games hızla yükselen Merge-2 kategorisinde kaliteli bir ürün geliştirdi. Bu kategoriye hızlı bir giriş yaparak kategori lideri ilk üç oyundan biri olmayı hedefliyor.” Merge-2, aynı türden iki aynı nesneyi birleştirerek daha gelişmiş bir nesne elde edilen oyun türlerine deniyor.

Sabancı Üniversitesi’nde Elektronik Mühendisliği okuyan ardından Koç Üniversitesi’nde MBA yapan Görkem Türk’ün oyun merakı çocukluğundan beri var. “Özellikle puzzle bulmaca oyunlarını yıllardır oynayan biriyim” diyen Türk, 2012’de üniversiteden mezun olduktan sonra FMCG (hızlı tüketim ürünleri) sektöründe faaliyet gösteren P&G’de üretim departmanında üç buçuk yıl çalıştıktan sonra İtalyan merkezli yönetim danışmanlığı şirketi Value Partners’ın Türkiye ofisinde MENA (Orta Doğu ve Kuzey Afrika) bölgesinde teknoloji şirketlerine projeler yapan ekibin başına geçmiş.

Google'da oyun sorumlusu

Görkem Türk’ün asıl oyun kariyeri ise 2017’de Google ile başladı. O dönemde Google bünyesinde şirketlerin CEO’larına ve yönetim kadrolarına danışmanlık yapmak amacıyla kurulan ekibe dahil oldu. Ağırlıklı e-ticaret, FMCG sektörlerinde büyüme danışmanlığı alanında iki yıl süren deneyimin ardından oyun işindeki büyümeyi atlamadı: “2019 yılı sonlarına doğru Google’da yeni bir inisiyatif başlattık. Google’daki ekiple yönetime bir sunum yaparak, ‘Mobil oyun işi çok büyüyor, Google olarak bir ekip kuralım. Şirketlerin kurucularına, CEO’larına danışmanlık verelim. E-ticaret ve FMCG’de ne yapıyorsak oyunda da yapalım’ dedik.”

Önerisinin kabul edilmesiyle Türk, Google’da oyun ve uygulama sektöründen sorumlu yönetici pozisyonuna terfi etti. Görevi oyun şirketlerine büyümelerinde destek olmak, kurucularıyla beraber buna kafa yormaktı. Çünkü şirketler zaten Google ürünleriyle büyümek zorundaydı. Mobil oyunlar Google’ın reklam, kullanıcı edinme ve analiz araçlarını (özellikle Google Ads, Firebase ve Play Store) kullanarak doğru oyuncuya ulaşıp performansı ölçerek hızlı ölçekleniyor. Türk bu dönemde, “Peak Games, Gram Games, Dream Games, Good Job Games gibi tüm büyük oyun şirketlerinin kurucularıyla beraber, dört yıl boyunca kol kola çalıştık” diyor.

Dünya çapında oyun fonu

Görkem Türk Google’daki danışmanlık kariyeri sırasında kendisine oyun girişimciliğinin alt yapısını hazırlayan iki önemli deneyim edindi. Peak Games’den Serdar Şahin (CTO), Gram Games’den Mehmet Ecevit, Good Job Games’den İlker Ilıcalı ile çalıştı. Batuhan Çelebi o dönem Good Job Games’deydi, sonra ayrılıp Grand Games’i kurdu. Laton, Grand Games’in ilk yatırımcısı oldu. “Bu insanlarla çok kuvvetli bir ilişkimiz oluştu” diyor Türk.

Google’de yaklaşık altı buçuk yıl boyunca oyun girişimcileriyle çok yakın çalışan Türk, kendi deyimiyle bir şeyi fark etti. Onların en çok aradıkları şey gerçekten oyundan anlayan bir yatırımcıydı. Yani oyunu bilen, oyun sektörünün içinden gelen biri. Fon kurma fikrini 10 tane oyun girişimcisiyle paylaştı. Bunlar arasında Peak Games’in kurucusu Serdar Şahin, Gram Games’in kurucusu Mehmet Ecevit, Loop Games’in kurucusu Mert Gür de vardı.

Destek sözü alınca Türk, Google’daki işinden ayrılarak 2024 yılı başında Laton Ventures’ı kurdu. Fona ilk para koyanlar arasında; Serdar Şahin, Loop’tan Mert Gür, Gram’dan Mehmet Ecevit, Ruby Games’den Mert Can Kurum, YemekSepeti’nin kurucusu Nevzat Aydın ve Hummingbird’ün en büyük yatırımcısı Fırat İleri vardı. Fonun ilk kapanışını 10 milyon dolarla yapan Görkem Türk, bu fonla Grand Games’e, Pine Games’e ve yurt dışından İsveç merkezli oyun girişimi Sequel Games’e toplam 2 milyon dolar tohum öncesi yatırım yaptı.

Üç yatırımın da isabetli olması, kurumsal yatırımcıların dikkatini Laton Ventures’a çevirmesini sağladı. Bunlar arasında İş Bankası’nın risk sermayesi kolu Tibas Ventures, Fiba Holding bünyesindeki Finberg, yurt dışından Huuuge Games’in kurucusu Anton Gauffin de vardı. En önemlisi ise Türk’ün “adımızı en çok konuşturan” dediği Finlandiya merkezli mobil oyun geliştirme şirketi Supercell’in 2024 Mart’ında yaptığı yatırım oldu. Bu oyun devi dünyada en popüler oyunların geliştiricisi; Clash of Clans, Brawl Stars, Clash Royale ve Hay Day. “Supercell’in Türkiye ekosistemine yaptığı ilk yatırım biz olduk” diyor Türk.

50 milyon dolara çıktı

Şubat 2025’te 50 milyon dolarla fonunu kapatan Görkem Türk, kendilerinin aktif bir fon toplama süreci olmadığını söylüyor: “Hep yatırımcılar bize geldiler. Çünkü oyun ekosistemine Türkiye’de yurt dışına yatırım yapabileceğiniz bir kurum olarak çok fazla seçenek de yok.”

Oyun dünyasının diğer aktif fonlarından biri de e2VC. Portföyündeki Loom Games unicorn oldu. Kübra Gündoğan ve Emre Çelik’in 2025’te kurduğu Loom, 2025 sonunda piyasaya sürdüğü hybrid-casual puzzle Pixel Flow ile 10 milyon oyuncuya ulaştı. Son 12 ayda ABD’de aylık top 20 gelir listesine giren tek casual oyun Pixel Flow oldu. Günlük geliri 2 milyon doları aştı. Ocak 2026’da Arcadia Gaming Partners ve e2VC’den 36 milyon dolar değerleme üzerinden 2 milyon dolar tohum yatırımı alan şirket, turun kapanmasından 60 gün sonra Scopely’nin milyar dolar üzerinden teklif ettiği çoğunluk hissesi satışıyla Türkiye’nin en hızlı unicorn’u oldu.

E2VC’nin kurucusu Enis Hulli, portföylerinde şimdiden 100 milyon dolar değerlemeye ulaşmış Circle, Agave ve Cypher Games’in olduğunu söylüyor: “Loom’dan sonra bu üç şirketin de aynı yolda ilerlediğini düşünüyorum.” Portföyündeki 11 oyun şirketine toplam 20 milyon dolar yatıran e2VC ayrıca 120 milyon dolarlık üçüncü fonunun 40 milyon dolarını sadece oyun sektörüne ayırdı.

Oyun yatırımlarında kendi ifadesiyle “agresif ve aktif” bir yatırımcı olan ve Forbes Türkiye’nin En Güçlü Özel Sermaye Fonları listesinde yer alan Boğaziçi Ventures’ın kurucusu Barış Özistek’in portföyünde 14 tane oyun girişimi var.

Uluslararası sermaye için Türkiye’nin cazibesinin nedeni düşük geliştirici maliyeti, hızlı global çıkış kabiliyeti ve Peak’ten Dream’e, Loom’a uzanan başarılı exit arzı. Zynga, Peak ve Rollic satın alımlarından sonra ofis açarak İstanbul’a yerleşti. İsrail merkezli Moon Active son üç yılın en agresif oyuncularından; Good Job Games’in Zen Match oyununu yaklaşık 125 milyon dolara satın aldı, Spyke Games’e 50 milyon dolarla ortak oldu. Scopely, Suudi Arabistan’lı Savvy Games Group’a 2023’te 4,9 milyar dolara satıldıktan sonra Loom ile Türkiye’ye girdi. Listenin geri kalanı da kabarık: Londra merkezli Balderton Capital ve Index Ventures, ABD’li SciPlay, Güney Kore’li DoubleU Games, Finli Rovio… 

Evet, oyundan kazanılan paralar oyuna geri dönüyor. Fakat Görkem Türk’ün asıl hayali bundan fazlası. Türkiye’den yurt dışındaki şirketleri satın alan, halka açık yerli oyun devleri çıkarmak. Şimdilik Türkiye’de gaming sermaye piyasasına açılmış bir oyun şirketi yok. Dream CVC ve Blackstone’la özel kaldı, Loom Scopely’ye gitti, Peak ve Rollic çok önceden Zynga çatısı altına girdi. Yazıyı can alıcı bir soruyla bitirelim. Yeni kuşak yatırımcılar, başarılı exit serilerini halka arz olan Türk oyun devi çıkararak devam ettirecek mi?

En büyük oyuncu

Türkiye’de yatırım yapan sadece oyun girişimlerine odaklı VC fonları arasında 100 milyon dolarlık Akın Babayiğit’in Arcadia Gaming Partners fonu, açık ara en büyük oyun odaklı fon. Babayiğit, Türk oyun ekosisteminin ‘çarkını çeviren’ isimlerden desek yeri. Peak Games’i büyük exit öncesinde stratejik olarak şekillendiren erken dönem yöneticilerdendi. 2018’de Londra’da kurduğu Tripledot Studios’u 1,4 milyar dolar değerlemeye taşıdıktan sonra başkanlıktan ayrıldı, Aralık 2024’te Arcadia Gaming Partners’ı kurdu. Fon Londra’dan yönetiliyor, ancak yatırımlarının ağırlığı Türkiye ekosisteminde.

Loom’a Laton ile aynı turda, Good Job Games’e, TaleMonster’a, Ocak 2026’da 4 milyon dolarlık yatırımla Iron Games’e sermaye koydu. Kısacası Türkiye’nin en büyük iki oyun fonunun başında da bir oyun kurucusu var; biri İstanbul’dan, diğeri Londra’dan yatırım yapıyor. Forbes Türkiye’nin iki dönemdir En Güçlü Özel Sermaye Fonları listesinde yer alan Ludus Ventures da aktif oyun fonlarından. Hikayesi Forbes Türkiye’nin Aralık 2025 sayısında yer alan Kurucu ortaklardan Volkan Biçer, son beş yılda yerli ve yurt dışından 20 oyun girişimine yatırım yaptıklarını söylüyor. Ludus sadece oyun odaklı biri 25, diğeri 20 milyon dolar olan iki fonuyla yatırımlarına devam ediyor. Oyun girişimlerine toplam 15 milyon dolar yatırım yapan Ludus’un portföyünde Spektra, Fortune Mine, Midas, TaleMonster, TARK, Alpaka gibi oyun şirketleri var.

Türkiye’nin en büyük oyun işlemleri

Türkiye oyun ekosistemi son yıllarda art arda gelen yatırımlar ve satın almalarla küresel ölçekte dikkat çekiyor. Yerel stüdyolar, milyar dolarlık değerlemelere ulaşarak uluslararası devlerin radarına giriyor.

_{*Loom’un aldığı yatırım açıklanmadığı için tablodaki değerleme rakamıdır.} 

Kaynak: InvestGame

Üniversite yönetimi, yeni dönemde uzay ve tıp alanlarındaki projelere ağırlık verme kararı aldı. Yeni yol haritasında ileri teknolojiler ve uygulamalı eğitim modelleri ön plana çıkarıldı. Sektör iş birlikleri sayesinde öğrencilerin mezuniyet sonrası iş bulma süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.

Yeni nesil dijital teknolojiler merkeze alınıyor

Sürdürülebilir büyüme amacıyla başlatılan dönüşüm kapsamında, yeni nesil dijital teknolojiler üniversitenin önceliği haline geldi. Görevine başlayan Emre Tezmen, kurumun teknoloji ve Ar-Ge odaklı güçlü bir yapılanma sürecine girdiğini belirtti. Tezmen, "Üniversitemizi sadece akademik başarıyla değil, aynı zamanda ürettiği değer ve geliştirdiği projelerle öne çıkan bir kurum haline getirmeyi hedefliyoruz." dedi.

Bilimsel üretkenliği artırmayı amaçladıklarını söyleyen Tezmen, "Araştırma ve geliştirme faaliyetlerini merkeze alan bir üniversite modeli inşa edeceğiz." ifadesini kullandı. Sektörel becerilerin ve donanımın önemine değinen Tezmen, "Öğrencilerimizin mezun olduktan sonra iş hayatına hızlı adapte olabilen, donanımlı bireyler olarak yetişmesi en önemli önceliklerimizden biri olacak." değerlendirmesini yaptı.

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri genişliyor

Üniversite, yeni yönetim anlayışıyla ulusal ve uluslararası alanda daha fazla tercih edilebilir olmayı amaçlıyor. Kurumu daha ileriye taşıyacaklarını aktaran Tezmen, "Topkapı Üniversitesi’ni Türkiye’de en çok tercih edilen ve en beğenilen üniversiteler arasında konumlandırmaya devam edeceğiz." dedi. 

Yenilikçi projeleri desteklemeye devam edeceklerini belirten Tezmen, kurumun yeni vizyonunu özetledi. Geleceğe dair adımlarını planladıklarını aktaran Tezmen, "Teknoloji, bilim ve üretim odağında ilerleyen bir üniversite olarak güçlü bir geleceğe adım atıyoruz." şeklinde konuştu.

Pasifik Teknoloji, Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı bildirimle önemli bir ihracat hamlesini duyurdu. Şirket, dost ve müttefik bir ülkenin savunma kuruluşuyla çerçeve anlaşması imzaladı. Bu anlaşmanın savunma sanayisindeki ilk ihracat adımı olduğu belirtildi. Ancak sürecin henüz kesinleşmediği ve gelişmelerin devam ettiği vurgulandı. KAP bildiriminde, anlaşma süreçleriyle ilgili ilerlemelerin yatırımcılarla paylaşılmaya devam edileceği aktarıldı.

Çerçeve anlaşması kapsamında çok sayıda ürünün karşı ülkenin envanterine girmesi hedefleniyor. Anlaşma, 100 bin adet FPV kamikaze İHA sistemi olan MERKÜT'ü içeriyor. Ayrıca 10 adet insansız helikopter ALPİN ve 25 adet mini insansız helikopter DUMRUL listede yer alıyor. İhracat paketinde 500 adet DELİ taktik kamikaze ve 500 adet KORGAN otonom yer destek ünitesi bulunuyor.

Çok boyutlu bir iş modeli

Pasifik Teknoloji İcra Kurulu Başkanı Aykut Ferah, bu anlaşmanın yalnızca ürün teslimatını kapsamadığını anlattı. Sürecin çok boyutlu bir iş modeli üzerine kurgulandığını söyledi. Ferah, ortak girişim kurulması ve yerel üretim kabiliyetinin geliştirilmesinin hedeflendiğini belirtti. İş modeli hakkında konuşan Ferah, "Bu yapı, Pasifik Teknoloji’nin sadece ürün ihraç eden değil, aynı zamanda teknoloji geliştiren, üretim kabiliyeti ihraç eden ve bulunduğu pazarlarda kalıcı değer yaratan bir oyuncu olma hedefini net şekilde ortaya koyuyor." dedi.

Savaş sahasındaki köklü dönüşüme dikkat çeken Ferah, yeni dönemin insansız sistemler ve otonom platformlarla şekillendiğini ifade etti. Küresel pazardan farklı coğrafyalara ait güçlü talepler aldıklarını dile getirdi. Ferah değerlendirmesinde, "İlk ihracatımız da yetkinliklerimizi ve vizyonumuzu ortaya koyma açısından çok önemli bir eşik oldu." ifadesini kullandı. Gelecek döneme işaret eden Ferah, "Bu sadece bir başlangıç." dedi.

Üretim kapasitesi 50 bine çıkıyor

Aykut Ferah, gazetecilerle bir araya geldiği toplantıda üretim hedeflerine ilişkin detayları da paylaştı. Çerçeve anlaşmasının nihayete ermesi durumunda üretimin hızla artırılacağını aktardı. Ferah üretim artışı için, "Aylık 10 binlerden biz zaten şu an aylık 50 binlere falan çıkacağız." değerlendirmesini yaptı. Şirketin Ankara Kahramankazan'da 35 dönümlük bir seri üretim tesisini devreye alacağı vurgulandı.

Yatırımlar konusunda bilgi veren Ferah, Pasifik Holding tarafının yaklaşık 50 milyon doları aştığını aktardı. Bu yatırımlarla birlikte şirketin istihdam rakamları da hızla artıyor. Titra bünyesinde şu an 150 mühendis bulunduğunu ve toplam ekibin 250 kişi olduğunu belirtti. Bu sayının kısa sürede 350 kişiye oturmasını beklediklerini kaydetti. İnsan kaynağına büyük yatırımlar yaptıklarını ve bunu korumaya çalıştıklarını anlattı.

İhracat ve teknoloji transferi

Gelecek üç yıla dair hedefler koyan şirket, cirosunun yüzde 80'ini ihracattan sağlamayı planlıyor. Savunma sanayisinde kilogram başına ihracat değerinin ortalama 67 dolar seviyesinde olduğu hatırlatıldı. Ferah, teknoloji şirketi olarak hedeflerinin kilogram başına 53 dolar olduğunu belirtti. Savunma tarafında faaliyet gösteren Titra'nın ise 67 dolar barajını rahatlıkla geçeceği değerlendirmesini yaptı.

Teknoloji transferi konusunda ortak girişim modelini benimsediklerini anlattı. Ferah, "Biz teknoloji transferi yaparken bir joint venture bünyesinde yatırıyoruz." ifadesini kullandı. Fikri mülkiyet haklarının bu sayede şirkette kalacağını sözlerine ekledi. Çinli rakiplerin ucuz maliyetlerine rağmen Türk ürünlerinin sahada daha başarılı olduğunu savundu.

Saha Expo fuarında yeni ürünler

Pasifik Teknoloji, SAHA EXPO 2026 fuarında yeni nesil sistemlerini uluslararası kamuoyuna sunacak. Fuar kapsamında DELİ-S ve KORGAN-M V2 ürünleri ilk kez sahneye çıkacak. Ferah, yeni ürünlerin fuarda küresel ölçekte güçlü bir karşılık bulmasını beklediklerini dile getirdi. Yeni ürün DELİ-S'in 35 kilometre menzili ve 30 dakika uçuş süresi bulunduğu açıklandı.

Sistemin saatte yaklaşık 80 kilometre seyir hızına ve 2 kilogram harp başlığına sahip olduğu aktarıldı. KORGAN-M V2 hakkında konuşan Ferah, "KORGAN-M V2 ise 7/24 görev yapabilen, otomatik iniş, şarj ve yüksek otonomiye sahip olan drone-in-a-box sistemidir." ifadesini kullandı. Döner kanatlı İHA sistemi Alpin'in taşıma kapasitesinin de artırılacağı duyuruldu. Mevcut çalışmaların 400-500 kilogram kapasiteyle sürdüğünü belirten Ferah, Alpin'in 1000 kilosunu da göreceklerini umduğunu söyledi.

Sivil alanda teknoloji hamlesi

Pasifik Teknoloji'nin savunma dışında sivil alanlarda da yoğunlaştığı belirtildi. ProLine şirketinin biyometri, nüfus ve vatandaşlık alanında kritik işler yürüttüğü ifade edildi. Fitravoy şirketinin TCDD'nin tüm biletleme altyapısını sağladığı aktarıldı. Destek Connect firmasının ise mekanik ve elektronik altyapı işlerini üstlendiği kaydedildi.

Destek Güvenlik şirketinin büyük kurumlarda ve bakanlıklarda faaliyet gösterdiği eklendi. Şirketin yakın zamanda finansal teknolojiler alanında yeni bir ödeme sistemleri şirketi kuracağı da duyuruldu. Savunma sanayisinde elde edilen inovasyon tecrübesinin sivil alana aktarılacağı vurgulandı. Ferah ayrıca, anti-drone sistemleri üzerinde altı aydır çalıştıklarını ve kısa sürede yerli bir ürün çıkaracaklarını ifade etti.

Sadece son bir haftada Astor hisseleri yüzde 33'ten fazla değerlenerek 299,5 liraya yükseldi. Bu da Astor Yönetim Kurulu Başkanı Feridun Geçgel'in servetinin hızla yükselmesine neden oldu. 

Forbes'un Gerçek Zamanlı Milyarlerder Listesine göre Geçgel'in serveti 4 Mayıs Pazartesi itibari ile 4,1 milyar dolara çıktı. Çok değil mart ayının başında Feridun Geçgel'in serveti 2,6 milyar dolar seviyesindeydi. 

Geçgel, Forbes Türkiye'nin nisan ayında yayımladığı En Zengin 100 Türk listesinde 2,7 milyar dolarlık servetiyle 11. sırayı Selçuk Bayraktar (Baykar) ve İpek Kıraç'la (Koç Holding) paylaşıyordu. Bugün ise Uğur Şahin'in hemen ardında 7. sırada yer alıyor. 

En Zengin 100 Türk listesininde Feridun Geçgel için şu ifadelere yer verilmişti; 

Feridun Geçgel’in stratejisinin merkezinde, trafo ve anahtarlama ürünlerinde derinleşme var. Astor Enerji, bu ürünlerdeki küresel talep artışından ve döviz bazlı gelir yapısından beslenmeye devam ediyor. Küresel enerji dönüşümünün hız kazandığı bir dönemde arz ihtiyacını fırsata çeviren şirket, 2025’te yüzde 39,8 olan ihracatın payını 2026 sonunda yüzde 52’ye çıkarmayı hedefliyor. Büyüme pazarları ise ABD, Irak ve Romanya. Kasım 2025’te ABD’li birden fazla özel şirketle toplam 39 adet güç transformatörü için yaklaşık 41,4 milyon dolar tutarında satış anlaşması imzalandı. Bu sözleşme, şirketin 2024 yılı gelirinin yaklaşık yüzde 6,5’ine denk geliyor. ABD’den gelen talebin geçici olmadığını değerlendiren şirket, artan talebe yanıt vermek için 150 milyon dolarlık ek kapasite yatırımı planlıyor.

Ankara Sincan’da bu yılın ilk yarısında tamamlanacak Faz 1 ve 2 yatırımı, şirketi hammaddesini kendi üreten küresel bir oyuncuya dönüştürmeyi hedefliyor. Bu kapsamda transformatörlerin en önemli girdisi olan bakır ve alüminyum iletkenlerin üretimi gerçekleştirilecek. Aynı bölgede Faz 3 kapsamında yapılacak Yüksek Güç Transformatör Fabrikası ise 32 bin MVA olan kapasiteyi 100 bin MVA’ye çıkaracak. Faz 4 yatırımıyla ise Yüksek Güç Mekanik Fabrikası hayata geçirilecek ve mevcut 18 bin MVA olan mekanik üretim kapasitesi 108 bin MVA’ya çıkartılacak. Faz 3 ve 4’ün teknik altyapı çalışmalarının 2026 yıl sonu itibarıyla tamamlanması planlanıyor. Tam kapasite devreye girdiğinde bu yatırımın yaklaşık 1 milyar dolar ciro ve 350 milyon dolar FAVÖK katkısı yaratması bekleniyor. 

Yurt dışı gelirlerini yüzde 73, yurt içi satışlarını yüzde 6 artırmayı hedefleyen Astor 2025’te 824 milyon dolar olan cirosu bu yıl 1,1 milyar doları aşmasını bekliyor. Nitekim elinde bulunan yaklaşık 794 milyon dolarlık sipariş büyüme hedefini destekliyor. İhracatın yıldan yıla artması Feridun Geçgel’in servetini kur riskinden arındırıyor. Bu, onun listedeki yerini güçlendiren bir etken.

24 yaşındaki sporcu, son olarak WTA 1000 düzeyindeki Madrid Açık turnuvasına katıldı. Sönmez bu önemli organizasyonda üçüncü tura kadar çıkma başarısı gösterdi. Elde ettiği bu başarılı performans, sıralamadaki yükselişinde büyük rol oynadı.

Forbes Türkiye 30 Altı 30 listesi açıklandı

Türk tenisinde kadınlar kategorisindeki en iyi derece rekoru Çağla Büyükakçay'da bulunuyor. Büyükakçay, 2016 yılının eylül ayında dünya 60'ıncısı olmuştu. Sönmez'in bu son çıkışı, ülke tenisinde son yılların en dikkat çekici gelişmesi olarak görülüyor.

Toprak kort sezonu hedefleri

Bu yıl Avustralya Açık başta olmak üzere önemli turnuvalarda başarılı sonuçlar alan milli raket, geçen ay sıralamada 12 basamak birden yükseldi. Sönmez, yarın ana tabloda mücadele edeceği WTA 1000 düzeyindeki Roma Açık öncesinde açıklamalarda bulundu.

Toprak kort sezonunun geçen yıla göre daha iyi geçtiğini belirten Sönmez, "Toprak sezonu geçen seneye göre daha güzel geçiyor. Benim için daha verimli oldu. Daha fazla maç oynadım." dedi.

Geçen seneye kıyasla toprağa hazırlanmak için daha fazla şans bulduğunu anlatan genç raket, "Bence biraz daha tecrübeliyim. O yüzden şu an her şey yolunda. Güzel geçiyor. Umarım Roma da güzel geçecek." değerlendirmesini yaptı.

Toprak kortun vücudu yıpratan bir zemin olduğuna dikkat çeken Sönmez, "O yüzden sağlıklı kalabilmek istiyorum. İlk hedefim bu. Diğer hedefim de mümkün olduğunca Roland Garros'a gelene kadar da bol maç yapmak. Ne kadar çok maç yaparsam toprakta o kadar iyi." diye konuştu.

Turnuvalardaki tecrübe ve yeni hedefler

Sönmez, geçen sene Roland Garros'ta ilk turda, Roma'da ise elemelerin ilk turunda yenildiğini hatırlattı. Milli tenisçi, "Bu sene ana tablo oynuyorum. Umuyorum yani kortta keyif aldığım, eğlendiğim, biraz daha üstüne koyabildiğim, önceki maçlarımdan tecrübe çıkarıp daha iyi oynayabildiğim bir turnuva serisi geçirmek istiyorum." ifadelerini kullandı.

Roma Açık'ta ilk 10 ve ilk 20'deki oyuncularla aynı ortamda bulunmanın iyi bir tecrübe olduğunu aktaran Sönmez, "Artık her turnuvada onlarla beraberim. Eskisi kadar bu bana garip gelmiyor. Bu seviyedeki oyuncularla aynı ortamı paylaşmak güzel bir tecrübe oluyor." yorumunu yaptı.

Toprak sezonundan sonra başlayacak çim sezonu hakkında da konuşan Sönmez, Wimbledon'ın en sevdiği grand slam olduğunu vurguladı. Başarılı raket, "Çimde oynamayı seviyorum. Wimbledon'un o büyülü havasını çok seviyorum. O yüzden toprak sezonunun sonrası için de heyecanlıyım." dedi.

Ekip desteği ve sıralama takibi

Sönmez, toprak sezonunu güzel ve sağlıklı geçirmeyi ilk hedefi olarak belirlediğini sözlerine ekledi. Yoğun turnuva programıyla nasıl başa çıktığı sorulan sporcu, başarısında takımının büyük payı olduğunu belirtti.

Çok güzel bir takıma sahip olduğunu dile getiren Sönmez, "Ailem, sevdiklerim, hepsi hayatımda olduğu için çok şanslıyım. Şu an Avrupa'da olduğumuz için Türkiye'ye daha yakınım. Kültürel olarak da biraz daha benzediğimiz bir yerdeyim. Onların etkisi oluyor bence." ifadelerini kullandı.

Takımındaki sinerjinin kendisine çok yardımcı olduğunu belirten milli sporcu, "Benimle beraber bütün zorlukları da güzellikleri de yaşıyorlar. Her zaman beni öncelik olarak koyuyorlar. Bence bu süreçte takımım, ailem ve sevdiklerimin desteği bana en çok yardımcı olan şey." değerlendirmesinde bulundu.

Dünya sıralamasında 65'inci sıraya yükselmesini de değerlendiren Sönmez, sıralamayı bizzat takip etmediğini söyledi. Genç raket, "Genelde takımımdan birisi bana söylüyor. Bu hafta sıralaman şu olmuş diye ya da sosyal medyadan görüyorum." diye konuştu.

Sıralamayı sürekli takip etmenin yıpratıcı olduğunu anlatan Sönmez, "Onu düzenli bir şekilde takip etmek de bence biraz yıpratıcı, yorucu. O yüzden onu yapmamaya çalışıyorum." yorumunu yaptı.

Sıralamada yükselmenin kendisini yine de olumlu etkilediğini belirten başarılı tenisçi, "Tenis seviyemin gelişiyor olduğunu hissetmek kortta beni pozitif yönde etkiliyor. Hem fiziksel olarak hem de mental olarak böyle daha hazır hissediyorum kendimi bir sonraki seviyeye." dedi.

Artık tarım, yalnızca üretmek değil; yönetmek, korumak, işlemek ve markalamaktır.

Enginarın gerçek hikâyesi: Ekosistem kurmadan değer yaratılmaz

Enginar dalından koparıldığı anda zaman işlemeye başlar.
Bir ürünün kaderi, tarladan sonra belirlenir.

Bu nedenle başarı şu zinciri kurabilmektir:

Yetiştirme → Hasat → Soğutma → Depolama → Lojistik → Marka → Deneyim → Satış

Bu zinciri eksiksiz kuramayan ülkeler üretse bile kazanamaz. Kurabilenler ise ürünlerini premium segmente taşır, hikâyeye dönüştürür.Urla’nın en büyük avantajı burada ortaya çıkıyor:
Enginar tek başına değil. Yanında zeytinyağı var. Şarap var. Antik Klazomenai’den bugüne uzanan bir tarih var. Ege’nin ışığı, rüzgârı, toprağı var.

Bugün Toskana nasıl bir yaşam tarzı markasıysa, Urla daha özgün, daha derin ve daha hikâyesi güçlü bir marka olma potansiyeline sahip.

Ve artık bu hikâye yazılıyor.

Urla Enginar Festivali: Bir üründen bir medeniyet anlatısına

Bu dönüşümün en görünür sahnesi: Urla Enginar Festivali.

1–2 Mayıs 2026’da gerçekleşen festival, sezona güçlü bir açılış yapıyor. Ama bu yalnızca bir festival değil. Bu, Urla’nın dünyaya açılan vitrini.

“Uluslararası Gastronomi Yolculuğu” oturumu bu yılın en dikkat çekici buluşmalarından biri. Aynı sahnede farklı coğrafyaların mutfakları buluşuyor:

⁠Thanyarat Santichatsak
⁠Mine Özmen
⁠Maria Ekmekçioğlu
⁠Handan Kaygusuzer
⁠Manolis Chiras
⁠Moderatör: Aynur Tattersall

Bu isimlerin her biri kendi mutfak hafızasını sahneye taşıyor.
Enginar; Tayland mutfağında hafif, dengeli ve aromatik bir forma bürünüyor. Anadolu’da köklerine dönüyor. Ege’de zeytinyağıyla zarifleşiyor. Yunan adalarının dokunuşuyla denizle buluşuyor.

Sadece anlatılmıyor—uygulanıyor.
Oturum sonrası yapılan canlı pişirimlerde enginarın çok katmanlı yapısı gözler önüne seriliyor. Zeytinyağıyla kurduğu ilişki, şarapla yakaladığı denge, farklı tekniklerle ulaştığı evrensel dil…

Bu sahnede bir ürün değil, bir kültür konuşuyor.

Yerel liderlik: Sürekliliğin sessiz gücü

Bu başarının arkasında güçlü bir yerel irade var.

Belediye Başkanı Selçuk Balkan bu vizyonu şu sözlerle özetliyor:

“Urla’yı sadece bir festivalle değil, üretimden gastronomiye uzanan bütüncül bir değer zinciriyle dünyaya açıyoruz. Enginar bu hikâyenin merkezinde.”

Yardımcısı Oya Atilla ise yaklaşımı daha da somutlaştırıyor:

“Biz yalnızca etkinlik düzenlemiyoruz; üreticiyi, şefi, turizmi ve markayı aynı çatı altında buluşturan bir ekosistem kuruyoruz.”

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle de güçlenen bu yapı, Türkiye’de nadir görülen bir süreklilik örneği sunuyor. 12 yıldır kesintisiz düzenleniyor.

Bu hikâyenin gerçek sahipleri

Ama bu hikâye sadece sahnedeki isimlerden ibaret değil.

Sabahın ilk ışığında tarlaya giren üretici,
ürünü özenle işleyen çiftçi,
onu menüsüne taşıyan restoranlar,
yaratıcılıkla dönüştüren şefler,
ve bu hikâyeyi dünyaya anlatan herkes…

Gerçek değer burada üretiliyor.

Bir ürün ancak bu kadar geniş bir ekosistemle marka olur.

Urla için stratejik yol haritası 

• ⁠Urla Enginar Akademisi kurulmalı

Bu akademi yalnızca bir eğitim kurumu değil, bir “mükemmeliyet merkezi” olmalı.
Tarım tekniklerinden gastronomi inovasyonuna, marka yönetiminden ihracata kadar tüm süreçler burada öğretilmeli.
Uluslararası şefler ve akademisyenlerle iş birlikleri kurulmalı.

• ⁠Entegre Tarım, Depolama ve Soğuk Zincir Üssü kurulmalı

Hasat sonrası kayıplar minimize edilmeden rekabet mümkün değil.
Modern soğutma, akıllı paketleme ve hızlı dağıtım altyapısı şart.
Urla, Ege’nin tarım lojistik merkezi olabilir.

• ⁠“Urla” markası tek çatı altında yönetilmeli

Enginar, şarap, zeytinyağı ve gastronomi tek bir marka stratejisiyle dünyaya sunulmalı.
Coğrafi işaret, kalite standardı ve premium konumlandırma birlikte ilerlemeli.

• ⁠Gastronomi diplomasisi kurumsallaştırılmalı

Michelin yıldızlı şeflerle iş birlikleri, büyükelçilik etkinlikleri, uluslararası festivallerle entegrasyon sağlanmalı.
Urla mutfağı dünya sahnesine taşınmalı.

• ⁠Deneyim odaklı turizm geliştirilmeli

Hasat deneyimleri, şef atölyeleri, bağ rotaları, zeytinyağı tadımları entegre edilmeli.
Urla bir “gastronomi destinasyonu” olarak konumlanmalı.

• ⁠Dijital marka ve ihracat stratejisi kurulmalı

E-ticaret, dijital hikâye anlatımı ve küresel pazarlama stratejileri devreye alınmalı.
Urla markası global tüketiciyle doğrudan buluşmalı.

Urla’nın elindeki sessiz güç

Mesele artık çok net:
Enginarı sadece yetiştirmek yetmez.
Onu korumak, geliştirmek, anlatmak ve dünyaya sunmak gerekiyor.

Urla bunu başardığında:
Sakız enginarı bir sebze olmaktan çıkar.
Stratejik bir marka olur.
Bir destinasyon olur.
Bir kalkınma modeli olur.

Ve Türkiye’nin dünyaya sunduğu en rafine, en zarif ve en güçlü hikâyelerden biri haline gelir. Diğer marka hikayelerini de beslemeye devam eder.

Pazartesi günü yapılan bildiriye göre, Scaringe'in geliri yönetim kurulunun geçen yıl onayladığı bir anlaşmanın parçası olarak şekillendi. CEO, 1,1 milyon dolarlık maaşı ve 1 milyon dolarlık ikramiyesine ek olarak 373 milyon dolar değerinde hisse senedi opsiyonu ve 26,6 milyon dolarlık hisse ödülü aldı. Scaringe'in 2026 yılında ise maaşının 2 milyon dolara, maksimum ikramiyesinin ise 1,7 milyon dolara çıkacağı belirtiliyor. Rivian kurucusunun önceki iki yıldaki kazancı sırasıyla 14,9 milyon dolar ve 14,3 milyon dolar olarak kayıtlara geçmişti.

Scaringe'in kazancı, Detroit merkezli dev otomobil üreticilerinin patronlarını gölgede bıraktı. Geçen yıl Ford CEO'su Jim Farley 27,5 milyon dolar kazanırken, General Motors CEO'su Mary Barra'nın geliri 29,9 milyon dolar oldu.

Musk tarzı devasa kazanç planı

Rivian yönetim kurulu kasım ayında, Scaringe'in iddialı hisse senedi ve finansal hedefleri tutturması durumunda önümüzdeki on yıl içinde 4,6 milyar dolar değerine ulaşabilecek devasa bir paketi onayladı. Bu yapı, Tesla CEO'su Elon Musk'a sunulan modele benziyor. Musk için de grubun değerini altı katına çıkarmak ve kazançları 24 kat artırmak gibi iddialı hedeflere bağlı, 1 trilyon dolarlık bir ödeme anlaşması yapılmıştı. 

Rivian yöneticileri ise paketi savunurken tamamen risk odaklı olduğuna dikkat çekti. Hisselerin ancak hisse senedi fiyatı ile işletme geliri ve nakit akışı dahil finansal iyileştirmelerin sağlanmasından sonra serbest kalacağı vurgulandı. Yöneticiler, "Opsiyonların kazanılması... şirketin mevcut piyasa değerine kıyasla yatırımcılar için yaklaşık 153 milyar dolarlık ek bir değer yaratacaktır." açıklamasında bulundu.

Bununla birlikte, Scaringe'in yeni hedefleri, gerçekçi olmayan hisse fiyatı beklentileri nedeniyle iptal edilen 2021 ödeme anlaşmasından daha düşük seviyede tutuldu. Bir şirket dosyasına göre, önceki plandaki hedeflerin tutturulma ihtimalinin düşüklüğü CEO için bir "teşvik eksikliği" yaratmıştı.

Rivian dönüm noktalarından geçiyor

Rivian hisseleri 2021'deki ilk halka arzından bu yana yüzde 86 değer kaybetti ve şirketin piyasa değeri 21 milyar dolara geriledi. Kaliforniya merkezli girişim, yeni kitle pazar SUV'u olan R2'nin yakında piyasaya sürülmesiyle yıllardır süren milyarlarca dolarlık zararları tersine çevirmeyi umuyor. Şirket geçen yıl amiral gemisi R1 kamyonetlerinden 42 bin adet satmasına rağmen 3,6 milyar dolar net zarar açıklamıştı.

Rivian, ABD'deki büyük politika değişiklikleri nedeniyle elektrikli araç (EV) talebinin düştüğü bir dönemde önemli başarılara imza atıyor. Şirket, şirket genelindeki maliyetleri kısmen azaltarak 2025'te ilk kez brüt kâr açıkladı. 

Bu zorlu sürece Trump yönetiminin, yeni araçlar için 7.500 dolarlık vergi indirimi de dahil olmak üzere teşvik programlarını ve önemli kâr kaynakları haline gelen emisyon ticaret planlarını sona erdirme kararı da etki etti. Buna rağmen Rivian mart ayında, araç paylaşım uygulaması Uber ile büyük bir anlaşma imzalayarak güç kazandı. Uber, şirkete 1,25 milyar dolar yatırım yapmayı ve 2030'a kadar 50 bin adede kadar otonom R2 almayı kabul etti. Ayrıca Alman otomobil üreticisi Volkswagen'in elektrikli araç tekliflerini yenilerken Rivian ile 5,8 milyar dolarlık bir yazılım ve elektronik anlaşması imzaladığı duyuruldu. Scaringe, bu ay Financial Times'a verdiği röportajda VW anlaşmasının başarılı olması halinde daha fazla otomobil şirketinin yazılım ve otonom sistemlerini satın almasını beklediğini ifade etti.

Öne çıkanlar

• Bu çalışmayı yöneten sendika yaklaşık 1,6 milyon imza topladıklarını ve bunların onaylanması için seçim yetkililerine sunulacağını açıkladı.

• Grubun 875 bin kayıtlı seçmenin imzasına ihtiyacı vardı ve tartışmalı önerinin oy pusulasına girebilmesi için bu imzaları 24 Haziran’a kadar ilçe seçim yetkililerine teslim etmesi gerekiyor.

• Destekçiler, verginin federal sağlık hizmeti fon kesintilerini telafi etmek için gerekli olduğunu söylüyor. Verginin yaklaşık yüzde 90’ı kamu sağlık hizmetleri için kullanılacak ancak Kaliforniya’nın Demokrat Valisi Gavin Newsom da dahil olmak üzere karşı çıkanlar, milyarderlerin eyaletten kaçmasının Kaliforniya ekonomisi ve bütçesi için yarardan çok zarar getireceğini savunuyor.

Hangi milyarderler Kaliforniya’dan ayrıldı?

Google kurucu ortağı Larry Page (net serveti 281,9 milyar dolar) geçen yıl 45’ten fazla Kaliforniya limited şirketini taşıdı veya kapattı ve Miami’de bir malikane satın aldı. Kurucu ortağı Sergey Brin (260,1 milyar dolar) ise 15 Kaliforniya limited şirketini eyalet dışına taşıdı veya sonlandırdı ve Florida ile Nevada’da mülkler edindi. Meta CEO’su Mark Zuckerberg (231,4 milyar dolar) de eyaletten ayrılıyor. PayPal’dan Peter Thiel (29 milyar dolar), şirketini (ve evini) eyalet dışına taşıyan ilk milyarderler arasındaydı ve daha sonra bu vergiye karşı mücadeleye 3 milyon dolar bağışladı. Otomobil kredisi devi Don Hankey (8,2 milyar dolar), eyaletten ayrılmadan önce bu vergiyi “saçma” olarak nitelendirdi; eski Uber CEO’su Travis Kalanick (3,6 milyar dolar) ise geçen ay taşındığını doğruladı. DoorDash kurucu ortağı Andy Fang (1,5 milyar dolar) birkaç ay önce eyaletten ayrılma planını açıklamış ve servet vergisi teklifini “aptalca” olarak nitelendirmişti. Oracle kurucusu Larry Ellison (217,9 milyar dolar) geçen yıl Billionaire’s Row’daki Pacific Heights malikânesini 45 milyon dolara sattı. Bu mülk o sırada onun birincil ikametgahı değildi.

Kaliforniya’nın milyarderleri nereye taşınıyor?

Çoğunlukla Florida’ya. Thiel, Page, Brin ve Zuckerberg son birkaç yılda Florida’da 18 milyon ile 170 milyon dolar arasında değişen fiyatlarla evler satın aldı. Ellison, 2022’de satın aldığı ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Mar-a-Lago kulübüne sadece birkaç kilometre uzaklıktaki Palm Beach County’de 173 milyon dolarlık bir mülkte yaşıyor. Knight Frank’in yıllık servet raporu, lükste benzeri görülmemiş değişim yaşayan kilit pazarları vurguladı; özellikle Miami’nin lüks konut piyasasında fiyatların son beş yılda yüzde 67 arttığını ve Palm Beach’te lüks fiyatların aynı dönemde yüzde 90,5 yükseldiğini belirtti. Don Hankey Las Vegas’a taşındı. Travis Kalanick ise Teksas’a taşındı.

Astor hisselerinde son 30 günde yaşanan yüzde 30'a yakın yükseliş 55 yaşındaki Feridun Geçgel'in servetini doğrudan etkiledi. Forbes'un gerçek zamanlı dolar milyarderleri listesine göre Feridun Geçgel'in serveti 28 Nisan 2026 itibarıyla 3,5 milyar doların üzerine çıktı. Bu para onu Türkiye'nin en zengin ilk beş iş insanı arasına sokuyor, spesifik olmak gerekirse Geçgel dördüncü sırada. Feridun Geçgel, piyasa değeri 250 milyar TL olan Astor'un yüzde 57,25'ine sahip.  

Listenin ilk sırasında 5,3 milyar dolarlık servetiyle Murat Ülker bulunuyor. Onu 5,2 milyar dolarlık Kazancı Holding'in Yönetim Kurulu Başkanı Şaban Cemil Kazancı takip ediyor. İki ismin serveti geçtiğimiz günlerde neredeyse eşit seviyeye gelmişti ancak Murat Ülker halen Türkiye'nin en zengin iş insanı. Üçüncü sırada 3,8 milyar dolarla Ilıcak yer alırken dördüncü sıradaki Feridun Geçgel'in ardından beşinci sıradaki Ferit Şahenk bulunuyor. 

Bu liste, şirketleri Türkiye'de bulunan iş insanlarından oluşuyor. Servetinin kaynağı ABD ve Almanya olan Hamdi Ulukaya, Eren - Fatih Özmen ve Uğur Şahin'in serveti Feridun Geçgel'den daha fazla. Hatta Chobani markasının sahibi Hamdi Ulukaya 13,5 milyar dolarlık servetiyle Forbes Türkiye'nin En Zengin 100 Türk sıralamasının zirvesinde. 

Şanlıurfalı dolar milyarderi Feridun Geçgel’in stratejisinin merkezinde, trafo ve anahtarlama ürünlerinde derinleşme var. Astor Enerji, bu ürünlerdeki küresel talep artışından ve döviz bazlı gelir yapısından beslenmeye devam ediyor. Küresel enerji dönüşümünün hız kazandığı bir dönemde arz ihtiyacını fırsata çeviren şirket, 2025’te yüzde 39,8 olan ihracatın payını 2026 sonunda yüzde 52’ye çıkarmayı hedefliyor. Büyüme pazarları ise ABD, Irak ve Romanya.

Ankara Sincan’da bu yılın ilk yarısında tamamlanacak Faz 1 ve 2 yatırımı, şirketi hammaddesini kendi üreten küresel bir oyuncuya dönüştürmeyi hedefliyor. Bu kapsamda transformatörlerin en önemli girdisi olan bakır ve alüminyum iletkenlerin üretimi gerçekleştirilecek. Aynı bölgede Faz 3 kapsamında yapılacak Yüksek Güç Transformatör Fabrikası ise 32 bin MVA olan kapasiteyi 100 bin MVA’ye çıkaracak. Faz 4 yatırımıyla ise Yüksek Güç Mekanik Fabrikası hayata geçirilecek ve mevcut 18 bin MVA olan mekanik üretim kapasitesi 108 bin MVA’ya çıkartılacak. Faz 3 ve 4’ün teknik altyapı çalışmalarının 2026 yıl sonu itibarıyla tamamlanması planlanıyor. Tam kapasite devreye girdiğinde bu yatırımın yaklaşık 1 milyar dolar ciro ve 350 milyon dolar FAVÖK katkısı yaratması bekleniyor. 

Yurt dışı gelirlerini yüzde 73, yurt içi satışlarını yüzde 6 artırmayı hedefleyen Astor 2025’te 824 milyon dolar olan cirosu bu yıl 1,1 milyar doları aşmasını bekliyor. Nitekim elinde bulunan yaklaşık 794 milyon dolarlık sipariş büyüme hedefini destekliyor. İhracatın yıldan yıla artması Feridun Geçgel’in servetini kur riskinden arındırıyor. Bu, onun listedeki yerini güçlendiren bir etken.

Bir şirket sözcüsü Euronews Business'a yaptığı değerlendirmede, yerel yoğunluk, küresel uygunluk, turizm ve inovasyonu birleştirdiği için fiziksel mağazalarını test edecekleri yer olarak Barselona'yı seçtiklerini ifade etti.

Geleneksel bir banka şubesi olmayacak

Revolut, mağazanın tam yerini veya tesiste sunmayı planladığı kesin hizmetleri henüz açıklamadı. Ancak şirket, mekanın hiçbir şekilde geleneksel bir banka şubesi olmayacağını, bunun yerine yüksek görünürlüğe sahip ve sürükleyici bir alan olacağını bildirdi.

Şirket yönetimi, fiziksel bir varlığın müşterilerle güven oluşturmaya yardımcı olabileceğini ekledi. Projenin henüz erken aşamalarında olduğu ve açılış takviminin inşaatın ilerlemesine bağlı olacağı kaydedildi. Yetkililer projeyi yakında tamamlamak istediklerini ancak mağazanın bu yıl açılıp açılmayacağını teyit edemediklerini dile getirdi.

Kârlılıkta rekor seviyeler görüldü

Nikolay Storonsky ve Vlad Yatsenko tarafından 2015 yılında dijital bir uygulama olarak kurulan Revolut, bugün çoklu para birimi hesapları ve anında para transferleri sunuyor. Krediler gibi bankacılık hizmetlerine de genişleyen şirket, kısa süre önce 2025 yılı için rekor finansal sonuçlar bildirdi. Artan müşteri ücretleri ve kredi ürünlerindeki güçlü büyümenin etkisiyle gelirler yüzde 46, vergi öncesi kâr ise yüzde 57 oranında yükseldi. Şirketin kredi portföyü de yıl boyunca yüzde 120 artış gösterdi.

Kurucu ortak ve CEO Nik Storonsky son kazanç raporuna ilişkin yaptığı değerlendirmede, 2025'in bir başka dönüm noktası yılı olduğunu söyledi. Storonsky, büyümenin bir sonraki aşaması için temel sağlayan, uygun ölçekte kârlı, çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir işletme inşa ettiklerini kaydetti.

Küresel genişleme ve Türkiye adımı

Firma, küresel stratejisinin bir parçası olarak birden fazla ülkede bankacılık lisansı peşinde koşuyor. Bu yıl İngiltere bankacılık statüsünü güvence altına alan şirket, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde de onay almayı hedefliyor. Küresel büyüme vizyonu doğrultusunda yeni pazarları test eden şirket, geçtiğimiz günlerde Türkiye için de dikkat çekici bir adım attı. 

Revolut, Türkiye pazarına giriş sürecinin ilk aşaması olarak mobil uygulamasını erişime açtı. Uygulama Türkiye'de şimdilik aktif olarak kullanılmasa da kullanıcıların bir bekleme listesine girmesine olanak tanınıyor.

Dünya çapında yaklaşık 70 milyon müşteriye hizmet veren Revolut, Avrupa genelinde halihazırda güçlü bir varlık kurdu. Şirket verilerine göre Fransa, İspanya ve Polonya en güçlü pazarlar arasında yer alıyor. Bu ülkelerde yetişkinlerin yüzde 30'undan fazlasının son üç yıl içinde hesap açtığı ifade ediliyor. Revolut'un 2026 görünümünde, önümüzdeki beş yıl içinde 10 milyar sterlin (11,6 milyar euro) değerindeki yatırım planına bağlı kalındığı vurgulandı. Şirket 2027 yılının ortalarına kadar 100 milyon müşteriye ulaşmayı bekliyor.

Halka arz planları yakından izleniyor

Yatırımcılar Revolut'un ilk halka arz planlarını yakından takip ediyor. Financial Times geçen hafta, Revolut'un borsa listelemesinde 200 milyar dolara (170 milyar euro) kadar bir değerleme hedeflediğini yazdı. Bu muhtemel halka arzın 2028'den önce planlanmadığı aktarıldı.

Şirket ayrıca Barselona'daki yeni bir ofis de dahil olmak üzere İspanya'daki varlığını genişletme planlarını duyurdu. Bölgede 2028 yılına kadar 300 kişiyi işe alarak toplam personel sayısını 1.000 civarına çıkarmayı hedefliyor. Yıl sonuna kadar Madrid'de de yeni bir ofis açılması ve 2028'e kadar 500 kişinin daha istihdam edilmesi planlanıyor.

Bankanın emtia analistleri pazartesi günü tahminlerini güncelledi. Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatının haziran ayı sonuna kadar normale dönmesi temel senaryo olarak kabul edildi. Bu senaryoya göre yılın son üç ayında Brent petrolün ortalama fiyat tahmini 80 dolardan 90 dolara çıkarıldı.

Ancak analistler, ihracatın temmuz sonuna kadar normal seviyelere dönmemesi ihtimalini de değerlendirdi. Körfez üretim kapasitesinde günlük 2,5 milyon varillik kalıcı bir düşüş yaşanması durumunda, petrolün dördüncü çeyrekte ortalama 120 dolara yaklaşabileceği ifade edildi. ABD ham petrolü WTI için dördüncü çeyrek temel senaryo tahmini ise 75 dolardan 83 dolara yükseltildi.

Brent petrol pazartesi günü 108,50 dolara kadar çıkarak ateşkes öncesinden bu yana en yüksek seviyesini gördü. Barış görüşmelerine dair umutların zayıflamasının ardından gün içinde yüzde 1,3 artışla 106,66 dolardan işlem gördü. WTI ise yüzde 1 değer kazanarak 95,33 dolara ulaştı.

Barış görüşmeleri iptal edildi

ABD'nin barış görüşmeleri için İslamabad'a bir heyet göndermesi planlanıyordu. Ancak Başkan Donald Trump, seyahat etmekle çok fazla zaman kaybedildiğini söyleyerek cumartesi günü geziyi iptal etti. İran dışişleri bakanı da saatler öncesinde Pakistan'dan ayrıldı.

Savaşın ikinci ayında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği neredeyse durma noktasına geldi. İran ve ABD, tankerlerin ve diğer gemilerin su yolundaki serbest dolaşımını kısıtlıyor. Pazartesi sabahı boğazdan sadece bir sıvılaştırılmış gaz tankeri, Umman'a giden iki kargo gemisi ve Hindistan'a giden bir gemi geçti.

Petrol fiyatları, görüşmelerin tıkanması ve Washington'un deniz ablukasını uygulamaya başlamasıyla 17 Nisan'dan bu yana yüzde 20'den fazla arttı. Mart ayında Brent petrol birkaç kez 120 dolara yaklaşmış ancak her seferinde hızla geri çekilmişti.

Goldman analistleri, fiyatların mart sonundaki zirvenin altında kalmasının muhtemelen piyasanın Hürmüz'ün yeniden açılacağına dair beklentilerinden kaynaklandığını belirtti. Analistler, bu beklentilerin risk primini azalttığını ve stokların erimesine yol açtığını kaydetti.

Üretim kapasitesinde kalıcı hasar beklentisi

Daha uzun vadeli Brent vadeli işlemleri, piyasanın hala fiyatların düşeceğini beklediğini gösteriyor. Aralık sözleşmeleri yaklaşık 84,80 dolardan işlem görüyor. Goldman, öncelikle Irak'taki kayıplar nedeniyle Körfez üretim kapasitesinde günlük yaklaşık 500 bin varillik uzun vadeli bir hasar oluşacağına dikkat çekti.

Öte yandan küresel borsalar, petrol fiyatlarındaki son artışa rağmen yükselişini sürdürdü. S&P 500 ve Nasdaq Composite, güçlü şirket kazançları sayesinde cuma günü rekor seviyelerden kapandı.

Goldman analistleri, yüksek enerji fiyatlarının ekonomik yansımalarının manşet fiyatın gösterdiğinden daha büyük olacağı konusunda uyardı. Bu durumun ürün kıtlığı risklerinden ve şokun benzeri görülmemiş ölçeğinden kaynaklanacağı vurgulandı. Banka ayrıca, Brent ile ABD petrolü arasındaki fiyat farkını daha da açabilecek ABD petrol ihracat kısıtlamaları riskine dikkat çekti.

Wall Street bankası Morgan Stanley de Hürmüz Boğazı'ndaki akışların mayıs ayının sonlarında yeniden başlamasını bekliyor. Banka, ikinci çeyrekte Brent fiyatının 110 dolar olacağını ve 2027 yılına kadar yavaş yavaş 80 dolara düşeceğini tahmin ediyor. 

Morgan Stanley analistleri pazartesi günkü bir notta mevcut durumu belirli bir şekilde istikrarsız olarak nitelendirdi. Analistler, bu tahmine yönelik risklerin yukarı yönlü olduğunu bildirdi. Ayrıca The Financial Times geçen hafta Asyalı rafinerilerin üretimi kestiğini aktarmıştı. Orta Doğu ham petrolünün kaybının alternatif tedarik maliyetini artırmasıyla jet yakıtı ve diğer rafine ürünlerin arzı daralıyor.

Satış işlemi, New York merkezli risk sermayesi şirketi HOF Capital liderliğindeki bir konsorsiyuma yapılacak. Mısırlı milyarder Sawiris ailesinin bir üyesi tarafından kurulan HOF Capital'e, en büyük yatırımcı olarak BlueFive Capital eşlik edecek. Finansal detaylar resmi olarak açıklanmadı. Ancak konuya aşina kaynaklar, Bugatti Rimac'ın 1 milyar doların üzerinde bir değerlemeye sahip olduğunu belirtiyor.

Kâr marjındaki çöküş satışı getirdi

Bu devir işlemi, Porsche'nin stratejisini yeniden gözden geçirdiği zorlu bir döneme denk geldi. Geçen yıl ABD gümrük vergileri ve Çin'deki zayıflayan talep nedeniyle markanın faaliyet kârı yüzde 93 oranında çakıldı. Kâr marjları 2024'teki yüzde 14,1 seviyesinden geçen yıl yüzde 1,1'e kadar geriledi.

Bu tablonun ardından ana şirket Volkswagen üzerinde bir yüke dönüşen Porsche'de maliyetleri düşürme baskısı arttı. Yılın başında göreve gelen CEO Michael Leiters, şirketin çekirdek dışı varlıklarını satarak sermaye yaratmayı hedefliyor. Gelişmelerin ardından Frankfurt borsasında işlem gören Porsche hisseleri cuma günü erken işlemlerde yüzde 1,6 değer kaybetti.

Şirketin kontrolü tamamen Rimac'a geçiyor

İşlemin tamamlanmasının ardından Rimac Group, Bugatti Rimac'ın tam operasyonel kontrolünü devralacak. Büyümeyi desteklemek için yeni yatırımcılarla stratejik bir ortaklık kurulacak. 

Porsche AG CEO'su Michael Leiters, Rimac Technology'nin birinci sınıf bir otomotiv teknolojisi şirketine dönüşmesine önemli katkı sağladıklarını söyledi. Leiters, "Hisselerimizin satışıyla birlikte Porsche'yi ana işimize odaklıyoruz." dedi.

Bugatti Rimac CEO'su Mate Rimac, Porsche'nin sağladığı güçlü temeller sayesinde vizyonlarını artık daha hızlı gerçekleştirebileceklerini ifade etti. BlueFive Capital Kurucusu Hazem Ben-Gacem ise sürece sadece finansal bir işlem olarak yaklaşmadıklarını belirterek, "Bu mirası gelecek nesiller için onurlandırmak adına tüm Bugatti Rimac ekibiyle birlikte çalışmayı dört gözle bekliyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Goldman Sachs Group Inc. analistleri, Basra Körfezi ülkelerinde petrol üretiminin bu ay savaş öncesi seviyelerin günlük 14,5 milyon varil altında seyrettiğini açıkladı. Daan Struyven'in de aralarında bulunduğu analistler, 23 Nisan tarihli bir notta durumu değerlendirdi. Analistler, bölge genelindeki toplam üretimin İran savaşının patlak vermesinden önceki döneme kıyasla yüzde 57 daha düşük olduğunu belirtti.

ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş üçüncü aya taşarken, küresel petrol piyasası üzerindeki baskı giderek artıyor. Basra Körfezi'ni küresel piyasalara bağlayan Hürmüz Boğazı'ndaki trafik neredeyse tamamen durmuş durumda. Hem Tahran hem de Washington yönetimi, gemilere yönelik abluka uygulamaya çalışıyor. 

Bunun sonucunda küresel ham petrol göstergesi Brent petrol, art arda beşinci gününde yükselişini sürdürdü. Fiyatların haftalık bazda yüzde 17 oranında kazanç sağlaması bekleniyor.

Üretim kaybı hasardan değil

Reuters'ın aktardığına göre, Ortadoğu'daki günlük 14,5 milyon varillik üretim kaybının büyük kısmı fiziksel hasardan kaynaklanmıyor. Analistler, bu düşüşün temel nedeninin ihtiyati kuyu kapatma işlemleri ve stok yönetimi olduğunu ifade etti. Buna rağmen söz konusu kayıp, Ortadoğu'nun savaş öncesi toplam üretim oranının yüzde 57'sine denk geliyor.

Goldman Sachs, Hürmüz Boğazı'nın tam ve güvenli bir şekilde yeniden açılması ve saldırıların tekrarlanmaması halinde toparlanmanın birkaç ay alabileceğini öngörüyor. Banka, düşmanlıkların sona ermesi durumunda günlük 14,5 milyon varillik üretimin nispeten hızlı bir şekilde geri dönebileceğini vurguladı. Analistler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki atıl kapasitenin üretimde hızlı bir toparlanmaya yardımcı olacağını bildirdi.

İran ile ABD arasındaki ateşkes bu hafta başlarında uzatılmış olsa da, müzakereler şu anda çıkmaza girmiş durumda. Boğazın kapalı kalması nedeniyle, savaşın nihai olarak sona erme ihtimali şu an için oldukça uzak görünüyor. Analistler, "Boğaz ne kadar uzun süre fiili olarak kapalı kalırsa ve kesintiler ne kadar uzun sürerse, üretimdeki toparlanmanın da o kadar yavaş olması muhtemeldir." değerlendirmesini yaptı.

Uzun süreli kesintiler riski artırıyor

Savaşın uzaması halinde petrol üretiminin toparlanması çok daha uzun zaman alacak. Petrol kuyuları ne kadar uzun süre kapalı kalırsa, üretimi yeniden başlatmak o kadar zorlaşıyor. Uzun süreli kapatmalar akış hızlarında düşüşe yol açıyor. Bu nedenle üretimin toparlanması daha karmaşık ve zaman alıcı bir süreç gerektiriyor.

Reuters'ın raporuna göre, petrol depolama kapasitesi de yaklaşık yarı yarıya azalarak 130 milyon varil seviyesine düştü. Bu durum, ihracat ne zaman yeniden başlarsa başlasın, petrolün sahadan ihracat terminallerine taşınma hızını doğrudan etkileyecek.

Yatırım bankası, savaş nedeniyle kaybedilen petrol üretiminin yaklaşık yüzde 70'inin çatışmaların bitiminden itibaren üç ay içinde yeniden başlayabileceğini öngören diğer tahminlere de atıfta bulundu. Diğer tahmincilerin yüzde 88'i ise savaş öncesi varillerin büyük kısmının geri dönüşü için altı aylık daha az iyimser bir süre öngörüyor.

Ülkedeki kentsel merkezlerin yaklaşık yüzde 80'ini oluşturan alt kademe şehirlerde ise otomobillerin yüzde 40'ından daha azı elektrikli. Omdia şirketinde Şanghay merkezli elektrikli araç analisti olarak çalışan Chris Liu, elektrifikasyonun bir sonraki aşamasının buradan gelmesi gerektiğini söyledi. Endüstrinin Çin'in iç kesimlerine yönelik bu hamlesi, hala benzinli model satışlarına bağımlı olan geleneksel otomobil üreticileri için büyük bir zorluk teşkil ediyor. Bu şirketler, Çin'deki birçok uzmanın elektrikli araç çağında hayatta kalmak için gerekli olduğunu savunduğu radikal revizyona büyük ölçüde direndiler.

Almanya'dan Volkswagen ve BMW, Japonya'dan Toyota ve Honda ile ABD'li General Motors grubu Çin'de satış bazında hala ilk 15 otomobil üreticisi arasında yer alıyor. Bu başarılarını büyük ölçüde içten yanmalı motorlu otomobil üretimine borçlular. Bu markaların elektrikli araç segmentindeki paylarını görmezden gelmek çok kolay.

Alt kademe şehirlerde kırılma noktası

Omdia, alt kademe şehirlerdeki elektrikli araç satışlarının 2027 sonlarına doğru toplam satışların yüzde 50'si oranındaki kırılma noktasına ulaşacağını tahmin ediyor. Bu durum ihracata hazır benzinli otomobil stokunu önemli ölçüde artırabilir. Böylece küresel pazarlarda halihazırda var olan Çin yapımı araç akınına yenileri eklenebilir. Bazı analistler 2030 yılına kadar Çin'de satılan otomobillerin sadece yüzde 20'sinin yakıtla çalışacağını öngörüyor.

Geely'nin lüks elektrikli araç yan kuruluşu Zeekr için Taizhou'da bir araç parkı yöneticisi olan Ying Damin, elektrikli araç satışlarının ne kadar hızlı ilerlediği göz önüne alındığında bu oranın kendi şehri gibi yerlerde daha da düşük olabileceğini ifade etti. Ying ayrıca, Çinli tüketicilerin yakıtlı otomobil çağında yabancı markalı araçlara sahip olmaktan gurur duyduklarını belirtti. Ancak yöneticinin aktardığına göre müşteriler artık elektrikli araç dalgasını yerli teknolojiyle ilişkilendiriyor. Ying, Çin halkının kendi markalarıyla gurur duyduğunu sözlerine ekledi.

Omdia analisti Liu, üst ve alt kademe şehirler arasındaki elektrikli araç satış farkının temel nedenlerini açıkladı. Bu farkın esas olarak satın alınabilirlik eksikliği ve şarj cihazlarına düşük erişimden kaynaklandığını değerlendirmesini yaptı. Liu, Çinli elektrikli araç liderleri BYD ve Geely'nin daha rekabetçi fiyatlı modelleri piyasaya sürmesiyle bu durumun değişmeye başladığını kaydetti. Özellikle şarj edilebilir hibrit modeller ve şarj altyapısına yönelik artan hükümet desteği de bu değişimi hızlandırıyor.

Şarj altyapısına 28 milyar dolarlık yatırım

Ulusal düzeyde yavaşlayan ekonomik büyüme, devletin altyapı yatırımlarının daha sıkı denetlenmesine yol açtı. Buna rağmen elektrifikasyona yönelik destek güçlü kalmaya devam ediyor. Çin merkezi hükümeti geçen yılın sonlarında şarj altyapısını güçlendirmek için iddialı bir üç yıllık plan başlattı. Hükümet, bu yılın başındaki 21 milyon olan kamuya açık şarj tesisi sayısını gelecek yılın sonuna kadar 28 milyona çıkarmayı hedefliyor.

Bu sayının yaklaşık 80 milyon elektrikli araca güç sağlamak için yeterli olacağı belirtiliyor. Çin yollarında halihazırda 50 milyondan fazla elektrikli araç bulunuyor. Plan, kırsal toplulukların yanı sıra otoyol servis istasyonları ve halka açık otoparklar gibi yetersiz hizmet alan bölgeleri hedefliyor. Devlet medyası, üç yıllık yatırım döneminin ekipman ve inşaat alanında yaklaşık 28 milyar dolar harcama yaratacağını tahmin ediyor.

Çinli şirketler ayrıca elektrikli araç menzilini ve şarj hızını artırmayı amaçlayan araştırmalara milyarlarca dolar akıtıyor. Dünyanın en büyük batarya üreticisi CATL, tek bir şarjla 1.500 kilometre menzil sağlayan hücrelerini tanıttı. Batarya teknolojisi ve şarj altyapısına erişim geliştikçe analistler yüz milyonlarca kişiyi bulan alt kademe şehirlerdeki tüketicilerin elektrikli araçları tercih etmesini bekliyor.

Fiyat savaşları ve pazarın geleceği

HSBC'nin baş Çin otomotiv analisti Yuqian Ding, tüketicilerin trendler konusunda birinci ve ikinci kademe şehirlerde popüler olan şeylerden etkilenebileceğini belirtti. Ancak Ding, bu tüketicilerin gelişmiş bir akıllı sürüş deneyimi sunabilen daha düşük maliyetli Çinli markaları tercih edeceklerini öngördü. Şanghay merkezli danışmanlık şirketi Automobility'nin verilerine göre geçen yıl Çin'de 27,8 milyon otomobil satıldı. Şarj edilebilir hibritler dahil olmak üzere elektrikli araçlar ve benzinli otomobillerin her biri 13,9 milyon adetlik paya sahip oldu. Beş yıl önce ise sadece 1,3 milyon elektrikli araca karşılık 23,9 milyon benzinli otomobil bulunuyordu. 

Şubat ayının sonlarında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarından bu yana yaşanan yakıt fiyatı artışları, elektrikli araçlara yeni bir ilgi dalgası başlattı. Zeekr satış yöneticisi Ying, petrol fiyatlarının özellikle mart ayında Çin genelinde keskin bir şekilde arttığında yakıtlı araç satışlarının çok düştüğünü, elektrikli araç büyümesinin ise sıçradığını söyledi. Kalabalık bir pazarda öne çıkmak artık daha zor hale geldi. Çin'de her iki günde bir yeni model piyasaya sürülüyor. 

Bu haftaki Pekin otomobil fuarında 1.400'den fazla yeni araç sergilenecek. Şiddetli fiyat savaşları ise endüstri genelinde karlara büyük darbe vurdu. Yine de Ying, alt kademe şehirlerdeki zengin işletme sahiplerinin daha üst düzey elektrikli araçlara olan talebi destekleyebileceği konusunda iyimserliğini koruyor. Ying, yeni şeyler satın alabilen birçok iş insanı, özel şirket ve zengin müşteri olduğunu dile getirdi.

Geleneksel üreticiler direniyor

Tüm bu trendlere rağmen yerel içten yanmalı motor üretimine büyük yatırım yapan bazı otomobil üreticileri, yakıtla çalışan otomobillere sırtlarını dönmekte tereddüt ediyor. Volkswagen, 2030 yılına kadar Çin'de 30'dan fazla elektrikli araç modelini piyasaya sürmeyi planlıyor. Ancak şirketin Çinli markalarını yöneten Robert Cisek, benzin çağının düşündüğümüzden çok daha uzun süreceğini ifade etti.

Cisek, birinci ve ikinci kademe şehirlerin hızla tamamen elektrikli hale geleceğini ancak alt kademe şehirlerde durumun farklı olduğunu vurguladı. Çin hükümetinin benzinli otomobiller için mevcut üretim kapasitesi konusunda oldukça dikkatli olduğunu ve bunu paraya çevirmek isteyeceğini sözlerine ekledi. Cisek, Orta Doğu'daki çatışmanın daha fazla müşteriyi elektrikli araçlara ittiğini belirtti. Ancak yöneticinin aktardığına göre birkaç yıl sonra başka bir olayın durumu ters yöne itme ihtimali de bulunuyor.

Cisek, VW için kilit noktanın Çin'de tamamen bataryalı elektrikli araçlardan yakıtla çalışan otomobillere kadar geniş yelpazedeki araçlarla konumlanmak olduğunu söyledi. Bunların hepsinin Çin'de geliştirilen en son akıllı sürüş teknolojisine sahip olması hedefleniyor. Pazarın hangi yöne kaydığına bakılmaksızın her şeye sahip olduklarını vurgulayan Cisek, bu konudaki iddialarını yineledi.

Orta Doğu dışında, ABD ve Rusya dahil olmak üzere enerji kaynakları bulmak için hızla harekete geçtiler ve çoğu zaman spot piyasalarda yüksek fiyatlar ödediler. Güney Kore gibi ülkeler, ulusal arzı istikrara kavuşturmak için şirketlerin belirli petrokimyasal hammaddeleri stoklamasını yasakladı. Japonya ise kısa süre önce, kıtlık yaşayan sağlık kurumlarına devlet rezervlerinden 50 milyon plastik eldiven salma taahhüdünde bulundu. Bu çabalar, özellikle zengin ve güçlü ülkelerin, en azından kısa vadede, ekonomilerini bir enerji şokunun en kötü etkilerinden koruyabildiğini gösteriyor. Bu durum, kriz sona erdiğinde onları daha dayanıklı hale getirebilir.

Başarı kısa ömürlü olabilir

Hatta lideri Orta Doğu’daki enerji sıkıntısını “halkın geçimi için bir savaş” olarak nitelendiren Güney Kore bile, enerji arzını normal ithalat seviyelerinin yüzde 80’ine kadar güvence altına aldığını ve en erken haziran ayına kadar stratejik rezervlere başvurmaya gerek duymadığını söyledi. Bu başarı kısa ömürlü olabilir. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile İran arasındaki son görüşmelerin çökmesi halinde, Basra Körfezi ülkelerinden uzun süreli sınırlı ya da hiç tedarik olmaması, sonunda Asya’nın en büyük ekonomilerine zarar verecektir.

Pazartesi günü Çin lideri Şi Cinping, Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile yaptığı telefon görüşmesinde, Pekin Dışişleri Bakanlığı’na göre Körfez’de güvenli geçişin yeniden sağlanması için “derhal ve kapsamlı” bir ateşkes çağrısında bulundu. Şi, “Hürmüz Boğazı normal geçişi sürdürmelidir” dedi. Arz şokuyla başa çıkmadaki başarı Asya genelinde eşit şekilde hissedilmiyor. Daha düşük gelirli ülkeler hala büyük sorunlarla karşı karşıya. Ancak güçlü finansman, jeopolitik ağırlık ve stratejik rezervlere sahip bölge ülkeleri hızlı çözümler geliştirdi. Örneğin Japonya ve Güney Kore dahil birçok ülke, enerji tedariki için giderek daha fazla ABD’ye yöneldi.

Üç alanda etkiliyor

Orta Doğu’daki arz sıkıntısı, Asya’nın ihracat devlerini üç ana alanda sert biçimde etkiliyor: elektrik üretimi için gerekli sıvılaştırılmış doğal gaz, ulaşım için rafine edilen ham petrol ve plastik gibi ürünler için gereken petrokimyasallar. Asya’daki çoğu ülkenin ya çok az yerli enerji kaynağı var ya da hiç yok. Ülkeler özellikle Orta Doğu’dan yapılan ithalata büyük ölçüde bağımlı.

Çin böyle bir an için yıllarca hazırlık yaptı; elektrikli araçların yaygın kullanımını sübvanse etti, yerli ham petrol üretimini artırdı ve enerji tedarikini güvence altına almak için Rusya ile işbirliği yaptı. Hem kullanıcı hem üretici olarak yenilenebilir enerjide önemli ilerlemeler kaydetti. Analistlere göre enerji tüketiminin yarısından fazlası kömürden, beşte birinden azı ise petrolden geliyor. Bu arada Hindistan, son haftalarda Rusya’dan ithalatını önemli ölçüde artırarak enerji tedarikini güçlendirdi.

Japonya, şu ana kadar 254 günlük petrol rezervinin yalnızca yaklaşık 40 gününe ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Bu, gün sayısı bakımından sanayileşmiş ülkeler arasındaki en büyük rezerv ve hükümetin diğer kalemlerde de önemli devlet stokları bulunuyor. Yetkililer, siyasi etkilerinden çekindikleri için vatandaşlardan enerji kullanımını azaltmalarını istemekte isteksiz davrandı. Tokyo, mali gücünü kullanarak özellikle Güneydoğu Asya’daki komşularına yardım eli uzattı ve yaklaşık 10 milyar dolarlık acil kredi sağladı.

Güney Kore savaşa bu kadar güvenle başlamamıştı. Devlet Başkanı Lee Jae Myung, ülkenin ticarete bağımlı ekonomisine yönelik enerji riskleri nedeniyle uykusuz geceler geçirdiğini kabul etti. Lee yönetimi, Korelilerden daha kısa duş almalarını istedi, kamu çalışanlarının işe gün aşırı araçla gitmesini sınırladı ve onlarca yıl sonra ilk kez yakıt fiyat tavanı uyguladı. Ayrıca birkaç nükleer reaktörün yeniden devreye alınma takvimi öne çekildi.

Bu ay Güney Kore parlamentosu, artan enerji fiyatlarından etkilenen düşük gelirli vatandaşlara yaklaşık 400 dolara kadar nakit destek de dahil olmak üzere 17 milyar dolardan fazla acil yardım paketini onayladı. Güney Kore’de elektriğin yarısından fazlası, yarı iletkenler, otomobiller ve bataryalar üreten fabrikalar gibi sanayi kullanımına gidiyor. Devlete bağlı düşünce kuruluşu Kore Sanayi Ekonomisi ve Ticaret Enstitüsü’ne göre Güney Kore aynı zamanda dünyanın en büyük jet yakıtı ihracatçısı ve küresel pazarın yaklaşık yüzde 30’unu karşılamaktadır. ABD, Kore jet yakıtının en büyük alıcısı.
Lee, genelkurmay başkanını stratejik ekonomik iş birliği için özel temsilci olarak atadı ve yurtdışına gönderdi. Geçen ay Güney Kore, önümüzdeki aylarda tamamen teslim edilmesi planlanan 24 milyon varillik acil ham petrol tedarikini Birleşik Arap Emirlikleri’nden sağladı ve ayrıca gelecekteki sevkiyatlarda öncelik sözü aldı. Temsilci bu ay da benzer bir geziye çıktı ve Umman, Suudi Arabistan, Katar ve Kazakistan’a uğradı. Yıl sonuna kadar bu dört ülke, Güney Kore’ye yaklaşık 273 milyon varil ham petrol ve petrokimya endüstrisi için hayati öneme sahip bir hammadde olan 2 milyon tondan fazla nafta tedarik etmiş olacak.

Zihinsel - bedensel huzurun yakalanabildiği, zamanın yavaşlatılabildiği Grandma’s Wonderland, gerçekten de bir büyükannenin bilgeliğinin neticesinde şekillenmiş. Kurucusu Serpil Akbayır sihirli elleriyle ilk çam ağaçlarını diktiğinden beri geçen 30 yıl içinde daha önce çayır, çimenden başka bir şey bulunmayan bu topraklar şimdilerde 257 meyve ağacı, bin 300 kök asma, bin 257 çam ağacı, bin 505 kök ot ve peyzaj bitkisi, çamın haricinde 273 farklı türde ağaç -ki buna ilk kez adını duyduğum ve meyvesi dillere destan kaymak ağacı da dahil- 86 bin metrekarelik bir cennet. Zamanla eklenen taş ev ve göletlerin yanı sıra meyve bahçesi, bostan ve üzüm bağları da bu eskinin yalnız topraklarını adeta resimlik bir tabloya dönüştürmüş. At, inek, tavuk, horoz, ördek, kaz ve sülünlerin katılımı ise tam bir çiftlik hayatı yaratmış. Bir farkla, buradaki hayvanların hiçbiri insanların beslenmesini karşılamak amacıyla çiftlikte tutulmuyor. Onlar da çiftliğin sakini. Sahiplenilmiş kedi ve köpekler ise şen şakrak etrafta... Zaten son beş yıldır 15 odalı oteli de bulunan Grandma’s Wonderland’in tüm odalarında evcil hayvanlarınızla konaklayabiliyorsunuz.

Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı kapsamında konaklama tesislerinin çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik ilkelerine tam uyumunu belgeleyen en kapsamlı ve ileri düzey bir belge olan üçüncü aşama sertifikasına sahip çiftlikte, hem insanlar hem hayvanlar ve bitkiler mutlu mesut yaşıyor. 

Annesinin ve babasının mirasını büyüterek devam ettiren Özgün Akbayır’a “Doğanın Kızı” demek hiç de abartılı olmaz. Her an, içinden çeşitli otların fışkırdığı bir sepetle etrafta dolaşırken görebileceğiniz Özgün Akbayır’ın sürdürülebilir bir yaşam döngüsü kurma ideali “The Barn” restoranla da hayata geçmiş durumda. Michelin Yıldızlı Nordik çiftlik restoranlarında tecrübesini artırdıktan sonra Özgün Akbayır’ın hayaline ortak olan Şef Buğra Özdemir, geçen yıl “Michelin Yeşil Yıldız”ı kapısına asan The Barn’da ekibiyle birlikte sürdürülebilir, abartısız ama hep sürprizlerle dolu bir mutfak yaratmış. Örneğin, sos şefi Volkan Özkur’un yenilmediği düşünülen otlardan yapılmış sorbesi ve pasta şefi Zeynep Taşçı’nın tatlı literatürüne altın harflerle yazılacak peynir helvası tartı başıma gelen en güzel şeylerdendi.

Özgün Akbayır, “Burası yıllar önce şehirli bir ailenin toprakla tekrar bağ kurmak için inşa ettiği bir çiftlikti ve zaman içinde bunu paylaşma fikri oluştu. Daha önce atımız için inşa ettiğimiz taş bina ise onu kaybetmemizin ardından anısını yaşatabileceğimiz The Barn’a mekân oldu” diyor ve sözlerini sürdürüyor: “Burada ağırlıklı olarak çiftliğimizde hasat edilen ürünleri kullanıyoruz. Eksiklerimiz komşu tarlalardan tamamlanıyor, fazlalarımız ise hiç ziyan edilmeden yemlere, yakacağa veya toprağa geri kazandırılıyor. Yetiştirdiğimiz ürünleri böceklerden korumak için pestisit yerine acı biber, kalsiyum için yumurta kabuğu kullanıyoruz. Enerji kaynağımız ise güneş. Ailemizin kadınları tohumdan, topraktan, hasattan, işletmeden sorumlu; babamsa teknik işlerden ve arılardan.”

Tarladan sofraya, mevsimsel, sıfır atık, doğaya saygılı bir gastronomi deneyimi sunan The Barn’ın mutfağını şu sözlerle özetliyor Akbayır: “Mutfağa giren sebze ve meyveleri bahçemizde ata tohumlarından yetiştiriyor, işlemeden az önce topraktan ayırıyoruz. Et ve süt ürünleri Trakya bölgesinin meralarından, deniz ürünleri Silivri Limanı’ndan, bitki çayları bahçemizdeki aromatik otlardan geliyor. Menümüz ise bahçenin ve bölgenin sunduklarına göre değişiyor.”

Kaldığım birkaç gün içinde havanın yağmurdan doluya, güneşten buluta dalgalanması sayesinde dört mevsimi birden yaşadığım Grandma’s Wonderland’in her köşesi ayrı keyifli. Ben de duruma göre kah içerideki ve verandadaki şöminelerin başında, kah göletlerin ve havuzun başındaki konforlu koltuklarda ve tabii ki The Barn’da havanın bu değişken ruh halinin tadını çıkardım. 

Bir de her fırsatta Grandma’s Wonderland’in herbalisti olmasının yanı sıra deneyim direktörlüğünü de yürüten Fields Aromatherapy’nin kurucusu Büşra Baysura rehberliğinde çiftliğin dört bir tarafını bitkileri ve ağaçları daha yakından tanımak için dolaştım. Cabernet Sauvignon ve Merlot bağlarının böceklenmeye karşı koruyuculuğunu üstlenen Isparta güllerinin zarafet yüklü fedakarlığını duymak onlara olan hayranlığımı daha da artırdı. Bir önceki gün yatağımda bulduğum Fields gül hidrosolünün ise o güllerden damıtıldığını öğrendim. Kaliteli bir uyku için gülün frekansını ve rahatlatıcı etkisini bu yastık spreyi sayesinde bizzat yaşadığımı söyleyebilirim. 

Büşra Baysura, “Tıbbi bitkilerimizle sürekli denemeler yapıyoruz. Örneğin pekmezlerimizi ıtır, reyhan ve Arnavut biberiyle infüze ederek aromatik forma getiriyoruz” diyor ve devam ediyor: “Tıbbi bitkilerimizi yemeklerin içeriğinde, botanik kokteylerimizde infüze ederek ve süslemede kullanıyoruz. Bunun yanı sıra Fields Aromatherapy ile Cabernet Sauvignon ve Merlot üzümlerimizin prosesinden çıkan üzüm çekirdeklerini ileri dönüşümle vücut ovma kremi, üzüm çekirdeği yağı, spa yastığı gibi aromaterapi ve wellness ürünlerine dönüştürüyoruz. Bunu da ‘Zero Waste Harvest for Wellness’ çatısında satışa sunuyoruz.”

Grandma’s Wonderland’in bir diğer yıldızı ise The Cave SPA. Danışmanlığını Türkiye’nin en önemli SPA merkezlerini kuran Şeyma Pulat’ın yaptığı ve Homemade Aromaterapi ürünlerinin kullanıldığı SPA’da iki masaj gurusu; İlham Hammadine ve Onur Alağaş misafirlerine ruhsal ve bedensel rahatlama sağlıyor.

Burada tercih ettiğiniz bir vücut masajının yanı sıra yüz masajı da almanızı şiddetle tavsiye ederim. Yakov Gershkovich’in geliştirdiği yüz kaslarını toparlayan “Heykelsi Yüz Germe”metodunun uygulanmasıyla cildimde fark edilir ışıltı yakalamam bir yana, adeta astral seyahate de çıktım. Bu da açıkçası Grandma’s Wonderland’te “Back to Earth” adını verdikleri bir dizi etkinliğin altında yer alan yoga, meditasyon ve sanat terapisi aracılığıyla doğayla bağ kurma deneyimlerine ilgi duymamı tetikledi.
 

Şirkete yakın bir kaynak, henüz resmi bir değerleme hedefinin belirlenmediğini söyledi. Revolut ise değerleme iddialarıyla ilgili yorum yapmayı reddetti.

Revolut Kurucusu Nik Storonsky, şirketin en erken 2028'de halka arz edileceğini yineledi. Özel sermaye grubu Carlyle'ın Başkanı David Rubenstein ile yaptığı röportajda, hisselerini halka açık olarak listeleme arzularını dile getirdi.

Storonsky, "Biz bir bankayız ve bir banka için güvene sahip olmak son derece önemlidir. Halka açık şirketlere özel şirketlere kıyasla daha fazla güveniliyor." dedi.

Kurucu için milyar dolarlık teşvik paketi

Hedeflenen rekor değerlemeye ulaşılması, Storonsky için Elon Musk tarzı bir ödülün kilidini açacak. Uzun süredir devam eden bir anlaşma kapsamında, Revolut 150 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşırsa, Storonsky'nin şirketteki payı birkaç yüzde puanı artacak.

Storonsky, aralık ayında verdiği bir röportajda, şirketin 200 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşması halinde teşvik paketinin kendisine şirketin yaklaşık yüzde 40'ını elinde tutma hakkı vereceğini açıkladı. Bu durum, kurucunun hissesinin değerini yaklaşık 80 milyar dolara taşıyacak.

Şirketin bu değerlemelere ulaşması için hızlı büyümesini sürdürmesi gerekiyor. Kasım ayındaki son fonlama turu, grubu 2024'teki 45 milyar dolar seviyesinden 75 milyar dolara çıkardı. Bu turda, çip üreticisi Nvidia da dahil olmak üzere yeni destekçiler şirkete katıldı.

İkincil hisse satışı yolda

Daha kısa vadede Revolut, mevcut yatırımcılarının hisselerinin bir kısmını nakde çevirmesine olanak tanıyacak yeni bir ikincil hisse satışına hazırlanıyor. Konuya aşina olan kişiler, grubun yılın ikinci yarısında şirketin değerini 100 milyar doların üzerine çıkaracak bir satış için zemin hazırladığını belirtti.

Revolut, 2015 yılındaki kuruluşundan bu yana Avrupa'nın en değerli start-up'ı haline geldi. Geçen yıl grubun vergi öncesi kârı yüzde 57 artarak 4,5 milyar sterlin gelir üzerinden 1,7 milyar sterline yükseldi. Bu kâr artışı, premium hizmetlere abone olan kullanıcılardan elde edilen gelirlerdeki yüzde 67'lik artıştan kaynaklandı.

Yatırımcılar, şirketin İngiltere'den tam bankacılık lisansı almasını büyüme stratejisi için hayati önemde görüyor. Dört yıllık bekleyişin ardından gelen bu izin, Revolut'un doğrudan müşteri mevduatı almasına ve kredi sunmasına olanak tanıyacak. Bu adım, bankaların hakimiyetindeki kazançlı pazarlara girmek için kritik bir hamle olarak değerlendiriliyor.

Yöneticiler ayrıca, kendi düzenleyicisinden lisans kazanmanın diğer ülkelerde akreditasyon alma şansını artıracağına inanıyor. Şirket, geçen ay ABD bankacılık lisansı için de başvuruda bulundu.

Rapora göre 2025’te yenilenebilir enerji kaynakları ilk kez küresel elektrik üretiminin yüzde 33,8’ini karşıladı. Böylece temiz enerji, tarihsel olarak ilk kez kömürün üretim payını geride bırakmış oldu.

Güneş enerjisinde rekor büyüme

Güneş enerjisi, geçen yıl küresel temiz enerji artışının ana itici gücü oldu. Üretim yüzde 30 yükselerek son sekiz yılın en hızlı büyümesini kaydetti. Bu yükselişle birlikte güneşin toplam elektrik üretimindeki payı yüzde 8,7 seviyesine çıktı.

Rüzgar ve güneş birlikte değerlendirildiğinde, küresel elektrik talebindeki artışın neredeyse tamamını karşıladı. Özellikle güneş enerjisi, tek başına talep artışının yaklaşık dörtte üçünü üstlendi ve fosil yakıt kaynaklı üretim artışını sınırladı.

Türkiye’de güneş enerjisinde güçlü sıçrama

Türkiye, güneşten elektrik üretimini en fazla artıran ülkeler arasında 7. sırada yer aldı. Bu performansıyla küresel dönüşümde önemli bir oyuncu haline geldi.

Sıralamada Çin ilk sırayı alırken ABD ikinci, Hindistan üçüncü oldu. Brezilya, Pakistan ve Almanya bu ülkeleri takip etti. Türkiye’nin ardından İtalya gelirken, Fransa ve Hollanda da ilk 10’daki diğer ülkeler oldu.

Türkiye’nin yenilenebilir enerji payı dünya ortalamasını aştı

2025 yılında Türkiye, elektrik üretiminin yüzde 22’sini rüzgar ve güneşten sağladı. Bu oran, dünya ortalaması olan yüzde 17’nin üzerinde gerçekleşti.

Son iki yılda güneş enerjisinin Türkiye’nin elektrik üretimindeki payı da iki katına çıkarak yüzde 10,5 seviyesine ulaştı.

Hidroelektrikte gerileme ve doğal gaz etkisi

Her ne kadar rüzgar ve güneş üretimi artış gösterse de hidroelektrik üretimindeki düşüş, Türkiye’de fosil yakıt kullanımını artırdı. Küresel ölçekte hidroelektrik üretimi sabit kalırken, Türkiye 18 teravatsaatlik düşüşle Brezilya’nın ardından en büyük gerileme yaşayan ikinci ülke oldu.

Bu açık büyük ölçüde doğal gaz santralleriyle kapatıldı. Bunun sonucunda yıllık bazda yaklaşık 1,8 milyar dolarlık ek doğal gaz ithalatı oluştu.

Türkiye bölgesel enerji dönüşümünde öne çıkıyor

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, Türkiye’nin güneş ve rüzgar yatırımlarıyla çevresindeki birçok ülkeye göre daha ileri bir noktada bulunduğunu belirtti. Alparslan’a göre Türkiye, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya için önemli bir dönüşüm örneği haline gelmiş durumda.

Ayrıca Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacak olmasının, temiz enerji alanındaki liderlik rolünü güçlendirebileceği ifade edildi.

Güneş ve rüzgar enerjisinin stratejik önemi artıyor

Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye’de güneş ve rüzgar kaynakları yalnızca üretim artışı değil, aynı zamanda enerji güvenliği açısından da kritik bir konuma geliyor.

Bu kaynakların daha hızlı yaygınlaşması halinde, hidroelektrikteki dalgalanmaların dengelenebileceği ve fosil yakıt ithalatına olan bağımlılığın azalabileceği vurgulanıyor.

Otomotiv sektöründe 26 yıldır faaliyet gösteren arabam.com, tüketicilerin elektrikli araçlara yönelik tutumunu ölçen yeni bir araştırma gerçekleştirdi. Toplam 2 bin 344 kişinin katıldığı araştırma, otomobil tercihlerindeki güncel eğilimleri ortaya koydu. Sonuçlar, petrol fiyatlarındaki artışa rağmen içten yanmalı motorlu araçların tüketicilerin ilk tercihi olmayı sürdürdüğünü gösterdi. 

Tüketicilerin ilk tercihi benzinli araçlar

Araştırma kapsamında tüketicilere, şu an araç alacak olsalar hangi yakıt tipini tercih edecekleri soruldu. Katılımcıların yüzde 33'ü benzinli araç alacağını bildirdi. Bu oranı yüzde 21 ile dizel ve yüzde 17 ile hibrit araçlar takip etti. 

LPG'li araç tercih edenlerin oranı yüzde 16 olarak kaydedildi. Elektrikli araç alacağını belirtenlerin oranı ise yüzde 14 seviyesinde kaldı.

Elektrikli araç tercih etmeyen kullanıcılara bu kararlarının nedenleri sorulduğunda, batarya ömrü ve şarj istasyon sayısının sınırlı olması en temel iki endişe olarak öne çıktı. Bu iki unsur birbirine çok yakın oranlarla yaklaşık yüzde 27 seviyesinde ölçüldü. 

Katılımcıların yüzde 19'u fiyatların yüksek olmasını gerekçe gösterdi. İkinci el değer kaybı endişesi duyanların oranı yüzde 18 olurken, yüzde 9'luk kesim ise diğer yanıtını verdi.

Elektrikli araçlarda en büyük motivasyon yakıt tasarrufu

Araştırma sonuçları, elektrikli araç tercih eden kullanıcıların yüzde 40'ının temel neden olarak yakıt tasarrufunu öne çıkardığını gösterdi. Bu veri, ekonomik faktörlerin elektrikli araçlara geçişte belirleyici bir rol oynadığını ortaya koydu.

Katılımcıların yüzde 20'si düşük bakım maliyetini, yüzde 17'si teknolojik yenilikleri ve yüzde 14'ü çevresel duyarlılığı tercih nedeni olarak işaret etti. Vergi avantajlarını tercih nedeni olarak belirtenlerin oranı ise yüzde 10'da kaldı.

Tüketiciler kademeli bir geçiş bekliyor

Tüm katılımcılara elektrikli araçların kullanımının Türkiye'de nasıl değişeceği sorusu yöneltildi. Katılımcıların yüzde 55'i elektrikli araçların yavaş yavaş yaygınlaşacağı yanıtını verdi. Araştırmanın bu bölümü, Türkiye'deki tüketicilerin elektrikli araçların yaygınlaşmasına temkinli yaklaştığını gösterdi.

Elektrikli araçların hızla yaygınlaşacağını düşünenlerin oranı yüzde 20 olurken, yüzde 15'lik kesim durumun değişmeyeceğini savundu. Yüzde 10'luk bir kesim ise kullanımın azalacağını tahmin ettiğini aktardı.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan arabam.com CEO'su Önder Oğuzhan, araştırma sonuçlarının, tüketicilerin araç tercihlerinde yalnızca maliyet değil; erişilebilirlik, alışkanlıklar ve ikinci el piyasasının genişliği gibi faktörleri birlikte değerlendirdiğini gösterdiğini vurgulayarak, "Benzinli araçların liderliğini koruması da bu çok boyutlu karar sürecinin bir sonucu. Elektrikli araçlara olan ilginin artması ise oldukça önemli; ancak bu dönüşümün tüketici gözünde zamana yayılan, kademeli bir süreç olarak ilerleyeceği anlaşılıyor. Özellikle yakıt tasarrufu ve düşük bakım maliyetlerinin öne çıkması, ekonomik dinamiklerin belirleyici rolünü ortaya koyuyor. Önümüzdeki dönemde teşvikler ve şarj altyapısındaki gelişmelerin bu dönüşümü hızlandırmasını bekliyoruz." değerlendirmesini yaptı.

"Gerçek net servet sıralaması"

Onun bu kadar az bağış yapması bir soruyu gündeme getiriyor: Eğer Warren Buffett (şu ana kadar Berkshire Hathaway hisselerinin yarısından fazlasını bağışlayan) ve Bill Gates (eski eşi Melinda French Gates ile birlikte Gates Vakfı’na 60 milyar dolardan fazla aktaran) gibi dünyanın en cömert insanları hiç bağış yapmamış olsaydı, milyarderler sıralaması nasıl görünürdü? Bunu anlamak için Forbes en cömert milyarderlerin net servetlerini, bağışladıkları hisseleri ellerinde tuttuklarını ve nakit bağışların piyasa getirileriyle yatırım yapıldığını varsayarak yeniden hesapladı. Sonuç: Forbes içerik şefi Randall Lane’in yakın tarihli bir TED konuşmasında detaylandırdığı “Gerçek Net Servet” sıralaması.

Bill Gates ikinci sırada

Musk, herkesten çok daha zengin olması sayesinde hala birinci sırayı koruyor. Ancak daha hayırsever çağdaşlarına karşı ciddi zemin kaybediyor. Gates, tahmini 731 milyon Microsoft hissesi bağışladı. Eğer bu hisseleri elinde tutsaydı (2000 yılında Gates Vakfı kurulduğundan beri yaklaşık yedi kat değer kazandılar) ve nakit bağışlarını da saklasaydı, bugün olduğundan dört kat daha zengin olurdu ve 19. sırada değil, dünyanın en zengin ikinci kişisi olurdu. Buffett da benzer şekilde, 2006’dan beri bağışladığı Berkshire Hathaway hisselerini elinde tutsaydı (o zamandan beri yüzde 700 değer kazandılar), 9. sıradan 3. sıraya yükselirdi.

Diğerleri ise listede daha da fazla sıçrama yapıyor; örneğin MacKenzie Scott, yaptığı devasa bağışlar geri eklendiğinde 58 basamak yükselerek 26. sıraya çıkıyor. Bu arada eski eşi Jeff Bezos, daha az bağış yaptığı için yeni sıralamada ilk beşten düşüyor.

1. Elon Musk

Yeni hesaplanan servet: 858 milyar dolar (+19 milyar dolar)
Bağış odağı: STEM, sağlık

Musk, 2024 Aralık’a kadar geçen 13 ayda Tesla hisselerinden yaptığı 8,5 milyar dolarlık bağışın neredeyse tamamını Musk Vakfı’na aktardı. Bu vergi indirimi sağlayan bağışlar, o dönemde çoğunlukla 44 milyar dolarlık Twitter satın alımını finanse etmek için sattığı 39 milyar dolarlık Tesla hissesi sonrası ödeyeceği vergiyi azaltmış olabilir. Musk Vakfı bu paranın büyük kısmını hala elinde tutuyor ve ABD yasalarının gerektirdiği yıllık yüzde 5 dağıtım oranını bazı yıllarda karşılayamadı. Vakıf ayrıca en az 600 milyon doları, 2022’de kurduğu ve Texas, Bastrop yakınlarında SpaceX tesisine yakın STEM odaklı bir okul ve üniversite kurmayı amaçlayan X Vakfı’na aktardı.

2. Bill Gates

Yeni hesaplanan servet: 464 milyar dolar (+356 milyar dolar )
Bağış odası: Sağlık, yoksullukla mücadele

Gates ve eski eşi Melinda French Gates, 2000 yılından bu yana Gates Vakfı’na 60 milyar dolar aktardı. Buna bugün yaklaşık 287 milyar dolar değerinde olabilecek Microsoft hisseleri de dahil. Bu hisseler ve diğer nakit bağışlar hesaba katıldığında, Musk hariç hiçbir milyarder onun kadar servet ekleyemiyor. Gates, 2024’te vakıftan ayrılan eski eşinin kadın güçlendirme girişimlerine 12,5 milyar dolar bağışladı. Ayrıca vakfın 2045’e kadar 200 milyar dolar harcayıp kapanacağını açıkladı. Gates ve Buffett, 2010’da Giving Pledge girişimini başlatarak milyarderleri servetlerinin çoğunu bağışlamaya teşvik etti. Mart ayında Peter Thiel, milyarderlere bu girişime katılmamalarını önerdiğini söyledi.

3. Warren Buffett

Yeni hesaplanan servet: 363 milyar dolar (+214 milyar)
Bağış odağı: Sağlık, yoksullukla mücadele

Efsanevi yatırımcı 2006’da servetinin neredeyse tamamını bağışlayacağını açıkladı. O zamandan beri Berkshire Hathaway’in 278 binden fazla A sınıfı hissesini bağışladı. Bugün bu hisseler elinde olsaydı yaklaşık 200 milyar dolar değerinde olurdu. Bu hisseler çoğunlukla Gates Vakfı’na ve çocuklarının yönettiği vakıflara gitti. Vasiyetine göre ölümünden sonra kalan servetin neredeyse tamamı 10 yıl içinde bağışlanmalı.

4. Larry Page

Yeni hesaplanan servet: 284 milyar dolar (+27 milyar)
Bağış odağı: İklim değişikliği, sağlık

Google kurucularından Page, bugün elinde olsaydı 23 milyar dolardan fazla edecek hisseleri Carl Victor Page Memorial Foundation’a aktardı. Vakıf, yaklaşık 2 milyar dolar dağıtmış olsa da hala 7 milyar dolardan fazla varlık tutuyor ve şeffaf olmayan bağış mekanizmaları kullanıyor.

5. Sergey Brin

Yeni hesaplanan servet: 278 milyar dolar (+41 milyar)
Bağış odağı: Parkinson, iklim değişikliği

Brin, Alphabet hisselerinden yaklaşık 131 milyon adedini hayır kurumlarına aktardı. Bunun 5 milyar doları dağıtıldı; 2 milyar dolardan fazlası Parkinson araştırmalarına gitti. Geçen yıl ayrıca iklim değişikliği kuruluşlarına 345 milyon dolar bağışladı.

Büyük bağışçılar

MacKenzie Scott

Yeni hesaplanan servet: 82,8 milyar dolar (+28,6 milyar)
Milyarderler listesi sıralaması: 26 (eski sıralaması 84)

Scott, servetini en hızlı bağışlayan kişi olarak biliniyor. 2019’daki boşanmasında aldığı Amazon hisselerinin yüzde 75’inden fazlasını dağıttı. Toplamda 26 milyar dolardan fazla bağış yaptı.

Dustin Moskovitz

Yeni hesaplanan servet: 5,9 milyar dolar (+10,3 milyar)
Milyarderler listesi sıralaması: 64 (eski sıralaması 316)

Asana ve Facebook kurucularından Moskovitz, sıtma önleme ve yapay zeka güvenliği gibi alanlara yıllardır bağış yapıyor.

Reed Hastings

Yeni hesaplanan servet: 20,5 milyar dolar (+5,3 milyar)
Milyarderler listesi sıralaması: 131 (eski sıralaması 806)

Netflix kurucularından Hastings, hisselerinin dörtte birinden fazlasını bağışladı ve eğitime büyük destek verdi.

Lynn Schusterman

Yeni hesaplanan servet: 15,8 milyar dolar (+4,4 milyar)
Milyarderler listesi sıralaması: 188 (eski sıralaması 972)

Ailesiyle birlikte yılda 300 milyon dolardan fazla bağış yaparak özellikle Yahudi toplulukları ve adalet reformunu destekliyor.

John Arnold

Yeni hesaplanan servet: 12,8 milyar dolar (+2,8 milyar)
Milyarderler listesi sıralaması: 239 (eski sıralaması 1504)

Eski hedge fon yöneticisi Arnold, artık tam zamanlı hayırsever olarak sağlık, eğitim ve adalet sistemlerine milyarlarca dolar aktardı.

CBP kayıtlarına göre, 330 bini aşkın ABD'li ithalatçı 53 milyondan fazla sevkiyat için toplam 166 milyar dolar gümrük vergisi ödedi. Kurum, 14 Nisan itibarıyla 56 bin 497 ithalatçının elektronik ödeme sistemine kayıt yaptırdığını açıkladı. Bu şirketlerin faizlerle birlikte toplam 127 milyar dolar iade almaya hak kazandığı belirtildi.

İade sürecinin ilk aşaması

Sistemin ilk aşaması tüm ödemeleri kapsamıyor. CBP, ilk fazın yalnızca tasfiye edilmemiş girişler ve tasfiyesinin üzerinden 80 gün geçmemiş işlemlerle sınırlı olduğunu duyurdu. Konsolide Yönetim ve Girişlerin İşlenmesi (CAPE) adı verilen program, giriş bazında değil, faizler dahil tüm iadeleri konsolide etmek üzere tasarlandı.

Onaylanan talepler için iadelerin 60 ila 90 gün içinde yapılması bekleniyor. Ancak şirketlerin beyannamelerde hata yapması durumunda bu sürenin uzayabileceği belirtiliyor.

Armanino şirketinden Nghi Huynh, doğruluğun kritik olduğunu ve yanlış verilerin başvuruların reddedilmesine yol açabileceğini söyledi. Ice Miller şirketinden Meghann Supino ise sistemin açıldığı ilk gün bazı aksaklıklar yaşanabileceğini belirterek başvuru yapacak ABD'li şirketlerden sabırlı olmalarını istedi.

Şirketler ve tüketicilerin beklentileri

Küçük işletmeler de nakit akışını rahatlatmak için bu iadeleri bekliyor. Nikaragua ve Dominik Cumhuriyeti'nden puro ithal eden Brad Jackson, geçen yıl 34 bin dolar gümrük vergisi ödediğini aktardı. Jackson, birkaç ay sürecek bir geri ödeme sürecinin şirketlerin çözmeye çalıştığı nakit akışı sorununu gidermeyeceğini ifade etti.

Sistem, iadeleri doğrudan vergiyi ödeyen ABD'li işletmelere yapacak. Bu şirketlerin iadeleri tüketicilerle paylaşma zorunluluğu bulunmuyor. Ancak Costco ve Essilor Luxottica gibi şirketlere karşı Amerikalı tüketicilere ödeme yapmaları için açılan toplu davalar sürüyor. Öte yandan FedEx, iadeleri aldığında müşterilerine geri ödeme yapmayı planladığını açıkladı.

Siyasi belirsizlikler süreci etkileyebilir

Devasa geri ödemelerin büyüklüğü ve hızı konusunda Washington'daki siyasi tartışmalar da devam ediyor. Beyaz Saray Ulusal Ekonomi Konseyi Direktörü Kevin Hassett, dağıtılacak iade miktarını önemli ölçüde azaltabilecek alternatif otoriteler olabileceğine dikkati çekti.

Hazine Bakanı Scott Bessent, iade sürecinin aylar veya yıllar sürebilecek bir karmaşaya dönüşebileceği tahminini yaptı. ABD Başkanı Donald Trump ise davaların iki ila beş yıl sürebileceğini savundu.

Tüm bu tartışmalara ve karmaşık yasal süreçlere rağmen CBP, ABD tarihindeki en büyük gümrük vergisi iadesi sürecini beklenenden daha hızlı bir şekilde başlatmış oldu.

SPX CEO’su Barış Andırınlı, 10K yarışlarının son yıllarda spor etkinliğinin ötesinde, şehir deneyimiyle birlikte anılan organizasyonlara dönüştüğünü belirtti. Andırınlı, İstanbul’daki etkinliğin de benzer bir yapıyla kurgulandığını ifade etti. Etkinlik kapsamında 5K ve 10K koşularının yanı sıra 4x400 metre bayrak yarışı da düzenlenecek. Organizasyonda ayrıca müzik ve farklı yan etkinliklerin yer alacağı bilgisi paylaşıldı.

SPX Etkinlikler Koordinatörü ve Saucony IST 10K Yarış Direktörü Osman Argat, etkinliğin Türkiye’de atletizm pistlerine olan ilgiyi artırmayı hedeflediğini belirterek, koşu sporuyla ilgilenen geniş bir kitlenin pist deneyimiyle daha sınırlı temas ettiğini ifade etti. Argat, organizasyonun bu alanda farkındalık oluşturmayı amaçladığını söyledi.

Osman Argat, organizasyonun 10K, 5K ve 4x400 metre bayrak yarışı formatında düzenleneceğini belirtti. Yarışın Kenan Onuk Atletizm Pisti’nden başlayarak sahil hattına uzanacağını ve tekrar pistte tamamlanacağını ifade etti.

Etkinlik kapsamında düzenlenecek bayrak yarışında takımların iki kadın ve iki erkek sporcudan oluşacağı, her sporcunun 400 metre koşarak bayrağı devredeceği aktarıldı.

Argat ayrıca 10K ve 5K parkurlarının World Athletics akreditasyonuna sahip olduğunu belirtti. Parkurun pistten başlayıp Orhangazi Şehir Parkı sahil hattı üzerinden ilerleyerek tekrar pistte tamamlanacağı bilgisi paylaşıldı. Etkinlik alanında gün boyunca farklı aktivitelerin de yer almasının planlandığı ifade edildi.

Akbank AG’nin mevcut çekirdek bankacılık sisteminden bu segmentler özelinde tamamen çıkışıyla sonuçlanan bu dönüşüm, tüm müşteri ve hesapların yeni nesil, API odaklı ve bulut yerel mimari üzerinde çalışmasını mümkün kıldı.

Almanya Federal Finansal Denetleme Kurumu (BaFin) gözetimi altında yürütülen bu dönüşüm, regülasyon yoğun bir Avrupa bankasının çekirdek bankacılık altyapısını yapılandırılmış ve aşamalı bir geçiş stratejisiyle modernize etmesinin önemli bir örneğini oluşturuyor.

Bu dönüşüm aynı zamanda Innovance’in Avrupa’da regülasyon yoğun bankacılık ortamlarında gerçekleştirdiği çekirdek sistem modernizasyon projelerine güçlü bir örnek oluştururken, şirketin uluslararası pazarlardaki büyümesini ve teknoloji ihracatındaki rolünü de pekiştiriyor.

Yeni sistem mimarisi Microsoft Azure üzerinde konumlanıyor ve şu bileşenlerden oluşuyor:

- Çekirdek bankacılık altyapısı olarak Mambu. API öncelikli mimarisi sayesinde bankanın ortaklarla kolayca entegre olmasını ve operasyonel karmaşıklığı azaltarak bakım çabasını düşürmesini ve dayanıklılığı artırmasını sağladı.

- Core+ Katmanı: Innovance tarafından uçtan uca tasarlanıp geliştirilen bu özel katman, Mambu ve diğer entegrasyon hizmetleri arasında merkezi bir orkestrasyon ve iş mantığı katmanı olarak konumlanmaktadır. Bu kapsamda ürün modelleme, işlem doğrulamaları, limit yönetimi ve hedef mimariyle uyumlu entegrasyon standartları hayata geçirilmiştir.
Dönüşüm programı kapsamında elde edilen önemli erken çıktılardan biri, 2022 yılında devreye alınan Limit Teklif Uygulaması oldu. Bu uygulama sayesinde Akbank AG, kurumsal müşteriler için dijital kredi onay sürecini yaklaşık dört ay gibi kısa bir sürede canlıya aldı.

Bugün kurulan mimari; çekirdek bankacılık, muhasebe, ödemeler, dijital kanallar (web ve mobil), varlık yönetimi arka ofisi, belge yönetimi ve finansal suç izleme sistemlerini kapsayan entegre bir yapı sunuyor. Modüler yaklaşım sayesinde fiyatlama, ücret ve faiz gibi parametreler kod geliştirmeye ihtiyaç duyulmadan yapılandırma üzerinden yönetilebiliyor; bu da geliştirme ve devreye alma sürelerini önemli ölçüde kısaltıyor.

Perakende ve Özel Bankacılık segmentlerinin canlıya alınmasının ardından dönüşüm programının Kurumsal Bankacılık ve Kredilendirme süreçlerini kapsayan bir sonraki fazı devam ediyor. Bu aşamada daha kompleks kredilendirme ihtiyaçları ve yeni sistem entegrasyonları üzerine odaklanılacak.

Osman Kara, Akbank AG Core Banking Technologies Vice President:

“Sektör hızlı bir dönüşümden geçiyor ve müşteriler giderek daha çevik ve kesintisiz dijital deneyimler bekliyor. Mambu üzerinde ilk fazı başarıyla tamamlamamız ve bu süreçte Innovance ile yakın iş birliği içinde çalışmamız sayesinde çekirdek bankacılık altyapımızı modernize ettik ve bir sonraki büyüme aşamamızı destekleyecek ölçeklenebilir bir yapı oluşturduk.”

Mark Geneste, Mambu Chief Revenue Officer:

“Akbank AG’nin dönüşümüne katkı sağlamaktan gurur duyuyoruz. Bölgedeki varlığımızın ve Innovance ile güçlü iş birliğimizin bir göstergesi olan bu proje, bankacılık yetkinliklerinin gelişimine katkı sağlayacaktır. Bir sonraki fazı heyecanla bekliyoruz.”

Yusuf Ürey, Innovance Kurucu & CEO:

“Innovance olarak çekirdek bankacılık dönüşümünü yalnızca bir sistem değişimi olarak değil, uzun vadeli bir yetkinlik dönüşümü olarak ele alıyoruz. Bu kapsamda Akbank AG için kurduğumuz modern teknoloji omurgası, bankanın değişen müşteri beklentilerine ve pazar dinamiklerine çok daha hızlı yanıt verebilmesini mümkün kılıyor.”

Mehmet Ali Özcan, Innovance Almanya Genel Müdürü:

“Bu dönüşüm kapsamında Core+ katmanını uçtan uca geliştirerek iş mantığını, entegrasyonları ve doğrulama süreçlerini bağımsız şekilde yöneten bir yapı oluşturduk. Bu yaklaşım sayesinde sistemler arası etkileşimi sadeleştirirken, gelecekteki bankacılık hizmetleri için daha esnek ve ölçeklenebilir bir temel sağladık.”

Tamamlanan ilk faz, Mambu’nun DACH bölgesindeki varlığını güçlendirirken; Innovance’in Avrupa’daki regülasyonlu bankacılık ortamlarında çekirdek sistem dönüşümü ve büyük ölçekli entegrasyon projelerini başarıyla hayata geçirme yetkinliğini de somut bir referansla ortaya koyuyor.

Bu çerçevede CI Bloom 2026'ya giderken taşıdığım beklenti düşüktü, bu genel geri çekilme hissinin sanat alanına da yansıyacağını, daha az ziyaretçi, daha düşük bir enerji ve sınırlı satışla karşılaşacağımı düşünüyordum. Ancak fuarı gezerken bu öngörü yerini farklı bir manzaraya bıraktı; açılış saatlerinden itibaren giderek yoğunlaşan kalabalık gün sonuna doğru mekânın ritmini belirleyen bir akışa dönüştü. 

Bu hareketliliği yalnızca sayısal bir artış olarak okumak yetersiz kalır çünkü burada Türkiye’de sanatla kurulan ilişkinin bütün kırılganlıklara, kesintilere ve güvensizliklere rağmen hâlâ canlı kalabildiğini gösteren bir direnç hali açığa çıkıyor ve yüzeyde bir kalabalık olarak görünen bu yoğunluk, aslında altta işleyen daha karmaşık ihtiyaçlar, beklentiler ve yönelimler ağını görünür kılıyor.

Contemporary Istanbul’un Bloom edisyonu, önceki yıllardaki Step Istanbul’un evrilmiş bir devamı gibi okunabilir. Step’in daha küçük ölçekli, daha “erişilebilir” üretimleri merkeze alan yapısı Türkiye’de tam karşılığını bulamamıştı. Bloom ise bu hattı bütünüyle terk etmek yerine onu yeniden biçimlendirdi: Fuar farklı ölçeklerden işlere yer açarken, yeni alıcıları da sisteme dâhil etmeye çalışıyor. Bu nedenle burada içerik beraberinde hedef kitle de değişiyor. Sergilenen işlerin ölçeği, görünürlüğü ve dolaşıma giriş biçimi kadar, onları izleyen ve satın alma eşiğine gelen profil de dönüşüyor.

Değişen tercihler

Bu yılın en kritik kırılmalarından biri kanımca organizasyonel tercihlerde. Açılışın yalnızca VIP ile sınırlı tutulmayıp kısa sürede biletli ziyaretçilere açılması, ilk günün demografisini doğrudan etkiledi. Kalabalığın bir bölümünün bu yeni giriş modelinden geldiği açıktı. Daha da önemlisi, galerilerle yaptığım sohbetlerde küçük ve orta ölçekli işlerin hızlı satışlar yakaladığını, bu alımların koleksiyon geçmişi bulunmayan profillerden geldiğini duydum. 

Türkiye sanat piyasasında son yıllarda ciddi biçimde daralan orta sınıf alıcı tabanı düşünüldüğünde, bu veri küçümsenemez. Bloom bu edisyonun ilk gününde yalnızca işlerin bir araya getirildiği bir organizasyon olmanın ötesine geçtiğini ispatladı; piyasa için yeni talep üreten bir mekanizma olarak işlediğini gözler önüne serdi.

Fuar boyunca dikkatimi çeken üretimler de bu genel tablo içinde ayrıca anlam kazandı. RAST Galeri’de izlediğim Seda Akman’ın Beden Bütünlüğü (2026) adlı işi, sanatçının uzun süredir sürdürdüğü toplumsal cinsiyet okumalarını, ritüeller ve kişisel hafıza üzerinden tamamen yansıtıyordu.

Loading standında karşılaştığım Abdo Yalçınkaya’nın resmi, ayrışan diliyle öne çıktı. Zilberman Gallery’de gösterilen Alpin Arda Bağcık’ın Metoprolol (2026) işi ise sembolizmle daha doğrudan temas kuran, neredeyse metafizik bir atmosfere açılan yeni bir deneme gibiydi. Dönemin buhranını ters köşe bir anlatım üzerinden işlemesi özellikle dikkat çekiciydi.

ArtOn sanatçılarından Enis Malik Duran'ın Dünyanın Ucu (2026) da fuarda dikkatimi çeken isimler arasındaydı. Son dönemde giderek kuvvetlenen outsider tavrı, onun üretiminde her seferinde yeni bir katman açıyor. Dirimart’ta bir süredir takip ettiğim Jennifer İpekel’in Cycle Brea (2024) ve Çağla Ulusoy’un Very Berry, StrawBerry Vines (2025) resimlerinde ise belirgin bir olgunlaşma hissi vardı. 

KUN Art Space’ten Serap Beyhan’ın Kadim Yazgı (2025) işi ise kullandığı medyumun özgünlüğüyle ayrışıyordu; benzerine çok sık rastlanmayan bu yaklaşım, onu benim nezdimde fuarın en dikkat çekici üretimlerinden biri haline getirdi.

x-ist bünyesinde izlediğim Burçin Başar’ın Yolda (2026) yeni serisi, sanatçının önceki yönelimlerinden daha rafine bir yüzeye ulaştığını düşündürdü. Temiz fırça kullanımıyla fotogerçekçilik ile soyutlama arasındaki geçiş alanında kurduğu yapı, nerelere gidecek merak konusu. ARE Projects’te ilk kez canlı izleme şansı bulduğum Enes Debran’ın portrelerindeki ruhani derinlik de aklımda kaldı.

Bütün bu olumlu örneklere rağmen fuarın içerik düzeyinde bıraktığı iz daha karmaşık. Bloom’un en güçlü taraflarından biri, farklı estetik ve kavramsal yaklaşımlara alan açması. Queer üretimlerden bağımsız inisiyatiflere, Anadolu’nun farklı şehirlerinden çıkan genç galerilere kadar uzanan geniş bir spektrum görmek mümkün. Bu çeşitlilik önemli çünkü Türkiye’de üretimin tek bir estetik hatta sıkışmadığını, farklı damarların canlı kaldığını gösteriyor. Üstelik bu çeşitlilik yalnızca görünürlük üretmiyor; doğru ilişkiler kurulduğunda yeni etkileşim alanları ve yeni düşünme biçimleri de yaratabiliyor.

Yine de bu genişleme, beraberinde göz ardı edilemeyecek bir yapısal dönüşümü işaret ediyor: Kurumsal yapı zayıflarken talep tabanı yeniden şekilleniyor. Lütfü Kırdar’da gerçekleşen bu edisyon ister istemez eski Contemporary Istanbul günlerini hatırlatıyor. Aynı mekân, aynı marka ve büyük ölçüde aynı kurumsal omurga altında bugün çok farklı bir sanat sahnesiyle karşı karşıyayız. Kapsayıcılık artmış durumda; farklı şehirlerden, farklı üretim biçimlerinden ve daha geniş bir çevreden katılım var. Buna karşılık sunum, kürasyon ve temsil biçimlerinde hissedilen zayıflama da belirgin. Dolayısıyla bugün gördüğümüz genişleme, kurumsal niteliğin aynı ölçüde derinleştiğini göstermiyor.

Değişen sanat tüketiminin görünümü

Bu tablo, sanat tüketiminin niteliğindeki dönüşümle doğrudan ilişkili. Daha önce estetik, görgü, iletişim ve entelektüel gelişim alanı açan bir deneyim olarak çalışan sanat tüketimi, bugün daha yoğun biçimde statü eksenli bir dolaşıma yerleşmiş görünüyor. Bu değişim yalnızca alıcı profilini dönüştürmüyor; galerilerin temsil biçimlerini, sergileme kurgularını, anlatı kurma kapasitelerini ve pazarlama stratejilerini de belirliyor. Step Istanbul’un tam karşılığını bulamayan yapısının Bloom’a evrilmesi de bu dönüşüm bağlamında okunabilir. Başka bir deyişle, yeni talep tabanı yalnızca yeni bir alım gücü yaratmıyor; aynı zamanda sanatın hangi biçimde görünür olacağını, nasıl sunulacağını ve hangi estetik rejim içinde tüketileceğini de etkiliyor.

Asıl kritik eşik burada ortaya çıkıyor: Yeni talep tabanı sanatı bu haliyle, bu hızla ve bu çerçeve içinde tüketmek istiyor olabilir. Fakat bu eğilim, piyasa kalitesinin gerilediğine işaret eden yapısal bir sorunu da beraberinde taşıyor. Temsil ve kürasyon pratiklerindeki zayıflama, dolaylı olarak sanatsal üretimin niteliğini de etkiliyor. Alanın genişlemesi, niteliğin de aynı ölçüde güçlendiği anlamına gelmiyor. Tam tersine, bu büyüme kimi zaman kaliteyi aşağı çeken bir basınca dönüşebiliyor.

Temsil meselesi işte bu bağlamda belirleyici hale geliyor. Bazı galeriler sanatçıyı gerçekten temsil ediyor; seçkileri, yerleştirme biçimleri ve kurdukları anlatıyla bunu açıkça hissettiriyor. Standa girdiğinizde bir düşünceyle, bir pozisyonla, bir ilişki biçimiyle karşılaşıyorsunuz. Fakat bazı stantlarda hâlâ “iş dizme” refleksi baskın. Sanatçının üretimiyle hemhal olma, onun dünyasını görünür kılma ve izleyiciyle anlamlı bir karşılaşma yaratma çabasının yerini, mümkün olduğunca fazla işi yan yana getirerek gösterme telaşı alıyor. Bu durumu estetik bir noksanlıktan çok sanatın algılanma biçimini yoksullaştıran ve piyasa kalitesini aşağı çeken bir bakış yaratmak olarak yorumluyorum.

Bir başka dikkat çekici gözlemim, bazı galerilerin ve sanatçıların bilinçli biçimde geri çekilmiş olması. Her yıl aynı isimleri aynı yoğunlukta görmeyi bekleyen bir fuar mantığı yerine, bu boşlukların oluşması bana daha sağlıklı geliyor. Üretim yalnızca süreklilikle değil, geri çekilme ve olgunlaşma süreçleriyle de gelişir. Özellikle genç sanatçılar için sürekli görünürlük baskısının kırılması çok önemli. Dilin, formun ve fiyatın henüz tam oturmadığı bir evrede, fuar takviminin dayattığı kesintisiz görünürlük, üretimin derinleşmesini zorlaştırabiliyor.

Fuarın bir diğer katmanı ise açık biçimde sosyolojik. Son dönemde kamusal alanların daralması ve sosyal hayat üzerindeki baskıların artmasıyla birlikte kültür etkinliklerinin işlevi de değişiyor. Bloom’un bu ölçekte bir kalabalık çekmesini yalnızca sanatsal ilgiyle açıklamak yetersiz kalır. Bu tür alanlar, bastırılmış sosyal enerjinin dolaşıma girdiği, insanların bir araya geldiği, görünür olduğu ve nefes aldığı mekânlara dönüşmüş durumda. Burada sanat merakı kadar aynı zamanda sosyal temas ihtiyacı, görünme arzusu ve birlikte olma isteği de var.

Bu nedenle ilk gün gördüğümüz yoğunluk ve hareketlilik, yalnızca sanat piyasasının canlanması olarak okunmamalı. Burada aynı zamanda sosyal bir ihtiyacın dışavurumu da var. Bu durum bir yandan umut veriyor; çünkü kültür alanının hâlâ insanları çekebilen, bir araya getirebilen ve ortak bir zemin üretebilen bir gücü olduğunu hatırlatıyor. Öte yandan bu hareketliliğin ne kadarının sürdürülebilir talebe, ne kadarının dönemsel bir sosyal sıkışmanın dışavurumuna karşılık geldiğini dikkatle izlemek gerekiyor.

İlk günün anlattıkları

Sonuç olarak Bloom 2026’nın ilk günü, çok katmanlı bir tablo ortaya koyuyor. Genişleyen izleyici kitlesi, artan satışlar ve çeşitlenen üretim alanları önemli kazanımlar sunuyor. Buna eşlik eden parçalı anlatı, zayıflayan temsil biçimleri ve yapısal sorunlar da aynı ölçüde görünür durumda. Bu yüzden ilk gün ortaya çıkan hareketliliği bir başarı anlatısına yerleştirmem yetersiz kalırdı. Burada aynı zamanda Türkiye sanat dünyasının bugünkü gerilimlerini, eğilimlerini ve eksiklerini açığa çıkaran bir semptomla karşı karşıyayız.

Bir sanat fuarının başat hedefi satışlar olabilir, ancak bu alanların aynı zamanda bir durum tespiti mecrası olarak da çalışması gerektiğini düşünüyorum. Bugün İstanbul’da ve daha geniş anlamda Türkiye’de sanat üretimi nereye gidiyor sorusuna Bloom’un verdiği cevap hâlâ parçalı. Görüntü var, yoğunluk var, çeşitlilik var; fakat bu unsurlar arasında kurulan bağ henüz yeterince güçlü değil. İzleyicinin zihninde daha derin bir kavramsal çerçevenin oluşması da tam bu yüzden zorlaşıyor.

Yine de fuar henüz yeni başladı. İlk günün yarattığı bu enerji, hem piyasa hem izleyici açısından gerçek bir potansiyele işaret ediyor. Bu potansiyelin nasıl şekilleneceği, bu kalabalığın ne kadarının kalıcı bir talebe dönüşeceği, açılan bu alanın sanatsal üretim kalitesini nasıl etkileyeceği önümüzdeki günlerde daha net okunacak. Şu an elimizde olan şey, heyecan verici bir hareketlenme ile bu hareketin taşıdığı riskleri gören gözlerle izlemek.

Dolayısıyla Bloom 2026’nın ilk günü dikkatle izlenmesi gereken bir başlangıç duygusu veriyor. Ortada umut veren bir canlılık var. Bu canlılığın neyi beslediğini, neyi dönüştürdüğünü ve neyi örttüğünü yakından takip etmek gerekiyor. Çünkü bugün hissedilen yükseliş, ya yeni bir sanat izleyicisinin ve koleksiyoner profilinin doğuşuna işaret edecek ya da mevcut yapısal gerilimlerin daha görünür hale geldiği geçici bir yoğunluk olarak kalacak. Şimdilik görünen, sanat alanının hâlâ bir çekim gücü ürettiği; aynı anda hem piyasanın dönüşümünü, hem temsil krizini, hem de kamusal hayatın daralmasıyla oluşan boşlukları bünyesinde taşıdığıdır.

Türkiye pazarına stratejik bankacılık adımı

Forumun uluslararası yatırım stratejilerine ayrılan bölümlerinde şirketin Türkiye pazarına giriş kararı detaylandırıldı. Holding yönetimi, gerekli yasal prosedürlerin tamamlanması kaydıyla Turkish Bank A.Ş.'nin yüzde 99.32'lik hissesini satın alma sürecini başlattıklarını bildirdi. Stratejik öneme sahip bu hamleyi desteklemek amacıyla Turkish Bank kurucu ailesinin temsilcileri de etkinlikte yer aldı. Kurum, bankacılık, ödeme, yatırım ve sigorta hizmetlerini kapsayan ekosistem modelini Türkiye pazarında hayata geçirmek için 5 yıllık bir yol haritası oluşturdu. Şirketin diğer küresel planları arasında Avrupa pazarında seyahat hizmetlerinin devreye alınması ve uzun vadede Amerika Birleşik Devletleri piyasasına açılmak bulunuyor.

Milyar dolarlık operasyonel hacim

Etkinliğin açılış konuşmasında Freedom Holding Corp. Kurucusu ve İcra Kurulu Başkanı Timur Turlov, geleneksel bankacılık anlayışının değiştiğini vurguladı. Turlov, finansal ürünlerin artık sadece bir temel altyapı işlevi gördüğünü, asıl stratejilerinin alışverişten kamu hizmetlerine kadar tüm ihtiyaçları karşılayarak kullanıcıları tek bir platformda tutmak olduğunu ifade etti. Başlangıçta sadece 40 bin kullanıcısı olan ve bu stratejinin merkezinde yer alan Freedom SuperApp platformu, günümüzde her gün 10 bin yeni kullanıcı kazanarak operasyonel büyümeyi hızlandırıyor. Rakamlar, şirketin şu an 21 ülkede 11 milyon müşteriye hizmet verdiğini gösteriyor. Yıllık iki milyar doların üzerinde gelir üreten holdingin toplam piyasa değeri ise dokuz milyar dolar seviyesine ulaşmış durumda.

Yapay zeka ve akıllı altyapı yatırımları

Firma, finansal hizmetleri fiziksel ve teknolojik altyapılarla desteklemeye odaklanıyor. Donanım şirketi NVIDIA ortaklığıyla oluşturulacak ulusal yapay zeka merkezi için iki milyar dolarlık bir yatırım bütçesi ayrıldığı duyuruldu. Aynı zamanda kitlelere hitap edecek kurum içi bir yapay zeka asistanının geliştirme çalışmaları sürüyor. Şirket, internet erişimini genişletme hedefi doğrultusunda on bir şehirde kendi ağını kurarken, yirmi bin adet Wi-Fi erişim noktası oluşturmayı ve akıllı şehir sistemlerini geliştirmeyi planlıyor.

Sektörel entegrasyonlar ve tüketici kartları

Günlük yaşamla finansı birleştirme vizyonu doğrultusunda, gayrimenkul geliştiricisi BI Group ile konut fiyatı sabitleme ve doğrudan uygulama içi mortgage başvurusu imkanı sağlayan yeni altyapı devreye alındı. Ek olarak, Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle hastaların doktor randevularını kolaylaştıran dijital tıp ve teletıp projeleri yürütülüyor. Perakende tarafında ise Dimash Qudaibergen, Lamine Yamal, Lionel Messi ve Harry Potter temalı ortak markalı kartlar yüz binlerce kullanıcıya ulaştı. Küresel finans piyasalarında aktif olan holdingin hisseleri, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu denetiminde, Nasdaq Capital Market bünyesinde FRHC kodu altında işlem görüyor.

900 milyon dolar yatırım

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesi bu değişimi yansıtıyor ve kıtanın startup ekosisteminin nereye gittiğine dair sinyaller veriyor. Bazı şirketler operasyonlarını ABD’ye taşımış olsa da çoğunluk yeni sermaye akışı sayesinde kendi ülkelerinde büyümeye ve üretmeye devam ediyor. Bu yılın listesinde yer alanlar toplamda 900 milyon dolardan fazla yatırım topladı. Bu geçen yıla göre 100 milyon dolar artış anlamına geliyor ve ışıkla çalışan daha ucuz yarı iletken çipler üretmekten, yapay zeka çağında işe alım süreçlerini değiştirmeye kadar uzanan girişimler kurdular.

2026 Avrupa 30 Altı listesinde en iyi fonlanan şirketlerden bazıları arasında, 2024’te 24 ve 26 yaşlarındaki kız kardeşler Chloe ve Olivia Ferro tarafından kurulan tele-tıp girişimi SheMed bulunuyor. Platform, kadınları sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla ve kilo kaybı dışındaki nedenler için (örneğin PCOS veya menopoz öncesi belirtileri hafifletmek için) GLP-1 reçeteleriyle buluşturuyor. Toplamda 75 milyon dolarlık yatırım alan şirket, Ekim 2025’te 1 milyar dolar değerleme üzerinden 50 milyon dolarlık Seri A turunu kapattı. Fon yarışında onları yakından takip edenler ise Peec.ai’nin kurucu ortakları 29 yaşındaki Marius Meiners ve 27 yaşındaki Daniel Drabo. İşletmelerin ürünlerinin yapay zeka sohbet botları tarafından konuşulup konuşulmadığını ve bu konuşmaların olumlu olup olmadığını anlamalarına yardımcı olan bir pazarlama platformu geliştiriyorlar. İkili, Singular ve Avrupa mezunlarından Harry Stebbings’in 20VC’si gibi yatırımcılardan 29 milyon dolar topladı.

Üç Türk girişimci listede

Bu yılki listede üç Türk girişimci yer alıyor. Sanat & Kültür kategorisinde birlikte kurdukları TH Störte ile Halil Kalmaz ve Tolga Öztürk de listede. 2017 yılında Almanya, Emden’deki bir bar olan Luwaak ile yola çıkan Kalmaz ve Öztürk, sıfırdan kurdukları işletmeyi yaklaşık 100 kişiye istihdam sağlayan, birden fazla lokasyona sahip bir yeme-içme grubuna dönüştürdü. 2023 yılında Groningen’de açtıkları İtalyan restoranı Castelluccio ile uluslararası genişlemeye adım attılar ve Emden’de, gelecekte ölçeklendirilmesi planlanan süper gıdalar ve özel kahve konsepti Berries & Beans’i hayata geçirdiler. Grup şu anda üç lokasyona ulaşmış durumda ve 2025 yılında yaklaşık 3,5 milyon dolar gelir elde etti. İkili şu an da 29 yaşında.

Yapay Zeka kategorisinde ise Almanya, Münih’te yaşayan Batuhan Yumurtacı yer alıyor. Dronlar modern savaşın seyrini değiştiriyor ancak bunlara karşı savunma yapmak maliyetli olabilir. Münih Teknik Üniversitesi’nde makine mühendisliği, havacılık ve bilgisayar bilimleri okuduktan sonra Yumurtacı, bu durumu değiştirebileceğine inandı. Yumurtacı’nın kurduğu Tytan Technologies adlı girişim, düşman dronları tespit edip izleyebilen ve bunları düşürmek için topçu ateşini yönlendirebilen yapay zeka destekli karşı dron sistemleri geliştiriyor, hem de normal maliyetin çok altında bir fiyata. 29 yaşındkai Yumurtacı, “Geleneksel çözümlerden 100 kata kadar daha ucuz” diyor. Tytan'ın sistemleri, tamamen yeni bir kurulum gerektirmeden mevcut hava savunma araçlarına entegre edilebiliyor, bu da orduların bu sistemi benimsemesini kolaylaştırıyor. Tytan, yaklaşık 49 milyon dolarlık fon topladı ve halihazırda Alman ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri ile yakın işbirliği içinde çalışıyor.

Çoğu iş modelleri için yapay zeka kullanıyor

2026 Avrupa 30 Altı 30 listesindeki her kategoride, kurucular iş modellerini güçlendirmek için yapay zeka kullanıyor. Ancak her zaman açıkça görünür şekillerde değil. Örneğin, Cellcraft’ın kurucu ortaklarından 29 yaşındaki Clarisse Beurrier, şirketlerin tanklarda hayvan hücreleri büyüterek market raflarındaki burger, sosis veya köfte gibi et ürünlerinin yerini alabilecek alternatifler üretmelerine yardımcı olmak için yapay zeka kullanıyor. Ya da Novogaia’nın kurucu ortakları 28 yaşındaki Tess Bevers ve 27 yaşındaki David Kubanek, mantarlardan yeni ilaçlar keşfetmek için yapay zekadan yararlanıyor.

Bu liste oluşturulurken yalnızca finansman ve yapay zeka inovasyonu değil, sosyal medya takipçi sayıları da dikkate alındı. Bu yılın listesindekeiler TikTok, Instagram ve YouTube’da toplamda 291 milyondan fazla takipçiye sahip. Bu alanda zirvede, viral sokak dansı videolarıyla 75 milyon takipçiye ulaşan 25 yaşındaki Alman içerik üreticisi Noel Robinson yer alıyor.

Kadın sporlarından elde edilen gelirin bu yıl küresel olarak 3 milyar dolara ulaşması bekleniyor ve bu ekosistemi büyüten isimlerden biri de rugby yıldızı Ellie Kildunne. 2025’te BBC’nin Yılın Spor Kişiliği ödülünde ikinci oldu (birinci ise golf efsanesi Rory McIlroy idi). Bu başarı, 2025 Dünya Kupası şampiyonluğu ve 2024 Dünya Rugby Kadınlar 15’ler Yılın Oyuncusu seçilmesinin ardından geldi. Saha dışında ise Red Roses takım arkadaşıyla birlikte “Rugby Rodeo” adlı bir Spotify podcast’i sunuyor, adına bir Barbie üretildi ve geçen hafta bir kitap yayımladı.

Genç olmak zor ama bir avantaj

Forbes’a konuşan 26 yaşındaki Kildunne, “Kadın rugby’sinin ve kadın sporlarının hızlı yükselişiyle birlikte, bu sınırları ilk kıracak birilerinin olması gerekiyor. Hikayemi anlatmak ve okuyan birinin kendini yalnız hissetmemesini sağlamak istiyorum” dedi. Bu duygu, genç kurucular, küresel yıldızlar ve değişim yaratan birçok kişi tarafından paylaşılıyor: İş dünyasında genç olmak zor olabilir ancak aynı zamanda bir avantajdır. 29 yaşındaki moda tasarımcısı Sinead Gorey şöyle diyor: “İnsanlar sizi gerektiği kadar ciddiye almıyor. Ama bu da kendinizi daha fazla kanıtlama isteği yaratıyor.” Tasarımları Lady Gaga ve Sabrina Carpenter gibi isimler tarafından giyildi. 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesini belirlemek için Forbes editörleri, oyuncu Lashana Lynch, Instadeep CEO’su Karim Beguir ve medya girişimcisi Steven Bartlett ile Synthesia kurucu ortağı Victor Riparbelli gibi uzman jüri üyeleriyle birlikte 10 binden fazla adayı değerlendirdi. Her aday etki, finansal güç ve yenilik açısından incelendi.

Rakamlarla 2026 Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesi

• Listedeki girişimlerin topladığı, toplam yatırım 900 milyon doların üzerinde.
• Ortalama yaş bu yıl da 27 olarak sabit kaldı. En genç isim ise Eğlence kategorisinde yer alan 15 yaşındaki oyuncu Alfie Williams.
• Listenin yüzde 35’i kadın, yüzde 64’ü erkek ve yüzde 1’i ise kendini non-binary olarak tanımlıyor.
• Listenin yüzde 76’sı Z kuşağı. Listenin dörtte üçünden fazlası 1997 ve sonrası doğumlu Z kuşağından. Geçen yıl bu oran yüzde 44’tü.
• Listede yer alanların yüzde 74’ü bir şirketin kurucusu veya ortak kurucusu.
• Listeye girenlerin en çok yaşadığı şehirler sırasıyla; Londra, Zürih, Berlin ve Paris.  Berlin ve Paris eşit sayıda temsilciye sahip, Münih ise ilk beşe giriyor.
• Bu yılın listesinde yer alanların toplam takipçi sayısı 291 milyonu aşıyor. Zirvede ise tek başına 75 milyon takipçiye sahip Alman içerik üreticisi Noel Robinson bulunuyor.

Duyurunun ardından Koreli şirketin hisseleri fırladı ve yönetim kurulu başkanı Yoon Dae-in’i 5,9 milyar dolarlık servetiyle Kore’nin En Zengin 50 Kişisi listesinde 10. sıraya taşıdı. (Borsa düzenleyicisinin Sam Chun Dang Pharm’a finansal sonuçlarını yetersiz açıkladığı gerekçesiyle bildirim göndermesinin ardından, Forbes listesi için net servetler sabitlendikten sonra hisse değerleri düştü. Şirket, Forbes Asya'nın yorum talebine yanıt vermedi.)

İki ilaç girişimcisi daha ilk kez listeye girdi: ABD’de eğitim almış biyolog Lee Sang-hoon (39. sıra, 1,4 milyar dolar), Seul merkezli ABL Bio’nun kurucusu ve CEO’su; ve yapay zeka destekli ilaç keşif teknolojisiyle bilinen Voronoi’nin CEO’su Hyuntae Kim (40. sıra, 1,3 milyar dolar), şirketin geliştirme aşamasında iki potansiyel kanser ilacı bulunuyor.

Yeni servet yolu

Bu yeni oluşan servetler, elektronik, yarı iletkenler ve hatta çevrimiçi oyun gibi sektörlerin onlarca yıldır büyük zenginlikler yarattığı bir ülkede, biyoteknolojiyi yeni bir zenginleşme yolu olarak öne çıkarıyor. (Samsung, Hanmi Semiconductor ve Nexon gibi şirketleri düşünün.) Shinhan Securities kıdemli analisti Ho-Cheol Lee’ye göre küresel büyük ilaç şirketlerinin güvenini kazanmak sektörün başarısında kilit rol oynadı. Lee’nin verdiği bilgiye göre yalnızca geçen yıl Koreli şirketler çok uluslu devlerle bir düzineden fazla ortak araştırma anlaşması imzaladı, bu sayı 2024’te yediydi. “Bu, dramatik bir hızlanmaya işaret ediyor. 2023’e kadar sektör yılda ortalama üçten az böyle anlaşma yapıyordu" diyor.

"Dönüm noktaları"

Buna örnek olarak, sadece on yıl önce kurulan ve 2018’de halka açılan Lee’nin ABL Bio şirketi verilebilir. Şirket, kasım ayında ABD merkezli Eli Lilly ile Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklar için yeni tedaviler geliştirmek üzere, ABL Bio’nun kan-beyin bariyerini aşabilen çift özgüllü antikor teknolojisi Grabody-B’yi kullanarak 2,6 milyar dolarlık lisans ve ortak araştırma anlaşması imzaladı. Lilly ayrıca Koreli şirkete ortak olmayı da kabul etti ve bu durum ABL Bio hisselerini zirveye taşıdı. ABD vatandaşı olan Lee, Harvard Tıp Fakültesi’nde eğitim aldı ve kendi girişimini kurmadan önce ABD merkezli Genentech gibi önde gelen şirketlerde çalıştı.

Shinhan analisti Lee’ye göre ülkenin ilaç şirketlerinin yükselen profili, yerel üreticiler olmaktan çıkıp ciddi Ar-Ge yatırımlarıyla dönüşüm geçirmelerinin ardından geldi. Bu değişimin, “büyük ilaç şirketleriyle milyarlarca dolarlık lisans anlaşmaları yapmayı başaran öncü şirketler” tarafından tetiklendiğini ekliyor.

Bu ileri görüşlü isimler arasında Celltrion’dan Seo Jung-jin (3. sıra, 8,1 milyar dolar) ve Alteogen’un kurucusu Park Soon-jae (22. sıra, 2,6 milyar dolar) bulunuyor. Park, 2024 yılında ABD merkezli Merck ile bir kanser ilacı için 450 milyon dolarlık lisans anlaşması yaparak şirket hisselerinin sıçramasını sağladı ve aynı yıl ilk kez ülkenin en zenginleri listesine girdi. Lee, “Bu dönüm noktaları, Kore biyoteknolojisinin yerel üretimin ötesine geçerek yüksek riskli Ar-Ge alanına yönelebileceğini kanıtladı” diyor.

Petrol fiyatlarının İran savaşının yol açtığı eşi görülmemiş arz krizinin ciddiyetini henüz yansıtmadığını belirten Birol, piyasa algısı ile sahadaki gerçeklik arasında kopukluk olduğunu söyledi. Birol, yakında bu ikisinin birbirine yakınsayacağını ve bunun küresel ekonomi için son derece hassas bir konu olduğunu dile getirdi.

Tarihin en büyük arz kaybı

Orta Doğu'da Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla yaşananları tarihteki en büyük enerji güvenliği tehdidi olarak nitelendiren Birol, 1973 ve 1979 krizlerini hatırlattı. O dönemlerde günlük yaklaşık 5 milyon varil arz kaybı yaşandığını ve bunun resesyona yol açtığını belirten Birol, mevcut durumda arz kaybının günlük 13 milyon varile ulaştığını aktardı.

Doğal gaz tarafındaki kayıplara da değinen Birol, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinde yaklaşık 75 milyar metreküp kayıp yaşandığını, bugün ise bu rakamın çok daha üzerinde olduklarını söyledi. IEA üyesi ülkelerin mart ayında piyasaya 400 milyon varil stratejik petrol rezervi sürdüğünü hatırlatan Birol, bunun rekor niteliğinde olduğunu ifade etti. Birol, gerekirse ek rezerv satışlarıyla harekete geçmeye hazır olduklarını da sözlerine ekledi.

Altyapı onarımı iki yıl sürebilir

Enerji tesislerindeki hasarın boyutuna dikkat çeken Birol, bugün itibarıyla 80'den fazla tesisin zarar gördüğünü vurguladı. Petrol ve gaz sahaları ile rafinerileri kapsayan bu tesislerin üçte birinden fazlasının ağır hasarlı olduğunu belirten Birol, kriz öncesi seviyelere dönüşün 2 yıla kadar sürebileceğini aktardı.

Yarın her şey normale dönse bile toparlanmanın zaman alacağına işaret eden Birol, mali güce sahip olmayan ülkelerde bu sürecin daha uzun süreceğini değerlendirmesini yaptı. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası liderleriyle de görüşen Birol, savaşın ekonomik yansımalarına karşı kurulan koordinasyon grubunda yer aldı. 

Fonlardan milyarlarca dolarlık destek hazırlığı

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, savaşın altyapıya verdiği zararın tam boyutunu anlamaları gerektiğini söyledi. Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga ise çatışmanın süresine ve şiddetine bağlı olarak farklı senaryolara hazırlandıklarını belirtti. Kurumlar daha önce IMF'nin 50 milyar dolar, Dünya Bankasının ise 25 milyar dolar finansman sağlamaya hazır olduğunu duyurmuştu.

Banga, pazartesi günü yaptığı açıklamada, çatışmaların devam etmesi halinde önümüzdeki altı ay içinde bankanın toplam 60 milyar dolar fon sağlayabileceğini kaydetti.

Boğaz ablukası üretimi vurdu

İran'ın 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması kilit önemdeki nakliyeyi durdurdu. Geçtiğimiz çarşamba günü müzakereler için iki haftalık ateşkes kararı alınsa da İslamabad'daki hafta sonu görüşmeleri başarısız oldu. Bu gelişme, Trump'ın boğaza deniz ablukası uygulamasına yol açtı. 

Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) üretimini de doğrudan etkiledi. OPEC, mart ayında günlük üretiminin 7,89 milyon varil azalarak 20,79 milyon varile gerilediğini açıkladı. Bölgedeki nakliye aksaklıklarının tedarik endişelerini artırdığını belirten örgüt, savaş nedeniyle bu çeyreğe ilişkin talep tahminlerini düşürdüğünü bildirdi.

Uygulamayı cihazlarına indiren kullanıcılar henüz tam kapsamlı bankacılık hizmetlerinden yararlanamıyor. Sistem şimdilik sadece gelen talepleri bir bekleme listesine kaydediyor. 

Bu gelişme, şirketin Türkiye operasyonları için altyapısını test ettiği şeklinde yorumlanıyor. Revolut, Hindistan pazarında yaptığı gibi ayrı bir uygulama geliştirmek yerine ana platformu üzerinden hizmet vermeyi planlıyor. Küresel standartların doğrudan Türkiye pazarına taşınması bekleniyor.

Dijital banka satın alma formülü

Uygulamanın mağazalarda yayınlanması, şirketin Türkiye'deki lisans sürecini yeniden gündeme getirdi. Bloomberg'in ocak ayındaki haberinde, şirketin dijital banka FUPS’ı satın almayı değerlendirdiği öne sürülmüştü.

FUPS, 2024'ün son çeyreğinde Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'ndan dijital bankacılık faaliyet iznini aldı. Bu lisansla FUPS Bank, mevduat kabul edebilen bir kurum statüsü kazandı. Revolut'un Türkiye'de tam kapsamlı faaliyet gösterebilmesi için bu izne ihtiyacı bulunuyor.

Şirket, sıfırdan lisans süreciyle uğraşmak yerine satın alma yolunu daha avantajlı buluyor. Ancak olası bir satın alma işlemi de doğrudan kurul onayı gerektiriyor. Uluslararası basına yansıyan haberlere göre şirket, Türkiye operasyonları için çekirdek bir yönetici kadrosunu çoktan kurdu.

Şirketin değeri 75 milyar dolar

Nik Storonsky ve Vlad Yatsenko tarafından 2015 yılında kurulan Revolut, dünya çapında 70 milyondan fazla kullanıcıya hizmet veriyor. Şirketin değerlemesi geçen kasım ayında tamamlanan finansman turunda 75 milyar dolar seviyesine ulaştı.

Fiziksel şubesi bulunmayan bankanın tüm finansal operasyonları mobil uygulama üzerinden yürütülüyor. Platform kullanıcılarına çoklu para birimi hesapları, uluslararası transferler ve ön ödemeli kartlar sunuyor. Kripto varlık işlemleri, bütçe yönetimi araçları ve hisse senedi yatırımları da sistem üzerinden yapılabiliyor.

Dijital bankacılık modeli, kullanıcılara daha uygun komisyon oranları ve yüksek işlem hızı sağlıyor. Özellikle sık seyahat edenler ve dijital finans araçlarını yoğun kullananlar için platform büyük kolaylıklar barındırıyor.

Bugün 40’tan fazla ülkede faaliyet gösteren Revolut'un ana pazarlarını İngiltere ve Avrupa Birliği oluşturuyor. ABD, Japonya ve Avustralya gibi ülkelerde ise daha sınırlı bankacılık hizmetleri veriliyor. Şirket son dönemde İskandinav ülkeleri, Latin Amerika ve Orta Doğu gibi yeni pazarlara açılma hedefini sıkça dile getiriyor.

DG Art Gallery sergi mekanına girildiğinde dikkatimizi çeken ilk şey eserler değil bir atmosfer: Eserlerdeki altın parıltısı hissi. Bu parlaklık, ister istemez Bizans Sanatı ikonalarının o mesafeli ve zamansız dünyasını çağrıştırıyor. Ancak bu ilk izlenim uzun sürmüyor. Eserlere yaklaştıkça yüzeyin pürüzleri, dikişleri ve yamaları beliriyor. Altın rengi, burada kutsallığı taşıyan bir zemin olmaktan çok onun ne kadar kırılgan ve inşa edilmiş olduğunu açığa çıkaran bir yüzeye dönüşüyor.

Mozaikte, tezhipte, mimaride görmeye alışık olduğumuz ve zanaatkârların bıraktığı o altın izler, Bubi’nin bu serisinde belirleyici bir unsur. Alışıldık bağlamda ihtişamı temsil eden bu malzeme, burada bilinçli bir uyumsuzlukla karşımıza çıkıyor. Eserlerin yüzeyindeki deformasyonlar ve Batman, Superman, Mandrake the Magician gibi figürlerle yan yana geldiğinde altın kendi anlamını sabitleyemiyor. Bubi tam da bu kaygan zeminde ilerliyor. Kutsal olan ile gündelik olanı çarpıştırırken kontrollü bir dağınıklık, zaman zaman bir üslup anarşisi kuruyor ve bu çarpışma izleyiciye de sirayet ediyor.

Yüzeye biraz daha yakından bakınca işlerin asıl meselesi belirginleşiyor. Kumaş üzerine uygulanan altın zeminler dikişler ve yamalarla bölünüyor. Bu müdahaleler bir şeyi gizlemiyor aksine açıyor. Bubi’nin çocukluk yıllarında Hazzopulo Pasajı’ndaki örgü ustalarını hatırlaması bu noktada anlam kazanıyor. Onların yırtıkları görünmez kılma becerisine karşılık burada dikişler özellikle görünür bırakılıyor. Yama, bir onarım olmaktan çıkıp bir işarete dönüşüyor

Sergideki portre biçimindeki ikonalar ile Bubi başka bir kapı açıyor. Yüzler silik, kimlikler askıda. Buna rağmen bu işlerde uzaklık hissetmiyorsunuz ve tam tersine izleyiciyi içine çeken, neredeyse oyunbaz bir alan kuruyor. Ciddiyet dağılıyor, yerine daha akışkan bir hal geliyor. Belki de bu yüzden bu portreler beklenenden daha “keyifli” bir izleme deneyimi bırakıyor.

Büyük ölçekli işlerde ise hayvan figürleri öne çıkıyor: Karga, boğa, deve, koyun... Bu figürler içinde karga ayrı bir yerde duruyor. Başındaki hale doğrudan bir kutsal ikona göndermesi yaparken eğik duruşu bu göndermeyi boşa düşürüyor. Karga burada yüceltilmiş bir figür gibi değil daha çok görmüş, tanıklık etmiş ve susmayı seçmiş bir varlık sanki. Kutsal ile gündelik arasındaki gerilim, bu figürde daha yoğun hissediliyor.

Sergi boyunca bu figürlerin önünde fotoğraf çeken, poz veren izleyiciler, farkında olarak ya da olmayarak bu ikonaların yeniden üretimine katılıyor. İkona artık yalnızca bakılan bir şey değil dolaşıma giren, çoğalan bir görüntü.

Bu yüzden bu ikonaların karşısında durmak sabit bir bakışla mümkün olmuyor. Yaklaştıkça başka, uzaklaştıkça başka bir şey görünüyor. Yüzey değişmiyor ama bakış yer değiştiriyor. Belki de serginin asıl gücü burada: İzleyiciyi tek bir anlamda tutmamakta. Sonuçta Bubi’nin “İkonalar”ı yeni ikonlar önermiyor. Daha çok ikon fikrinin kendisini gevşetiyor. Altın hâlâ orada, figürler hâlâ yüzeyde. Ama hiçbir şey eskisi kadar sağlam değil. Tıpkı baktıktan sonra aynı kalamayan izleyici gibi.

Mevsimsel, yerel ve zamana direnen tarifleri hiçbir abartıya kaçmadan bugünün damak zevkiyle Söğütlü’de sunan Deniz Şahin, daha bir yıl dolmadan burayı bir müdavim lokantası kılmayı başarmış bile. Benim gittiğim akşam “Zengin Mutfağı” oyununu yeniden sahnelemeye başlayarak tiyatro seyircisinin yüzünü güldüren  Şener Şen oradaydı. Meğer üstad mekanın ciddi bir müdavimiymiş. Ona hak vermemek mümkün değil, çünkü Söğütlü’de tattığım klasik mezeler, zeytinyağlılar, pide ve etler kendini geleneksel bir şef olarak tanımlayan Deniz Şahin’in dokunuşunu damağınızda fazlasıyla hissettiriyor.

Burada zeytinyağlı kayısılı kerevize özel bir parantez açmak istiyorum. Kök kereviz, kuru kayısı, taze soğan ve portakal suyunun bileşimi sonrasında sayıklanacak bir lezzet ortaya çıkarmış. Bal kabağının yanı sıra, kabak çekirdeği, sarımsak, soğan, limon, acı yağ da içeren isli yoğurtlu bal kabağı da daha önce denemediğim bir soğuk başlangıç olduğundan notlarımın arasında yer aldı. Ya o kaşıkta midye salma… Yok böyle bir lezzet!

Kendini bir gar meyhanesi olarak da tanımlayan Söğütlü’nün yıldızlarından biri de tereyağlı dana ciğeri. Bir dahaki degüstasyonda ona daha geniş bir yer ayırmakta kararlıyım.

Türk yemeklerinin iyi bir temsilcisi olan Söğütlü Lokanta’da ülkemizin farklı şehirlerini onurlandıran tadım etkinlikleri düzenleniyor ve bu etkinliklerde o şehirlerin yöresel tatları resmigeçit yapıyor. Önümüzdeki günlerde Erzincan’a özgü planlanan tadım masasının yoğun bir talep gördüğünü ve çoktan dolduğunu öğrendim. 

Öncesinde işlenen şehir mutfaklarından Tokat’ın ise Şef Deniz Şahin ve Anadolu mutfağına ömrünü adamış eşi Anadolu Halk Mutfağı Derneği kurucularından Adnan Şahin için memleketleri olması hasebiyle ayrı bir yeri var. Bu yüzden sıra kıymalı kuru Tokat biberi dolmasının tadımına geldiğinde bana eşlik eden Adnan Şahin’in sözlerini not alıyorum. Geçtiğimiz yıl bu biberden iki bin adet zor yaptırdığını söylüyor. Bu kısıtlılığın temelinde Tokat biberinin hem gölgede hem de güneşte kurutulmasını gerektiren meşakkatli süreci ve ticari düşünülmediğinden herkesin kendisine yetecek kadar ürün ekmesi yatıyor. 

Meğer Tokat’a has bu biber 2000’lerin başında İspanya Barselona’da keşfedip İstanbul’a kilolarca taşıdığım, iri tuz ekilmiş kızartmasına doyum olmayan küçük biberlerle aynı cinsmiş. Ancak “Padron” biberi bizim topraklarımızda küçük kızartmalık boylarının yanı sıra  dolma yapılabilecek irilikte mahsül de veriyor ve dört boğumlu olan bildiğimiz dolmalık biberlerin aksine üç boğumlu gövdesiyle ve hiç kabuğu olmamasıyla farkını gösteriyor. İşte bu kıymetli biberden 2’sini yeme mutluluğuna erdim desem, sizi çok kıskandırmış olmam, değil mi? Adnan Şahin’in önümüzdeki yıl için üç bin adet yaptırmayı hedeflediğinin müjdesini de  “foodie”lere vermekten mutluluk duyuyorum. 

Söğütlü Lokanta, Anadolu Yakası’nda en iyi küşlemeyi yiyebileceğiniz adreslerden biri. 

Dana etli, domates, biber ve baharatla lezzetlendirilmiş pide ve dana-kuzu kıymadan soğanın yanı sıra sarımsak ve biberin ilave edildiği lahmacun da bunca çeşidi bu lezzet çıtasında aynı çatının altında bulduğum için beni hayrete düşürmedi değil. Hatta diyebilirim ki bu konudaki tüm önyargılarımı kırdı.

da Vinci Single Port, robotik cerrahide tek giriş noktasından çalışan yeni nesil bir yaklaşımı temsil ediyor. Tek port üzerinden ilerleyen artiküle 3DHD kamera ile üç çok eklemli enstrümanın birlikte çalışması, özellikle dar anatomik alanlarda cerraha daha kontrollü görüş, yüksek çeviklik ve hassas hareket kabiliyeti sunuyor. Bu teknoloji, uygun hasta ve uygun endikasyonda, cerrahi planlamayı daha rafine hale getirirken minimal invaziv cerrahinin olanaklarını da daha ileri bir seviyeye taşıyor.

Liv Hospital’ın farkı ise şurada: JCI akreditasyonlu kalite yapısı, uluslararası hasta odaklı hizmet modeli, çok dilli iletişim altyapısı ve ileri teknolojiye dayalı klinik yaklaşımıyla Liv Hospital, tedavi sürecini tıbbi bir müdahalenin ötesinde, baştan sona tasarlanmış profesyonel bir deneyim olarak ele alıyor. Kurumun resmi uluslararası hasta yapısında online ön değerlendirme, tedavi planlaması, havaalanı transferi, konaklama organizasyonu, tercüme desteği ve kişiselleştirilmiş medikal koordinasyon gibi başlıklar standart hizmet akışının parçası olarak sunuluyor. Liv Hospital ayrıca 185’ten fazla ülkeden gelen hastalar tarafından tercih edildiğini ve başvurulara en geç 8 saat içinde geri dönüş sağlandığını vurguluyor.

Liv Hospital Uluslararası İş Geliştirme ve Pazarlama Grup Müdürü Batuhan Aydın, bu yapının ardındaki yaklaşımı şöyle özetliyor: “Uluslararası hasta açısından karar anı, çoğu zaman tedavinin kendisi kadar kritik. İnsanlar yalnızca iyi bir cerrah aramıyor; süreci anlayabilecekleri, hızlı yanıt alabilecekleri ve her aşamada profesyonel şekilde yönlendirilecekleri bir yapı arıyor. Liv Hospital’da robotik cerrahiyi, bu güven mimarisinin merkezinde konumlandırıyoruz.”

Aydın, Liv Hospital’ın sağlık turizmindeki gücünün, teknoloji ile hizmet standardını aynı potada eritmesinden geldiğini söylüyor: “Bizim için değer, yalnızca ameliyathanedeki teknolojiyle sınırlı değil. Asıl fark; doğru uzmanlık, güçlü koordinasyon, uluslararası standartlar ve hasta deneyimini bütüncül biçimde yönetebilme kabiliyetiyle oluşuyor. Liv Hospital’ı uluslararası hasta için doğru seçenek yapan şey tam olarak bu.”

Bugün sağlık turizminde güçlü kurumlar, yalnızca tedavi sunan değil; güven veren, süreci sadeleştiren ve kaliteyi her temas noktasında hissettiren kurumlar. Liv Hospital, robotik cerrahiyi bu vizyonla ele alarak Türkiye’nin sağlık turizmindeki rekabetinde güçlü bir kurumsal model ortaya koyuyor.
 

Önerilen işlem, Universal'ın Ackman tarafından kurulan bir 'boş çek' şirketiyle birleşmesini kapsıyor. 2021'den beri müzik grubunda hissesi bulunan Pershing'e göre bu hamle her Universal hissesine 30,40 euro değer biçiyor.

Yapay zekânın müzik endüstrisi kârlarını düşürebileceği endişeleriyle hisseler son altı ayda yüzde 30'dan fazla değer kaybetmişti. Universal hisseleri satın alma teklifinin ardından erken işlemlerde yüzde 11 oranında sıçrama yaptı.

Salı günü teklifi duyuran Ackman, "UMG'nin hisse senedi fiyatı, müzik işinin performansıyla ilgisi olmayan sorunların bir araya gelmesi nedeniyle zayıfladı ve daha da önemlisi bunların hepsi bu işlemle çözülebilir." dedi.

Yatırımcılara hisse başına 5,05 euro nakit ödenecek

Pershing, Universal yatırımcılarının sahip oldukları her hisse için 5,05 euro nakit alacağını duyurdu. Bu miktar toplamda 9,4 milyar euroya ulaşıyor. Ayrıca yatırımcılara yeni şirketten 0,77 oranında hisse verilecek.

Yapılan bu anlaşma Universal'ın öz sermayesine yaklaşık 55 milyar euro değer biçecek. Dünyanın en büyük plak şirketi olan Universal Music, Taylor Swift ve Kendrick Lamar gibi sanatçılara ev sahipliği yapıyor.

Şirket, Sony Music Group ve Warner Music ile birlikte büyük üçlü olarak bilinen plak şirketleri arasında yer alıyor. Universal cephesinden ise söz konusu satın alma teklifine hemen bir yanıt gelmedi.

Şirketin değerlemesini düşüren belirsizlikler

Pershing, Universal hisselerindeki performans kaybının nedenlerine de değindi. Halka açıklanmış bir sermaye tahsis planının olmamasının şirkete zarar verdiğini belirtti. Ayrıca Universal'ın müzik yayıncısı Spotify'da sahip olduğu hissenin düzgün şekilde değerlenmemesinin de etkili olduğu aktarıldı. 

Ackman'ın grubu, Bolloré Group'un şirketteki yüzde 18'lik hissesinin geleceğindeki belirsizliğin de değerlemeyi düşürdüğüne inandıklarını kaydetti. Fransız milyarder Vincent Bolloré'nin ailesi tarafından yönetilen Bolloré Group, 2021 yılında Universal'ı Fransız medya grubu Vivendi'den ayırmıştı. 

Bolloré ailesinin bir sözcüsü konuyla ilgili teklife hemen geri dönüş yapmadı. Çin merkezli Tencent yüzde 11,4 payla Universal'ın en büyük ikinci hissedarı konumunda bulunuyor. Vivendi ise hala yüzde 10'a yakın bir hisseyi elinde tutuyor. Vivendi konu hakkında yorum yapmaktan kaçındı.

Halka arz sürecinde milyar dolarlık hedef

Satın alma duyurusu Ackman'ın Pershing Square USA için başlattığı halka arz sürecinin ortasında geldi. Bu fon New York Borsası'nda işlem görecek yeni bir kapalı uçlu fon olma özelliği taşıyor.

Ackman, yatırımcılara serbest fonunun yönetim şirketinden bir pay da vereceği işlemle yeni bir fon toplamayı planlıyor. Bu süreçte 5 milyar dolar ile 10 milyar dolar arasında para toplanması hedefleniyor.

Dünyanın en tanınmış serbest fon yöneticilerinden biri olan Ackman, yüksek kaliteli şirketlere milyarlarca dolarlık yatırımlar yapıyor. Alphabet, Amazon ve Brookfield'da büyük hisseleri bulunan ana serbest fonu yaklaşık 18 milyar dolar yönetiyor.

Denizcilik sektörünün bazı bölümlerini elektriklendirmek, Pekin yönetiminin karbondonsuzlaştırma ve dış kaynaklara bağımlılığı azaltma şeklindeki hedeflerinin merkezinde yer alıyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü, toplam karbon emisyonlarının yüzde 3'ünü oluşturan küresel nakliye emisyonlarını 2050 yılına kadar yarıya indirmeyi hedefliyor. Kıyıya yakın operasyonlar için en uygun seçenek olan piller, çevreyi yoğun şekilde kirleten ağır yakıtlara (heavy fuel-oil) alternatifler arasında gösteriliyor. Çinli şirketler ayrıca yeşil metanol, amonyak ve hidrojen gibi temiz yakıtların ticarileştirilmesini araştırıyor.

Enerji krizleri elektrifikasyon trendini hızlandırıyor

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla sarsılan dünyanın enerji tedarik zincirleri alternatiflere olan ihtiyacı artırdı. Orta Doğu'dan gelen petrol ve gaz için hayati bir ulaşım rotası olan Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla alternatif arayışı daha acil bir hal aldı. Bernstein'ın Çin enerji araştırmalarını yöneten Neil Beveridge, uzun vadeli sonucun küresel elektrifikasyon mega trendinin hızlanması olacağını belirtti. 

CATL'nin sektöre olan bağlılığının bir işareti olarak şirketin denizcilik birimini yöneten Su Yi, Financial Times'a ekibinin büyüklüğünü bu yıl iki katından fazla artırarak yaklaşık 500'e çıkarmayı planladığını söyledi. Su, "Mevcut odak noktamız, pil hücreleri için uzun bir kullanım ömrü ve okyanus koşullarında güvenlik de dahil olmak üzere su üzerinde çalışmanın son derece yüksek gereksinimlerini karşılayan piller üretmektir." dedi. CATL bir satış hedefi vermekten kaçındı ancak bir şirket sözcüsü güçlü pazar potansiyeline çok güvendiklerini ifade etti. 

Pil üreticisi şirket, enerji depolama sistemlerindeki güçlü talebin etkisiyle 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 42 artışla 72,2 milyar RMB (10,4 milyar dolar) net kâr bildirdi. Şirketin Shenzhen borsasında işlem gören hisseleri İran savaşının başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 13 oranında değer kazandı. 

CATL sıfırdan bir deniz pili endüstrisi yaratmak istiyor

CATL, sıfırdan yeni bir deniz pili endüstrisi oluşturmak için limanlar ve hükümetlerle iş birliği yapmayı amaçlıyor. Çin'in gemi inşa merkezlerinden biri olan Guangzhou gibi belediyeler, pille çalışan bazı gemiler için sübvansiyon sunmaya başladı. Konuya ilişkin Su, "Bu endüstri için tedarik zincirini oluşturmak amacıyla Ar-Ge, insan kaynakları ve malzemelere yatırım yapmaktan hiçbir çabadan kaçınmayacağız." değerlendirmesini yaptı.

Şirket, deniz pili sektörünü ilk olarak 2017 yılında keşfetmeye başladı. Deniz güç aktarma organları ve kıyı tesisleri için özel bir yan kuruluşa sahip olan şirket, yeni hedefler üzerinde çalışıyor. CATL, ticari kamyonların uzun yolculuklarda pil değiştirebildiği Çin'deki otoyol ağına benzer şekilde, gemi operatörleri için gelişmekte olan pil değiştirme modelini genişletmek için çabalıyor. Şirket, denizcilikte kullanılan ağır yakıtlardan hala çok daha pahalı olsa da bir denizcilik pil değiştirme hizmetinin en azından pil fiyatını gemi satın alma maliyetlerinden çıkaracağını kaydetti.

Lityum iyon maliyetleri yüzde 90 oranında düştü

Lityum iyon maliyetlerinin 2010 yılından bu yana yüzde 90 oranında düşmesiyle birlikte pil fiyatları son yirmi yılda keskin bir gerileme yaşadı. Daha ucuz piller elektrikli araçlardaki patlamanın temelini oluşturdu. Ancak Danimarka merkezli Mærsk Mc-Kinney Møller Sıfır Karbon Denizcilik Merkezi tarafından 2024 yılında yapılan bir ön fizibilite çalışmasına göre, tamamen pille çalışan derin deniz gemilerinin büyük ölçekte benimsenmesi henüz gerçekleşmedi. 

Geniş çaplı bir benimsemenin olmamasının nedeni pillerin enerji yoğunluğunun yakıtlara kıyasla daha düşük olması olarak gösterildi. Araştırma grubu, pille çalışan bileşenleri içten yanmalı motorlarla birleştiren hibrit bir yaklaşımın umut verici bir çözüm sunduğunu tespit etti. Araştırmacılar ayrıca, kurtarma veya tahliyenin karada olduğundan daha zor olacağı denizde yangın ve patlama risklerini de inceliyor. 

Deniz ortamlarındaki sistemlerin elektrikli araçlarda kullanılan büyük ölçüde standartlaştırılmış pillere kıyasla daha fazla bakım ve gözetim gerektireceği belirtiliyor. Denizcilik işi, lisans eğitiminde deniz mühendisliği okuduktan sonra yüksek lisans için elektroniğe yönelen CATL kurucusu Robin Zeng'in uzun zamandır süregelen bir tutkusu olarak biliniyor. Şirket yöneticisi Su, "Gemi mühendisliği onun asıl disiplini ve tutkusuydu." dedi. 

Su, güvenlik, güvenilirlik ve düşük maliyet sağlamanın teknik zorluklarının ötesinde, işi ölçeklendirmek için farklı gemi tasarımcıları, tersaneler, limanlar ve elektrik şebekeleri arasında sistem düzeyinde iş birliği gerekeceğini kaydetti. Yetkili son olarak, "Bu silolar yıkılmalıdır." değerlendirmesinde bulundu.

Buna göre tarla içi sistemlerde damla sulama, yağmurlama, mikro yağmurlama ve yüzey altı damla sulama sistemleri desteklenecek. Mekanik büyük sistemlerde center pivot/lineer sulama sistemleri ile tamburlu sulama sistemleri hibe kapsamına alındı. Yenilenebilir enerji ve teknoloji odaklı sistemlerde ise güneş enerjili sulama (sulama sistemleri+panel) ile akıllı sulama/otomasyon sistemleri (sensör, kontrol, uzaktan yönetim) desteklenecek.

Hibe desteği kapsamındaki yatırım konuları belirlendi

Başvuru sahibi ile il müdürlüğü arasında hibe sözleşmesinin imzalanmasından sonra alımı yapılan makine, ekipman ve malzemelerin 75 gün içinde tarlada montajı tamamlanacak. Başvuru sahibinin, Bakanlık kayıt sistemlerine kayıtlı olması şartı aranacak. Ayrıca ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl boyunca kayıtlı olma halinin devam etmesi gerekecek.

Kabul edilen başvurularda, hibe sözleşmesinde belirlenen hibeye esas proje tutarının, KDV dahil yüzde 50'si ile yüzde 70'ine kadar değişen oranlarda hibe desteği verilecek. Tasarruflu tarımsal sulama sistemlerine yönelik yatırımlar kapsamında kullanılacak bütçenin en az yüzde 20'si kadın ve genç girişimciler tarafından gerçekleştirilecek yatırımlar için kullanılacak. Birinci derece tarımsal amaçlı örgütler, kadınlar ve gençler tarafından gerçekleştirilen başvurular öncelikli olarak değerlendirilecek.

Hibeye esas proje tutarı ve destekleme oranları netleşti

Konu bazında verilecek hibe oranları tarla içi damla sulama sistemleri ile tarla içi yağmurlama sulama sistemleri için yüzde 50 olarak açıklandı. Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemleri, center pivot/lineer sulama sistemleri, tamburlu sulama sistemleri ile güneş enerjili sulama için bu oran yüzde 60 olacak. Tarla içi yüzey altı damla sulama ve akıllı sulama/otomasyon sistemleri için ise yüzde 70 hibe uygulanacak.

Tarımsal açıdan yer altı sularının yetersiz seviyede ve su kısıtı olduğunun tespit edildiği havzalarda yapılacak başvurularda tüm konular için yüzde 70 hibe desteği sağlanacak. Hibeye esas proje tutarı 10 milyon lirayı geçemeyecek. Satın alma bedelinin 10 milyon lira miktarını aşması halinde, aşan kısım faydalanıcı tarafından ayni katkı olarak karşılanacak.

Projelerin yetkili ziraat mühendisleri tarafından hazırlanması zorunluluğu bulunuyor. Başvurular, uygulama rehberinde belirtilen tarihler arasında ve başvuru dosyası içeriğine uygun şekilde yapılacak. Program kapsamında başvuruların yapıldığı her il için tahsis edilen ödenek miktarı kadar başvuruya hibe desteği sağlanacak. Değerlendirme nihai kararı söz konusu ödenek esas alınarak verilecek.

Son başvuru tarihi mesai bitimine kadar teslim edilen başvurular, 30 gün içinde il proje yürütme birimi tarafından incelenerek değerlendirilecek. Onaylanan asıl ve varsa yedek başvuru listeleri, 5 gün süresince il müdürlüğü internet sitesinde ve duyuru panolarında ilan edilecek. Başvuru sahiplerine ayrıca yazılı tebligat yapılmayacak. Türk lirası olarak verilecek hibe desteği ödemeleri, bütçenin ilgili harcama kaleminden tahsis edilerek karşılanacak. Yapılan tüm işlemler, Bakanlık tarafından denetlenecek.

Geri kazanım oranında artış

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş ise Türkiye’nin sıfır atık yaklaşımının geldiği noktaya ilişkin değerlendirmesinde, “Sıfır Atık Hareketi bugün 193 ülkede karşılık bulan küresel bir yapıya dönüştü. Bu süreç yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik bir paradigma değişimini ifade ediyor.

Kaynakların daha verimli kullanılması ve atık yönetiminin ekonomik değere dönüştürülmesi açısından Türkiye önemli bir model sunuyor” dedi. Toplantıda paylaşılan verilere göre, Türkiye’de geri kazanım oranı 2017’de yüzde 13 seviyesindeyken 2025 itibarıyla yüzde 37,5’in üzerine çıktı. Aynı dönemde 90 milyon tonun üzerinde atık ekonomiye kazandırıldı. Depozito iade sistemi kapsamında ise Sakarya’da 7 milyon adedin üzerinde içecek ambalajı toplandığı belirtildi. Sistemin yıl sonuna kadar ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.

COP31 süreciyle bağlantı

Samed Ağırbaş, çalışmaların COP31 süreciyle bağlantılı olarak farklı ülkelerde de sürdürüldüğünü belirtti. Bu kapsamda, kamu dışı aktörlerin sürece katılımını artırmaya yönelik çalışmalar yürütüldüğü ifade edildi. Sakarya çalıştayıyla birlikte yerel ölçekte belirlenen hedeflerin, ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik gündemiyle uyumlu şekilde ilerletilmesi planlanıyor.

Sakarya’da öncelik: Kaynak yönetimi

Çalıştayda yapılan değerlendirmelerde, Sakarya’nın tarım, sanayi ve turizm potansiyeline rağmen atık yönetimi altyapısı, artan nüfus ve kaynak kullanımı gibi alanlarda geliştirilmesi gereken başlıklar bulunduğuna dikkat çekildi. Bu çerçevede belirlenen öncelikler arasında kaynağında ayrıştırma sistemlerinin yaygınlaştırılması, enerji verimliliği yatırımları, atıktan enerji üretimi ve su kaynaklarının korunması yer aldı.

Kamu ve akademi sürece dahil

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan ise, geri kazanım oranındaki artışın atık yönetimi politikalarının etkisini gösterdiğini belirtti. Depozito iade sisteminin yaygınlaşmasının yeni bir aşamaya işaret ettiğini ifade etti. Sakarya Büyükşehir Belediyesi ve Sakarya Valiliği temsilcileri ise yerel düzeyde yürütülen çalışmaların özellikle atıkların ekonomiye kazandırılması ve doğal kaynakların korunmasına odaklandığını vurguladı. Akademi tarafında ise Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ile birlikte üniversitelerin, kampüs ölçeğinde sürdürülebilirlik ve atık yönetimi uygulamaları geliştirdiği aktarıldı.

Millenyum problemleri ve insani denklemler: Gifted

Bu derin ikilemi anlamak için sinemanın güçlü anlatımına, Fox Searchlight Pictures tarafından hayata geçirilen ve yönetmen koltuğunda Marc Webb’in oturduğu 2017 yapımı Gifted (Deha) filmine bakmak istedim. Film, yedi yaşındaki Mary Adler’ın hikayesini anlatarak liderlik hakkında güçlü bir ders sunuyor. Mary, matematikteki en zor yedi sorudan biri olan Millenyum Problemlerini birkaç saniyede çözebilecek kadar akıllı.

Filmde esas sorun bu dehayı nasıl kontrol edecekleriyle başlıyor. Bir yanda Mary’yi sadece dünya mirasına katkıda bulunacak bir "enstrüman" olarak gören anneanne Evelyn var. Evelyn, iyi bir sonuç almak için tek başına çalışmak ve duyguları işe karıştırmadan çok çaba göstermek gerektiğini düşünüyor. Diğer yanda ise Mary’nin normal bir çocukluk geçirmesini, sosyal bir ekosistemde nefes almasını isteyen dayı Frank. Bugün teknoloji devlerinden moda evlerine kadar her yerde aynı savaş yaşanıyor: Yeteneği bir "kaynak" gibi tüketmek mi, yoksa bir "ekosistem" gibi beslemek mi?

Bu ekosistemi lüks dünyasında en çok yaşatan kişi Brunello Cucinelli’dir. 1953’te doğan İtalyan iş insanı, 1978’de renkli kaşmir kazaklar yapmak üzere yola çıkmış ve kendi markasını İtalya’daki Umbria bölgesinde, Orta Çağ’dan kalma Solomeo köyünde kurmuştur. Cucinelli, "İnsancıl Kapitalizm" fikrini sadece şirketin bir kuralı olarak değil, bir yaşam tarzı olarak kabul eder.

Solomeo’daki fabrikasında akşam saat 17.30 olduğunda ışıklar söner ve tüm dijital iletişim durur. Cucinelli bunu iyi bilir. Bir zanaatkâr ailesiyle aynı masada oturup yemek yemiyorsa, kitap okuyup hayal kurmuyorsa, dünyayı şaşırtan bir kaşmir ortaya çıkaramaz. Onun başarısı, Frank’in Gifted filmindeki duruşunun iş dünyasındaki karşılığıdır: İnsanın onurunu ve ruhsal alanını korursanız, marka zaten ölümsüzleşir.

Dehanın vicdanla olan ritmi ve dansı sanat ve tasarım tarihinde de izlenebilir. 17. yüzyıl Hollanda Altın Çağı'nın dahi ressamı Johannes Vermeer (1632-1675), tüm ömrü boyunca sadece 36 tablo üretmiştir. Vermeer günlük hayattaki basit anları çizdi. Uzun süre ışığın değişmesini izledi. Vermeer resim yaparken hep sabırlı kaldı. Bugün İnci Küpeli Kız’ın o zamansız bakışını görebiliyorsak, bu Vermeer’in bir "seri üretim" kölesi olmamasındandır.

Bu fikir, 20. yüzyıl ortasında tasarımı kökten değiştiren Amerikalı çift Charles ve Ray Eames'in yaklaşımıyla modernleşti. Kaliforniya’da Eames Office sadece mobilya üreten bir yer değildi. Eames Office aynı zamanda bir merak laboratuvarıydı. Eames’ler, iyi bir tasarım için tasarımla oyun oynamak gerektiğini söyledi. Onlar için başarı, kaç tane koltuk sattıklarıyla ilgili olmadı. Onlar, insanlar bir koltuğa oturduklarında ne kadar rahat hissettiklerine ve o koltukla ne kadar bir ömür geçirmek istediklerine baktılar. Tasarımda oyunbazlık kavramı bu şekilde ortaya çıktı ve günümüzde hala Eames tasarımlarının peşinde olmamızın, onları sadece bir obje değil bir devrin temsilcisi ve eşyanın dehası olarak görmemizin sebebi de budur. Mary’nin, en karmaşık denklemleri okul bahçesinde arkadaşlarıyla oyun oynarken çözmesi gibi; gerçek deha "oyun" alanında çiçek açar.

Marc Benioff ve Salesforce: Ohana kültürüyle başarı

Teknoloji dünyasında bu "oyun ve aile" dengesine en güçlü itiraz Salesforce’un kurucusu Marc Benioff’tan geldi. Benioff, Hawaii’de birbirine akraba olmasa da yakın duran, kimseyi arkada bırakmayan ve hep birlikte hareket eden “geniş aile” ya da “Ohana” kavramını şirketin merkezine aldı.

Salesforce’da Ohana kültürü, 1-1-1 Modeli ile başlar. Şirkette zamanın, teknolojinin ve paranın yüzde birini topluma verirler. Benioff, çalışanlara zeka ile, para dışında güzel işler de yapılabileceğini anlatır. Benioff, çalışanlarına dehalarının sadece kâr için değil, iyilik için bir araç olduğunu hissettirir. Frank’in Mary’ye "sıradanlığın içindeki mucizeyi" öğretmesi gibi, Ohana kültürü de çalışanlara savunmasız olma alanı açarak yüksek performansı kognitif bir sürdürülebilirliğe dönüştürür.

Gelecek için en önemli şeyler vicdan ve dayanıklılık olacak.

Dünya Ekonomik Forumu’nun Future of Jobs Report 2025 raporu, liderlik tarzının artık kalıcı olarak değiştiğini söylüyor. Rapora göre, yapay zeka teknik beceriler alanında öne çıksa da liderleri diğerlerinden ayıran en önemli yetkinlikler arasında analitik düşünme yüzde 69, duygusal dayanıklılık, esneklik ve çeviklik yüzde 67, liderlik ve sosyal etki ise yüzde 61 olarak öne çıkıyor.

Rapor, 2030’da çalışanların sahip olması gereken ana becerilerin yüzde 44 oranında değişeceğini söylüyor. Bu büyük dönüşüm dalgasında liderin asıl görevi, yeteneği sadece mevcut verimliliği için "operasyonel bir meta" olarak kullanmak değil; onun yeni çağa uyum sağlamasını destekleyecek bir "öğrenme ve mentörlük" ekosistemi inşa etmektir. 

Gifted zihinlere mentorluk: Bir liderlik uygulama rehberi

Bu yaklaşımı ekibinizde denemek isterseniz, kendinize üç soruluk bir "Vicdan ve Strateji Testi" yapabilirsiniz:

1. Görünmezlik Testi: "Ekibimdeki en yetenekli kişi yarın istifa etse, en çok kaybettiğim onun teslim edeceği işler mi olur yoksa onun varlığının kültüre kattığı derinlik mi?"
2. Psikolojik Güven Testi: "Ekibimdeki bir deha, çözümünü henüz bulamadığı bir sorunu veya yaptığı stratejik bir hatayı bana çekinmeden anlatabiliyor mu, yoksa bunu bir 'yetersizlik' olarak algılamamdan mı korkuyor?"
3. Miras Testi: "Bu hikaye bittiğinde, insanlar sayıları mı hatırlayacak yoksa insanlara açtığım kendini bulma yolunu mu fark edecek?"

Yazımın başında sorduğum soruya geri dönmek istiyorum: Başarı ne pahasına?

Bir lider olarak dünyanın en kârlı şirketini yönetebilirsiniz. Bununla beraber ekipteki zeki insanların hem merakını hem de insani yanlarını kaybetmelerine yol açıyorsanız, buna başarı denemez. Bu, tarihteki en pahalı iflas olur.

Gifted filminin finalinde Mary hem ileri matematik dersleri alıyor hem de akranlarıyla parkta oyun oynuyor. Bence iyi bir lider doğru kararlar verir ve vicdanını kaybetmez. Unutmayın; rakamlar yalan söyler bununla beraber sönmüş bir gözdeki o kayıp ışığın yalanı yoktur. Başarı hikayeniz bittiğinde, sadece birkaç sayı mı kalacak, yoksa insanların minnetle andığı bir vicdan mı?

Kendi imparatorluğunuzu kurarken, yanınızdakilerin ruhlarını sadece birer araç olarak gören bir 'Evelyn' mi olacaksınız, yoksa onların içindeki potansiyeli özgürleştiren bir 'Frank' mi? Kararınız, sadece sizin değil, insanlığın geleceğini belirleyecek.

Uzak Doğu’da Pekin’den Tokyo’ya, Hong Kong’dan Bangkok’a uzanan şeflik serüveninin ardından Fatih Tutak’ın GALLADA’yla antik İpek Yolu mutfağının lezzetlerinden ilham aldığını görüyoruz. Bu ilham Türkiye’den Orta Asya’ya, beraberinde Çin’e uzanan bir hattı çiziyor ve kültürel mutfak geleneklerini tabaklarımıza yenilikçi dokunuşlarla getiriyor. 

İstanbul’un Karaköy’deki tarihi yolcu terminali binasının yerinde konumlanan The Peninsula İstanbul’un çatısındaki GALLADA’da degüstasyona hemen üst katındaki Topside Bar’da başlamak adetten. Tekne, gemi ve feribotlardan alınan anı niteliğindeki objelerle zenginleştirilmiş bu küçük bar Zeynep Fadıllıoğlu tarafından eski ve büyük bir yattan ilhamla tasarlanmış. Ahşap duvarları, kapıları, Boğaz manzarası ve üst düzey servisiyle bence sessiz lüksün İstanbul’daki en iyi temsilcilerinden.

Sonrasında GALLADA’ya geçildiğinde ise Fatih Tutak’ın şef direktörlüğünde ve Taylan Yücel’in şefliğinde hazırlanan menüden ister à la carte isterse tadım menüsü seçilebiliyor. Bizim tercihimiz “Journey” olarak adlandırılan menü oldu. 

Bu menüde servis kömür ızgarasında pişirilmiş patatesli pide ve tütsülenmiş kemik ilikli tereyağı ile başladı. Bu başlangıç bize doğrusu unutulmaz ve de tarif edilemez lezzette bir tereyağı deneyimi yaşattı. Ardından asma yaprağı, yeşilliklerle ‘Urla’ enginar salatası tabağı ve hemen peşinden orkinos tartar, hardal dondurması, Oscietra havyar, bıldırcın yumurtası tabağı geldi de dikkatimiz o muazzam tereyağından önümüzdeki lezzetlere kaydı. 

Aynı tabakta bir üçleme olarak sunulan buharda ıstakozlu mantı, Kagoşima wagyu sığır etli mantı ve buharda kuzu göbeği mantarlı mantı ise koşulsuz teslim olunacak türdeydi. Kırlangıç balığı şiş kebabın ardından gelen kuzu şaşlık kebap ise şimdiye kadar deneyimlediklerim arasında hafızamdan silinmeyecek bir iz bıraktı. Sarımsaklı tereyağında buharda körpe brokolini GALLADA’nın rafine mutfağına çok iyi bir örnekti. Manda kaymağı dondurmalı, boz fıstık ile son derece hafif bir tatlı olan GALLADA baklavayı ise coğrafi işaretli tatlımıza getirilmiş lezzetli bir yorum olarak gördüğümü söylemeliyim. 

Özenle seçilen mevsimsel ve yerel malzemelerde Doğu ile Batı’nın buluştuğu GALLADA menüsünü sadece Türk - Asya mutfağı olarak tanımlamanın biraz eksik kalacağını düşünüyorum. Çünkü her tabak, Fatih Tutak’ın dünyaca kabul gören araştırmacı şefliğinin bir yansıması ve sunumlarıyla da tablo gibi duran eserlere dönüşüyor. 

Londra merkezli uluslararası enerji düşünce kuruluşu Ember, konuyla ilgili güncel verilerini paylaştı. Rapora göre, küresel çapta 2025'te devreye giren güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesi önceki yıla kıyasla yüzde 17 artış gösterdi.

Bu büyüme ivmesiyle dünyadaki toplam güneş ve rüzgar enerjisi kurulu gücü de zirveye ulaştı. Kapasite artışının ardından küresel kurulu güç 4 bin 174 gigavat seviyesine çıktı.

Güneş ve rüzgar yatırımlarında büyük sıçrama

Geçen yıl devreye giren kapasitenin en büyük bölümünü güneş enerjisi oluşturdu. 2025'te 647 gigavatlık güneş enerjisi yatırımı faaliyete geçti.

Bu rakam, 2024 yılındaki 582 gigavatlık kapasite artışına göre yüzde 11'lik bir büyümeye işaret ediyor. Böylece güneş enerjisindeki toplam kurulu güç 2025 itibarıyla 2 bin 900 gigavata yükseldi.

Rüzgar enerjisi alanında da benzer bir ivme yakalandı. Rüzgarda 2025 yılındaki ilave 167 gigavatlık kapasite, önceki yıla göre yüzde 47 artış gösterdi. Bu yatırımlarla dünyadaki toplam rüzgar enerjisi kurulu gücü 1300 gigavata ulaştı.

Doğal gaz ithalatına karşı milyarlarca dolarlık kalkan

Geçen yıl devreye alınan rüzgar ve güneş enerjisi tesislerinin yılda tahmini 1046 teravatsaat elektrik üreteceği hesaplanıyor. Ember'in analizine göre bu üretim, dünya çapında gazdan üretilen elektriğin yedide birinden fazlasını ikame edebiliyor.

Bu kapasite, Katar'ın yıllık sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat hacminin yaklaşık 1,8 katına eşdeğer bir elektrik üretimi sağlıyor. Mevcut piyasa fiyatlarıyla bu hacim, yıllık yaklaşık 138 milyar dolarlık gaz ithalat maliyetine karşılık geliyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ile İran'ın misillemeleri küresel enerji piyasalarında gerilimi tırmandırmıştı. Bu gerilimin artmasından bu yana yenilenebilir enerji üretimi kritik bir rol oynadı.

Güneş ve rüzgar enerjisi üretimi, yaklaşık 330 teravatsaatlik gazdan elektrik üretimini ikame etti. Bu durum, dünya genelinde 40 milyar doların üzerinde potansiyel tasarruf sağladı.

Jeopolitik risklere karşı enerji bağımsızlığı vurgusu

Ember Enerji Stratejisti Kingsmill Bond, Orta Doğu'daki gerilimin sürmesinin ithal petrol ve gaza bağımlılığın risklerini açıkça ortaya koyduğunu belirterek, "Güneş, rüzgar ve bataryalar, ithalatçı ülkelere daha ucuz, daha hızlı devreye alınabilen ve jeopolitik bağımlılıklar taşımayan gerçek bir enerji güvenliği yolu sunuyor." ifadesini kullandı.

Ember Veri Analisti Leonard Heberer de güneş enerjisinin büyüme ölçeği ve hızının elektrik sektöründe daha önce benzeri görülmemiş bir seviyede olduğuna işaret etti. 

Heberer, "Rüzgar kapasitesindeki hızlanan artışla bu teknolojiler, küresel elektrik arzının omurgası olma yolunda ilerliyor. Ölçek büyüdükçe enerji bağımsızlığını güçlendirecek, kırılgan fosil yakıt tedarik zincirlerine olan bağımlılığı azaltacak ve tüketicileri jeopolitik istikrarsızlığın tetiklediği fiyat artışlarından korumaya yardımcı olacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Biz mutfağın hemen önündeki masaya oturma şansı bulduk. Ondan mıdır, bilmem; hayatımda gördüğüm en hızlı servisi aldık.

Cozy, 40 yıllık bir Etiler villasında konumlanıyor. İsmiyle müsemma, sıcak atmosferi, rafine lezzetleriyle şehrin ritmine uyum sağlayan geniş bir mekân. Ancak masaların birbirinden epey mesafeli olması ve mükemmel ayarlanmış ışıklandırma sayesinde mekânın tümünü bulunduğunuz yerden ibaret sayabilirsiniz. Ben bunu bir tiyatro gösterisinde ışığın diğer alanlar için kısılıp kahramana ya da sahneye odaklanmasına benzettim açıkçası. Masalar arası bu mesafeyi de bulunduğunuz masaya odaklanmanızı sağlayan ışıklandırmayı da çok sevdim. Özellikle sosyalleşmek istediğinizde elbette dip dibe masalar ayrı keyiflidir ama Cozy’deki konumlandırma, masanın etrafında toplandığınız dostlarınıza odaklanma konforu veriyor. 

Konforu sadece mekânda değil menüde de yaşıyorsunuz. Şef Hüseyin Kılıç’ın liderliğinde hazırlanan menüde de “comfort food” yaklaşımı öne çıkıyor. 

Akşam yemeği menüsünün en çok sevilen tabakları arasında fırın pancar carpaccio, karides & avokado tostada, odun fırınından çıkan pizzalar ve pideler, odun ateşinde pişmiş deniz ürünleri, mevsim sebzelerle hazırlanan tabaklar ve imza tatlılar yer alıyor. Cozy mutfağının karakterini yansıtan menü sık aralıklarla güncellenerek taze ve dinamik bir içerik sunuyor.

Biz pizza ve pidelere girmesek de yine kendi yaptıkları pappardelle’yi denemeden edemedik. Porcini tereyağı, mantar püresi ve mascarponeli bu büyük, geniş makarnayı özellikle kusursuz kesmediklerini belirttiler; ne var ki, lezzette kusursuzdu.

Kış sebzeleri ve narenciyeden oluşan mücver kroket damağımızda dengeli bir tat bırakırken, galeta unu kullanılmadan 28 ayrı baharatla lezzetlendirilen ve Chipotle mayonez ile servis edilen Çıtır Popcorn Tavuk bizi adeta kanatlandırdı. Tortilla, soğan turşusu, lime, kişniş patlıcan salsa ile servis edilen dana kaburga ise, ardından deneyeceğimiz yanık tiramisu sundae ve kadayıfa sarılı muhallebiye damağımızı hazırladı. 

Cozy’de menüden verdiğim örneklerden veganları da mutlu edecek pek çok seçenek bulunduğunu tahmin etmişsinizdir. Mücver kroket, spring  roll, poke ve vegan bowl gibi vegan, vejetaryen ve glütensiz alternatifler bunu mümkün kılıyor. Yanı sıra öğle ya da akşam yemeğinde paylaşmaya uygun doyurucu seçenekler sunan Cozy, hafif, dengeli ve iyi hissettiren tabaklar tercih edenler için  de doğru adreslerden biri.

Yüce’ye göre günümüz küresel iş dünyasında hukuk liderlerinin rolü yalnızca risk yönetimi ile sınırlı değil. “Uluslararası şirketlerde hukuk liderliği artık stratejik karar alma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Regülasyon ortamındaki hızlı değişim, şirketlerin büyüme stratejilerinde hukuki perspektifin daha erken aşamalarda devreye girmesini gerektiriyor,” diyor.

ALJ Holding ve Toyota Türkiye bünyesinde yürüttüğü görevler kapsamında Yüce, Avrupa, Birleşik Krallık ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı coğrafyalarda faaliyet gösteren organizasyonların operasyonlarında görev aldı. Yeni pazarlara giriş süreçleri, uluslararası şirket yapılanmalarının kurulması ve farklı ülkelerdeki regülasyon süreçlerinin yönetilmesi gibi alanlarda yürütülen projelerde stratejik katkılar sağladı.

Bu süreçte kamu kurumları, düzenleyici otoriteler ve sektör paydaşları ile yürütülen ilişkilerin geliştirilmesi ve şirketlerin faaliyet gösterdikleri pazarlarda sürdürülebilir kurumsal yapıların oluşturulması çalışmalarında da yer aldı. Çok paydaşlı projelerde hukuki liderlik sağlayan Yüce, farklı ülkelerde faaliyet gösteren ekiplerle çalışarak çok kültürlü iş ortamlarında yöneticilik deneyimi kazandı.

Uluslararası hukuk ve kurumsal yönetim alanındaki çalışmalarıyla dikkat çeken Yüce, farklı dönemlerde Legal 500 tarafından “Best Chief Legal Counsel” kategorisinde takdir edilen isimler arasında yer aldı. Bu tür uluslararası tanınırlıklar, Yüce’nin kurumsal hukuk ve stratejik liderlik alanındaki etkisini ortaya koyan önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor.

Küresel mobilite sektörü, teknolojik dönüşüm ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda önemli bir değişim sürecinden geçiyor. Yüce, bu dönüşümün aynı zamanda regülasyon alanında da yeni yaklaşımlar gerektirdiğini belirtiyor: “Mobilite sektörü yalnızca teknolojik değil aynı zamanda hukuki ve regülasyonel dönüşümün de merkezinde yer alıyor. Bu nedenle şirketlerin stratejik karar alma süreçlerinde hukuk liderliğinin rolü giderek daha kritik hale geliyor.” Uluslararası şirketlerde yürüttüğü çalışmalar ve farklı ülkelerde edindiği deneyimle Mirac Uçankale Yüce, küresel organizasyonlarda Türk profesyonellerin artan etkisini temsil eden liderler arasında gösteriliyor.

Davranış modellerini yakından etkileyen bu içerik ve iş modelleri dünya çapında tartışmaları bir adım öne taşımaya başlamış durumda. Tartışma artık “çocuklardan veri toplanabilir mi?” sorusunun öte çocuklara yönelik profillemenin sınırları, yaş doğrulamanın nasıl yapılacağı ve platform tasarımının doğrudan denetim konusu olup olmayacağı noktasında. Başka bir ifadeyle, düzenleyici otoriteler artık yalnızca gizlilik metinlerine değil, iş modelinin kendisine bakmak durumunda kalıyor. 

Küresel eğilim: Artık rıza mekanizması yeterli değil, tasarım ve içerik sorgulanıyor

Birleşik Krallık Veri Koruma Otoritesi, yakın zamanda Reddit’e 14,47 milyon sterlin ceza verdi. Gerekçe yalnızca yaş doğrulama eksikliği değildi. Asıl sorun, çocuklara yönelik risklerin yeterince analiz edilmemiş olması ve platform tasarımının bu riskleri azaltacak şekilde kurgulanmamış olmasıydı. 

Kullanıcının beyan ettiği yaşa güvenmek artık yeterli değil. Bu yaklaşım, çocuk verilerinin korunmasında yeni bir döneme işaret ediyor: Sadece “13 yaş altı yasaktır” demek yeterli sayılmıyor. Platformların varsayılan gizlilik ayarlarını yüksek tutması, konum verilerini kapalı tutması ve çocukları davranışsal olarak yönlendirebilecek tasarım tekniklerinden kaçınması bekleniyor.

Benzer bir eğilim Çin’de de görülüyor. Çin Veri Koruma Otoritesi, 14 yaş altındaki çocuklara ait verileri işleyen tüm şirketlere yıllık raporlama zorunluluğu getirdi. Şirketler artık yalnızca iç denetim yapmakla kalmayacak, sonuçları otoriteye bildirmek zorunda olacak. Bu adım, çocuk verilerinin ayrı bir politika alanı olarak ele alındığını gösteriyor.

ABD’de ise Federal Ticaret Komisyonu, yaş doğrulama teknolojilerinin önemini vurgulayan bir politika açıklaması yayımladı. ABD modeli Avrupa kadar katı olmasa da ebeveyn onayı ve yanıltıcı uygulamalar konusunda yaptırımlar artıyor. Yaş doğrulama artık küresel ölçekte düzenleyici gündemin merkezine yerleşiyor.

Türkiye’deki gelişmeler: 15 yaş sınırı ve sosyal ağ sağlayıcılara yeni yükümlülükler

Türkiye’de halihazırda için çocuklara özgü ayrı bir veri koruma düzenlemesi bulunmuyor. Ancak hem düzenleme hem de uygulama alanında önemli sinyaller var. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, geçtiğimiz günlerde TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında re’sen inceleme başlattığını duyurdu. Aynı dönemde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, çocuk kullanıcıların yoğun olduğu bazı canlı yayın uygulamalarına erişim engeli getirdi. Bu gelişmeler, çocuk verilerinin artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor. 

Küresel eğilim dikkate alındığında, Türkiye’de de çocuk verilerine ilişkin daha somut adımların gündeme gelmesi beklenirken, geçtiğimiz günlerde bu konu ile ilgili önemli bir adım atıldı. Meclise sunulan torba kanun değişikliği teklifi kapsamında 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yaymlann Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da yapılması öngörülen değişiklikler ile dijital ekosistemin tamamında çocukların güvenliğini merkeze alan bütüncül bir koruma hedefleniyor. 

Bu doğrultuda Teklifte, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ sağlayıcı tarafından hizmet sunulamaması ve gerekli yaş doğrulama tedbirlerinin uygulanması, 15 yaş üstü çocuklar için ise yetişkinlerden ayrıştırılmış güvenli hizmet sunumu zorunluluğu getirilmesi gibi yaş sınırı ile ilgili önemli düzenlemeler var. Oyun sağlayıcı ve dağıtıcıların da kanun kapsamına alınmaları söz konusu. Yine dikkat çeken bir başka konu içeriklerin ön denetiminin sağlanması amacıyla risk değerlendirilmesi yapılması ve bunun bildirilmesi ile etkin bir denetim mekanizması geliştirilmesi öngörülüyor. 

Teklifte ayrıca platform tasarımlarını da doğrudan etkileyecek birtakım tedbirler öngörülüyor. Sosyal ağ sağlayıcılara ve oyun dağıtıcılara, ebeveynlerin çocukların kullanım sürelerini izleyebileceği ve kısıtlayabileceği, hesap ayarlarını yönetebileceği ve çevrim içi satın almalar için ebeveyn rızası gerekliliği gibi bir takım kontrol araçları sunulması ve oyunların yaş kriterlerine göre derecelendirilmesi gibi yükümlülükler düzenleniyor. Söz konusu yükümlülüklere aykırılık halinde idari para cezaları ve özellikle bazı para cezalarının ciro bazında düzenlenmesi yanında internet trafiği bant genişliğinin daraltılması ilişkin karar alınması gibi caydırıcı yaptırımlar gündemde. 

Çocuğun üstün yararının korunması

Çocuk verileri ve çocuklara yönelik platformların sorumlulukları neden farklı ele alınmalı? Öncelikle çocukluk döneminde oluşan dijital izler uzun vadeli bir risk yaratıyor. Sosyal medya paylaşımları, oyun içi davranışlar ve uygulama kullanımı üzerinden oluşan veri profilleri, ilerleyen yıllarda eğitim, istihdam ve sosyal itibar üzerinde etkili olabiliyor. Çocuklar ise bu uzun vadeli sonuçları öngörebilecek bilişsel olgunluğa her zaman sahip değiller.

İkinci olarak, algoritmalar çocukları daha kolay etkileyebiliyor. Davranışsal reklamcılık, öneri sistemleri ve “sonsuz kaydırma” gibi tasarım teknikleri yetişkinleri dahi yönlendirebilirken, gelişim sürecindeki çocuklar için bu etki çok daha güçlüdür. Bu nedenle mesele yalnızca veri gizliliği değil; davranışsal yönlendirme ve dijital güvenliktir, ayrıca uzun vadede toplumun korunması ve güvenliğidir.

Üçüncü ve belki de en kritik nokta, verilerin işlenmesi için verilen rızanın niteliğidir. Veri koruma hukukunun temel varsayımı, bireyin bilinçli tercih yapabilmesidir. Ancak çocukların uzun ve karmaşık kullanım koşullarını anlaması ve sonuçlarını değerlendirmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu nedenle artık yalnızca rıza metninin varlığı değil, gerçek koruma düzeyi aranmaktadır.

Büyük paradoks: Daha fazla koruma için daha fazla veri mi gerekli?

Yaş doğrulama konusundaki artan beklenti beraberinde önemli bir çelişki yaratıyor. Gerçekten etkili bir yaş doğrulama için kimlik doğrulama sistemleri, yapay zeka tabanlı yaş tahmini veya biyometrik analiz gibi yöntemler gündeme geliyor. Ancak bu yöntemler daha fazla veri işlenmesini gerektiriyor.

Oysa veri hukukunun temel ilkelerinden biri, yalnızca gerekli olan kadar veri işlenmesidir. Çocuğu korumak için daha fazla veri toplamak ne kadar meşru? Bu soru, önümüzdeki yıllarda veri koruma ve yapay zeka düzenlemelerinin kesişim noktasında en hararetli tartışmalardan biri olacak. Şüphesiz teknolojik önlemlerin yanında, anlamlı yaptırım ve cezaların uygulanması yanında ön denetim mekanizmalarının getirilmesi hukuka aykırı olarak çocukların yararını gözetmeden iş yapmanın ve iş modelini oluşturmanın engelini oluşturacak. 

Özetle, çocuk kullanıcı kitlesine sahip ya da onları hedefleyen dijital platformlar için dönem değişiyor. Artık yalnızca uzun bir gizlilik politikası yayımlamak ya da yaş sınırı koymak yeterli olmayacak zira beklenti ve planlanan düzenlemeler, ürün tasarımının baştan itibaren çocukların yüksek yararını gözetilmesini ön sıraya alıyor.

Türkiye bu dönüşümün erken aşamasında olabilir, ancak son gelişmeler yakın zamanda düzenleyici değişiklikler olacağının da habercisi. Küresel trend ise artık açık: Çocuk kullanıcıya sahip her platform, iş modelini yeniden gözden geçirmek zorunda kalacak. Çünkü dijital ekonominin geleceğinde güven ve çocuğun üstün yararı, en az veri kadar değerli.

Kitabın yazarı Maya Shankar, değişimin yönetilecek bir kriz olmadığını, yeni bir kimlik gibi benimsenecek bir şey olduğunu söylüyor. Bunu anlatırken sadece duygulara değil, bilişsel bilimdeki kanıtlara da dayanıyor.

Juilliard’dan Beyaz Saray’a: Beklenmedik bir kariyer dönüşümü

Maya Shankar’ın hikayesi, kitabın teorisinden bile daha çarpıcı. O, çocukluğunu "Itzhak Perlman’ın öğrencisi" ve "geleceğin keman virtüözü" etiketleriyle geçirmiş bir dahiydi. Prestijli Juilliard Müzik Okulu’na kabul edilmiş, hayatının rotasını tek bir yöne çevirmişti: Müzik. Onun için "Maya" demek, "Keman" demekti.

Ancak bir sabah, elinde hissettiği ani bir ağrı ve konulan nadir bir teşhisle her şey bitti. Doktorlar tek bir cümleyle o kimliği elinden aldı: "Bir daha asla o seviyede keman çalamayacaksın."

Bir gün yaptığım işi yapamazsam, kendimi nasıl anlatırım? Maya, yaşadığı zorluklara yenilmek yerine, insan zihni değişime nasıl tepki veriyor diye anlamak için kendini bu işe adadı. Oxford’da Rhodes Bursu ile okudu, Stanford’da doktora yaptı ve nihayetinde Barack Obama döneminde Beyaz Saray’a girdi. Orada, insanların nasıl davrandığını inceleyerek kamu politikaları hazırlayan "Sosyal ve Davranışsal Bilimler Ekibi"ni kurdu. Bugün Apple tarafından "Yılın En İyi Şovu" seçilen "A Slight Change of Plans" podcast'inin yaratıcısı olan Shankar, kitabında aslında kendi dönüşümünün bilimsel haritasını çıkarıyor.

En tehlikeli yatırım: "Kimlik İpoteği" (Identity Foreclosure)

Kitapta iş dünyasında çalışanları en çok etkileyen düşünce açıkça "Identity Foreclosure" yani Kimlik İpoteği. Finansal varlıkları farklı alanlara yaymak gerektiğini çok iyi biliriz. Tüm paramızı tek bir hisseye yatırmayız. Ama Shankar, konu "kimliğimiz" olduğunda bu hatayı hepimizin yaptığını söylüyor.

Kendimizi tek bir şeye; işimize, ünvanımıza veya rolümüze o kadar kilitliyoruz ki, o "hisse senedi" değer kaybettiğinde (emeklilikte veya krizde) ruhsal iflas yaşıyoruz. Forbes okuyucuları için kritik soru şu: Kartvizitinizi masaya bıraktığınızda, geriye sizden ne kalıyor? Yazar, kimliğin "sabit bir heykel" değil, "esnek bir hamur" olması gerektiğini savunuyor.

Felsefi bir paradoks: Theseus’un Gemisi

Maya Shankar’ın "biz kimiz" sorusu beni Antik Yunan’daki en bilinen paradokslardan biri olan Theseus’un Gemisi’ne götürdü.

Efsaneye göre, kahraman Theseus’un gemisi Atina limanında saklanır. Zamanla geminin tahtaları çürür. Sonra gemideki tahtalar yeni tahtalar ile değişir. Zamanla gemideki tüm parçalar değişir. Başta olan hiçbir şey kalmaz. Soru şudur: Tüm parçaları değişen bu gemi, hala Theseus’un gemisi midir?

İnsan hayatı da böyle. Vücudumuzdaki hücreler sürekli yenilenir. Zihnimizdeki düşünceler zamanla farklılaşır. Yaptığımız iş değişebilir. Orijinal parçalarımızın çoğu gider. Peki biz hala "biz" miyiz? Kitapta Shankar, değişimin bir şeyi yok etmediğini, değişimin düzen getirdiğini söylüyor. Pek çok lider değişimi, eski bir tekneyi tamir etmeye benzetir. Oysa bazen gemi artık gemi değildir; o artık bir uçaktır ve yüzmeyi değil, uçmayı öğrenmesi gerekir.

Müzik tarihinde bir ders: Tek elle piyano çalmak

Kitapta Maya kemanını kaybediyor, bunu okuyunca aklıma Paul Wittgenstein’ın başına gelen müzikle ilgili olay geldi. Paul, ünlü filozofun kardeşiydi ve Avrupa’nın en iyi piyanistleri arasında yer alıyordu. Ama savaş sırasında sağ kolunu kaybetti. Bir piyanist sağ kolunu kaybederse, bu piyanist için her şey biter.

Ama Wittgenstein piyanolara küsmedi. Ravel ve Strauss gibi bestecilere gidip, "Sadece sol el için konçertolar yazın" dedi. Ve müzik tarihine, sadece sol elle çalınan o muazzam eserleri kazandırdı. Bu, Maya Shankar’ın bahsettiği "Bilişsel Esneklik"tir. Wittgenstein, "Ben iki elle çalan bir piyanistim" kimliğinde direnseydi, mutsuz bir gazi olarak ölecekti. Ama o, elindeki kaynağa odaklandı ve kısıtlamanın içinden yeni bir sanat doğurdu.

Trapezci’nin sırrı ve "o korkunç boşluk"

Peki, eski kimliği bırakıp yeni kimliği alırken yaşanan o korku anları ne olacak? Maya Shankar buna "Liminal Space" (Eşik Alanı) diyor.

Bu konuda Henri Nouwen’in sirkteki bir trapezciyle yaptığı o az bilinen sohbeti hatırlatmak isterim. Usta trapezci, gösterinin en tehlikeli anını şöyle anlatır: "Seyirci beni uçarken görür ama asıl sır 'bırakmaktır'. Sallandığım barı bıraktığım an ile karşıdaki yakalayıcının beni tutacağı an arasında bir boşluk vardır. O boşlukta hiçbir şeye tutunmam. Tamamen havada, tamamen savunmasızım. Eğer eski barı bırakmazsam, yeni bara asla ulaşamam. Trapezciler ölmekten değil, o boşlukta asılı kalmaktan korkar. Ama sihir o boşlukta gerçekleşir."

Kurumsal hayatta ve kişisel dönüşümlerimizde yaşadığımız sancı budur. Eski kimliğimiz (kemanist olmak, CEO olmak, genç olmak) elimizden kayıp gitmiştir ama yeni kimliğimiz bizi henüz yakalamamıştır. O boşlukta paniklemek yerine, Maya Shankar’ın önerdiği gibi o boşluğun "bizi yeniden şekillendirmesine" izin vermeliyiz. Çünkü uçmak, tutunmak değil, bırakabilmektir.

Maya Shankar, kitabın sonunda bizi Japonların "Kintsugi" sanatı gibi bir ruh haliyle bırakıyor. Kintsugi ustaları kırılan seramikleri atmaz. Kırık parçaları altın tozu ile karıştırılmış bir reçineyle birleştirirler. Burada önemli olan, kırığı gizlemek yerine ona değer vermek. Çünkü o çizgi, artık o şeyin geçmişine, yaşantısına ve değerine ait olur.

Yazar, kemanını kaybettiğinde müziği kaybettiğini sanmıştı. Oysa Beyaz Saray’da insanların hayatına dokunan politikalar üretirken veya podcast’inde milyonlara ilham verirken aslında hala "müzik" yapıyordu. Sadece enstrümanı değişmişti. Keman gitmiş, yerine insan hikayeleri gelmişti.

Bugün kendinize şu soruyu sorun: Hayat sizin için yaptığı planları devreye soktuğunda, ünvanınız veya o çok sevdiğiniz "oyuncağınız" elinizden alındığında... Kırılan parçaları süpürüp atacak mısınız? Yoksa altını kullanıp onlarla çok daha değerli, tek bir sanat eseri mi yapacaksınız?

Unutmayın; "Plan B" yoktur. Sadece, şu an yaşadığınız ve keşfedilmeyi bekleyen yeni hayatınız vardır.

Elizabeth Zott, kendisine dayatılan "Gülümse ve köfte tarifini ver" şablonunu reddeder. Mutfak bazen laboratuvar hissi verir. Yemek yaparken her şey kimya gibi olur. Tuzu uzatır mısın?"demez, "Sodyum klorür nerede?"der. Bu bakış açısı, iş dünyasında önemli bir değişiklik yapmanın anahtarıdır.

Aristo’dan Elon Musk’a: "Birincil İlkeler" (First Principles)

Elizabeth mutfakta yemek yaparken, aslında yaklaşık 2000 yıl önce Aristoteles’in düşündüğü bir fikri kullanıyor. Aristo, Metafizik eserinde buna "arche" (başlangıç/kök) der: Bir şeyi gerçekten bilmek için, onu artık parçalanamayacak en küçük doğrularına, yani atomlarına kadar ayırmak ve oradan yeniden inşa etmek gerekir. Varsayımları değil, fiziksel gerçekleri temel almaktır.

Bugünün en ileri görüşlü liderlerinden biri olan Elon Musk, bu düşünceyi iş dünyasına şöyle aktarır: "Çoğu insan birer aşçı gibi var olan tarifleri kullanır. İnovatif liderler ise birer kimyagerdir."Elon Musk uzay sektörüne girdiğinde insanlar, roketlerdeki bataryaların çok pahalı olduğunu ve bu işten para kazanmanın zor olacağını söylüyordu. Musk ise analojiyi reddetti ve Aristo gibi "arche"ye indi: "Roketin hammaddesi ne?Alüminyum, titanyum, bakır. Bunların Londra Metal Borsası'ndaki fiyatı ne?"Gördü ki hammadde maliyeti, roketin satış fiyatının sadece %2'siydi. Sorunun kaynağı malzeme değildi. Üretim şekli yanlıştı. İşte "Birincil İlkeler" budur; herkesin "imkansız" dediği şeyi, moleküllerine ayırıp ucuza mal etmektir.

Tarihte bunun en çarpıcı örneği Johannes Gutenberg’dir. O dönemde herkes "Daha hızlı nasıl el yazısı yazarız?" (Analoji) diye düşünürken, Gutenberg yazı yazma eylemini en küçük parçasına, yani "tek bir harfe" indirgedi. Üzüm sıkma presinin mekaniği ile madeni para basma tekniğini birleştirdi ve matbaayı icat etti. Elizabeth Zott da dizide "Lazanya nasıl yapılır?"sorusuna "Annem gibi" diye cevap vermez. "Protein bağları ısıda nasıl kopar?"diye sorar. Bence bu kusursuz lazanyaya giden yol. 

Mükemmel plan yoktur: "Efektüasyon" (Effectuation) Teorisi

Dizide Elizabeth laboratuvarını kaybeder. Kaynakları, bütçesi, ekibi yoktur. Sadece bir mutfağı vardır. Burada, Profesör Saras Sarasvathy tarafından 2001 yılında ortaya atılan "Efektüasyon" teorisi öne çıkar.

Yöneticiler genelde "Nedensel" (Causal) düşünür: "Akşama lazanya yapacağım, markete gidip eksikleri almalıyım." (Hedef -> Kaynak). Girişimci liderler ise "Efektüel" (Effectual) düşünür: "Dolabı açtım, elimde ne var? Ispanak, yumurta ve biraz peynir. Bundan ne yaratabilirim?" (Kaynak -> Hedef).

Efektüasyon, “Eldeki Kuş” kuralına dayanır. Lider kendine üç soru sorar: 1. Kimim?2. Ne biliyorum?3. Kimi tanıyorum? Mükemmel şartları beklemez, eldeki malzemeyle başlar.

Airbnb’nin nasıl kurulduğu buna çok iyi bir örnek. 2008’de Brian Chesky ve Joe Gebbia’nın kirayı ödeyecek paraları yoktu. Pazar araştırması yapıp "Otelcilik sektörü kârlı" demediler (Nedensel). Eldeki kuşa bakıp konuştular: "San Francisco’da bir tasarım konferansı var, otellerde yer yok ve evde fazladan bir şişme yatak var."O şişme yatağı ve sabah kahvaltısını (AirBed & Breakfast) satarak başladılar. İlk finansmanlarını sağlamak için "Obama O's" adında mısır gevreği kutuları tasarlayıp sattılar. Airbnb bugün 100 milyar doların üstünde bir değere sahip. Şirket bu “eldeki imkanlarla hayatta kalma” kuralı ile ortaya çıktı.

Bugünlerde sıkça konuşulan bir örnek var: ZOE ve beslenme bilimi.

Elizabeth Zott'un 1950'lerde "Yemek kimyadır" diyerek başlattığı akımın günümüzdeki en güçlü temsilcisi, kişiselleştirilmiş beslenme markası ZOE’dir. Profesör Tim Spector tarafından kurulan ZOE, diyet endüstrisindeki "Herkes için tek tip diyet" (Analoji) anlayışını reddeder. İnsanlara "şunu ye, şunu yeme" demek yerine; evlerine gönderdiği test kitleriyle (Efektüasyon - laboratuvarı eve taşımak) herkesin kendi vücudunun kimyasını ve mikrobiyotasını çözmesini sağlar.  Peki sonra ne olur? Kullanıcı bu test sonuçlarını ZOE'ye gönderir ve ZOE, yapay zeka destekli bir analizle kişiye bir "hazır yemek paketi" değil, bir "karar destek mekanizması" (mobil uygulama) sunar.

Siz markete gidip bir elma, bir avuç badem veya bir dilim pizza aldığınızda; uygulama size bu gıdanın sizin kan şekerinizi, kan yağlarınızı ve bağırsak bakterilerinizi nasıl etkileyeceğini "Kişisel Puan" üzerinden gösterir. Yani ZOE size balık vermez (yemek göndermez); size kendi biyolojinizi öğreterek balık tutmayı öğretir. Tıpkı dizide Elizabeth Zott'un "Size yemek yapmayı öğretmiyorum, size yemeğin kimyasını öğretiyorum ki özgürleşin" demesi gibi; ZOE de insanları endüstriyel diyet listelerinin kölesi olmaktan kurtarıp, kendi vücutlarının uzmanı yapar.

İşi yeniden şekillendirme: "Job Crafting" sanatı

Sonunda, Elizabeth iş tanımını değiştirdi ve bu en büyük başarısı oldu. Yale Üniversitesi’nden Amy Wrzesniewski ve Jane Dutton 2001 yılında "Job Crafting" yani İşini Yeniden Tasarlamak kavramını tanımladı. Bu kavram sessiz bir değişimi başlattı.

Wrzesniewski bu fikre, bir hastanede temizlik işinde çalışanları izlerken vardı. Bazı görevliler işleri için sadece "yerleri silmek" dedi. Diğerleri ise işlerini "hastaların iyileşmesine yardımcı olmak" diye gördü. Bu ikinci grup, görev tanımında olmamasına rağmen; komadaki hastaların resimlerini değiştiriyor, yaşlı hastalarla sohbet ediyordu. Yani işlerine "anlam" katıyorlardı.

Wrzesniewski buna "Bilişsel Yapılandırma" (Cognitive Crafting) dedi. Çalışan, yöneticiden izin almadan işi farklı yapar ve işin anlamını değiştirir. Elizabeth Zott da tam olarak bunu yapar. Kendini bir sunucu gibi görmez. Daha çok milyonlarca kadına yol gösteren bir öğretmen gibi düşünür.

İş dünyasındaki en çarpıcı örnek ise Frito-Lay fabrikasında bir temizlik görevlisi olarak çalışan Richard Montañez’dir. Montañez’in iş tanımı yerleri süpürmekti. Ama o, yaptığı işi yalnızca süpürge yapmak olarak görmedi. Yaptığı işi şirketi kurtarmak için bir şans olarak gördü. Fabrikadaki hatalı cipsleri evine götürdü, Meksika baharatlarıyla harmanladı ve "Flamin' Hot Cheetos"u yarattı. Bir temizlik görevlisi olarak CEO’yu arama cesaretini gösterdiğinde, aslında Elizabeth Zott’un yaptığını yapıyordu: "Bana verilen etiket bu olabilir, ama benim yarattığım değer bu."

Tariflere Bağlı Kalmayın

Lessons in Chemistry, bize liderliğin sadece CEO koltuğunda yapılmadığını hatırlatıyor. Liderlik; Aristo gibi sorgulamak, Airbnb kurucuları gibi eldeki imkanla başlamak ve Montañez gibi işine yeni bir ruh üflemektir.

Şimdi masanıza (veya mutfak tezgahınıza) dönün ve kendinize sorun: Ben sadece tarifleri uygulayan bir aşçı mıyım, yoksa kendi formülünü yazan bir kimyager mi?

Aynı dönemde şirketin vergi öncesi kârı 1,36 milyar TL seviyesine ulaştı. Finansal rapor verilerine göre şirketin 2025 yılı hasılatı 2.939.691.769 TL oldu. Şirketin brüt karı ise 1.346.447.809 TL olarak kayıtlara geçti.

Konsolide bilançoya göre şirketin 2025 yılı sonu itibarıyla toplam varlıkları 20.338.615.605 TL'ye yükseldi. Galata Wind'in dönem net karı ise 845.427.565 TL olarak gerçekleşti.

Üretim kapasitesi ve yeni projeler

Sürdürülebilir bir gelecek için temiz enerji üretimine odaklanan Galata Wind, Türkiye’nin en verimli bölgelerinde faaliyet gösteriyor. Şirketin portföyünde halihazırda üç rüzgâr ve iki güneş enerjisi santrali bulunuyor.

Şirket bünyesinde Bandırma'da 35 adet Vestas, Taşpınar'da 16 adet Nordex ve Mersin'de 26 adet Vestas marka olmak üzere toplam 77 adet rüzgar türbini yer alıyor.

Mersin RES kapasite artışı ve Taşpınar Hibrit GES projesinin tamamlanmasıyla şirket büyümeye devam ediyor. Bu yatırımların da etkisiyle Galata Wind 2025 yılı sonu itibarıyla 354,2 MW kurulu güce ulaştı.

İklim koşulları ve devreye alınan ek kapasiteler elektrik üretimini olumlu etkiledi. Şirketin üretimi geçen yıla kıyasla yüzde 8,7 oranında artış gösterdi. Bu dönemde rüzgârda 826.845 MWh, güneşte ise 54.092 MWh üretim yapıldı. Böylece toplam elektrik üretimi 880.937 MWh seviyesine çıktı.

Avrupa yatırımları hız kazanıyor

Galata Wind CEO’su Burak Kuyan, sürdürülebilir enerjide küresel oyuncu olma hedefiyle 2025 yılında önemli yatırımları başarıyla hayata geçirdiklerini belirtti. Kuyan, büyüme stratejilerinin önemli bir ayağını da yurt dışı yatırımların oluşturduğunu söyledi.

Burak Kuyan, 300 MW’lık yurt dışı yatırım hedefleri çerçevesinde Avrupa'da adımlar attıklarını aktardı. Bu kapsamda Almanya ve İtalya’da güneş enerjisi projeleri için çeşitli anlaşmalar imzaladıklarını ifade etti.

Kesinleşen ve görüşmeleri devam eden projelerle birlikte şirketin Avrupa’daki portföyü genişledi. Toplam kapasite 72 MW güneş enerjisi (PV) ve 60 MW batarya enerji depolama sistemi (BESS) olmak üzere 132 MW’a ulaştı.

Şirket, gerçekleştirdiği elektrik üretimiyle enerji arzına katkı sağlarken karbon salımlarının azaltılmasına da destek oluyor. Burak Kuyan, 2030 yılına kadar operasyonel net sıfır taahhüdü ve karbon ayak izi azaltım hedefleri doğrultusunda yapılandıklarını vurguladı. Kuyan, mevcut portföylerinin yıllık yaklaşık 490.000 ton karbon salımını önlediği bilgisini paylaştı.

Gelecek hedefleri ve depolamalı santraller

Galata Wind operasyonel mükemmellik, teknoloji odaklı büyüme ve iklim hedefleriyle uyumlu stratejik yatırımları önceliklendiriyor. Şirket toplam kurulu kapasitesini kısa vadede 576,8 MW’a, orta vadede ise 1.000 MW’ın üzerine çıkarmayı hedefliyor.

Sektördeki gelişmeleri yakından izleyen şirket kapasite artışlarına ve yeni şirket satın alımlarına odaklanıyor. Şirket proje geliştirmelerini yatırım kriterlerine uygun büyüme fırsatları çerçevesinde titizlikle değerlendiriyor.

Galata Wind CEO'su, 2026 yılı önceliklerini dört temel başlık altında topladıklarını ifade etti. Bu başlıkların yatırım teslimatları ve seçici büyüme, esneklik ve operasyonel mükemmellik, finansal disiplin ile sürdürülebilirlik ve uyum altyapısı olduğunu belirtti.

Burak Kuyan, proje seçiciliği, bağlantı uygunluğu ve depolama ile esneklik perspektifiyle operasyonları sürdürdüklerini kaydetti. Bu kapsamda önümüzdeki dönemde Alapınar RES’in kurulumu ile Şah RES ek kapasite artışına odaklanacaklarını dile getirdi.

Şirket 2024 yılında 300 MW Depolamalı RES ve 110 MW Depolamalı GES olmak üzere toplam 410 MW’lık yatırım için ön lisans almıştı. Kuyan, bu yatırımlarla şebeke istikrarını desteklemeyi ve yenilenebilir üretimin piyasa entegrasyonunu güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi. Ayrıca operasyonel esnekliklerini artırmayı amaçladıklarını sözlerine ekledi.

Sadece yenilenebilir enerjiye yatırım yapma taahhüdüyle kalmayan Galata Wind, enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına kararlılıkla katkıda bulunmayı sürdürüyor. Şirket, çevreye duyarlı, güvenilir ve sürdürülebilir bir iş modeliyle geleceğin enerji sistemine değer katmayı hedefliyor.

Teksas yatırımı ve enerji altyapısı

Söz konusu merkez, Google’ın Teksas’ta açıklanan 40 milyar dolarlık iki yıllık yatırım planının bir devamı niteliğinde. Şirket ayrıca, eyalet elektrik şebekesine katkı sağlamak için kamu hizmet sağlayıcılarıyla 7.800 megavatlık enerji üretim kapasitesi anlaşması imzaladı. Bu adım, artan veri merkezi enerji ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yapılan altyapı yatırımlarının önemli bir bileşeni olarak değerlendiriliyor.

Artan eleştiriler ve yerel tepkiler

ABD’de veri merkezleri giderek daha fazla tartışma konusu oluyor. Tesislerin elektrik faturalarını yükselttiği, sera gazı emisyonlarını artırdığı ve büyük miktarda tatlı su tükettiği eleştirileri, toplumsal itirazları artırıyor. Özellikle yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla, veri merkezlerinin enerji ve su tüketimi de yükseliyor; bu da bazı bölgelerde yeni projelere karşı yerel dirençleri tetikliyor.

Altman’dan “su kaygısı abartı” yorumu

OpenAI CEO’su Sam Altman, daha önce veri merkezlerinin su kullanımına dair eleştirilere yanıt vermiş ve kaygıların “abartılı” olduğunu belirtmişti. Altman, bir yapay zekayı eğitmek için de büyük miktarda enerji gerektiğini vurgulamıştı. Bu açıklama sosyal medyada ve çevre çevrelerinde yoğun tartışma yaratmıştı.

Uzay tabanlı veri merkezleri gündemde

Bazı teknoloji liderleri, çevresel baskıları azaltmak için veri merkezlerini uzaya taşımayı öneriyor. Elon Musk gibi isimler, uzay tabanlı merkezlerin enerji ve su kullanımına ilişkin kaygıları hafifletebileceğini söylüyor. Ancak uzmanlar, bu tür projelerin yeni çevresel riskler doğurabileceği konusunda uyarıyor.

Sinema ve televizyon dünyasındaki rolleriyle tanınan oyuncu İnanç Konukçu, Hayat İşte'de Editör Adem karakteriyle izleyici karşısına çıkıyor. Konukçu sahnede toplumun farklı katmanlarını temsil eden çok sayıda figürü canlandırıyor. Bu yönüyle oyun, geniş bir izleyici profiline temas edebilen güçlü bir anlatı dili kuruyor.

Oyunun yazarı ve yönetmeni Şirin Aktemur, “baba” figürünün varlığı ve yokluğu üzerinden; insan kişiliğinin psikolojik ve felsefi katmanlarını incelikle ele alıyor. Metin, bireysel travmalarla toplumsal yapılar arasındaki görünmez bağları sahneye taşıyarak, izleyicide kalıcı bir düşünsel etki bırakmayı hedefliyor.

Prodüksiyonunu 007 ajans’ın kurucu başkanı Zuhal Karadeniz’in üstlendiği “Hayat İşte” analog sanat ve dijital dünyayı birleştirerek disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınmış; tiyatroyu yalnızca sahnede kalan bir deneyim olmaktan çıkarıp, kültürel dolaşıma açık bir yatırım alanı olarak konumlandırıyor. Proje, turne potansiyeli, kurumsal gösterimlere uygun yapısı ve sosyal etki odaklı içeriğiyle uzun vadeli bir kültür yatırımı vadediyor.

2 Mart’ta Kadıköy Baba Sahne’de prömiyer yapmaya hazırlanan oyun; kültür-sanat alanında sürdürülebilir projelere yatırım yapmak isteyen markalar ve kurumlar için güçlü bir iş birliği zemini sunuyor.

100 milyonluk albüm satışı ve 60 yıllık kariyer

1965 yılında Almanya’nın Hannover kentinde kurulan Scorpions, müzik kariyeri boyunca 100 milyonun üzerinde albüm satışına imza attı. Grup, Avrupa rock tarihinin en önemli temsilcileri arasında gösteriliyor.

Scorpions; "Wind of Change", "Still Loving You", "Rock You Like a Hurricane" ve "No One Like You" gibi klasikleşmiş eserleriyle tanınıyor. İstanbul konseri, grubun 60 yıllık müzikal mirasının ve hit parçalarının sahneye taşınacağı bir stadyum etkinliği olarak planlandı.

"Müziğin dönüştürücü gücünü hissediyoruz"

Karnaval CMO’su Gizem Yılancıoğlu, Scorpions’un İstanbul konserinin medya sponsoru olmalarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Uluslararası projelerde yer almanın kendileri için önemine değinen Yılancıoğlu, sesin birleştirici etkisine vurgu yaptı.

Yılancıoğlu, "Sesin insanları bir araya getiren etkisine inanıyor; müziğin duygular, anılar ve ortak deneyimler üzerindeki dönüştürücü gücünü her projede yeniden hissediyoruz. Bu özel konseri, Karnaval’ın çok kanallı ve dijital odaklı ses ekosistemiyle milyonlarca müzikseverle buluşturacak olmanın heyecanını yaşıyoruz." dedi.

Yılancıoğlu ayrıca, sadece konserlerde değil; yıl boyunca festivallerden stratejik sponsorluklara kadar geniş bir alanda dinleyicilere eşlik ettikleri ifadesini kullandı.

Grubun altmış yıllık kariyerini özetleyen turnenin İstanbul ayağı için biletler, 15 Ocak 2026 tarihi itibarıyla genel satışa sunuldu.

BKM Organizasyonu ile düzenlenecek etkinlik, 24 Haziran 2026 tarihinde Beşiktaş TÜPRAŞ Stadyumu’nda müzikseverlerle buluşacak.

Konserin medya sponsorluğunu Karnaval yürütecek. İletişim çalışmaları JoyTürk Rock ve Rock Station başta olmak üzere; Süper FM, Metro FM, JoyTürk, Virgin Radio Türkiye ve Joy FM’in de aralarında bulunduğu ulusal radyolar üzerinden sağlanacak. Ayrıca 30’dan fazla radyo frekansı ve dijital ses mecraları da süreçte aktif rol oynayacak.

İstanbul’dan uçarken tekrar tekrar aynı gerçeği görüyorum. Asya rotalarında aktarma çoğu zaman mantıklı bir seçenek, hatta bazen deneyimin parçası. Amerika kıtasında ise aktarma doğru kurgulanmadığında çoğu zaman kaybı. Bu yüzden Asya’ya giderken farklı havayollarını denemeyi bilinçli seçiyorum; çünkü değişimi en net orada yakalıyorsunuz.

New York’a THY Dreamliner ile, Japonya’ya Emirates ile, Güney Kore’ye Etihad ile, Bali’ye Qatar Airways ile uçtum. Dreamliner’ın koridora doğrudan erişimli kabin düzeni, Emirates’in sosyal bir uçuş sahnesi yaratan yaklaşımı, Etihad’ın daha mimari bir mahremiyet duygusu kuran suite’leri ve Qatar’ın Qsuite ile ölçeklediği tasarım dili. 

Her biri aynı soruya farklı yanıt veriyor: Gökyüzünde bugün ne değer kazanıyor?

Cevap ışık tasarımı, ekip davranışı, geçiş anları ve hatta aksaklık anındaki telafi refleksinde test ediliyor.

“Kapılı süitler yeni standart oldu ama oyunu bu kazandırmıyor”

Kapılı süitler bir dönem nişti; bugün premium business’ın yeni dili haline geliyor. Qatar Airways’in Qsuite’i bu dönüşümün en erken ve en etkili işaretlerinden biriydi; Etihad A350’de kapılı business suite’lerle bu mimariyi olgunlaştırdı; American ve United yeni nesil kabin duyurularıyla kapılı business süitlerini ABD pazarında da ana akıma taşımaya hazırlanıyor; THY ise Crystal Business Class ile kapılı süit yaklaşımını kendi tasarım diliyle yorumluyor. 

Kapıların çoğaldığı, kabinlerin “suite”leştiği bu dönemde zihnimde tek bir soru dönüp duruyordu aslında. 

Eğer business artık kapısını kapatabiliyorsa, first class’ı gerçekten ayrı bir kategori yapan şey ne? 

Ya da,

Havayolları bu kadar tasarım konuşurken, işin ekonomik gerçeği nerede başlıyor? Uçak içindeki metrekare mi, yerdeki ayrıcalık zinciri mi? Yani gerçekte yolcunun satın aldığı beklenti tam olarak ne? 

Bu sorularım için doğrudan IATA’nın Products & Services’dan sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Frédéric Léger ile konuştum. Yanıtları genel olarak, bugünkü premium tartışmasını çok net bir zemine oturtuyordu.

Léger’in çok net bir cümlesi var: First Class’ı hala ayıran şey, “onboard space”, yani yolcu başına düşen alan.

Kapı, mahremiyet hissini büyütüyor ama sınıflar arası gerçek çizgiyi tek başına belirlemiyor. 

Bugün havayolları uçak içi “real estate”i gelir maksimize edecek şekilde yönetmek zorunda. Genel eğilim kabindeki koltuk sayısının yoğunlaştırılması. Business’ta bile farklı konfigürasyonlarla koltuk sayısını artırma baskısı sürüyor. Bu nedenle kapılar artsa da, birçok business ürünü hala alanı verimli kullanma mantığıyla tasarlanıyor.

Léger bunu çok çıplak bir gerçekle özetliyor: 

“Havayolları, uçağın sunduğu metrekareyi geliri maksimize edecek şekilde yönetmek zorunda.”

First Class ise tam tersine, hala “cömertlik” üzerinden tanımlanıyor. Tam boy yataklar, koltuk-yatak ayrımı, çiftlerin yan yana oturabildiği düzenler, tam kabin kapıları/perdeler ve bazı örneklerde özel lavabolu daha “oda” hissi veren konseptler. Üstelik bu, yerde de tamamlanıyor: şoförlü transferden özel check-in alanlarına, refakatli güvenlik süreçlerinden ayrı lounge’lara ve uçağa kişiselleştirilmiş erişime kadar uzanan bir zincir.

Bu noktada sınıf savaşı bir etiket savaşı olmaktan çıkıyor; metrekare, koreografi ve süreklilik savaşına dönüşüyor.

Premium ekonomisi: Az yolcu, büyük etki

Bu dönüşümün arkasında duygudan daha fazlası var. 

Ekonomi.

Frédéric Léger’in altını çizdiği ikinci kritik nokta da buydu. Pandemi sonrası premium talep güçlü bir şekilde geri döndü. Yolcular premium kabinlerin sunduğu değerin daha fazla farkında. Bunun sonucunda havayolları daha yüksek yield üreten fiyatlama stratejileri uyguluyor. Bu resme bir de arz tarafındaki baskı ekleniyor. Yeni uçak teslimatlarındaki gecikmeler, motor sorunları nedeniyle yerde kalan filolar… 

Yani kapasite yönetimi daha kritik hale geliyor ve premium koltuklar getirisi yüksek hatlara daha dikkatli konumlanıyor.

IATA’nın World Air Transport Statistics verilerine göre 2024, premium kabin talebinde şimdiye kadarki en yüksek yıl; premium yolcu sayısı endüstri genelinde yıllık yüzde 12 arttı ve uluslararası yolcuların yaklaşık %6’sını oluşturdu.

Pay küçük görünebilir; fakat premiumun oyunu her zaman payla değil, etkiyle oynanır. Çünkü premium koltuklar, havayolunun “kârlılık motoru”dur. Az sayıda koltukla çok daha büyük bir gelir stratejisi kurarsınız.

Premium deneyim tek bir an değil, bir “zincir”

Üçüncü kırılma ise bence bu araştırmamın omurgası oldu. Premium algı artık tek bir temas noktasında oluşmuyor.

Léger bunu “temas noktalarının tamamı” olarak tarif ediyor. 

Yolculuğu kafanda kurduğun ilk andan başlayıp rezervasyona, hazırlığa, havalimanındaki akışa, uçuş içi hizmete ve uçuş sonrasına kadar uzanan tüm temaslar. Ona göre premiumu belirleyen tek bir an değil; bu zincirin hiçbir halkasının kopmaması.

Burada  rekabetin yeni sahası da oldukça net bir çerçeve çiziyor.

Havalimanlarındaki darboğazlar.

IATA, önümüzdeki 20 yılda yolcu sayılarının artmaya devam edeceğini, altyapının ise bunu karşılamakta zorlanacağını öngörüyor. Bu yüzden otomasyon, dijitalleşme ve daha verimli süreçler artık “nice to have” değil, sistemin ayakta kalma şartı.

Gökyüzündeki yolcunun üç yeni profili

Bu dönüşüm herkeste aynı şekilde karşılık bulmuyor. Premium yolcuyu üç profile ayırmak hâlâ iş görüyor; ama bu kez daha net:

1. Zamanı satın alanlar

Aktarmasız uçar, lounge’u “nefes aralığı” gibi kullanır. Amaç hızlı varmak değil; doğru enerjiyle varmak.

2. Deneyimi satın alanlar

Gastronomi, servis dili, markanın dokunuşu ve kabindeki hikaye… Uçuş onlar için varıştan bağımsız bir sahne.

3. Kontrolü satın alanlar

En büyük lüks, yolculuğun yönetimi. Mahremiyet, kesintisiz uyku, minimum temas, maksimum öngörülebilirlik.

Bu profil büyüyor; çünkü modern premium yolcu “konfor”dan çok “kontrol” satın alıyor.

Skytrax’in 2025 “Best Airlines in Europe” listesi, Avrupa’daki rekabetin fotoğrafını veriyor.

Turkish Airlines 1., Air France 2., SWISS 3., British Airways 4., Lufthansa 5. Bu sıralama, premium rekabetin kabin içi ürünle değil; ağ gücü, hub performansı ve genel deneyim tutarlılığıyla birlikte okunduğunu tüm yazdıklarımı destekler bir şekilde hatırlatıyor.

Kabin sınıfı değil, tasarlanmış bir sistem

Bugün premium, tek başına bir ürün değil; uçtan uca çalışan bir işletim sistemi. 

Kapılar, ekranlar, şampanya… 

Bunlar vitrin. 

Oyunu kazandıran şey ise daha sert ve daha somut. Uçağın içindeki metrekareyi nasıl paylaştırdığınız, temas zincirinin nerede kırılmadığı ve işler aksadığında yolcunun kontrol hissini ne kadar hızlı geri verdiğiniz. 

IATA’nın vurgusu tam da bu yüzden yerinde. 

First’ü hâlâ ayıran ana çizgi “alan”; premium talebi büyürken havayolları yield ve kapasiteyi daha ince ayarla yönetiyor; premium algı tek bir dokunuşta değil, yolculuğun başından sonuna uzanan zincirde kuruluyor. 

Önümüzdeki dönemde rekabet, daha az pürüzle ilerleyen akışta sertleşecek; One ID gibi çözümler de bu yüzden deneyimin merkezine oturuyor. 

Gökyüzünde yeni ayrıcalık, daha fazlası değil: daha iyi tasarlanmış bir süreklilik ve daha iyi yönetilen bir kontrolle mümkün olacak gibi görünüyor.

Neo-klasik mimariye sahip bir kültür mirası olan Casa Foscolo Hotel, tarihi dokusunu koruyarak yerli ve yabancı sanatçıların eserlerine ev sahipliği yapıyor. Sanata verdiği değerle ön planda olan Casa Foscolo Hotel, “İçimizde Büyüyen Orman” sergisini izleyicilerle buluştururken aynı zamanda sergiye güçlü bir mekânsal bağlam da sunuyor.

Serginin sanatçılarından Atilla Galip Pınar’ın resimleri, insan ile doğa arasındaki ilişkiyi varoluşsal bir düzlemde ele alıyor. Renk, form ve içerik üzerinden kurulan bu bağ, doğayı dışsal bir manzara olmaktan çıkarıp insanın içsel dünyasının bir yansımasına dönüştürüyor. Sanatçının üretimleri, serginin başlığındaki “içimizde” vurgusunu güçlü bir biçimde destekliyor.

Caner Şengünalp’in heykelleri, kutsalın artık gökten inmediği; parçalanarak bedenlere ve yeryüzüne dağıldığı bir anlatımı merkezine alıyor. Hayvan figürleri ve akışkan formlar aracılığıyla sanatçı, kutsalın günümüzde nasıl bir temsil krizine sürüklendiğini sorguluyor. İkonların çözülmesi, şeffaflaşması ve erimesi, kutsalın estetik bir kabuğa indirgenerek işlevsizleştirilmesini eleştirel bir bakışla ortaya koyuyor. Bu üretimler, sergideki “orman” metaforunun derin, karanlık ve çok katmanlı köklerini oluşturuyor.

Damla Özdemir’in üç boyutlu kolajları ise itaat ve itaatsizlik kavramlarını doğanın döngüleriyle birlikte düşünmeye davet ediyor. İlkbaharı çağrıştıran taze yapraklar ile sonbaharın solgun tonları, yaşamın iki zıt ama birbirine bağımlı hâlini temsil ediyor. Metal tel ve kolaj tekniğiyle beden ile doğa arasındaki görünmez bağları görünür kılan sanatçı, dönüşümün kaçınılmazlığını şiirsel bir dille ortaya koyuyor. Bu üretimler, ormanın mevsimsel değişimini, “büyümeyi” ve çözülmeyi aynı anda barındırıyor.

“İçimizde Büyüyen Orman”, kutsalın, doğanın ve bedenin birbirine karıştığı bir alan açıyor. Orman burada yalnızca bir doğa imgesi değil; insanın içinde kök salan, zamanla büyüyen, dallanan ve dönüşen bir varoluş metaforu olarak karşımıza çıkıyor. Sergi, izleyiciyi şu sorular etrafında düşünmeye davet ediyor:

İçimizde filizlenen bu orman, bizi kendimize yaklaştıran bir hafıza alanı mı, yoksa görmezden gelmeyi seçtiğimiz katmanları mı açığa çıkarıyor?

Kök salan bu içsel doğa, bir sığınak mı, yoksa kaçamadığımız bir yüzleşme alanı mı?

Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdür Yardımcısı Burak Işık, sahalarda üst toprağın stratejik bir doğal varlık olarak ele alındığını vurguluyor. Işık’a göre, madencilik başlamadan önce verimli üst toprak tabakası ayrı olarak sıyrılıyor, uygun koşullarda depolanıyor ve nem, sıkışma ile biyolojik yapı kaybına karşı sürekli kontrol altında tutuluyor. Işık, “Toprağı gelecek için emanet olarak görüyoruz. Üst toprağı korumadan sağlıklı rehabilitasyon olmaz. Hüsamlar’da elde ettiğimiz sonuçlar bunun sahadaki karşılığı” diyor.

Bilimsel taşıma modeli

Madencilik tartışmalarının en hassas boyutunu ise zeytinlikler oluşturuyor. Yeniköy Kemerköy Enerji sahalarında uygulanan zeytin taşıma çalışmalarının, Türkiye’de sınırlı sayıda örneği bulunuyor. Çalışmalar, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’nden Prof. Dr. Mücahit Taha Özkaya liderliğindeki akademik ekip tarafından yürütülüyor.

Özkaya, sürecin basit bir “yer değiştirme” olmadığını, aksine planlama gerektiren bir koruma modeli olduğunu vurguluyor. Özkaya, “Amaç ağacı taşımak değil, yaşam döngüsünü yeni yerinde sağlıklı biçimde devam ettirebileceği koşulları oluşturmak. Budama, kök hazırlığı ve yeni dikim alanlarının seçimini bilimsel yöntemlerle planlıyoruz. Zeytin taşıma doğru yöntemlerle yapıldığında doğayla çelişen değil, onu koruyan bir uygulama haline geliyor” diyor.

Kamulaştırma tartışmaları

Sahadaki faaliyetlerle birlikte kamuoyunda sıkça dile getirilen “kamulaştırma” iddiaları. Hukuki olarak kamulaştırma, özel mülkiyetteki bir taşınmazın bedeli ödenmek suretiyle kamu mülkiyetine geçirilmesi anlamına geliyor. Enerji, madencilik ve altyapı projelerinde ise çoğu zaman kamulaştırmadan ziyade geçici kullanım hakkı, irtifak hakkı ya da acele kamulaştırma gibi yöntemler uygulanıyor. Yeniköy Kemerköy Enerji sahalarındaki sürecin de bu çerçevede yürütüldüğü belirtiliyor. Uygulamalar mülkiyet devrini değil, belirli süreli kullanım hakkını kapsıyor; üretim faaliyetleri tamamlandıkça alanlar rehabilite edilerek doğaya geri kazandırılıyor. Şirket yetkilileri, köylerin ortadan kalkacağı ya da binlerce kişinin yerinden edileceği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Kamulaştırma kapsamının, Milas’a bağlı altı mahallede köy merkezleri dışında kalan 679 parsel ile sınırlı olduğu; hiçbir köy yerleşim merkezi veya ortak yaşam alanının bu kapsama alınmadığı ifade ediliyor.

Elektriğin yüzde 62’sini  karşılıyor

Muğla Milas’ta faaliyet gösteren tesisler, Güney Ege’de tüketilen elektriğin yaklaşık yüzde 62’sini karşılıyor. Bin 119 MW kurulu güce sahip santraller, Türkiye’nin toplam elektrik ihtiyacının ortalama yüzde 2,2’sini sağlıyor. Burak Işık, yerli linyite dayalı üretimin doğal gaz ithalatını azaltarak enerji tedariğinde dışa bağımlılığı düşürdüğünü vurguluyor. Tesislerde çalışan 3 bin kişinin yüzde 85’i bölge halkından oluşuyor. Ailelerle birlikte düşünüldüğünde, doğrudan ya da dolaylı olarak yaklaşık 100 bin kişilik bir nüfus bu ekosistemin parçası. Bölgeden yapılan mal ve hizmet alımlarının yıllık 5 milyar TL’yi aştığı belirtiliyor.
 

Forbes'un gerçek zamanlı dolar milyarderi listesine göre 180 milyar dolar servetiyle Fransa'nın en zengin iş insanı olan Arnault, geçtiğimiz Nisan ayında CEO ve Yönetim Kurulu Başkanlığı görevleri için yaş sınırını ikinci kez uzatarak 85'e çekmişti. Kurumsal Avrupa'da uzun süredir dillendirilen "Arnault'nun yerine kim geçecek?" sorusu, hissedarların açıklamalarında ilk kez bu kadar yüksek sesle bir risk unsuru olarak tanımlandı.

Yatırımcılar şeffaflık istiyor: "Plan kapalı kutu"

LSEG verilerine göre LVMH'nin en büyük 12. hissedarı konumundaki Deutsche Bank iştiraki DWS'in hisse senedi portföy yöneticisi Stefan Bauknecht, mevcut durumu eleştirerek, "Halefiyet planlaması şu an itibarıyla belirsiz ve kapalı kutu görünüyor. Daha fazla şeffaflık ve işlerin nasıl ilerleyeceğine dair somut bir plan istiyoruz" ifadelerini kullandı.

Şirketin hissedarlarından Paris merkezli Edmond de Rothschild'in Avrupa Fon Yöneticisi Ariane Hayate ise sorunun zamanla boyut değiştirdiğine dikkat çekti. Hayate, "On yıl önce halefiyet acil bir sorun değildi. Ancak bugün bir risk faktörü haline geldi ve bu durum şirket üzerinde bir yönetişim iskontosuna (değer düşüklüğüne) yol açıyor" değerlendirmesinde bulundu.

LVMH, konuya ilişkin sorulara verdiği yanıtta, yöneticiler için halefiyet planlarının halka açık olmadığını ancak Arnault'nun rolüne özel bir atıfta bulunmaksızın "bu planların elbette var olduğunu" belirtmekle yetindi. Şirket, planların açıklanmasa da hem orta vadeli stratejileri hem de "ani gelişebilecek olaylar" senaryosunu kapsadığını vurguladı.

"Arnault'nun kafası da net değil"

Yatırımcılar, yaş sınırının 85'e çekilmesini Arnault'nun karar vermek için zaman kazanma hamlesi olarak yorumluyor. LVMH yatırımcılarından Mawer Investment Management yöneticisi Paul Moroz, "Muhtemelen netlik sağlayamıyorlar çünkü Arnault'nun kendi kafasında da netlik yok. Gerçekleşene kadar ne olacağını bilemezsiniz, ancak işlerin sorunsuz yürüme ihtimali muhtemelen düşük" şeklinde konuştu.

Arnault ise konuyu gündeminin ön sıralarına almadığını her fırsatta belli ediyor. Aralık ayında CNBC'ye verdiği demeçte, "Benimle 10 yıl sonra tekrar konuşun, size daha kesin bir cevap verebilirim" diyen Arnault, "Her ailede olduğu gibi bir noktada halefiyet olur ama umarım tenis kortunda kafama bir top yemezsem bu 10 yılı tamamlarım" esprisiyle konuyu geçiştirmişti.

Reuters'ın görüştüğü, altısı LVMH hissedarı olan yedi kurumsal yatırımcının tamamı şirketin planları hakkında hiçbir fikirleri olmadığını belirtti. Yatırımcılardan dördü bu durumu "sorunlu" olarak nitelendirdi. Stefan Bauknecht, "Örneğin hızlıca devreye girip Arnault'nun mirasını güvence altına alacak bir 'idareciler grubu' gibi herhangi bir acil durum planından haberdar değilim. Bu tür mekanizmalar eksik" dedi.

Bazı yatırımcılar konuyu şirketle konuşmanın "tabu" olduğunu ifade ederken, Berenberg analisti Nick Anderson piyasanın bu konuyu daha fazla incelemeye başladığını ancak henüz hisse fiyatlarında bir "halefiyet iskontosu" görülmediğini belirtti.

"Saatli bomba" uyarısı: 5 kardeş, 1 koltuk

Piyasa, Arnault'nun yerine "neyin" geçeceğinden ziyade "kimin" geçeceğine odaklanmış durumda. 2022 yılında yapılan bir yeniden yapılandırma ile Arnault'nun beş çocuğu (Delphine, Antoine, Alexandre, Frederic ve Jean) için her biri yüzde 20 hisseye sahip "Agache Commandite SAS" adlı yeni bir tüzel kişilik oluşturuldu. Bu birim, Arnault görevden ayrıldığında kontrol zincirinin tepesindeki holding olan Agache SCA'nın yönetimini devralacak.

Şirket bildirimlerine göre, Kaşmir Giyen Kurt lakaplı Arnault özel bir talimat bırakmazsa, mirasçıları kararları üç kişilik çoğunlukla alacak.

Kurumsal yönetişim uzmanı ve Kedge Business School profesörü Eric Pichet, bu yapıyı "saatli bomba" olarak nitelendirdi. Pichet, "İkinci nesilde her zaman gerginlikler olur. Ve beş kişi olduğunuzda, bundan kaçınmak imkansızdır" uyarısında bulundu. LVMH ise holding seviyesinde yaşanabilecek bir kilitlenme riskinin "mevcut olmadığını" savunuyor.

Geçen Nisan ayında Arnault'nun görev süresini uzatan karar çoğunlukla desteklense de, varlık yönetim şirketi Baillie Gifford "halefiyet planlarıyla ilgili ayrıntılı açıklama eksikliği" nedeniyle çekimser kalmış, büyük yatırımcı Allianz GI ise karara karşı oy kullanmıştı.

Bu yeni çalışma, Styles'ın 2022 yılında yayınlanan ve kendisine Grammy Ödülleri'nde "Yılın Albümü" gibi prestijli bir başarıyı getiren "Harry's House"tan sonraki ilk albümü olma özelliğini taşıyor. Toplam 12 şarkının yer alacağı albümün prodüktörlüğünü, Styles'ın önceki projelerinde de imzası bulunan ve sanatçıyla yakaladığı uyumla tanınan Kid Harpoon üstleniyor.

Gizemli web sitesi ve posterlerle gelen duyuru

Albüm duyurusu öncesinde dünya genelindeki hayranlar, haftalardır süren gizemli bir tanıtım kampanyasının ipuçlarını takip ediyordu. Styles ile bağlantılı olduğu anlaşılan "WeBelongTogether.co" alan adlı web sitesi, sosyal medyada geniş yankı uyandırdı. Sitede yer alan analog bir saat görselinde, kadranın üzerinde on bir kez "kiss" (öpücük) ve bir kez "disco" kelimeleri yer alıyordu. Saate tıklandığında ise kullanıcıların karşısına "HSHQ" yani "Harry Styles Genel Merkezi"ne (Harry Styles Headquarters) ait bir iletişim kartı ve telefon numarası çıkıyordu.

Albümle ilgili spekülasyonlar, Styles'ın 27 Aralık'ta YouTube kanalına yüklediği "Forever, Forever" başlıklı videoyla zirveye ulaştı. Yaklaşık dokuz dakika süren video, sanatçının iki yıl süren "Love on Tour" turnesinden sahne arkası ve konser görüntülerini içeriyordu. Videonun yayınlanmasını takip eden günlerde ise New York, Manchester ve São Paulo gibi dünyanın önde gelen şehirlerinde, videonun kapak görselini ve "We Belong Together" (Birbirimize Aidiz) sloganını taşıyan posterler sokakları süslemeye başladı.

Rekor kıran turnenin ardından yeni dönem

Harry Styles, yeni albümüyle birlikte kariyerinde "Love on Tour" sonrası yeni bir sayfa açıyor. Billboard verilerine göre, Eylül 2021'de başlayıp Temmuz 2023'e kadar devam eden bu devasa turne, küresel çapta büyük bir ticari başarıya imza atmıştı. Turne boyunca 5 milyondan fazla bilet satışı gerçekleşirken, toplam hasılat 617,3 milyon dolar olarak kayıtlara geçmişti.

Başvuru kriterleri ve değerlendirme Süreci

Yeni dönem araştırmamıza, Türkiye’de kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçen girişimler dahil olabilir. Henüz değerlemesi milyar doları aşmamış (unicorn olmamış) şirketlerin kabul edileceği araştırmada sıralama; şirketlerin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro bilgileri ışığında hesaplanacak özel bir endeks puanına göre belirlenecektir.

Endeks puanı hesaplanırken kullanılacak olan şirketinizin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro gibi hassas finansal bilgileri, Forbes Türkiye tarafından gizli tutulacak, yayınlanmayacak ve kamuoyu ile paylaşılmayacaktır.

Başvuru takvimi

Girişim ekosistemindeki yerinizi tescillemek ve görünürlüğünüzü artırmak için yanıtlarınızı en geç 15 Şubat 2026 tarihine kadar iletmenizi rica ederiz.

Başvuru yanıtlarınızla birlikte, şirketin kurucu ve yöneticilerinin yüksek çözünürlükte (min. 1MB) güncel bir fotoğrafını da ekizilocak@forbes.com.tr e-mail adresine göndermenizi önemle rica ederiz.

Başvuru linki

Geçen yılın raporu bize ne gösterdi?

Girişimcilik dünyasının nabzını tutan araştırmamızın 2025 sonuçları, Türk girişimlerinin potansiyelini bir kez daha gözler önüne serdi. Geçtiğimiz yıl listeye giren 50 şirketin toplam değerlemesi 4 milyar dolara ulaşırken, bu girişimler toplamda 788 milyon dolar yatırım aldı ve 7 bin 362 kişiye istihdam sağladı.

Türkiye'nin en başarılı girişimleri 2025 

Colendi, Dgpays, Midas, Sipay ve Param gibi devlerin zirveyi paylaştığı, fintekten oyun sektörüne kadar ekosistemin en güçlü oyuncularının yer aldığı bu prestijli ligde, 2026’nın yıldızları arasında yerinizi almak için şimdi sıra sizde. Midas geçen yıl aldığı yatırımla unicorn (değerlemesi 1 milyar dolara ulaşan start-up) olmaya çok yaklaştı.

2026 için bu “neden”, gezginleri daha serin iklimlere, yeniden keşfedilen şehirlere ve bizzat birer destinasyon haline gelen otellere yönlendiriyor. Ezon, bariz olanlardan uzaklaşma yaşandığını söylüyor: “Mesele bağ kurmak. Doğayla, yerel kültürle ve kendinle; Instagram’da fazlasıyla paylaşılmamış yerlerde.”

İşte uzmanlara göre 2026 için öne çıkan rotalar:

'Serin tatiller' ve sessiz güç merkezleri

Gezginler “gözde” destinasyonları bildiklerini düşünüyorsa, bir kez daha düşünmeliler. Pusula kuzeyi gösteriyor  ve şaşırtıcı biçimde, lüks turizmle pek tanınmayan bir ABD şehrini.

Finlandiya

Plajı unutun; serin tatil dönemi başladı. Seyahat danışmanı Deborah Gellis, üst segment gezginlerin sıcak hava dalgaları yerine İskandinavya’yı, özellikle Finlandiya’nın Göller Bölgesi’ni tercih ettiğini söylüyor. Oyunun kurallarını değiştiren yer olarak Kotona Manor’ı işaret ediyor. “Gezginler daha serin iklim kaçamaklarına yöneldikçe İskandinavya popülerlikte patlama yaşıyor” diye açıklıyor. Gellis, 11 odalı bu yeni tesisin, bağımsız süitleri ve göl manzarasını çerçevelemek üzere tasarlanmış dairesel ana yapısıyla safari tarzı bir inziva olduğunu belirtiyor. Yalnızlık, tasarım ve doğa sunuyor: Bilinçli tüketicinin tam da istediği şey.

Milano

Milano, Lake Como’ya giderken uğranan bir aktarma noktası olma imajını geride bırakıyor. Embark danışmanı Marguerite Scully, “Yıllar içinde bu şehir avrupa’nın sessiz güç merkezine dönüştü” diyor. Salone del Mobile’ın küresel etkisi ve Rocco Forte ile Rosewood gibi büyük markaların yeni yatırımları sayesinde şehir artık başlı başına bir destinasyon. Scully, altyapı ve kültüre akan sermayenin Milano’yu Avrupa’nın en çok talep gören şehir merkezlerinden biri haline getirdiğini söylüyor.

Philadelphia

Danışman Janel Carnero, buranın 2026’nın “gözde destinasyonu” olduğunu ve bunun kültür ile konaklamaya yapılan on yıllık yatırımların sonucu olduğunu söylüyor. “Yemek sahnesi geleneksel ününün ötesine geçerek daha iddialı konseptlerle tanınır hale geldi” diyor. Comcast Center’daki Four Seasons’ın öncülük ettiği yeni butik otel dalgasıyla Carnero, müşterilerine özel müze erişimi ve küratörlü gastronomi turlarını birleştiren uzun konaklamalar ayarlıyor.

En iyi oteller

2026’nın en iyi yeni otelleri sadece uyunacak yerler değil. Başlı başına birer destinasyonlar.

Chateau la Commaraine (Burgonya, Fransa)

Burgonya yıllardır şaraba sahipti ama buna denk bir otel altyapısı yoktu. Seyahat uzmanı Bridget Cohn’a göre Chateau la Commaraine bunu değiştiriyor. Pommard Premier Cru şarap bölgesinde yer alan bu otel, bölgenin uzun süredir beklediği çapa niteliğinde. Cohn, burayı Royal Champagne Hotel & Spa ile karşılaştırıyor: o kadar iyi bir tesis ki, “başlı başına bir destinasyon olacak, bu otelde keyif sürmek için fazladan bir güne ihtiyaç duyuluyor” diyor.

La Réserve Firenze (Floransa, İtalya)

Floransa yeni Paris mi? Danışman Diedra Pyle rekabetin kızıştığını düşünüyor. Onun tercihi, sadece altı tane daire tarzı konaklama sunan butik La Réserve Firenze. Alanın kısıtlı olduğu bir şehirde, Pyle’a göre bu köklü marka nadir bulunan bir şey sunuyor: Genişlik ve mahremiyet.

Four Seasons Caye Chapel (Belize)

Burası Karayipler’in beklediği özel bir tatil köyü. Embark seyahat danışmanı Julie Shifrin, Four Seasons Caye Chapel’in bölgede beş yıldızlı özel ada resortu açısından büyük bir boşluğu doldurduğunu söylüyor. 104 okyanus kıyısı konaklama kapasitesiyle (genellikle Bora Bora’ya uçmayı gerektiren o çok aranan su üstü bungalovlar dahil) bir balayı hayali sunuyor.

Kruvaziyerler

Kruvaziyer sektörü hızla yat konseptine yöneliyor; daha küçük tekneler, daha uzun konaklamalar ve daha fazla esneklik.

Orient Express Yachts

Seyahat uzmanı Mandy McKaskle, yeni Orient Express yatının “kara temelli bir konaklama anlayışını uyarlamak yerine özellikle deniz için tasarlandığını” söylüyor. Sadece 110 misafir taşıyan yat, bir kayıt stüdyosuna ve özel kiralama hissi veren rotalara sahip. 

Ritz-Carlton Yacht Collection

Lüks seyahat danışmanı Anne Scully, denize resort odaklı bir yaklaşım getiren Luminara’yı öne çıkarıyor. 226 süitiyle, genellikle kara temelli otelleri tercih edenlere hitap ediyor. Asıl cazibe ise rota. Scully, Luminara’nın klişeleşmiş güzergahları bırakıp Asya, Mauritius ve Andamanlar gibi büyük gemilerin gidemediği ya da gitmek istemediği yerlere sefer yaptığını belirtiyor.

Four Seasons Yacht Collection

Embark Beyond’dan seyahat danışmanı Jason Squatriglia, Four Seasons I’e olan talebin “hayatında gördüğü hiçbir şeye benzemediğini” söylüyor. Marka sadakati çılgınlığı körüklüyor; müşteriler 1:1 misafir-personel oranı ve devasa süitler için sabırsızlanıyor. Mart 2026’da hizmete girecek ancak heyecan şimdiden büyüyor.

Embark neden daha dokuz ay sonra gerçekleşecek tatillerden bahsediyor? Çünkü lüks seyahat dünyasında rezervasyonlar şimdiden tamamen dolu. Gezginler takvim yaprağının dönmesini beklerse, hayatlarının tatilinin çoktan tükenmiş olduğunu görebilirler.

Kurul, “Elektronik Sürpriz Kutusu”, “Gizemli Takı Kavanozu 20 Adet Bijuteri Set”, “Sürpriz Kutu Doğal Taş”, “Sürpriz Kozmetik Kutusu” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutu satışlarında, satışı yapılan kutunun içeriğine ilişkin herhangi bir bilgilendirme ve açıklama yapılmadığını, gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin tüketicilerin normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönelmelerine neden olabileceğini değerlendirerek söz konusu uygulamaların Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu sonucuna vardı ve anılan reklamlar hakkında durdurma cezası uygulanmasına karar verdi.

Kurul, “Sürpriz Forma Paketi Gizemli Forma Şansına Ne Çıkarsa (Avrupa Takımları)” gibi ifadelerle pazarlanan gizemli kutuların da benzer şekilde haksız ticari uygulama niteliği taşıdığı, tüketicileri yanıltıcı olduğu ve dürüst rekabet ilkelerine aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle bu reklamlara da durdurma cezası verdi.

Bir diğer kararında ise Kurul, kutudan çıkabilecek robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu ile kulaklık ve hoparlör görsellerinin kullanıldığını, ayrıca “indirimin bitmesine kalan süre, bu fırsatı kaçırmayın” başlığı altında sahte bir geri sayım sayacına yer verildiğini tespit etti. Kurul, kararında kutulardan çıkabilecek ürünlere ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin tüketicilerin açık şekilde bilgilendirilmediğini, sahte sayaç yoluyla tüketicilerin acele karar vermeye zorlandığını belirtti. Ürünlerin gerçekten çıkma ihtimaline dair hiçbir bilgi sunulmaması ve yapay bir zaman baskısı oluşturulması nedeniyle söz konusu ticari uygulama haksız ve yanıltıcı bulundu. Bu kapsamda ilgili içeriklerin kaldırılmasına, kaldırılmaması halinde ise erişimin engellenmesine karar verildi.

Kurul, söz konusu kararlarında “elektronik”, “kozmetik”, “doğal taş” gibi genel kategoriler belirtilerek satışa sunulan gizemli kutuların yanı sıra, genel kategoriden daha da özelleştirilen “Avrupa takımları forması” gibi ifadelerin de yeterli bilgilendirme ve açıklama sağlamadığını değerlendirdi. Ayrıca Kurul, gizemli kutudan çıkabilecek ürünlerin robot süpürge, akıllı saat, oyun konsolu, kulaklık veya hoparlör gibi ürünler olması halinde, tüketicilerin bu ürünlerin çıkma oranları hakkında açıkça bilgilendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Kurul, gizemli kutuların tüketicileri normal şartlar altında taraf olmayabilecekleri bir tüketici işlemine yönlendirebildiğini, mesafeli satışa konu mal veya hizmetin içeriğine ilişkin belirsizlik yarattığını ve bu nedenle gizemli kutu ve benzeri satış yöntemlerinin reklam yoluyla haksız ticari uygulama oluşturduğunu değerlendirdi.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) “doğruluk ve dürüstlük” başlıklı 7. maddesinin 5. fıkrasının a bendine göre reklamların, “malın; yapısı, bileşimi, tedariki, faydası, riski, aksesuarları, üretim yöntemi ve tarihi, amaca uygunluğu, kullanım şekli, kullanım ömrü ve alanları, teknik özellikleri, verim ve performansı, miktarı, menşei, çevreye etkisi gibi özellikleri” hakkında tüketiciyi doğrudan veya dolaylı olarak yanıltabilecek ifade veya görüntüler içermemesi gerekiyor. Gizemli kutulara ilişkin reklamlarda kutu içerisinden çıkacak ürünlere dair genel bilgi verilse dahi, kutudan çıkabilecek ürünler arasında ekonomik değer ve fayda bakımından orantısızlık bulunması ya da ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin açıklamaya yer verilmemesi halinde, bu reklamların Yönetmelik’in 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca ortalama tüketicinin algılama düzeyi ve reklamın tüketici üzerindeki olası etkisi dikkate alınarak hazırlanmadığı değerlendiriliyor. Reklam Kurulu’nun bu kararları doğrultusunda, aynı ürünlerin farklı renk ve konseptlerinin gizemli kutuya dahil edilmesi durumunda, kutudan çıkacak ürünlere ilişkin bilgi verilmesi ve herhangi bir ürünün diğerlerine kıyasla orantısız şekilde baskın olmaması halinde söz konusu reklamların Kanun ve Yönetmelik’e uygun olabileceği ifade ediliyor.

Söz konusu kararlara ilişkin Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan duyuruda da, bu ürünlerin satışının yapıldığı e-ticaret platformlarına, ilgili ürünlerin satışının engellenmesine yönelik önleyici tedbirler alınması konusunda uyarı gönderildiği bildirildi. Bu gelişmeler, Kurul’un gizemli kutuların içeriğine ve bu ürünlerin çıkma oranlarına ilişkin bilgilendirme içermeyen tanıtımları Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı bulduğunu ve gizemli kutu olarak pazarlanan ürünlere yönelik sıkı denetimini sürdüreceğini ortaya koyuyor.

"Müşterilerin favorisi"

Yatırım yoluyla göç sektörünü inceleyen 2025 Yatırım Göçü Yönetici Anketi, Portekiz altın vize programının, “yıllardır süren gecikmelere ve binlerce dosyadan oluşan birikmeye rağmen, firmaların neredeyse yüzde 25’inin bu programı müşterilerinin favorisi olarak gördüğünü” ortaya koydu. Buna kıyasla Yunanistan'ın altın vize programı satışların yüzde 8’ini oluşturdu. İtalya’nın altın vize programı ve Yeni Zelanda’nın aktif yatırımcı vizesi de 2025 boyunca popülerlikte büyük artışlar yaşadı. Anket, mevcut vatandaşlık yasasında yapılacak değişikliklerin sonucuna bağlı olmak kaydıyla, Portekiz’in 2026’da da en çok satılan program olmasının beklendiğini gösteriyor.

Neden Portekiz'i seçiyorlar?

Son beş yılda Portekiz, uygun fiyatlı sağlık hizmetleri, harika iklimi ve yabancı emekliler için avantajlı vergi sistemi sayesinde çok sayıda göçmeni kendine çekti. Ekonomi de iyi durumda; The Economist, kısa süre önce Portekiz’i 2025’in “Yılın Ekonomisi” ilan etti. Bu unvan, dünyanın en gelişmiş 36 ülkesinin analiz edilmesi sonucunda verildi. EuroNews’un aktardığına göre bu değerlendirme; enflasyon, gayrisafi yurt içi hasıla, istihdam ve piyasa verileri gibi ekonomik göstergelere dayanıyor.

Bu cazibe, Portekiz’i evi yapmak isteyenlerin sayısına da yansıyor. Portekiz Entegrasyon, Göç ve İltica Ajansı’na (AIMA) göre 2019’dan bu yana Portekiz’deki yabancı nüfus neredeyse üç katına çıkarak 1,6 milyona ulaştı ve bu rakam toplam nüfusun yaklaşık yüzde 15’ini temsil ediyor. Portekiz ayrıca göçmenlerin ülkeye gelmesi ve oturum alması için oldukça erişilebilir üç yol sunuyor. D7 vizesi, çok düşük pasif gelir şartı nedeniyle emekliler için iyi bir seçenek. Diğerleri dijital göçebe vizeleriyle geliyor. Bazıları ise Portekiz altın vize programı aracılığıyla ülkeye yerleşiyor. Portekiz'in altın vizesine yönelik Google aramaları, son bir yılda neredeyse yüzde 200 arttı. Bu artış; ABD ve Birleşik Krallık’ta hissedilen siyasi belirsizliklerden, özellikle Birleşik Krallık’ta bütçede servetle ilgili vergiler ve yerleşik olmayanlara yönelik daha sıkı kurallar beklentisinden kaynaklandı.

Yunanistan'ın artan popülaritesi

Ancak bazı göçmenler için Yunanistan giderek daha cazip hale geliyor. Ülke kıyı şeridi, yüzlerce ada ve yılda 300 günden fazla güneşli hava sunarken, tüm bunları uygun maliyet ve yüksek yaşam kalitesiyle birleştiriyor. International Living’in 2026 Yıllık Küresel Emeklilik Endeksi, 35 yıllık tarihinde ilk kez Yunanistan’ı birinci sıraya yerleştirdi. Bunun nedeni olarak “uygun yaşam tarzı, mükemmel özel sağlık hizmetleri, erişilebilir vize seçenekleri ve kıskanılacak Akdeniz iklimi” gösterildi. Aynı endekste Portekiz dördüncü sırada yer aldı.

International Living’in Küresel Çeşitlendirme uzmanı Ted Baumann şunları söylüyor: “Genel olarak bakıldığında, altın vize seçenekleri söz konusu olduğunda Yunanistan’ın sadece yeni Portekiz olduğunu değil belki de ondan bile daha iyi olduğunu söyleyebilirim.”

Yunanistan altın vize programı, yenileme gerektiren mülkler veya konut baskısının daha düşük olduğu bölgelerde yaklaşık 300 bin dolar tutarındaki bir yatırımla başlıyor; Mykonos veya Santorini gibi talep gören bölgelerde ya da 120 metrekarenin üzerindeki mülklerde ise bu tutar 930 bin ABD dolarına kadar çıkıyor. Yunanistan’da asgari kalış şartı bulunmuyor. Buna karşılık Portekiz'in altın vize programı, yaklaşık 558 bin ABD doları tutarındaki bir yatırımla oturum hakkı sağlıyor ve Yunanistan’da olduğu gibi 29 Schengen ülkesinde serbest dolaşım imkanı sunuyor. Altın vize sahiplerinin ve aile üyelerinin Portekiz’de yılda yalnızca yedi gün kalmaları yeterli oluyor.

Air France

Air France’ın en yeni La Première süitlerinde yolcular Avrupa lüksünün tadını çıkarabilir. Buna ünlü şefler Dominique Crenn ve Daniel Boulud’un dünya çapında yemekleri, Jacquemus’un pamuk pijamaları ve şık mahremiyet perdeleri dahil. Yeni La Première kabini, nisan ayında Boeing 777-300ER uçaklarında tanıtıldı ve tüm filonun 2026 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor. Yenilenmiş kabinler, Paris-Los Angeles ve New York-Singapur arasında belirli uçuşlarda mevcut.

Lufthansa

Lufthansa’nın yeni Allegris first class’ına adım attığınızda, üç süitten oluşan dört koltukluk özel bir kabinle karşılaşıyorsunuz (orta bölüm iki kişilik ‘Suite Plus’). Özelleştirme burada önemli bir değer; soğutmalı ve ısıtmalı koltuk kontrollerinden ortam aydınlatması seçeneklerine kadar her şey bir iPad aracılığıyla yapılandırılabiliyor. Lufthansa, yeni Allegris first class’ı Münih merkezli Airbus A350-900 filosunda sunuyor ve gelecek aylarda daha fazla uçak devreye girecek.

Japan Airlines

Japan Airlines’ın en yeni first class’ı, yaklaşık 160 cm yüksekliğinde bir kapıya sahip ve geniş bir süite açılıyor. Önceki versiyonuna göre yüzde 100’den fazla daha fazla alan sunuyor. Aslında, iki ek yolcu (her biri kendi emniyet kemeriyle) ana yolcuya katılabiliyor. Hem first hem de business class yolcular, sağlanan Sony kulaklıklarla, Bluetooth ile veya sektörde bir ilk olarak entegre baş dayanağı hoparlörleriyle ses dinlemeyi seçebiliyor. İlk uzun menzilli A350, 2024’te hizmete girdi ve ABD-Tokyo dahil uluslararası rotalarda havayolunun altın standardı haline gelmek üzere.

Yakında yenilikleri sunacaklar

2026 ve sonrasında, bazı havayolları da uzun zamandır beklenen first class koltuklarını tanıtacak. Dünyanın en uzun uçuşu veya nispeten kısa bir Atlantik geçişi olsun, bu havayollarının uluslararası lüks için çıtayı yükseltmesi dört gözle bekleniyor:.

Singapore Airlines

Singapore, çift katlı Airbus A380’lerinde zaten en çok arzu edilen first class süitlerinden birine sahip ancak havayolu ayrıca 800 milyon dolardan fazla bir kabin yenileme projesi kapsamında yeni bir koltuğu tanıtacak. Bu Airbus A350 ile New York-Singapur gibi kritik ultra-uzun menzilli rotalara first class eklemek anlamına geliyor. Tanıtımının 2026’da yapılması bekleniyor.

British Airways

İngiltere’nin bayrak taşıyıcı havayolu, Airbus A380 ve gelecekteki Boeing 777-9 uçaklarında yeni bir first class kabini sunacak. Yeni özellikler arasında daha geniş ve uzun koltuk, 80 santimetrelik bir eğlence ekranı, birlikte yemek yeme alanları ve kapanabilir mahremiyet kapıları yer alıyor. Tanıtım 2026 ortasında yapılacak.

Cathay Pacific

Hong Kong merkezli Cathay Pacific, yaklaşan Boeing 777-9 uçaklarıyla bir sonraki nesil first class’ını tanıtacak. Şu an çok fazla detay bilinmese de havayolunun yeni business class Aria Suites’ine benzerse, 2027’de piyasaya çıktığında rafine bir rezidans lüksü sunması bekleniyor.

Qantas

2027’de Qantas’ın dünyanın en uzun rotalarında uçmaya başlaması bekleniyor; Sydney ve Melbourne’den New York, Paris ve Londra’ya. Airbus A350-1000ULR’lerde gerçekleştirilecek bu kesintisiz uçuşlar, Project Sunrise adıyla anılıyor ve altı süitten oluşan özel bir first class kabini sunacak; her süitte ayrı oturma ve yatma alanı bulunacak.

Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry Dolan’ın konuşmasında vurguladığı gibi, 30 Altı 30 listesi 14 yılda bir girişimcilik ve inovasyon hareketine dönüştü. Listede yer alan isimlerden 20’den fazlası dolar milyarderi oldu. (Marc Zuckerberg hariç, o listeye eklenmeden önce de öyleydi.) 

Girişimcilikten sanata, spordan bilime birçok farklı alanda başarılarıyla öne çıkan 30 Altı 30, Forbes Türkiye Kurucu Ortağı Ayşe Burçak Güven’in ödül gecesinde yaptığı konuşmada altını çizdiği gibi Türkiye’de gelecek nesle umudu temsil ediyor: “Bu liste, sadece başarıları parlatan bir liste değil. Bu sadece bir ödül teslimi de değil, bir neslin kendinden sonraki nesle kalpten verdiği bir güven mektubu… Bir kuşaktan ötekine emanet edilen bir bayrak olduğunu düşünüyorum.” 

Kobil Group ana sponsorluğunda gerçekleşen ödül törenine QNB Türkiye, Agrotech, Pernod Ricard, CVK Park Bosphorus Hotel, Dreamland, Tezmarin, Voltify, Les Benjamins, Nişantaşı Üniversitesi, Taktik İletişim ve Nora Mice da sponsor olarak destek verdi. Gecenin sonunda ödüllü gençler Bodoslama grubunun canlı performansıyla eğlenceli dakikalar yaşadı.

10 bin kişilik global topluluk

Forbes Türkiye 30 Altı 30 Ödül gecesine katılmak için San Francisco’dan İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan, konuşmasında ilk kez 14 yıl önce yayımlanan listenin ortaya çıkışını ve anlamını anlattı: “30 Altı 30 Zirvesi, Forbes gazeteciliğinin temel sloganı olan girişimci kapitalizmin bir kutlaması. Dünya genelinde 30 yaş altı topluluğunun 10 binden fazla üyesi var. Öncelikle, bu bir onur nişanesi. Elbette, gelecekteki başarıyı garantilemiyor ancak bu girişimlerin kurucularının potansiyel yatırımcılar ve nitelikli yeni çalışanlarla görüşmelerine yardımcı oluyor.”

İyi ki varsın Zehra

Fiba Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Özyeğin, Vakıfbank ve Milli Takım formasıyla Avrupa ve dünya şampiyonluklarında imzası olan Zehra Güneş’e ödül verdi. Özyeğin konuşmasında, “Zehra, bizlere inanılmaz ilham veren, bizleri mutlu eden, ülkesini en iyi şekilde temsil eden biri ve tabii tüm gençlik için bir ilham kaynağı. Kızlarım bu gece seninle aynı sahneyi paylaştığım için beni çok kıskanıyor. Zehra’nın hikayesini gençler duydukça, senin ilham verici hikayende seni rol model seçerek çok daha heyecanlı ve kendilerine hedef koyma noktasında daha da iddialı olacaklar. İyi ki varsın” dedi.

Geleceğimiz parlak

Turcas Petrol Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, sağlıklı atıştırmalık BAHS markasını yaratan iki kardeş Baran ve Sarp Kala’ya ödüllerini verdi. Aksoy, gecede şöyle konuştu: “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ederim dünya çapındaki listenin Türkiye’deki yansıması çok önemli. Bu vesileyle annelere teşekkür etmek istiyorum, en iyi hocalara en iyi okullara ulaştırabilmek için gece gündüz çalıştılar. Bu gençler de onun karşılığını verdi. Türkiye’nin geleceğini çok daha parlak görüyorum.” 

Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır

Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi İstanbul Ofisi Başkan Yardımcısı Bekir Polat, yapay zeka destekli yatırım modeli geliştiren yatırımcı Oğulcan Lider Kara’ya ödülünü sundu. Polat ödülü şu sözlerle takdim etti: “Gençleri ve girişimcileri yakaladığımızda Honda Motor’un kurucusunun ‘Başarının yüzde 99’u başarısızlıktır’ sözüne referans vermeyi seviyorum. Başarısızlığı göze alan, cesur ve disiplinli bir gayret eninde sonunda başarıya götürüyor. Bu çerçevede Oğulcan’a bu ödülü vermek benim için gurur verici.”

Güçlü ses

Dreamland Ticaret ve Yatırım Danışmanlığı Kurucusu Deniz Tüzüner, iklim aktivisti Seren Anaçoğlu’na ödülünü sundu. Tüzüner, geceye dair “Geleceği şekillendiren ve bu gece ödül alan 30 yaş altındaki tüm gençleri tebrik ediyorum. İklim değişikliği konusunda güçlü sesini ulusal ve uluslararası arenaya taşıyan Seren Anaçoğlu’nu tebrik ediyorum” dedi.

Geleceğin milyarderi

Kobil Group Kurucusu ve CEO’su İsmet Koyun, Spektra Games’in kurucusu 24 yaşındaki Kadir Danışman’a ödülünü verdi. Koyun, “Gencimizi tebrik etmek isterim çünkü 40 milyon insana ulaşmak kolay değil. Bugün bu sayıya ulaşan yakında 150 milyona erişir, geleceğin milyarderi olur. Bugün dünyanın haline bakacak olursak bizim jenerasyon başaramadı. Tek umudum gençlik, bu dünyaya daha iyi sahip çıkarlar diye umuyorum. Biz bir teknoloji platformu geliştirdik ve gençlere yerine göre maddi destek veriyoruz, en önemlisi teknoloji desteği sağlıyoruz” yorumunu yaptı.

Motivasyon kaynağı

Tarım teknolojilerinde çalışan Smart SprayeX/PRO’yu geliştiren Berkay Koçak, ödülünü Agrotech CTO’su Yusuf Aslantürk ve Agrotech Yönetim Kurulu Başkan Danışmanı Gülbin Güldal’dan aldı. Güldal, törende “Dünyanın sürdürülebilirliği adına tarımı desteklemeye devam edeceğiz, genç kardeşimizi de başarılarından dolayı tebrik ediyorum” derken Yusuf Aslantürk de “Genç arkadaşlarımı görünce inanılmaz motive oldum. Umarım arkalarından gelecek arkadaşlarımıza da ışık olurlar” dedi.

İcat etmek

Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık, ödülünü verdiği girişimci Umutcan Sürücü’yü “Umutcan ismi gibi geleceğimizin umudu. Seni yürekten kutluyorum. Edison’un güzel bir lafı var ‘İnsanların ihtiyaçlarını tespit ettim sonra icat ettim’ diyor, Umutcan da bir ihtiyacı tespit etmiş imkansızlıklar içinde icat etmiş. Tebrik ediyoruz. Ülkemizin geleceği siz gençlere bağlı ve umudumuz sizlersiniz. İnşallah bu çalışmalarınızı ticarileştirir, globalleştirirsiniz ve Forbes Türkiye de buna vesile olur. Burçak Hanımı ve bütün çalışanlarını da gönülden tebrik ediyorum” sözleriyle kutladı.

Tebrikler

Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, From Your Eyes ve ABD’deki NeuroVision AI Tech sistemleri geliştiren Zülal Tannur’a ödül verdi: “Kurucumuz Fehmi Yıldız adına faaliyet gösteren vakıfla Türkiye’nin sosyal ihtiyaçlarına elimizden geldiğince destek veriyoruz. Hatay depreminde de elimizden geldiğince yardımcı olduk. Ekipten çıkan projeyle WeWalk adında akıllı bastonla oradaki gençlere destek çıktık. Zülal ile de yolumuz bölgede kesişti. Seni çok tebrik ediyorum, çok daha da başarılı olacağını inanıyorum.” 

Hayallerden vazgeçmek yok

Harvard’ın liseliler arası ekonomi makalesi yarışmasında birincilik kazanan Cemil Türk’e ödülünü Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi verdi. Türk’ü “Kardeşimizin hikayesini dinlediğimde çok heyecanlandım. Bir anda 17 yaşıma döndüm, o yaşta çok hayallerimiz vardı. Ben hayallerimden vazgeçmedim. Bu kardeşimin de vazgeçmeyeceğini göreceğim. Forbes Türkiye de umuyorum sizleri takip etmeye ve gururla sunmaya devam eder. Önünüz açık, hayal kurmaya devam edin ve asla mücadeleden vazgeçmeyin” diyerek tebrik etti. 

Sihirli ses

Akfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Pelin Akın Özalp, Türk popunun yeni kuşağını sahneye taşıyan Selin Geçit’e ödülünü takdim ederken “Sesinin sihri hepimizi olduğu yerden çıkartıyor. İstanbul Anadolu yakasında yeni projemiz Terminal Kadıköy’de çok güzel bir performans sanatları merkezi yaptık, seni oraya da bekleriz” diyerek kutladı. 

Tenisin yıldızı

Tenis dünyasında Türkiye’nin yükselen değeri Zeynep Sönmez’e ödülünü QNB Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Aras verdi: “Ben de tenis oynuyorum. 48 yaşımda başladım, bugün 71 yaşımdayım ve Zeynep’in onda biri kadar oynayamıyorumdur. Tebrik ediyorum.”

Çıtayı yukarı taşıyın

Genç girişimci Tunga Bayrak ödülünü Ege Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı’dan aldı. Kabadayı, Bayrak’ı tebrik ederken “Bugün bu sahneye davet edilmeniz başarının ilk adımı, bu gece vizyonerliğiniz ve cesaretiniz ödüllendiriliyor. Dilerim bu gece ödül alan tüm genç kardeşlerimiz önümüzdeki dönemde çıtalarını daha yukarıya doğru çıkaracak” dedi.

Pozitif bakış

Mobilite alanında çalışan girişimci Çağan Koyun’a ödülü Nuh Çimento, Panora GYO, Lider Faktoring, Denge Varlık Yönetim Kurulu Üyesi Aclan Acar takdim etti: “Ödül alan bütün gençleri kutluyorum. Bu gece umudum daha da arttı. Ben hayata pozitif bakan bir insanım, bu gece pozitif bakışım katlandı.” 

Müzik iyileştirir

Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir, Türkiye’de hip-hop kültürünün önemli temsilcilerinden Motive adıyla bilinen Tolga Can Serbes’e ödül verdi. Özdemir, “Ne varsa gençlerde var. Biz bir yandan Türkiye’nin mühendis kızlarını destekliyoruz bir yandan Limak Filarmoni ile genç müzisyenleri destekliyoruz. Müzik iyileştirir, birleştirir; bizi biz yapan en önemli ortak noktamız… Umuyorum bir gün orkestramızla da beraber sizi dinleme fırsatı buluruz” diyerek kutladı.

Yeni jenerasyon bizden çok daha iyi

Yeditepe Üniversitesi Nöroşirurji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Türe, AGON Biyoteknoloji şirketinin kurucularından Aleyna Yıldız’a ödülünü verirken “Mesleğimle ilgili gelişme başarmış bir arkadaşa bu ödülü vermek benim için büyük bir onur. Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum. Çalışmalarınızı yakından takip edeceğim. Gençlerin, yeni jenerasyonun bizden çok daha iyi olduğuna ben bir hoca olarak şahidim” dedi. 

İlham 

Rönesans Holding Yönetim Kurulu Başkanı İpek Ilıcak Kayaalp, gecede ödül verdiği genç kadınları destekleyen ‘Turkishe’ girişiminin kurucusu Asiye Bahar Tabanlı’yı “Forbes Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum, çok güzel bir gece… Asiye’nin hikayesi beni çok etkiledi çünkü gerçekten birçok kadına alan açabilmiş, kendinden çok daha büyük bir oluşumu hayata geçirebilmiş ilham verici bir genç” sözleriyle kutladı.

Umut verici bir gece

QNB Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Ömür Tan, PM Biomaterials’ın kurucusu Büşra Köksal’a ödülünü takdim etti: “Umut verici bir gece. QNB Türkiye olarak 10 yıl önce kurduğumuz “Minik Eller Büyük Hayaller” platformuyla 4-14 yaş arasındaki 700 bin çocuğumuzun geleceğe hazırlanması için destek olmaya çalıştık. Umuyorum ki 10 yıl sonra bu çocuklarımız bu sahnede dünyayı şekillendirir hepimize umut verirler. Büşra’nın girişimi Avrupa’nın önde gelen birçok kurumu tarafından gelecek vadeden bir yatırım olarak kabul ediliyor; hem üretim yapıyor hem çevreye destek oluyor o yüzden çok tebrik ediyorum.”

Gerçek hikayelerle dolu

Yapay zeka şirketi Novus’un kurucu ortağı Vorga Can, ödülünü WSI Londra Ülke Direktörü Hande Ocak Başev’in elinden aldı. Başev, “Bu kadar çok yönlü, anlamlı ve gerçek hikayelerle dolu organizasyon için teşekkür ediyorum. Yapay zeka herkesin gündeminde ama Vorga gibi beş yıl boyunca bu alanda çalışan ve bunu insani değerleri de merkezde tutarak yapan çok az, çok tebrik ediyorum” dedi.

Bir sanatçıdan diğerine…

Türkiye’nin en genç piyanistlerinden Nehir Özzengin’e ödülünü sanatçı müzisyen Emir Can İğrek “32 yaşındayım, bu ödülü iki yılla kaçırıyorum. Nehir’in önünde çok güzel yıllar var. Eminim çok güzel şeyler yapacak. Bir ağabey olarak bir tavsiyem olacak, halkın sıkıntılarına sırt çevirmeyen bir sanatçı olmak çok kritik, umarım Nehir bu yolda ilerler” sözleriyle verdi. 

Gurur kaynağı

CVK Park Bosphorus Hotel İstanbul Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin, girişimci Hasan Burak Demir’e ödül verirken “Böylesine anlamlı bir akşama ev sahipliği yapmanın büyük gururunu yaşıyoruz. Burak çok önemli bir iş yaptı, hem şirketini büyütüp uluslararası bir alana terfi etti hem de ülkemizi gururlandırdı” dedi.

Yüzde 100 etki

Letven Capital Kurucusu ve CEO’su Kamil Kılıç, Orbina AI’ın kurucusu Dilara Kaplan’a ödülünü verdi: “30 altı 30 listesi Türkiye için çok önemli bir hareket, bir mihenk taşı. Forbes 30 Altı 30 dünya listesine girenlerin sonrasında yüzde 89 başarı oranı var umuyorum ülkemizde yüzde 100 etki yaratırlar.”

Dünya devleri ile rekabet

Kozmetik alanında çalışan The Purest Solutions’ın kurucu ortaklarından Hazal Evliyaoğlu, gecede ödülünü Pernod Ricard Afrika ve Orta Doğu CEO’su Selçuk Tümay’dan aldı. Tümay: “Burada ülkemizin geleceğinde bize ümit veren ve ilham olan sevgili gençlerimizle olmak bizler için büyük bir mutluluk ve onur. Hazal’ı dünya devlerinin domine ettiği bir sektörde söz sahibi olduğu, çok güçlü bir marka yarattığı ve sosyal sorumluk projeleriyle rakiplerinden ayrıştırarak önemli bir yere geldiği için tebrik ediyorum” dedi.

Harvard ve Yale kürsülerinden birincilikle dönen genç bilim insanları… Enkaz altındaki yaşam belirtilerini tespit ederek kriz teknolojilerinde yeni bir sayfa açan bir sistemin kurucusu… NBA parkelerinde Türkiye’yi temsil eden bir pivot; WTA kortlarında hızla yükselen bir tenis yıldızı… Ve Times Meydanı’nın dev ekranlarından dünyaya seslenen genç bir müzisyen…Forbes Türkiye için ‘30 Altı 30’ gelecekte Türkiye’yi şekillendirecek kuşağın öncü bir panoraması. Türkiye’nin geleceğini kodlayan bu isimler, ödüllerini alırken sahnede yalnızca gençler yoktu; ülkenin dönüşümüne yön vermiş, her biri kendi alanında ‘ekol’ kabul edilen duayenler de Forbes Türkiye sahnesindeydi. 

ABD’den ödül töreni için İstanbul’a gelen Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan’ın da vurguladığı gibi Forbes ve uluslararası partnerleri, Brezilya’dan Belçika’ya, Botsvana’dan Bangkok’a dünyanın ‘30 Altı 30’ buluşmaları düzenliyor. İstanbul’un da  bu küresel ağdaki yerini almasından duydukları memnuniyeti dile getiren Dolan, konuşmasının devamında hareketi doğuran motivasyonu da paylaştı. 14 yıl önce Forbes’un baş editörü Randall Lane’in kafasında şekillenen bu fikrin, yalnızca başarılı gençleri vitrine çıkarmaktan ibaret olmadığını belirterek...

Lane, genç yaşta birkaç dergi kurmuş bir girişimci olarak, risk almanın ne demek olduğunu çok iyi biliyordu; onun hayali, benzer cesareti taşıyan insanların birbirini güçlendirdiği gerçek bir topluluk yaratmaktı. Bugün o hayalin ortakları dünya sahnesinin değiştirici aktörleri artık. Listede kimler yoktu ki… Facebook kurucusu Mark Zuckerberg; Spotify’ın arkasındaki isim Daniel Ek; ByteDance/TikTok’un yaratıcısı Zhang Yiming; ChatGPT’nin ardındaki OpenAI’ın CEO’su Sam Altman… Sanat alanında Bruno Mars, Miley Cyrus, Taylor Swift, Megan Thee Stallion… Ve spor alanında milyonlara ilham veren LeBron James, Steph Curry, Naomi Osaka… 

Sırada 2026 listesi var. Türkiye’yi ve kendi alanlarını akılcı, gerçek çözümlerle dönüştürmeye aday; fikrini somut bir ürüne, araştırmasını uygulanabilir bir çözüme, sahnesini ise ölçülebilir bir etkiye dönüştüren her genç için bu platform açık. ‘30 Altı 30’, gençlere verilen bir ödül olmanın ötesinde; önümüzdeki yılların başarı öykülerinin birlikte yazılacağı, her edisyonla daha da güçlenecek olan bir ekosistem artık.

Seren Anaçoğlu

22 • İklim Aktivisti

Seren Anaçoğlu’nun iklim aktivizmine giden yolunun ilk kıvılcımı, aile büyüklerinden aldığı tasarruf bilinci ve çocukluk merakıydı. Ortaokulda bilim dergilerinde yenilenebilir enerji yazılarını okurken sürdürülebilirlik çalışmalarının yetersizliğini hissediyor; içten içe bir sorumluluk duyuyordu. Balıkesir’den Kabataş Erkek Lisesi’ni kazanıp İstanbul’a geldiğinde bu duygu somutlaştı. Şehrin yoğunluğu, hava kirliliği ve su krizine dair haberler onu harekete geçirdi; okulda su israfını ve plastik tüketimini azaltan projeler yürüttü. Bu çalışmalar, Avrupa Komisyonu tarafından seçilen en genç iklim elçisi olmasını sağladı ve daha lisedeyken Brüksel’de diplomatik toplantılara katıldı. Üniversitede hukuk okurken iklim krizinin çevresel olduğu kadar ciddi bir insan hakları meselesi olduğunu fark etti. Bu kesişim onu kadın - çocuk hakları, çevre ve enerji hukuku alanlarında çalışmaya yönlendirdi. Bugün ise Dr. Jane Goodall’ın kurduğu Roots & Shoots Derneği’nin Türkiye danışma kurulunda yer alıyor.

Aktivizmin duygusal yükü olduğunu kabul ediyor; zaman zaman umudunu yitirse de şirketler, milletvekilleri ve politika yapıcılarla yürüttüğü görüşmelerin değişimi mümkün kıldığına inanıyor. Change.org’daki kampanyaları yüzbinlerce imza topladı. Ona göre mücadele kolektif: “Bir kişinin bir kişiye aktardığı şey bile milyonları birleştirebilir.” Gelecek hedefi net: İklim, çevre ve enerji hukukunda güçlü bir avukat olmak ve bir gün karar verici pozisyonlara gelerek Türkiye’nin iklim politikasını dönüştürmek. En büyük motivasyonu ise çocukken ekrandan izlediği Jane Goodall’ın bugün gerçek bir rol modele dönüşmesiyle güçlenen inancı: “Dünyanın daha iyi bir yer olacağına dair umudum var ve bu umutla çalışıyorum.”

Yağmur Aydemir

26 • Kurucu, Kami

Türkiye’nin hızla büyüyen dijital hikaye ve çizgi roman platformlarından birinin arkasında genç bir girişimci var: Yağmur Aydemir. Henüz Türk-Alman Üniversitesi’nde öğrenciyken geliştirdiği ilk versiyon Çizgi Studio (bugünkü adıyla Kami), daha reklam yapılmadan ilk ayında 1 milyon gösterime ulaşınca yatırım kapısını araladı. Bugün Kami, dört yılda 2 milyondan fazla kullanıcıya ve 350 bini aşkın içeriğe sahip bir yaratıcı platformuna dönüşmüş durumda. Aydemir bu işe kişisel bir hevesle değil, toplumsal bir boşluğu fark ederek başlamış. Türkiye’de anonim hikaye hesaplarının milyonlarca kişi tarafından takip edildiğini gördüğünde “okumak ve üretmek isteyen ama görünürlük bulamayan” geniş bir topluluk olduğunu fark ederek... Bu farkındalık, bir kullanıcıdan gelen mesajla daha da derinleşmiş; okul öncesi öğretmeni olmayı hayal eden bir üyesi, Kami’de yazdığı hikayelerden kazandığı gelirle sınav kitaplarını almış, ardından sınavı kazanarak mesleğine kavuşmuş.

Aydemir işe başladığında yazılım bilmiyordu, ekip kuracak sermayesi de yoktu; bu yüzden önce kendini geliştirdi, Kami’nin ilk sürümünü kendi yazdı. Platformu bugün “okunabilir içerikler için YouTube” diye tanımlıyor. Aydemir, bu yıl 500 Global ve Creators HQ’nun ortak hızlandırma programına kabul edildi. Hedefi MENA bölgesine açılarak kullanıcı sayısını 50 milyonun üzerine taşımak ve içerik üreticileri için daha güçlü bir ekosistem kurmak. Kendini “hırslı ve hedef odaklı” diye tanımlıyor; risk almaktan çekinmiyor. Tek kurucu olmanın zorluklarını yaşasa da vazgeçmemeyi bir prensip haline getirmiş: “Düşersem kalkamam sanırdım. Yardım istemekten hep çekindim. Ama hayat beni konfor alanımdan çıkardı. Şimdi Kami’yi büyütmek için pek çok yolu deneyebildiğimi görüyorum.”

Arif Bayır

22 • Kurucu & CEO, Revor Tech

Arif Bayır için teknoloji, doğrudan insan hayatına temas eden bir sorumluluk alanı. Bir yandan İstanbul Bilgi Üniversitesi Mekatronik Mühendisliği bölümüne devam eden Bayır, diğer yandan afet yönetimi ve sağlık teknolojilerine odaklanan Revor Tech’in de kurucusu. Bayır, girişimcilik yolculuğunun 16 yaşında başladığını söylüyor. 2021’de kurduğu Revor Tech’in yönünü ise Şubat 2023’te yaşanan Hatay depremi belirlemiş. 2024’te ürünlerini tanıttıkları bir etkinlik sırasında standı ziyaret eden bir kadının gözyaşlarına hâkim olamayıp boynuna sarıldığı anı ise şöyle anlatıyor: “Bana baktı ve şunu sordu ‘Geçen sene niye yoktunuz?’ 

Şirketin ilk ürünü Proteo Pack, ultra geniş bant radar ve yapay zeka kullanarak enkaz altındaki kişilerin kalp atışlarını tespit eden bir sistem. Ürün, AFAD, İBB Arama Kurtarma ve ilgili devlet kurumlarının test süreçlerinden geçti. Revor Tech’in ikinci ürünü Revor Care, kamera ya da giyilebilir bir cihaza ihtiyaç duymadan yaşlı bireyler, Alzheimer hastaları ve engelliler için düşme tespiti yapabilen bir sistem olarak geliştirilmiş; hastaneler ve bakım evlerinde pilot uygulamalarla test edilmiş. Ani düşmeleri algılayarak kurum yetkililerine ya da aile bireylerine anlık müdahale imkânı sunan bu teknoloji, bakım süreçlerine yeni bir güvenlik katmanı ekliyor.

Bayır, şirketin Avrupa’ya açılma süreci için farklı ülkelerden davetler aldığını belirtirken Türkiye’de geliştirdiği teknolojileri kullanan 200’ün üzerinde kurumla iş birliği içinde olduğunu söylüyor.

Tunga Bayrak

22 • Kurucu Ortak, Freya

Tunga Bayrak için yapay zeka, yeni bir iletişim biçimi. Yüzme alanında elde ettiği derecelerden nörosimbolik sistemlere, kuantum topluluğu başkanlığından girişimciliğe uzanan bir kariyer çizgisi var.  Pennsylvania Üniversitesi’nde aldığı Bilgisayar bilimi eğitimi sırasında yapay zeka alanında yoğunlaşarak Wharton’da yan dal yaptı, ekibini MIT’te hackathonlara götürdü. 

Girişimcilik tarafında önce üniversite başvuru metinleri üreten bir yapay zeka uygulaması geliştirdi. GPT-3 ve Manim’i birleştirerek metinden videoya matematik anlatan bir sistem geliştirdi; bu süreçte oluşturduğu ses altyapısı ise Tomas Nepala ile birlikte kurduğu Freya’nın temelini oluşturdu. Freya, finans ve sigorta sektörleri başta olmak üzere ABD, Avrupa ve Türkiye’de kurumlar tarafından kullanılan hiper-gerçekçi sesli yapay zeka ajanları geliştiriyor. Bayrak’ın bu proje için çıkış motivasyonu ise kişisel: Geçirdiği omuz ameliyatı sonrası bankalarla ve sigorta şirketiyle yaşadığı iletişim sorunları. Hedefi ise bir kurumu arayan kullanıcının insan ya da yapay zeka fark etmeksizin hızlı, doğal ve yorucu olmayan bir diyalogla çözüm alabilmesi. Freya’yı öne çıkaran iki eksen var. İlki, Türkçe’ye özel eğitilmiş modelleriyle doğal konuşmayı ve doğru anlamayı önceleyen (transformer) tabanlı yapısı. İkincisi ise güvenilirlik: Sistem devreye alınmadan önce binlerce simülasyonla testlerinin yapılıyor olması. 

Freya’nın kısa sürede 30 milyon dolarlık değerlemeye ulaşması, Bayrak’ın erken yaşta edindiği birikimlerin sonucu. Vizyonu ise net: Yapay zeka destekli müşteri hizmetlerinde küresel ölçekte standart belirleyen bir platform kurmak. Ancak ona göre asıl eşik, yapay zekanın kullanıcının niyetini ve duygusunu doğru okuyabildiği an geçilecek.

Dilara Bostancıoğlu

26 • Kurucu, Teamfluencer

Henüz Kabataş Lisesi’ndeyken sosyal medyanın yalnızca bir eğlence alanı olmadığını fark eden Dilara Bostancıoğlu, “Bu dünyanın kodlarını ben yazacağım” diyerek kendi yolunu çizdi.  Bugün 500 binden fazla içerik üreticisini buluşturan Teamfluencer’ın temelinde genç yaşta edindiği bu farkındalık var. 2010’ların sonunda markalar ile influencer’lar arasındaki iletişimi inceleyen Bostancıoğlu, veriye dayalı bir sistem kurmaya karar verdi. “Klişeler değil veriler konuşacak” yaklaşımı, Teamfluencer’ı bir pazarlama aracından çok ölçülebilir sonuç üreten bir teknoloji şirketine dönüştürdü. Henüz 18 yaşındayken Pepsi ile yaptığı ilk satış ise girişimin fikir aşamasından gerçek bir iş modeline geçişinin dönüm noktası.

Boğaziçi Üniversitesi’nde aldığı akademik altyapıyı girişimcilik vizyonuyla birleştiren Bostancıoğlu, aynı yıllarda Boğaziçi Yelken Takımı’nda yer aldı. “Yelken bana rüzgarı değil yönü okumayı öğretti” diyen genç girişimci, 2021’de anonim şirkete dönüşen Teamfluencer’ı büyütürken 2024’te Nevzat Aydın’dan 3 milyon dolar değerleme üzerinden yatırım aldı. Bugün Teamfluencer, Nike’tan Amazon’a küresel markalarla çalışan, yapay zeka tabanlı kampanya yönetimi sunan bir teknoloji platformu. “Biz trendlere tepki veren değil, trendleri önden okuyan bir şirketiz” diyor Bostancıoğlu. ABD pazarına açılan Teamfluencer ekibinin yüzde 80’inin kadınlardan oluşması ise onun fırsat eşitliğine odaklanan liderlik anlayışının somut bir göstergesi.

Vorga Can

29 • Kurucu Ortak, Novus

Vorga Can, yapay zeka, sosyoloji ve felsefe kesişiminde çalışan genç bir teknoloji girişimcisi. Can, Koç Üniversitesi’nde Sosyoloji ve Uluslararası İlişkiler okudu. Ardından Forbes Türkiye’de muhabirlik yaptı. Medya deneyimini Aposto’nun kurucu ekibine katılarak ve yayın yönetmenliği görevini üstlenerek devam ettirdi. Bugün ise bu yolculuk, şirketlerin yapay zekayla dönüşümünü sağlayan teknolojilere uzanıyor. Can’ın 2020’de Egehan Asad ile birlikte kurduğu Novus, Boston ve İstanbul merkezli bir yapay zeka girişimi. QNB, Acıbadem ve Adecco Group gibi kurumlara çağrı merkezi, finans ve sigorta alanlarında yapay zeka ajanları geliştiriyor. AutoContent, 360Sales, FinGenius ve InsurQ&A gibi ürünleriyle işletmelerin içerik üretimi ve veri analizine destek veren çözümler sunuyor.

Kuruluş sonrası MIT Sandbox ve Google for Startups’a kabul edilen Novus, Startup Wise Guys, Venture Lane, Inveo Ventures ve Vestel Ventures gibi yatırımcılarla büyüdü. Son olarak Vestel Ventures liderliğinde 14 milyon dolar değerleme üzerinden 1,5 milyon dolar yatırım alarak küresel ölçeğini hızlandırdı. Can, Novus’un geliştirdiği yapıları “yapay zeka ajanlarının orkestrasyonu” olarak tanımlıyor: “Her alan yapay zeka, yapay zeka ajanları ve bu orkestrasyonlarla kolaylaştırılabilir.” Kendisini “disiplinli ama sezgisel çalışan” biri olarak tanımlayan Vorga Can için teknoloji, sadece verimlilik aracı değil, insan odaklı bir düşünme biçimi.

Kadir Danışman

24 • Kurucu, Spektra Games

Bitlis Tatvan’daki küçük bir internet kafe… Üç arkadaş saatlerdir oyun oynuyor. Tam o sırada 14 yaşındaki Kadir Danışman, masadaki sessizliği bozan o soruyu soruyor: “Neden kendi oyunumuzu yapmıyoruz?” Bu cümle, birkaç ay süren araştırmaların ve uykusuz gecelerin de başlangıcı. Sonunda hazırladıkları oyun 350 bin indirmeye ulaşıyor. Danışman “O zamanlar oyun sektörü bir iş olarak görülmüyordu” diyor. Ama o dönem elde ettikleri gelir, ailelerine bunun gerçek bir ‘iş’ olabileceğini göstermek için yeterli olmuş.

Beş yıl sonra yani 19 yaşındayken, tam bursla kazandığı Koç Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü mezun olmadan bıraktı. “Okulda harcadığım vaktin bana geri dönüşü ile kendi işime harcadığım vaktin farkını görünce karar vermek zor olmadı” diyor. Şu ana kadar haklı görünüyor: 2020’de kurduğu Spektra Games, 3,5 yıl içinde 40 milyondan fazla oyuncuya ulaştı.

İlk yıllarda hiç yatırım almadan, kazandıkları her kuruşu bir sonraki projeye aktararak büyüdüler. “Bilgisayar alırken bile on kez düşünüyorduk” diyor. Bu sınırlı kaynaklar, ekibin reflekslerini keskinleştirmiş: “Bizim için önemli olan şey hızdı. Highway Racer Pro’yu üç yılda yapsaydık, piyasanın artık o oyuna ihtiyacı kalmayacaktı. On kişilik bir ekiple bir yılda tamamladık.” 

Highway Racer Pro, 2024’te ABD’de en çok indirilen mobil yarış oyunu oldu. 2025’te ise 45 ülkede “Racing” kategorisinde 1 numaraya yükseldi. Bugün Spektra Games, globalde bu türde faaliyet gösteren birkaç bağımsız stüdyodan biri. Şirketin değerlemesi 20 milyon dolara ulaşmış durumda. Danışman kendisini hâlâ “başarılı” olarak tanımlamıyor. Türkiye’den dünyaya iş üretmeyi umursuyor. “En zeki öğrenciler bu alana girmek istiyor. Biz de o potansiyelin doğru yönlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz.”

Hasan Burak Demir

27 • Kurucu, Feraset

Yapay zeka devriminde herkes teknolojiyi konuşuyor. “Ama biz onu insanın gündelik hayatına nasıl sokabileceğimizi düşündük” diyor Feraset’in kurucusu Hasan Burak Demir. Şirketin adını, İngilizce isimlere inat “Feraset” koymuş. “Güzel de oldu, dikkat çekti” diyor. Feraset, şu anda Türkiye’nin önde gelen yapay zeka mobil app şirketlerinden biri ama Demir’in ilk başarılı işi değil. 

Robert Kolej’den sonra Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun olan Demir, henüz 23 yaşındayken kurucularından olduğu Zerosum Games’i, dünya devi Zynga’ya satarak Türkiye’nin en genç teknoloji ihracatçılarından biri olmuştu. Feraset ile mobil oyun alanındaki deneyimini yeni bir boyuta taşıdı. “Feraset’i kurarken hedefimiz karmaşık sistemleri sade bir kullanıcı deneyimine dönüştürmekti” diyor. İki kişilik bir çekirdek ekiple kurulan Feraset, 2025’te Play Ventures ve 500 Startups’tan 4,5 milyon dolarlık yatırım aldı.. Şu anda 40 kişilik bir ekibe ulaşan şirketin Müzik.ai, Livensa, Hexa ve Aura gibi popüler yapay zeka tabanlı uygulamaları kısa sürede 40 milyona yakın kullanıcıya ulaştı.

Demir, bu büyümenin ardındaki enerjiyi hep aynı motivasyonla açıklıyor: Son kullanıcıya odaklanmak. Eğitim hayatı boyunca hep derece yapma hırsı olduğunu anlatırken bu hırsı hâlâ kaybetmediğini belli ediyor. “Türkiye’de doğup büyüdüm, Amerika’ya gitmek gibi bir hedefim hiç olmadı. Burada neler yapabilirim, buradaki yetenekleri nasıl değerlendirebiliriz, beni asıl heyecanlandıran bu. İlk şirketimi de burada kurdum, ikincisini de” diyor.

Hazal Evliyaoğlu

29 • Kurucu Ortak, The Purest Solutions

Hazal Evliyaoğlu’nun kariyerinde mühendislikten cilt sağlığına uzanan bilinçli bir dönüşüm var. Evliyaoğlu, Kocaeli Üniversitesi Endüstri Mühendisliği’nden ilk yüzde 10’da mezun oldu; bölüm asistanlığı yaptı, IEEE (Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) koordinatörlüğünü üstlendi ve bir dönem Yıldız Teknik Üniversitesi’nde eğitim aldı. Ardından Münih’e taşınıp TUM’da (Münih Teknik Üniversitesi) Sürdürülebilir Kaynak Yönetimi yüksek lisansını tamamladı. Bugün kozmetik şirketi The Purest Solutions’ın global operasyonunu Münih’ten yönetiyor.

Markanın ortaya çıkışı ise kişisel bir noktadan başlıyor. Hazal Evliyaoğlu, kendi cilt sorunlarına çözüm ararken ağabeyi Alim Ozan Evliyaoğlu ile 2020’de The Purest Solutions’ı kurmuş. Hedeflerini ise şöyle özetliyor: “Gereksiz vaatlerin değil, gerçekten işe yarayan içeriklerin olduğu bir marka yaratmak.” Bu nedenle şeffaflık politikalarını kuruldukları gün belirleyerek her yeni ürünün formülünü lansmanla birlikte kamuya açık paylaşmışlar. Kullanıcı geri bildirimleri ise yalnızca pazarlama için değil Ar-Ge’nin tam merkezinde konumlanıyor.

Evliyaoğlu’nun sürdürülebilirlik yaklaşımı, marka kültürüne yön verenler arasında. Türkiye’nin ilk plastiksiz kargo sistemlerinden birini hayata geçirdiler. Ürün bittikten sonra ambalajın atılmak yerine yeniden doldurulmasını sağlayan refill sistemini ise tamamen kendi kaynaklarıyla geliştirmişler. Bugün The Purest Solutions, 50’den fazla ülkede satılan bir cilt bakım markasına dönüşmüş durumda. Evliyaoğlu kararlarını sezgiye değil veriye ve kullanıcıya dayandırıyor. Ona göre başarının formülü açık: Bilimsel içerik, şeffaf iletişim ve sürdürülebilir üretim.

Selin Geçit

27 • Sanatçı

Herkes onu “Yalancı Bahar” yorumuyla tanıdı. Sertab Erener ile aynı sahneyi paylaştı. UEFA Champions Fest sahnesine çıktı.  Kariyerindeki en önemli gelişmelerden biri de 2022’de “Enemies” düetiyle Times Square’in göbeğinde yer alan ilk Türk kadın sanatçı ünvanını kazanması oldu.z

Selin Geçit, kendini bildiğinden beri sahneyi seviyor. Henüz dört yaşındayken müziğe olan yatkınlığını fark eden babasının “Şimdi taşlar yerine oturuyor” dediğini söylüyor. Çocukluk yılları tiyatrolarla, müzikallerle ve kesintisiz bir çalışma disipliniyle şekillenerek adım adım profesyonelliğe dönüştü. Bu tercihler, onu Londra’daki BIMM Universitesi’nde ‘yaratıcı müzisyenlik’ programıyla buluşturdu.

Geçit’in müzikal tarzı tek bir kategoriye sığmıyor. Pop, indie ve R&B ritimlerinin arasında özgürce dolaşıyor; tek bir durakta kalmak hiç ona göre değil. Bu devinim, yaşam tarzına da sirayet etmiş. Yıllardır farklı ülkeler arasında gidip geldiği için hiçbir yere tam anlamıyla ait hissedememek, başlangıçta onu tedirgin etmiş. Fakat sonra bu duyguyu kendi hikayesinin ham maddesi olarak görmeyi başardı. Şarkılarındaki çeşitlilik, bu aidiyetsizlik hissinin bir yansıması. 

Seslendirdiği şarkıların sözleri çoğunlukla kendisinin. Bestelerin yapımında yer alıp kliplerin kreatif dünyasını bizzat kuruyor. Temposu sıkı ama ritim değişiyor. Bazen 25 gününü stüdyoda geçirecek kadar yoğun, bazı dönemlerde de kendini dinlemek için es veriyor. Bu iniş çıkışlar ona göre yaratıcı sürecin doğal akışı. Gelecek planlarını yalnızca Türkiye’ye değil global sahneye göre kuruyor. En büyük hayali, Miley Cyrus ya da Steve Wonder gibi isimlerle çalışmak.

Zehra Güneş

26 • Sporcu

Zehra Güneş’e göre sahadaki rekabet kadar hayattaki direnç de önemli. “Bütün gün çalışıp anne olan kadının da, tüm gün çocuk bakan kadının da mücadelesi kıymetli. Biz sadece daha görünür olan taraftayız” derken, milli formayı giydiğinde aklından geçen cümleyi de ekliyor: “Türk kadını olduğunu unutma; mücadele senin ruhunda var.” Çocukluğunda uzaya gitme hayalleri kuran Güneş, 12 yaşında VakıfBank altyapısındaydı; bugün ise kulübün kaptanı. Voleybola başladığı ilk günü anlatırken hâlâ heyecanlanıyor: “VakıfBank A Takımı’yla çıktığım ilk antrenmanı unutamıyorum, Ay’da yürüyormuş gibi hissetmiştim.”

Başarılarının merkezinde kendi potansiyeli üzerine bitmeyen soruları var. “Neyi daha iyi yapabilirim, nerede tökezledim, nasıl kazandım, neden kaybettim?” sorularını yalnızca antrenörleriyle değil, takım arkadaşlarıyla ve psikoloğuyla da konuşuyor. Ona göre başarı, takım oyununu saha dışına taşıyabilmekten geçiyor. Ailesinin desteği ise çok kıymetli. Çocukluğunda imkanlar sınırlı olmasına karşın annesi her gün üç vasıta değiştirerek onu antrenmanlara götürerek baskı kurmadan yalnızca güven vermiş. Bugün hâlâ her maçında, tribünde aynı kararlılıkla yanında. Zehra için disiplin ve tutku birbirinden ayrılmıyor. Paris Olimpiyatları öncesi ameliyat olması gerektiğinde, kadrodan çıkacağının bilinciyle günde sekiz saat tedavi gördüğü dönemi hatırlıyor. UNICEF Çocuk Hakları Savunucusu olarak da yoğun bir takvim yürütüyor; boş zamanlarında film izleyip kitap okuyor.  Gelecek hedefi: Kulübüyle tüm kulvarlarda kupa kaldırmak ve 2028 Los Angeles Olimpiyatları’nda kürsüye çıkmak.

Baran Kala - Sarp Kala

27 • Kurucu Ortaklar, BAHS

Baran ve Sarp Kala, kendi hayatlarında yaşadıkları “sağlıklı ve pratik besine erişim” sorunundan yola çıkarak BAHS markasına imza atan iki kardeş. İlk ürünleri bir protein bar olsa da asıl yolculuk, öğün tozu Ar-Ge’siyle şekillenmiş. İki kardeşin girişimcilikle tanışması ise pandemiden önce, bambaşka bir teknoloji girişimine dayanıyor. Bugün o deneyimindeki hatalarının onları daha planlı, daha dayanıklı iki kurucuya dönüştürdüğünü anlatıyorlar.

Sarp, HEC Lausanne mezunu; yurt dışında eğitimin en büyük katkısının vizyon kazanmak olduğunu düşünüyor. Baran ise Sorbonne’daki eğitimini yarıda bırakıp Türkiye’ye dönmüş. 2021 yılında kurulan BAHS aynı zamanda bir kardeşlik düzeni: Baran stratejiyi çizerken Sarp operasyonu yönetiyor; biri eksik kaldığında diğeri tamamlıyor. Diğer kurucu ortaklar Hüseyin Şimşek ve Akın Özpınar da hâlâ ekibin içinde ve ikili için bu kolektif bilinç çok anlamlı. Baran’ın bu konuda kısa bir cevabı var: “Bir start-up için fikir mi, ekip mi derseniz… Ekip derim.”

BAHS, “sağlıklı yaşam bir trend değil, kültür” yaklaşımıyla ilerliyor. İkili, vegan ve glutensiz ürünleri, bu kavramlar henüz bu denli yaygınlaşmadan önce piyasaya sürdü. Sarp, “O zaman veganizm çok dar bir pazar olarak görülüyordu” diyor. Sürdürülebilirlik şirketin ticari stratejisinden çok kurucuların kişisel prensibi; içeriklerden fiyatlamaya, Ar-Ge’den dağıtıma kadar bütün kararları bu çizgide alıyorlar. Önlerinde Avrupa’da kaliteyle, Orta Doğu ve Asya’da pratik çözümlerle büyüyen bir yol var. Hedefleri 2028’de 80 milyon dolar ciroyu aşmak. Hızlı gidiyorlar ve iş dışında bile işten uzaklaşmıyorlar. Baran’ın tek cümlesi bu durumu özetliyor: “Tatillerden nefret ederim; yaptığım iş beni yormuyor, aksine dinlendiriyor.”

Dilara Kaplan

29 • Kurucu Ortak, Orbina

Dilara Kaplan, gündüz kurumsal projelerde çalışıyor; akşamları ise maaşıyla fonladığı iki ‘junior’ yazılımcıyla kendi yapay zeka modelini inşa ediyordu. Bugün şirketi Orbina, Google, Microsoft ve AWS’ten toplam 1 milyon dolarlık bulut hibesi alan; Allianz, DenizBank, Kiwi ve Aslı Bisiklet gibi markaların müşteri deneyimini yöneten bir teknoloji platformuna dönüştü.

Kaplan çocukluğunda sessiz olduğunu ama çok iyi gözlem yaptığını belirtiyor. Balıkesir Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler okurken Bandırma’da dört yıl boyunca binlerce genci buluşturan etkinlikler organize etti; topluluk yönetiminin dinamiklerini o yıllarda öğrendi. Mezuniyet sonrası Bilişim Vadisi ve Yıldız Teknopark’ta teknik projelerde görev aldı; teknolojinin altyapısını ve disiplini burada edindi. Orbina ilk kurulduğunda bir içerik platformuydu. Ancak markalarla yapılan testler, gerçek ihtiyacın başka bir yerde olduğunu gösterdi. Kaplan ve ekibi binlerce Türkçe veriyi işleyerek modeller eğitti ve Türkçe konuşabilen yapay zeka ajanları geliştirdi. Bu pivot, Orbina’nın kaderini değiştirdi. Bugün şirket, müşteri deneyimini birkaç dakika içinde çözüp yöneten yapay zeka modelleriyle çalışıyor. Kaplan, tüm bu süreç boyunca kişisel olarak büyük risk aldı. 2023 sonunda bir girişim sermayesinden 100 bin dolarlık borç alarak ekibini kurdu; aylarca maaş almadan çalıştı. Şimdi ise şirket, aynı tutara yaklaşan aylık tekrarlayan gelir seviyesine geldi. Orbina’nın 15 kişilik bir ekibi bulunuyor ve Kaplan’ın en büyük hedeflerinden biri şirketinde  kadın mühendis sayısını artırmak.

Oğulcan Lider Kara

27 • Danışman, Corpera Consulting

Erken yaşta para kaybetmek çoğu insan için caydırıcı olabilir. Lider Kara için tam tersi geçerli. Kara’nın finans piyasalarına ilgisi bir İnternet forumunda rastladığı yatırım stratejileriyle başladı. Liseye giderken dayısının yatırım hesabında işlem yaparak deneyim kazandı. “O yaşta para kaybetmek, bir stratejinin sınırlarını öğrenmenin en hızlı yoluydu” diyor. Finansal sistemin rakamların ötesinde insan davranışıyla şekillendiğini o zamanlar kavradığını anlatıyor.

İstanbul Üniversitesi’nde Amerikan Kültür ve Edebiyatı eğitiminin ardından Koç Üniversitesi’nde işletme yüksek lisansı yapan Kara, Yale Üniversitesi’nin düzenlediği ‘Global Stock Trading Competition’ yarışmasına katıldı. Bu yarışmada, üst üste iki yıl dünya birincisi oldu. İlk senesinde agresif, yüksek hacimli bir al-sat stratejisi izlemiş. İkinci seferde tam tersi, uzun vadeli ve temkinli... İki farklı stratejiyle birincilik kazanmak yatırım dünyasına bakışını netleştirmiş: “Yatırımda en büyük avantaj, belirli bir kalıba saplanmamak. Piyasayı kendi doğasında okumak.” Kara, sosyal medya, haber siteleri ve finansal forumlardan gelen veriyi tarayıp finansal araçlar hakkındaki kullanıcı eğilimlerini ölçüyor ve skorluyor. Sonra bu skoru fiyat hareketleri ve volatilite ile karşılaştırıp aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakıyor.

Ona göre “Yapay zeka insanların veriye ulaşımını hızlandırıyor ama muhakeme ve tahmin yürütme hâlâ insanın alanı. Piyasalar doğası gereği insan davranışını yansıtıyor.” Elde ettiği birincilikler sonrasında Oğulcan Lider Kara’ya yatırım bankacılığı alandaki pozisyonlar için “headhunter”lar ulaşmış. ABD’den gelen teklifleri geri çeviren Kara, bireysel yatırımcıların da kurumsal seviyedeki gelişmiş analiz araçlarına erişebilmesini hedeflediklerini söylüyor. Amaçlarının yatırımcıya yalnızca mali tabloları değil, büyüme trendlerini, sektör karşılaştırmalarını ve makro bağlamı birlikte değerlendirebileceği bütüncül bir analiz imkanı sunmak olduğunu vurguluyor. “Birinci olduktan sonra hep ‘Şimdi ne var?’ diye sordum kendime” diyor. “Sanırım beni çalışmaya iten şey, hep bir sonrakini merak etmek!”

Berk Keklik

25 • İçerik Üreticisi

Sosyal medyanın hızla yeni şöhretler yarattığı bir dönemde, mizahını kendi anlatı evrenine dönüştürerek öne çıktı. Kısa videoların anlık tüketildiği bir dünyada üretimini gözlem ve karakter inşası üzerine kurması onu farklı kılan özellikler arasında. Bu hikayenin temeli ise lise yıllarında sahneye çıktığı tiyatro günlerine ait; ileride yaratacağı karakterlerin dili ve tonu da tam burada şekillendi. Bugün Keklik, sosyal medyada 4,6 milyon takipçisiyle kendi jenerasyonunun en güçlü dijital anlatıcılarından biri.

Metroda çektiği “Duraktan Durağa” serisi, geniş kitlelerle kurduğu bağın ilk ciddi adımıydı. Gündelik hayatın küçük anlarını yeniden kurma becerisi, bu projeyle belirginleşti. Üretim sürecinin çıkışını ise şu cümlesi özetliyor: “Fikirler aklıma zaten her yerde geliyor, çünkü Türkiye’deyiz, malzeme bol.” Keklik, dijital dünyanın teorik tarafını daha iyi kavramak için Bahçeşehir Üniversitesi’nde reklamcılık okumaya başladığını anlatıyor. Böylece sahada kurduğu pratik yaratım diline bir de akademik çerçeve ekliyor. Öğretmen bir anne ve eski milli güreşçi bir babaya sahip olması, disiplin ve dayanıklılık açısından güçlü bir arka plan sağlamış.

Yaratıcılığını korumak için zaman zaman bilinçli olarak sade rutinine dönüyor; böylece yeni fikirlerin filizlenmesi için kendine alan açıyor. Tanınırlığın getirdiği değişimler ise onu giderek daha çok ailesine ve kendi iç sesine yaklaştırıyor. Geleceğe dair hayali net: Kısa videoların hızına rağmen kalıcı işler üretmek ve yarattığı her karakter için ayrı bir film çekerek dijitalden sinema uzanan güçlü bir dünya kurmak.

Berkay Koçak

28 • kurucu, Bridgesoft

Bridgesoft’un kurucusu Berkay Koçak, “Bir yazılım bilgisi nasıl optimize ediliyorsa tarımda da kaynak aynı hassasiyetle kullanılmalı” diyor ve ekliyor: “Bizim yaptığımız yalnızca doğru yere ilaç atmak değil; yanlışın sistemden kalkmasını sağlamak.” Yedi yaşında bilgisayar kodlarıyla tanışan Koçak, Yeditepe Üniversitesi’ndeki Bilgisayar Mühendisliği eğitiminin ardından, bir Alman teknoloji şirketinde çalışırken Türkiye’deki tarım süreçlerinin hâlâ büyük ölçüde geleneksel kararlarla yürütüldüğünü fark etti. Bu gözlem, onu teknolojiyi verimliliğe dönüştürecek yolları aramaya itti. Böylece 2021’de yapay zeka ve sensör teknolojisini tarlalara taşıyan Bridgesoft’u kurdu. Şirketin geliştirdiği Smart SprayX/PRO sistemi, traktörlere monte edilen kamera modülleriyle tarlayı milisaniyeler içinde tarıyor; bitkiyi yabancı ottan ayırıyor ve yalnızca gerekli alanlara ilaçlama yapıyor. Böylece kimyasal tüketimi yüzde 90 azalırken su ve yakıt tasarrufu sağlanıyor. Sistem, bulut tabanlı analiz altyapısıyla çalışıyor. Çiftçiler topladıkları verileri çevrimiçi panelden izleyebiliyor, ürün türüne ve toprak yapısına göre ilaçlama aralıklarını ayarlayabiliyor. Yazılım her sezonun yeni verileriyle kendini yeniden eğitiyor.

Bridgesoft, TAGEM (Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) işbirliğiyle Türkiye’nin farklı bölgelerinde pilot uygulamalar yürütülüyor. İngiltere’de de yeşil tarım fonlarından ve saha erişim ağlarından yararlanan şirket, “Smart SprayX” ve “Smart FertiX” adını verdiği akıllı ilaçlama ve sıvı gübreleme sistemleriyle büyüyor. Hedef, Avrupa pazarında yerli üretimle rekabet eden çevreci tarım teknolojilerini yaygınlaştırmak. Koçak’a göre “Yapay zekayı masa başından sahaya indirdiğinizde, teknolojiyle doğa arasında yeni bir dil kuruluyor.”

Çağan Koyun

21 • Kurucu, Spark

Çağan Koyun, 20 yaşında Spark SuperApp’i kurarak e‑mobilite alanında Türkiye’nin ilk kurumsal elektrikli taşıt tanıma çözümünü geliştirdi; milyonlarca kullanıcıya ulaştı. O, kendini sadece girişimci değil “vizyoner” olarak tanımlıyor; çünkü onun için üretmek bugünü değil, geleceği hedeflemek demek. Bu bakış açısını ise lise yıllarında kurduğu FRC robotik takımında, ardından Teknofest’in elektrikli ve otonom araç yarışmalarında kazanmış. Koyun, erken yaşta kurduğu AI-TT (Artificial Intelligence Technologies) takımıyla araç algılama, makine öğrenimi ve otonomi teknolojileri üzerinde çalıştı; elektrikli araçlardan insansız hava araçlarına uzanan bir teknik altyapı edindi.

Bu birikim, üniversiteye başladığında Spark’ın doğmasına yol açtı. Spark, elektrikli araç kullanıcılarına şarj istasyonlarını, rota planlamayı, yol yardım ve sigorta hizmetlerini tek noktadan sunan bir mobilite super app’i. Elektrikli araç sayısının hızla arttığı dönemde regülasyonları, kullanıcı davranışlarını ve sektör boşluklarını analiz ederek yola çıkan Koyun, uygulamayı Avrupa’da 575 bin şarj istasyonuna entegre edebilen bir noktaya taşıdı. Koyun bugün Spark’ı farklı platformlara entegre ederek büyütmeyi hedefliyor.

Genç yaşta girişimcilik ekosisteminin zorluklarını da yakından tanımış. “Ucuz iş gücü, kullanışlı beyin” muamelesinin yaygın olduğunu söylüyor. En büyük kırılma noktası ise yanlış yatırımcı deneyiminden sonra, teknoloji dünyasında 40 yıllık geçmişi olan İsmet Koyun ile yollarının kesişmesi olmuş. Onu “kurtlar sofrasında bir omurga” olarak tanımlıyor. Bu ortaklık, Spark’ın küresel entegrasyonlarını da hızlandırdı. Çağan Koyun için başarı, hızlı büyüme değil; değer üreten, sürdürülebilir bir yol açmak.

Büşra Köksal

25 • Kurucu, PM Biomaterials

Bilime duyduğu çocukluk merakı ve azmi sayesinde Büşra Köksal, 20’li yaşlarında petrokimya sektörünü dönüştürmeye çalışan genç bir sanayici oldu. Hayali akademisyenlikti; ancak bir akademisyeninin yönlendirmesiyle başvurduğu Hamdi Ulukaya Girişimi, hayatının kırılma anıydı. New York’ta aldığı eğitim ve Chobani fabrikasında gördükleri ona yeni bir hedef çizdi: “Benim malzemem de bir gün bu üretim hatlarında olmalı.” 

Bugün kurucusu olduğu Plastic Move ve PM Biomaterials, atık nişastadan üretilen, mevcut polimerlerle yüzde 60’a kadar karışabilen biyobazlı ve geri dönüştürülebilir bir “joker malzeme” geliştiriyor. Ama Köksal’ın farkı sadece malzeme üretmek değil; şeffaflığı iş modelinin merkezine koyması. ‘Greenwashing’e izin vermiyor, markalara doğru beyan zorunluluğu getiriyor. Türkiye’de genç ve kadın bir üretim girişimcisi olmanın mental zorluklarını da saklamıyor; yine de ülkenin potansiyeline güveniyor: “Türkiye, sopayı dikseniz yeşerecek kadar bereketli.” Bugün büyük kimya şirketleriyle masaya oturan Köksal’ın 30 yaşından önce en büyük hedefi geliştirdiği malzemeyi petrokimya tesislerine sokmak. “Eğer o tesislere girersek yaptığımız etki tüm dünyayı sarar.” Köksal için başarı kariyerden çok daha derin bir şey: “Başarı, hayal ettiğin karakter olabilmek.”

Motive

25 • Müzisyen

Motive, gerçek adıyla Tolga Can Serbes, 11 yaşında duyduğu bir şarkıda kendi duygularını bulduğunda müziğin hayatındaki yerini keşfetti. Onun için rap, bir iletişim biçiminden çok onu harekete geçiren içsel bir güç. Rap müzisyeni Tepki ile tanıştıktan sonra MOB Entertainment’a dahil olması ve “Çekmece Flow” ile sahneye çıkması, bu serüvenin ilk adımıydı. 2020’de yayımladığı “Makaveli” albümüyle dikkatleri çekti; 2022’de çıkan “22” isimli albümü Spotify Top 10 listesinde altıncı sıraya kadar yükselerek geniş kitlelerin beğenisini kazandı. Baskıyı bir yük olarak değil, bir “benzin” gibi kullanıyor; temsil ettiği kitlenin de ona sorumluluk değil, motivasyon gücü verdiğini belirtiyor.

Motive’nin üretim disiplininin de kendine göre kuralları var: Bir şarkıya ikinci kez oturduğunda finali hissedemiyorsa o şarkı bitmiyor. Stüdyo onun için bir süreklilik alanı; istikrarla geri dönmeyi, uzun uzun çalışmayı seviyor. Hikayeyi kurarken de her parçanın kendi dilini seçmesine izin veriyor. Ona göre karmaşık bir ritim mi yoksa sade bir anlatım mı gerekeceğini belirleyense şarkının kendisi. Bugün geldiği noktayı sürpriz olarak görmüyor; “10’lu yaşlarımda kurduğum hayaller, şu an gerçeklerim oldu” sözü ise başarısındaki uzun vadeli bir vizyonun yansıması.

Defne Özcan

17 • Pilot Adayı

Türkiye’de solo uçuş gerçekleştiren en genç kadın pilot adayı olan Defne Özcan, mühendislerin arasında büyüyen genç bir kız. Tam da bu nedenle “Mühendis olacağım” farkındalığına sahip. Ancak lisede katıldığı online mühendislik programlarında iki nokta onu hayal kırıklığına uğratmış; ekran başındaki kız sayısının neredeyse yok denecek kadar az olması ve yaşatılan “buraya ait değilsin” hissi. Böylece Özcan var olan eşitsizliği görünür kılmaya karar verdi. Önce sosyal medya üzerinden “Aklım Havada” adını verdiği bir inisiyatif başlattı; ancak paylaşımların sınırlı kaldığını görünce daha güçlü bir adım gerektiğini hissetti. Bu iş için pilotluğu seçme nedenini ise şöyle açıklıyor: Havacılık hâlâ dünyanın en erkek egemen alanlarından biri ve bu alanda bir ilki başarırsam mesajım çok daha geniş kitlelere ulaşmış olacaktı.”

Özcan, 15 yaşında sportif havacılık eğitimine başladı. Teorik eğitimlerin ardından Ultralight Pilot Lisansı (UPL) sürecine dahil oldu ve 19’uncu saatinde solo uçuş yapma yetkinliğini kazandı. Sabahın altısında kalkıp akşama dek yoğun uçuşlarla geçen bir süreç… Cumhuriyet Bayramı’ndan iki gün önce tek başına havalandı ve böylece Türkiye’nin en genç solo uçuş yapan kadını oldu. Ardından gelen medya ilgisi ise tahmin ettiğinden büyüktü. Altı ay sonra bir sürpriz daha yaşadı: Time dergisinin “Yılın Kızları” listesine seçildiğini öğrendi. Time ve LEGO iş birliğinde hikayesinin “legolaştırılması” ise onu dünya çapında görünür kıldı. Bugün temel hedefi, makine mühendisliği. Erkek egemen alanlarda cesaret kırıcı sözler duyduğunu ancak bunun onu etkilemediğini söylüyor: “Tanımadığım insanların ne düşündüğü önemli değil; ben amacımı biliyorum.”

Furkan Öztürk

29 • Bilim İnsanı

Furkan Öztürk, bilime yeni adım atan gençlere şu tavsiyeyi veriyor: “Nev-i şahsına münhasır bireyler olsunlar. İlgi ve tercihlerini kendileri belirlesinler. Çevrenin kendilerini sıradanlaştırmasına karşı dirensinler.” Kendi yolculuğu da böyle başladı. 2014’te üniversite sınavında Türkiye 37’ncisi olmasına rağmen farklı bir bölüme değil, Bilkent Fizik’e yönelme kararı tartışma yaratmıştı. Lisans yıllarında Indiana Üniversitesi, ETH Zürih ve Harvard’da staj yaptı; yoğun madde fiziği üzerine araştırmalar yürüttü ve ilk makalesi American Physical Society dergisinde yayımlandı. 

Harvard’dan gelen davetle 2018’de doktoraya başladı. Üç yıl atom, molekül ve optik fiziği çalıştıktan sonra yönünü yaşamın başlangıcı araştırmalarına çevirdi. Dimitar Sasselov’la yürüttüğü tez çalışmasında, canlılardaki moleküler yönlülük sorununa 175 yıldır aranan açıklamayı getirerek homokiralite problemini yeni bir fizik–kimya–jeoloji çerçevesinde ele aldı. Doğal manyetik minerallerle RNA öncüsünün tek ayna görüntüsünü üretmeyi başaran deney dizisi Science tarafından “çığır açıcı” olarak duyuruldu; Nobel ödüllü Jack Szostak araştırmayı alanın en makul çözümü olarak değerlendirdi. Harvard’ın Goldhaber Ödülü’nü kazandı.

Cambridge King’s College’de yürüttüğü bir yıllık bağımsız çalışmaların ardından, 2025’te 28 yaşındayken Caltech’e profesör olarak atandı ve yaşamın başlangıcı ile yaşayan sistemlerin fiziğine odaklanan Öztürk Lab’i kurdu. Laboratuvarında erken Dünya koşullarının kimyasal süreçlerini, karmaşık doğal sistemlerin fizik ilkelerini ve biyolojik organizasyonun sınırlarını araştırıyor. Los Angeles’ta yaşayan Öztürk; bilim kadar sanat, klasik müzik, koşu, jiu-jitsu ve seyahatle ilgileniyor. Kendi tarzını ise tek cümleyle özetliyor: “Yönlendirilmekten pek hoşlanmam; yanlış bile olsa o yanlışı kendim yapmayı, başkasının yönlendirmesiyle yaptığım doğruya tercih ederim.”

Nehir Özzengin

20 • Piyanist, Besteci

Piyanonun başına geçtiğinde henüz dört yaşındaydı. Nota okumayı bilmeden tuşlara bastığı o ilk ders öğretmeninin dikkatini çekmeye yetmiş. Yaşar Üniversitesi’nde başladığı piyano eğitimine, 15 yaşında tam puanla kabul edildiği dünyanın en saygın konservatuvarlarından Almanya’daki Karlsruhe Müzik Üniversitesi Piyano Bölümü’nde devam ediyor.

Bugüne kadar aralarında İtalya, Belçika, Sırbistan, Lüksemburg ve Slovenya’nın da bulunduğu ülkelerde düzenlenen yarışmalardan 14 uluslararası ödülle dönen genç sanatçı, “Umuda Haykırış” adlı eserini hastalıklarla mücadele eden çocuklara adadı. O süreç, sanatın kişisel bir ifade olmaktan çıkıp toplumsal bir sese dönüşebileceğini fark ettiği dönüm noktası oldu. “Yaratımın belirli bir zamanı yok” diyor. “Sabahın sessizliği ya da akşamın dinginliği... İlham, ritmini bulduğunda geliyor.” Bazen bir film sahnesi, bazen doğanın hareketi, bazen bir çocuğun sesi yeni bir eserin başlangıcı. Klasik altyapısını folk, blues ve Türk ezgileriyle harmanlayarak özgün bir ses kuruyor. Yoğun prova ve konser dönemlerinde kısa yürüyüşler, dengeli beslenme, nefes çalışmaları olmazsa olmazlarından. “Beden ve zihin uyumu olmadan sahneye çıkmam” diyenlerden. Akbank’ın 75’nci yılı için bestelediği proje, müzikal olgunluğunu gösteren en özel işlerinden biri oldu: “Bir kurumun hafızasıyla kendi sesimin birleştiği andı” diyor. Kız çocuklarına da bir mesajı var: “Kimsenin size sınır çizemeyeceğini unutmayın”.

Toprak Razgatlıoğlu

29 • Motosiklet yarışçısı

Üç kez Dünya Superbike Şampiyonu olan Toprak Razgatlıoğlu için her yarış bir hayat dersi gibi. “Düşsen de kalkmayı, kaybetsen de yeniden başlamayı öğreniyorsun. En önemlisi, kazandığın zaman mütevazı kalmayı.” Toprak Razgatlıoğlu’nun motor sporlarına başlaması, Sakarya’da babasının atölyesinde küçük bir 50 cc motosikletle yaptığı ilk denemelere dayanıyor. Onu hem bu spora hem de pist kültürüne erken yaşta taşıyan “Tek Teker Arif” olarak tanınan babasının gösterileri. Razgatlıoğlu, babasının dünya şampiyonluğu hayalini gerçekleştirerek Superbike’ta üç kez zirveye çıktı. 2015’te Avrupa Superstock 600 şampiyonluğu ve 2021’de ilk dünya şampiyonluğunu kazandı. 2024’te BMW ile “imkânsız” görülen şartlarda yeniden zirveye, şampiyonluğa ulaştı ve MotoGP kapısı ona açıldı. Razgatlıoğlu’na göre en büyük destekçileri ailesi, Kenan Sofuoğlu’nun rehberliği ve Red Bull ekibiyle uzun yıllara dayanan iş birliği...

Günlük rutininde erken başlayan antrenmanlar, fiziksel olduğu kadar zihinsel dayanıklılığı da kapsıyor. Yarış dışı zamanlarda denge antrenmanları, simülasyon çalışmaları yapıyor. Piste çıktığında ise tüm stres kayboluyor. MotoGP’de ilk hedefi adaptasyon; orta vadede podyumlar ve şampiyonluk mücadelesi. Türkiye gibi motor sporlarının sınırlı görünürlükte olduğu bir ülkeden dünya zirvesine çıkmanın sorumluluğunu duyuyor ve genç sporcular için bir yol açmak ve Türk bayrağını her pistte temsil etmeye devam etmek istiyor. Razgatlıoğlu’nun bu spordan öğrendiği üç temel değer var; sabır, azim ve mütevazılık. Ona göre gerçek başarı, pistte olduğu kadar karakterde de çizgisini koruyabilmek.

Zeynep Sönmez

23 • Sporcu

Topun sesiyle yankılanan, zamanla gerçekte kendine karşı oynanan bir mücadele… Zeynep Sönmez’in tenis kariyeri, altı yaşında bir oyun alanında başladı.  Her gün biraz daha hızlı koşmak ve biraz daha isabetli vurmak isteği, bugün de onu sahaya çıkaran temel motivasyon. İlk Grand Slam maçında onu en çok etkileyen şey kortun büyüklüğü değil, sessizliği olmuş; kalabalığın ortasında kendi iç sesini duyduğu an.

Kariyerinde unutamadığı diğer anlar arasında 2023 Roland Garros ön elemelerinde üç maç kazanıp Grand Slam ana tablosuna adım atması ile 2024’de gelen ilk WTA şampiyonluğu var. Yine de en önemli dönüm noktalarının kayıplardan sonra geldiğini söylüyor; çünkü her yenilgi ona sabrın önemini göstermiş. WTA sıralamasında 69’uncu basamağa yükselmesi ise yalnızca bir kilometre taşı değil, kendisine “buraya aitim” dediği bir eşik. O, bundan sonrası için rakamlar kadar yolculuğun kendisine de odaklanıyor: İlk 50 hedefi, Grand Slam’lerde ikinci hafta hayali ve bunların ötesinde insan olarak büyüdüğünü hissedeceği bir kariyer.

Kort dışında genç sporculara yol gösterme isteği, spor psikolojisine duyduğu merak ve zihinsel dayanıklılığa dair yaptığı okumalar yolunu çiziyor.  Türkiye’de tenisin çok yaygın olmadığı bir ortamda ilerlemek, çoğu zaman yalnızlıkla baş etmeyi gerektirmiş, fakat o yalnızlığı zamanla içsel bir güç kaynağına dönüştürmüş durumda: “En zoru, inananların az olduğu bir yerde inanmaya devam etmekti. Bazen korttan çok yalnızlıkla mücadele ettim. Ama o yalnızlık beni olgunlaştırdı. Bir noktada anladım ki insanın inancı dış desteğe değil, iç huzuruna dayanmalı.”

Umutcan Sürücü

25 • THY, Uzman Yardımcısı

Umutcan Sürücü, hukuk mezunu olmasına rağmen kariyerini teknolojiye ve havacılığa doğru şekillendiren genç bir ekip lideri. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okurken girişimciliğe yöneldi ve ilk başarısı, Teknofest’te geliştirdiği valiz hasar tespit projesiyle kazandığı Türkiye birinciliği oldu. Bu başarı ona havacılıkta yeni bir kapı açtı. Hatay Depremi’nde havalimanlarının kapanmasıyla yaşanan krizleri izlerken aklında kritik bir soru belirdi: “Uçaklar ani bir kapanmada nereye yönlendiriliyor?” İstanbul Havalimanı’nın artacak uçuş trafiğini düşününce, bunun sistematik bir çözüme ihtiyaç duyduğunu fark etti.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın yarışmasına ekibiyle katıldı; proje Türkiye üçüncüsü oldu. Asıl dönüm noktası ise Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO), Birleşmiş Milletler nezdindeki inovasyon yarışmasıydı. Belgelerin kaybolduğu, vize krizlerinin yaşandığı, ekibin dört farklı ülkede olduğu zorlu bir süreç... Ancak Sürücü’nün deyimiyle onları bir arada tutan “inanmak”tı. Sonuç: Yeditepe Üniversitesi’nin yapay zeka tabanlı hava trafik sistemi projesine birincilik ödülü geldi ve Türkiye bu yarışmada ilk kez dereceye girmiş oldu. Projeleri, meteorolojik krizlerde uçakların hangi havalimanına yönlendirileceğini yapay zekayla saniyeler içinde öneren bir sistem. Bugün hâlâ telefonla çözülen kapasite kontrollerini otomatikleştirerek trafik sıkışıklığını, yakıt kaybını ve riskleri azaltıyor. Tam otonom değil; nihai karar insanda kalıyor. “Artacak uçuş ve drone trafiği için bu artık zorunluluk olacak” diyor. Sürücü’nün hedefi net: Projeyi bir - iki yıl içinde Türkiye’de hayata geçirmek ve ardından dünya havalimanlarına taşımak.

Alperen Şengün

23 • Sporcu

Alperen Şengün, iyi bir basketbolcu olmanın gerektirdiği pek çok niteliği tek bir profilde topluyor. Karar verme hızının yüksekliği, post oyunundaki sezgisi ve pas zamanlamasındaki doğal ritmi, onu hücum akışında belirleyici bir rolde.

Şengün’ün basketbola yönelmesi, kardeşini izlerken hissettiği merakla başladı. Bandırma Kırmızı’daki ilk profesyonel sezonu gelişimin temel taşını oluşturdu. Ardından Beşiktaş’ta gösterdiği performans hem Türkiye liginde hem de uluslararası çevrelerde dikkat çekti. Bu çıkış, onu 2021 NBA Draftı’nda 16’ncı sıradan Houston Rockets’a taşıdı. Şengün’ün oyunu, klasik pivot tanımını esneten bir yapıya sahip. Post bölgesinde çözüm üretebilen; aynı pozisyondan oyun kurucu rolüne geçebilen; temas altında dengesini kaybetmeyen bir ‘uzun’ o. Takım arkadaşlarını besleyen pas açıları, alan yaratma becerisi ve oyunu okuma hızı onu en iyilerden biri yapıyor.

2025’te NBA All-Star seçilmesi ve A Milli Takım ile EuroBasket’te gümüş madalya kazanması, kariyerinde hem bireysel hem kolektif anlamda yeni bir eşik. Bir dönem “Baby Jokić” benzetmeleri yapılsa da Şengün son yıllarda oyun stilini o etiketten bağımsızlaştıran, kendi temposunu ve karakterini oluşturan bir çizgide. Houston Rockets’ın yeniden yapılanma döneminde üstlendiği rol de bu dönüşümün parçası. Takımın hücum düzeninde yalnızca fiziksel bir hedef değil; pas trafiğinin başladığı, hücum seçimlerinin şekillendiği bir merkez o.

Asiye Bahar Tabanlı

25 • Kurucu, Turkishe

Köyceğiz’de büyüyen Asiye Bahar Tabanlı, Türk-Alman Üniversitesi’nde Moleküler Biyoloji okurken genç kadınların sesinin daha gür çıkması gerektiğini fark etti. 18 – 25 yaş arası genç kadınlar için eğitim, mentorluk ve liderlik programları sunan bir dayanışma alanı yaratmak istedi. Böylece Turkishe doğdu. Kısa sürede 20 bini aşkın genç kadına ulaşan girişim, şehir bazlı temsilciliklerle büyüyen bir topluluğa dönüştü. Eğitim programları, mentörlük desteği ve geniş profesyonel ağı ve kurum iş birlikleri sayesinde binlerce genç kadının hayatına dokunuyor. Amiral gemisi etkinlikleri “Var Mısın Zirvesi”, her yıl yüzlerce genç kadını rol model liderler, girişimciler ve uzmanlarla bir araya getiriyor.

Adımları test etmek, olasılıkları görmek, işe yarayanı büyütmek… Asiye Bahar Tabanlı’nın karar alma süreci, satranç disiplininin etkilerini taşıyor. “Denemek başarısızlık değil, öğrenme biçimi” diyenlerden. Tabanlı’nın liderlik anlayışı hiyerarşiden yana değil, alan açmaya dayalı: “İyi fikir uygun zeminde çoğalır” inancında. Zorlandığı dönemlerde olumsuz dış seslerin kendi iç sesine dönüşmemesi için güçlü bir mücadeleye giriştiğini söylüyor. Bu süreci görünür kılmak için de “Yapabilirsin” adını verdiği podcast’i başlattı. “Çünkü herkesin hayatında ‘Yapamazsın’ diyen sesler çok fazla. “Kirke’nin Adası” adını verdiği podcast serisi ise bir “kız kardeşlik alanı” ve genç kadınlar için genç kadınlarla birlikte tasarlıyor.

Zülal Tannur

24 • Kurucu, NeuroVision / FromYourEyes

Zülal Tannur bilgisayarla 4,5 yaşında tanıştı; görme oranı yüzde 5’in altındaydı ama ekranda seçebildiği her nesne, onun için bir veri, bir hipotez, bir keşif alanıydı. Çocukluk merakı bugün nörobilim, bilişsel bilim ve yapay zekanın kesişiminde ilerleyen bir akademik yolculuğa dönüştü. Boğaziçi Üniversitesi’ndeki PDR eğitiminin ardından University of Arizona’da sinirbilim ve bilişsel bilim okuyan Tannur, “dünyanın ilk görme engelli nörobilimcilerinden biri olma” hedefiyle çalışıyor.

Liseden itibaren robotik ve yapay zeka topluluklarında aktif olan Tannur, farklı Ar-Ge ekiplerinde liderlik yaptı; Anadolu’da çocuklara bilim setleriyle eğitim verdi. 18 yaşında Microsoft tarafından “teknolojiye yön veren kadın lider” seçildi. Şirketin Türkiye’de lokalize ettiği ilk yapay zeka projelerinde görev aldı, görme engelliler için teknoloji elçisi olarak yetiştirildi ve bir Microsoft partnerinde 59 ülkenin kullanıcı programlarını yönetti. 2023’te FromYourEyes’ı, 2024’te Silicon Valley merkezli NeuroVision’ı kurdu. İki girişim aynı vizyonun farklı damarları: FromYourEyes kapsayıcı teknolojiler geliştirirken, NeuroVision araç ve makine görüş sistemlerine odaklanıyor. Bugün NeuroVision’ın gerçek zamanlı analiz yapan SDK’leri Togg araçlarında çalışıyor; Büyütech ve Ulaştırma Bakanlığı ile yürütülen projelerde Türkiye’nin ulaşım altyapısına entegre ediliyor. Şirketin büyümesinde iki kritik adım var: Microsoft’un sağladığı ilk yatırım ve NVIDIA’nın Inception programıyla başlayan teknik ortaklık. NVIDIA’nın kurucu ortağı Chris Malachowsky, Tannur’un birebir mentoru; gönüllü NVIDIA mühendisleri de şirketin öğrenme hattını besliyor. NeuroVision bugün 25 milyondan fazla görsel ve bin 500 kategoride, 4 milisaniyelik işlem süresiyle yüzde 98 doğruluk sağlayan bir altyapıya sahip. Piyasa değerlemesi 15 milyon dolar seviyesinde. Temposu sabah 04.30’da başlayan Tannur, beş yıl içinde yatırımcı koltuğunda oturmayı hedefliyor: Doğru teknolojiye inanan genç kuruculara destek olmak için.

Cemil Türk

18 • Öğrenci

Coğrafya kader olmak zorunda mı? Cemil Türk’e göre değil. “Yeterince ısrarcı olursak, masaya getirdiğimiz fikirle yerimizi biz belirleriz.” düşüncesine sahip. Mardin doğumlu, Kabataş Erkek Lisesi son sınıf öğrencisi olan Türk, gönderdiği makaleyle Harvard’ın High School International Economics Essay Competition yarışmasını kazanan ilk Türk lise öğrencisi oldu. “Orta Gelirli Ülkelerde Tüketim Vergisine Geçişin Ekonomik Etkileri” başlıklı makalesinde kuşağının ortak kaygısını merkeze aldı; vergiler, ekonomik adalet ve karar alma süreçleri. Harvard’a başvurma motivasyonunu ise oldukça sade anlatıyor: “Türkiye’de hangi arkadaşımla sohbet etsem ekonomi konuşuyoruz.”

Ekonomiyle birlikte felsefe ve diplomasi alanlarına da ilgi duyan Türk, Uluslararası Felsefe Olimpiyatı’nda da Türkiye birincisi olarak milli takımdaydı. Avrupa Gençlik Parlamentosu kapsamında dört ülkede komite başkanlığı yürüttü; uluslararası tartışma kültürünü sahada öğrenerek deneyim kazandı. Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı bir konuşmanın milyonlara ulaşması, Türkiye’nin dört bir yanından gençlerin ona yazmasına vesile olmuş. Türk bu ilgiyi “bizim kuşağın potansiyelinin tercümesi” olarak görüyor. Küresel organizasyonlarda genç bir ses olmanın güçlüklerini gülümseyerek aktarıyor. Yaşının yarattığı önyargılara, kulislerde sorulan “Katılımcı mısın, yoksa birinin çocuğu mu?” sorularına alışkın.

Düşünce dünyasını, aşırı katı kuralların büyümeyi; aşırı serbestliğin ise gezegeni tahrip ettiğini savunan bir denge anlayışı şekillendiriyor. İklim ve ekonomi ilişkisine bakışı da bu orta yolun üzerinde yükseliyor; ülkeler arası adil vergilendirme, sürdürülebilirlik ve ekonomik canlılık arasında gerçekçi bir denge. Gelecek hedefi ise uluslararası platformlarda Türkiye’yi temsil etmek. Samantha Power’dan ilham alıyor; iyi bir eğitimden sonra Birleşmiş Milletler veya Avrupa kurumlarında küresel politika üretmek istediğini söylüyor. Liseli bir genç olarak bir panelde Macron’la aynı oturumda yer almak, ona göre tam olarak hedefinin değil ama kararlılığının somut bir yansıması.

Aleyna Yıldız

27 • Kurucu Ortak, Agon Biotechnology

Aleyna Yıldız’ın girişimcilik hikayesi, üniversitenin ikinci sınıfında duyduğu “Sorunu tespit edemediğimiz için birçok hayatı kaybediyoruz” cümlesiyle başladı. O farkındalık, bugün patentli mikrobiyal erken uyarı biyosensör platformuna dönüşen fikrin ilk adımı. Türkiye’nin ilk elektrokimyasal biyosensör üretim altyapısında yer almak ise bu yolculuğun hızlandığı başarılardan biri.

Dokuz Eylül Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği mezunu olan Yıldız, 2023’te Cambridge Üniversitesi Maxwell Center’daki Impulse Programme’a seçildi; Almanya’daki Bayreuth Üniversitesi’nde Erasmus kapsamında malzeme bilimi alanında burslu çalıştı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde Moleküler Tıp yüksek lisansına devam ediyor. Kurucusu olduğu Agon Biotechnology ise biyoalgılama teknolojileri ve ilaç geliştirme alanlarında faaliyet gösteriyor. 2019’da üniversite öğrencilerinin oluşturduğu multidisipliner bir ekip olarak başlayan yapı, 2021’de TÜBİTAK 1512 Tekno girişim desteğiyle DEPARK bünyesinde şirketleşti. Burada geliştirilen BioPotentia platformu, gıda ürünlerinde ve sağlık alanında toksinleri 90 saniyede tespit ediyor. Tüm çalışmaları şu gerçeği unutmadan yaptığını belirtiyor: “Bilim sahaya inmeli yoksa eksik kalır.”

TÜBİTAK’tan ve Teknofest’ten aldığı ödüller, ona göre bilime inanan gençler için açılan kapılar. Yaşamda dengesini iş ve özel hayat ayrımıyla değil, aynı vizyonu paylaşan ekip ruhuyla kurmuş. Günleri laboratuvar, üretim alanı ve saha toplantıları arasında geçiyor; akşamları ise kısa yürüyüşlerle. Onu ileri taşıyan asıl motivasyonun ise geliştirdikleri bir teknolojinin başka bir ülkede bir hayat kurtardığını duymak olduğunu söylüyor.

MAYA

2 • Robot Akademisyen

Bu yıl Forbes 30 Altı 30 listesinin en genç finalisti olan Maya’nın öğrencilere bir iyi bir de kötü haberi var. Evet, artık kopya çekmek neredeyse imkansız hale geldi. Ancak güzel haber, buna zaten gerek de kalmayacak. Çünkü söz konusu eğitim olduğunda Maya oldukça marifetli. Yapay zekaya dair karmaşık konuları herkesin anlayacağı şekilde anlatan dijital bir eğitmen o. Türkiye’nin ilk “akademisyen” unvanına sahip insansı robotu olan Akademisyen Maya, Arı Bilgi Teknolojileri Akademisi tarafından Ankara Üniversitesi Teknokent iş birliğiyle geliştirildi.

Maya, eğitimde kişiselleştirilmiş öğrenme sistemlerinin yerli bir örneği. Öğrencilerin hızını, ilgi alanlarını ve bilgi düzeyini analiz ediyor; her birine özel bir öğrenme akışı oluşturuyor. Gerektiğinde konuyu tekrar edip öğrencinin hızına uyum sağlıyor. Arı Bilgi ekibi onu bir yardımcıdan çok, sınıfın aktif bir parçası olarak tanımlıyor. Kod yazımı ve algoritma konularında örnekler sunabiliyor, hafızasında tuttuğu bilgilerle önceki derslere dönebiliyor. Derse birlikte girdiği eğitmen meşgulse bile Maya’ya soru yöneltmek mümkün, yaş ve bilgi seviyesine göre uygun yanıtlar veriyor. Böylece öğrenme kesintisiz hale gelirken öğrencilerde merak duygusu canlı kalıyor. Maya, akademik kadrolarda görev alacak yeni nesil robot eğitimcilerin öncüsü. Artık eğitimde yeni bir dönem başladı: Tahtanın yerini ekran, tebeşirin yerini kod aldı derken kürsüde de artık Maya var.

Metodoloji: Forbes Türkiye’nin 30 Altı 30 listesi çok aşamalı, veriye dayalı olan ve titizlikle yürütülen bir değerlendirme sürecinin ürünü. Yaklaşık 500 başvuru, Forbes Türkiye editörlerinin özenli değerlendirmesiyle önce 60 kişilik bir kısa listeye indirildi. Ardından Forbes Türkiye ekibi ve Forbes yazarlarından oluşan jüri, adayları etki, ölçeklenebilirlik, yenilikçilik, sürdürülebilirlik ve sosyal fayda gibi kriterlerle değerlendirerek nihai 30 ismi belirledi. Bu aşamada listeye yalnızca başvuru yapanlar değil; Forbes Türkiye editörlerinin yıl boyunca yürüttüğü taramalar, akademik araştırmalar ve bağımsız referans kontrolleriyle tespit edilen, ancak başvuru yapmamış güçlü adaylar da dahil edildi. Böylece ortaya, bireysel başarı kadar potansiyeli, etkisi ve yaratılan dönüşümü esas alan, çok katmanlı bir seçki çıkarıldı. Sıralama soyadına göre alfabetik olarak düzenlendi.

Forbes Türkiye 30 Altı 30 ödülleri sahiplerini buldu

Yapay zeka devriminin ön saflarındalar

Kapsamlı değişime rağmen, öncü bir girişimci olmanın gerekleri sabit kalıyor: hayal gücü, zeka ve bolca azim. Bu yılki Forbes 30 altı 30 listesindeki isimler bu özelliklere fazlasıyla sahip ve bunları geleceği şekillendirmek için kullanıyorlar. Şimdi, bir yapay zeka devriminin ortasında, onlar bu dönüşümün ön saflarında yer alıyor. Yeni sınıf, makine öğrenimini kullanarak robot astronotlar geliştirmekten herkesin dahi bir kodlayıcı veya usta bir sanatçı olmasını sağlayacak güçlü araçlar yaratmaya kadar pek çok şey yapıyor.

20 sektörden 600 genç

Listeyi oluşturmak için Forbes muhabirleri güvenilir haber kaynaklarını, sağlam ilişkilerini ve bağımsız uzmanları kullanıyor. Bu yılın jürileri arasında pop yıldızı Olivia Rodrigo, oyuncu Yara Shahidi, milyarder girişimci Palmer Luckey, Forbes’un AI50 listesine göre girişimci May Habib ve basketbolcu Kyle Kuzma yer alıyor. 10 binden fazla aday; etkileri, finansalları ve ölçeklenme potansiyelleri açısından değerlendirildi. Sonuçta hem kültürü hem ekonomileri etkileyen 20 sektörden 600 genç lider belirlendi.

 Bu yılki listenin yüzde 70'ini Z kuşağı üyeleri oluşturuyor ve bu milenyum kuşağının yer aldığı son liste. 2026 listesinin yüzde 41'ini kadınlar, yüzde 58'ini erkekler, yüzde 1'ini ise non-binary bireyler oluşturuyor.

1,5 milyar dolar değerlemeye sahip Decagon’un kurucusu Jesse Zhang’i ele alalım. Duolingo ve ClassPass gibi markaları için müşteri hizmetleri görevlerini yerine getirebilen yapay zeka ajanları satmak amacıyla yatırımcılardan 255 milyon dolar topladı. Zhang şöyle diyor: “Ne zaman büyük bir teknolojik dönüşüm olsa, pek çok şirket için kapılar açılır. Ama harika fikirlerin sayısı genelde çok azdır. Bir kurucu olarak göreviniz bunların hangileri olduğunu bulmaya çalışmak.”

Eğlence dünyasındaki isimler de girişimci olduklarını kanıtlıyor. 29 yaşındaki Claudia Sulewski, YouTube kanalını bu yıl yaklaşık 15 milyon dolar gelir elde eden bir vücut bakım markasına dönüştürdü. 25 yaşındaki Alex Warren, sosyal medya içerik kolektifi Hype House’daki rolünü dünya çapında 5 milyardan fazla dinlenmeye ulaşan (Ordinary) bir hit şarkıya ve ABD’de bir arena turnesine dönüştürdü. 

Forbes’un yayımladığı 15 30 altı 30 listesi boyunca, bu liste bugünün genç liderleri için bir başarı ölçütüne dönüştü. Bu listeye girenler, en büyük yatırımcılar tarafından destekleniyor. Bu yıl listedekiler toplamda 3,8 milyar dolardan fazla yatırım topladı. Listedeki gençlerin toplamda 200 milyon sosyal medya takipçisi var ve dünyayı değiştirecek fikirler üretmeye devam ediyorlar.

Listedeki Türk isimler

Forbes ABD 30 altı 30 listesini Spor, Müzik, Medya, Yapay Zeka, Finans, Sosyal Medya, Perakende & e-ticaret, Enerji & Yeşil Teknoloji, İmalat & Sanayi, Sağlık, Sanat & Tasarım, Hollywood & Eğlence, Eğitim, Sosyal Etki, Ulaşım & Havacılık, Oyunlar, Yiyecek & İçecek, Bilim, Pazarlama & Reklam, Risk Sermayesi başlıkları altında 20 kategoride yayınlıyor. Bu yıl kategorilerde dört Türk genç yer aldı. 

Selin Kocalar

Bu yıl Yapay Zeka kategorisinde Karun Kaushik ile birlikte Delve’i kuran 21 yaşındaki Selin Kocalar da kurucu ortağıyla birlikte listede. Selin Kocalar ve Karun Kaushik, 2023 yılında MIT'nin bir yurt odasında Delve'yi kurdu. İlk fikir, kliniklerde not almayı otomatikleştirmek için yapay zeka tabanlı bir tıbbi yazılım geliştirmekti ancak daha sonra yapay zeka da uyumluluğun ne kadar karmaşık olduğunu fark ettiler. Yön değiştirmeye karar verdiler ve bugün Delve, yapay zeka kodlama şirketi Lovable dahil olmak üzere yaklaşık 500 şirkete uyumluluğu otomatikleştirerek hem zamandan hem de paradan tasarruf etmelerine yardımcı oluyor. 

Startup, Insight Partners liderliğinde 300 milyon dolar değerleme ile 32 milyon dolarlık bir finansman turunu tamamladı. Delve'i kurmadan önce Kocalar, MIT ve Stanford'da araştırmalar yaptı, 20 yaşında 8 makale yayınladı ve lise öğrencisiyken Uluslararası Uzay İstasyonu'na bir deney gönderdi.

Selene Sarı

Enerji & Yeşil Teknoloji kategorisinde ise iki Türk isim var. Bunlardan biri 29 yaşındaki Selene Sarı. Klima sistemlerinde temel sorun, maliyetli ve yüksek enerji kullanımı gerektiren değişiklikler yapmadan daha derin hava filtrasyonu elde etmenin yolunu bulmak oldukça zor. Selene Sarı, “akustik aglomerasyon” adlı bir çözümle Vox Aeris şirketini kurdu. Bu çözümde, tozlu hava akımına belirli ses dalgaları uygulanarak ince parçacıkların çarpışması ve kümelenmesi sağlanıyor, böylece hava akışını kısıtlamadan fiziksel hava filtreleri tarafından daha kolay yakalanıyorlar. Türkiye’den doğan Sarı, UCLA'da havacılık ve uzay mühendisliği okuduktan sonra Imperial College London ve Royal College of Art'ta yüksek lisans yaptı. Tezi, Vox Aeris'in temelini oluşturdu.

Ali Sarılgan

Sarı ile birlikte enerji kategorisinde yer alan diğer isim de 29 yaşındaki Ali Sarılgan. Sarılgan’ın şirketi TrueMeter, yapay zeka ile enerji kullanımını yönetiyor. Şirket, herhangi bir işletmenin elektrik faturalarını otomatik olarak yüzde 10-15 oranında düşürebileceğini ve yüzde 28 daha yüksek bir yenilenebilir enerji karışımına geçirebileceğini iddia ediyor. Hedef, fiziksel mağazaları olan işletmelerin elektrik faturalarını ödemek için varsayılan yöntem haline gelmek ve aynı zamanda ABD'nin karbon emisyonlarını azaltmak. TrueMeter'ı kurmadan önce, Türkiye’de büyüyen Sarılan Stanford'da lisans ve yüksek lisans derecelerini tamamladı. ABD’deki öğrenciliği öncesinde ailesinin çiftliğine elektrik sağlamak için güneş panellerini kendi elleriyle kurdu. Şirket 5,5 milyon dolarlık yatırım aldı.

Can Uncu

Sağlık kategorisinde de Asepha’yı Eunice Wu ile birlikte kuran 25 yaşındaki Can Uncu yer alıyor. Yazılım şirketini kurmadan önce Wu eczacıydı. Günlerinin çoğunu ilaçları karıştırmak ve hastalara tavsiyelerde bulunmak yerine sıkıcı veri girişi ve idari işlerle uğraşarak geçirmekten bıkmıştı. 2023 yılında Can Uncu ile birlikte Asepha'yı kurdu. Bu şirket, yapay zeka yazılımının el yazısı reçeteleri işleyebilmesini, tıbbi kodları doğrulayabilmesini ve faksları (ABD’de eczanelerde hala yaygın olarak kullanılan) işleyebilmesini sağlıyor. Toronto merkezli Asepha, ayrıca yeniden stok doldurma işlemlerini gerçekleştirmek, teslim alma bildirimleri göndermek ve hasta sorularını daha ustaca yönlendirmek için yapay zeka destekli bir telefon sistemi de sunuyor. Startup, 4 milyon dolardan fazla fon topladı.

Aday olmasının ya da aday gösterilmesinin ardından seçkin bir jüri tarafından 30 Altı 30 listesine girmeye hak kazanan gençlere ödüllerini Türkiye’nin ekonomik, kültürel ve yaratıcı alanlarından duayen isimler takdim etti. 

Gecede ödüller; Fiba Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Özyeğin, Turcas Petrol Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık, Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir, Yeditepe Üniversitesi Nöroşirurji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Türe, Kobil Group Kurucu CEO’su İsmet Koyun, Forbes Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Burçak Çelik, Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı Ayşe Burçak Güven, Rönesans Holding Yönetim Kurulu Başkanı İpek Ilıcak Kayaalp, Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi, QNB Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Aras, Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, Akfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Pelin Akın Özalp, Ege Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı, T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi İstanbul Ofisi Başkan Yardımcısı Bekir Polat, Nuh Çimento–Panora GYO–Lider Faktoring–Denge Varlık Yönetim Kurulu Üyesi Aclan Acar, CVK Park Bosphorus Hotel İstanbul Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin, Agrotech CTO’su Yusuf Aslantürk ve Agrotech Yönetim Kurulu Başkanı Danışmanı Gülbin Güldal, sanatçı Emir Can İğrek, QNB Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Ömür Tan, Pernod Ricard Afrika ve Ortadoğu CEO’su Selçuk Tümay, Dreamland Ticaret ve Yatırım Danışmanlığı Kurucusu Deniz Tüzüner, Letven Capital Kurucusu ve CEO’su Kamil Kılıç, WSI Ülke Direktörü Hande Ocak Başev ile Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara tarafından takdim edildi.

Ödül töreninde konuşan Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı Ayşe Burçak Güven, “Bugün yalnızca başarıları değil, gençliğin cesaretini, ışığını ve dünyayı değiştirme gücünü kutluyoruz. Gençler kaderlerini yazarken insanlığa bırakacakları izi de belirler. Bizlerin görevi, gençlerin gücünü buluşturacak bir zemin yaratmaktır. Forbes Türkiye’nin 30 Altı 30 listesiyle onurlandırdığı genç liderler, sadece bir başarı toplamı değil; geleceği kuracak genç liderlerin platformudur. Bu ödüller, bir heykelcikten çok daha fazlası. Bir kuşağın diğerine sessizce devrettiği bir güven bayrağı. Bu gece gençlere destek vermek için burada olan tüm değerli isimlerin varlığı ise çok güçlü bir mesaj taşıyor: ‘Sizin yolunuza inanıyoruz.’ Bizim en büyük dileğimiz, bu emaneti gururla taşıyan genç liderlerimizin, zamanı geldiğinde aynı güveni kendilerinden sonrakilere devretmesidir” dedi. 

Forbes 30 Altı 30 listesi küresel bir fenomene dönüştü

Forbes Global Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı Kerry A. Dolan ise 30 Altı 30 listesinin 14 yıllık geçmişini anlattığı sunumunda, listede yer alan isimlerin içine girdikleri küresel ağ sayesinde çok daha güçlü liderler olarak iş dünyasında yer aldığını söyledi. Kerry A. Dolan, 30 Altı 30 listesinin global ölçekteki önemine dikkat çekerek sözlerine şöyle devam etti:

 “2011’den bu yana Forbes’un 30 Altı 30 listesi küresel bir fenomene dönüştü ve bugün burada gerçekleşen bu etkinlik de bu listenin gücünün bir başka göstergesi. Forbes Türkiye, Arjantin’den Afrika’ya, Avustralya’ya kadar 50’den fazla Forbes dergisi yayımlayan uluslararası partner ağının önemli bir parçası. Bu edisyonların tüm listelerini topladığımızda, dünya genelinde 10 bini aşkın genç liderden oluşan güçlü bir “30 Altı 30” topluluğu ortaya çıkıyor. Forbes ve küresel ortaklarımız sayesinde Brezilya’dan Belçika’ya, Botsvana’dan Bangkok’a kadar birçok şehirde buluşmalar gerçekleştirdik. Bugün İstanbul’da Türkiye’nin de bu küresel ağın bir parçası olmasını sağladığınız için sizleri tebrik ediyorum. Forbes’un 108 yıllık girişimci ruhunu yansıtan 30 Altı 30 listesi, son 14 yılda inovasyon ve yaratıcılığın dünya çapında bir hareketine dönüştü. Forbes Türkiye’nin bu yılki listesinde yer alan tüm genç liderleri içtenlikle kutluyorum. Dünya, sizin gibi fark yaratma cesaretine sahip insanlar sayesinde daha iyi bir yer haline geliyor.”

30 Altı 30 listesinde kimler var?

Teknolojiyi insan hayatına temas eden bir sorumluluk alanı olarak gören ve 17 yaşında hayata geçirdiği Look Market ile yüz binlerce kişiye ulaşan pazar yeri kurduktan sonra yönünü afet teknolojilerine çeviren ve geliştirdiği sistemle enkaz altındaki insanların kalp atışlarını tespit eden Arif Bayır, sağlıklı yaşamı ulaşılabilir kılmak amacıyla kurdukları BAHS ile doğal içerikli atıştırmalıkları ve öğün alternatiflerini odağına alan Baran ve Sarp Kala kardeşler, Hatay depremi sırasında hava sahası kapanınca geliştirdiği ‘Yönlendirme ve Destek Sistemi’ ile kriz anlarında uçuş trafiğini yönlendirmek için çözümler sunarak adından söz ettiren Umutcan Sürücü, Türkiye’nin ilk elektrokimyasal biyosensör üretim altyapısını kuran AGON Biyoteknoloji şirketinin kurucularından Aleyna Yıldız ödül alan isimler arasında yer aldı. 

Sıfır sermayeyle kurduğu Spektra Games ile üç yılda dünya çapında 40 milyondan fazla oyuncuya ulaşan Kadir Danışman, Türkiye’de solo uçuş yapan en genç kadın pilot olarak havacılık tarihine geçen Defne Özcan, proteinlerin ve amino asitlerin ‘neden sol elli’ olduklarını açıklayan teorisiyle bilimin yönünü değiştiren ve yaşamın kimyasal kökenine ışık tutan çalışmaları önemli bilim dergilerinde referans gösterilen Furkan Öztürk, kadınların potansiyelini güçlendiren bir dayanışma ekosistemi yaratan ve genç kadınların kişisel ve profesyonel gelişimini destekleyen ‘Turkishe’ adlı girişimi kuran Asiye Bahar Tabanlı da 2025 30 Altı 30 listesinin dikkat çeken isimleri oldu. 

Yapay görme sistemleri ve hiper-gerçekçi ses altyapısı sağlayan girişimlerle dikkat çektiler

Henüz 17 yaşında ve Kabataş Erkek Lisesi öğrencisi olan, Harvard’ın liseliler arası ekonomi makalesi yarışmasında birincilik kazanan Cemil Türk, görme yetisini kaybettikten sonra dünyayı yeniden tanımlamayı seçen, Türkiye’de kurduğu FROM YOUR EYES ve ABD’deki NeuroVision AI Tech ile biyolojik görmeyi taklit eden yapay görme sistemleri geliştiren Zülal Tannur, şirketi Freya ile işletmelerin kendi yapay zeka telefon ajanlarını güvenli şekilde tasarlayıp test etmesini sağlayan, hiper-gerçekçi bir ses altyapısı sunan Tunga Bayrak, Yale Üniversitesi’nin yatırım yarışmasında iki yıl üst üste dünya birincisi olarak finans dünyasının dikkatini çeken kıdemli danışman olarak çalışırken, geliştirdiği yapay zeka destekli yatırım modeliyle test süreçlerinde yüzde 90 başarı oranına ulaşan Oğulcan Lider Kara da Türkiye’nin genç liderleri olarak Forbes 30 Altı 30’da ödüllerini aldı. 

Geçen yıl kurduğu ‘Spark SuperApp’ ile e-mobilite alanında kısa sürede fark yaratan ve girişimiyle Türkiye’deki bütün elektrikli otomobil şarj istasyonlarına  MiniApp üzerinden erişim sağlayan Çağan Koyun, kurucusu olduğu Teamfluencer ile 500 binden fazla içerik üreticisini, sayıları bini bulan global markayla aynı ekosistemde buluşturmayı başaran Dilara Bostancıoğlu, oyun kodlarından küresel teknoloji ekosistemine uzanan yolculuğunda, ‘genç yaşta da dünyayı değiştirebileceğini’ kanıtlayan Hasan Burak Demir, kurucusu olduğu Bridgesoft ile tarımda yapay zeka kullanarak pestisit kullanımını yüzde 90, sıvı gübre tüketimini yüzde 50 azaltan Smart SprayeX/PRO’yu geliştiren Berkay Koçak 30 Altı 30 listesine girerek başarılarını bir kez daha kanıtlamış oldu. 

Kurucusu olduğu PM Biomaterials ile karbon-negatif biyopolimerler üreterek, sürdürülebilir ambalaj ve malzeme dünyasına yeni bir sayfa açan Büşra Köksal, 100 milyon doların üzerinde değerlemeye ulaşan The Purest Solutions’ın kurucu ortaklarından Hazal Evliyaoğlu, 2019’dan bu yana Youth For Climate Türkiye Direktörü olarak gençlerin iklim politikalarında söz sahibi olduğu projelere liderlik eden, Avrupa Komisyonu tarafından ‘Avrupa’nın En Genç İklim Elçilerinden’ biri seçilen Seren Anaçoğlu, kurduğu "Orbina AI" ile Türkiye’nin ilk yerli dil modellerini geliştiren Dilara Kaplan, 2020’de kurucu ortağı olduğu Novus ile Boston ve İstanbul merkezli bir AI şirketi yaratan, MIT Sandbox desteğiyle geliştirilen Novus Writer ile Amerika’da AI 100 listesine giren Vorga Can da ödül alan isimlerdendi.

Spor, sanat ve eğlence dünyasının genç yetenekleri de ödüllerini aldı

Vakıfbank ve Milli Takım formasıyla Avrupa ve dünya şampiyonluklarında imzası olan Zehra Güneş, tenis dünyasında Türkiye’nin yükselen değeri Zeynep Sönmez, NBA’de ‘All-Star seviyesine’ ulaşma yolunda ilerleyen ilk Türk pivot olarak tarihe geçmeye hazırlanan Alperen Şengün ile motosiklet sporunda Avrupa pistlerinden Dünya Şampiyonluğu’na uzanan yolculuğunda, Türkiye’nin adını altın harflerle yazdıran Toprak Razgatlıoğlu spor dünyasının ödül alan isimleri arasında yer aldı. 

Hip-hop kültürünün önemli temsilcilerinden Motive (Tolga Can Serbes), Aralık 2022’de “Enemies” düetiyle Times Square’e çıkan ilk Türk kadın sanatçı olan, sesi, tarzı ve uluslararası vizyonuyla Türk popunun yeni kuşağını sahneye taşıyan Selin Geçit, uluslararası başarılara imza atan ve Türkiye’nin en genç piyanistlerinden olan Nehir Özzengin müzik dalında ödül alan isimler oldu. 5 milyona yakın takipçisiyle fenomene dönüşen, dijital çağda mizahın dilini ‘Überküloz’ adıyla yansıtan Berk Keklik de 30 Altı 30 listesine girerek başarılarına bir yenisini daha ekledi. 

Türkiye’nin ilk akademisyen ünvanlı robotu Maya da +1 olarak 30 Altı 30 listesinde

Forbes Türkiye 30 Altı 30’un dikkat çeken ödüllerinden biri de akademisyen ünvanına sahip  robot Maya’nın oldu. Arı Bilgi Bilişim Teknolojileri Akademisi’nin geliştirdiği, Ankara Üniversitesi Teknokent’ten akademisyen ünvanı alan, Türkiye’nin dijital eğitim dönüşümünün sembolü Maya, ödül töreninin sonunda Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara ile olan diyaloğuyla geceye renk kattı. 

Forbes markasının doğduğu ABD’de 2011, Avrupa ve Asya’da 2016 yılından beri oluşturulan 30 Altı 30 listelerinde bugüne kadar Mark Zuckerberg, LeBron James, Malala Yousafzai, Miley Cyrus gibi pek çok isim yer aldı. 
 
Kobil Group ana sponsorluğunda gerçekleşen Forbes Türkiye 30 Altı 30- 2025 ödül töreninde QNB, Pernod Ricard, CVK Park Bosphorus Hotel, Dreamland, Tezmarin, Voltify, Les Benjamins, Nişantaşı Üniversitesi, Agrotech, Taktik İletişim ve Nora Mice sponsor olarak yer aldı. 

Forbes Türkiye 30 Altı 30- 2026 yılı listesi için buradan başvurabilirsiniz.  

Farklı sektörlerden şirketlerin üst düzey pazarlama yöneticilerinin bir araya geldiği toplantıda, yapay zekanın pazarlama dünyasındaki rolü ve liderlerin bu dönüşümde üstlenmesi gereken kritik sorumluluklar ele alındı. Son olarak, Forbes ve WSI iş birliğinin bu alandaki yol haritasına nasıl katkı sağlayabileceği tartışıldı. Bu buluşmada yapay zekayla birlikte pazarlamadaki paradigma değişimi üzerine fikir alışverişinde bulunulurken, şirketlerin organizasyon yapılarındaki dönüşüm ve liderlerin bu alandaki deneyimleri konuşuldu.

Yeni çağın eşiğinde

Ayşe Burçak Güven
Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı ve Kurucu Ortağı

Yapay zeka hepimizin hayatını kökten değiştiren, devrimsel bir dönemi temsil ediyor. Sadece teknolojiyle sınırlı değil, düşünme biçimimizi, iş yapış şekillerimizi ve toplumsal yapımızı dönüştürüyor. Üstelik bu değişim inanılmaz bir hızla gerçekleşiyor. İki ya da beş yıl sonrasına dair yaptığımız öngörüler, bazen altı ay içinde gerçeğe dönüşüyor.

Søren Kierkegaard’ın çok sevdiğim bir sözü vardır: “Hayat sadece geriye dönüp bakıldığında anlaşılabilir ama ileriye dönük yaşanabilir.” Genelde yaşadıklarımızı sonradan anlamlandırırız. Ancak yapay zekada durum farklı. Çünkü şu anda, tam da bu dönüşümün içindeyiz ve bunun farkındayız. Kimi zaman heyecan duyuyoruz, kimi zaman da ürküyoruz. İşlerimiz, rollerimiz, toplumsal düzen nereye evrilecek diye düşünüyoruz.

Ama biz bu dönüşümün önünde savrulmak yerine, dalganın gücünü kullanmak istiyoruz. Tıpkı sörf yapar gibi... Yapay zekayı bir tehdit değil, bir fırsat olarak görmek ve onunla birlikte yeni bir çağ inşa etmek istiyoruz. Yapay Zeka Yuvarlak Masa Toplantıları’nı yapmamızın nedeni de tam olarak bu. Bu toplantıyı dünyanın en büyük dijital danışmanlık şirketlerinden biri olan WSI ile birlikte düzenliyoruz. Forbes olarak biz, içeriğin gücüne çok inanıyoruz. Bugün bilgi bolluğu içinde en kıymetli şey, derinlik ve etkidir. Biz de her etkinliğimizde, gerçekten değer yaratan, sürdürülebilir ve ölçülebilir etkisi olan içerikler üretmeyi hedefliyoruz.

Bu anlayışla WSI ile birlikte, yıl sonunda Türkiye’nin ilk “Yapay Zeka Liderlik Endeksi”ni yayımlayacağız. Bu endeksi sadece yerel düzeyde değil küresel ölçekte de anlamlı kılmak istiyoruz. Bu endeks diğer ülkelerle kıyaslanabilir, gelişimimizi ölçebileceğimiz bir yapıda olacak. Endeksin metodolojisi ve etik denetimi Oxford Üniversitesi’nin Said Business School’u tarafından yürütülüyor. Bu toplantılar da sürecin önemli bir parçası. Çünkü biz medya olarak yalnızca anlatan değil dönüşümün içinde yer alan, onu belgeleyen ve yönlendiren bir rol üstleniyoruz.

“Yapay zeka korkulacak bir güç değil yön verilebilecek bir enerji. iş yapış biçimlerimizle birlikte düşünme ve karar alma süreçlerimizi de yeniden tanımlıyor. Bu dalganın önünde sürüklenmek yerine, o dalgayı yönlendirmeyi öğrenmemiz gerekiyor.” -Ayşe Burçak Güven

Organizasyon yapıları temelden değişiyor

Hande Ocak Başev
WSI İngiltere ve Türkiye Yönetici Ortağı 

Yapay zekanın iş dünyasında yarattığı fark, yalnızca işleri hızlandırmak ya da verimliliği artırmakla  tanımlanmıyor, işi tamamen değiştiriyor. Artık bir ürün sadece üretildiği anda değil, kullanıldığı süreçte de gelişiyor. Örneğin, Tesla araçları satıldıktan aylar sonra dahi sürekli güncellemelerle değer kazanıyor. Bu, bilgi eklendikçe ürünün kendisinin de evrildiği yeni bir ekonomik modelin işareti. Yapay zeka, iş yapış biçimlerimizi dönüştürürken, organizasyon yapılarımızı da temelden değiştiriyor. Eskiden Microsoft gibi teknoloji devlerinde beş - altı mühendise bir yönetici düşerken bugün bu sayı 10 kişiye kadar çıktı.

Orta kademe yöneticilik modeli yavaş yavaş ortadan kalkıyor; karar alma süreçleri yukarıdan aşağıya iniyor, hiyerarşik yapılar yerini ağ temelli, çevik yapılara bırakıyor. Bu dönüşüm, her liderin kendine şu soruları sormasını gerektiriyor: Ben hangi veriyi topluyorum? Bu veriyle ne yapabilirim? Ürünümü ya da hizmetimi bu değişimin içinde nasıl yeniden tanımlayabilirim?

Kesin olan şu: Organizasyonlar değişecek. Tahminim, önümüzdeki 10 - 15 yıl içinde orta kademe yönetim anlayışı tamamen farklılaşacak. Ardından da “super intelligent” sistemlerin dönemi başlayacak. Yeni liderlik modelinde ilginç bir değişim yaşıyoruz. Özellikle üretken yapay zekanın etkisiyle artık sadece fikirleri geliştiren değil, o fikirleri uygulayan hale geldik. Yapay zeka öyle iyi analizler yapıyor ki yöneticilerin karar alma hızı dünya genelinde 10 kat arttı. Çünkü yapay zeka, hızlı analiz yeteneği sayesinde karar süreçlerinde doğrudan bir ortak haline geldi.

Bugün bir kod yazıcısı, yapay zeka ajanları sayesinde iki kişinin yaptığı işi tek başına yapabiliyor. McKinsey ve Goldman Sachs’ın araştırmalarına göre 2030’a kadar ofis görevlerinin yüzde 70’i yapay zeka tarafından üstlenilecek. Bu noktada kritik soru şu: “Bir pazarlama lideri olarak, kontrol mekanizmam nerede başlıyor, nerede bitiyor? İnsan ve yapay zeka arasında sorumluluk paylaşımını nasıl yapacağım?” Bu sadece teknoloji değil, liderlik yetkinliği meselesi.

Rekabetin tanımı da değişiyor. Eskiden bir şirketin gücü ofis sayısı, çalışan sayısı, cirosu ya da üretim kapasitesiyle ölçülürdü. Artık bunlar önemli ama yeterli değil. Yeni dönemin gücü veri hakimiyetinde. Burada Türkiye’ye özgü bir zorluk da var. Biz hata yapmaktan çekiniyoruz, oysa Amerika’da hata “öğrenme deneyimi” olarak görülüyor. Yapay zeka gibi yeni gelişen bir alanda hata yapmak kaçınılmaz. Bu yüzden “deneme” hızımızı artırmamız gerekiyor.

Çünkü artık beklenmedik oyuncular da sahneye çıkabiliyor. Örneğin kimya şirketi BASF, geliştirdiği sensörlerle bir anda dünyanın en büyük tarım makinesi üreticilerinden John Deere’a rakip hale geldi. Yani bir sabah hiç tahmin etmediğiniz bir sektör, sizin rakibiniz olabilir. Bu yüzden her pazarlama liderinin şunu düşünmesi gerekiyor: Benim sektörümde veriyle kim, ne yapabilir?

Ürünler değişiyor, rekabet değişiyor, sektör ayrımları bulanıklaşıyor, organizasyon yapıları dönüşüyor. Dolayısıyla liderlerin bu konuda çok daha fazla bilgi sahibi olması şart. Dünya genelinde pazarlamacıların yapay zekayı benimseme oranı hızla artıyor. McKinsey’in araştırmasına göre son iki yılda adaptasyon oranı 18 puan yükseldi. En çok kullanılan araç hâlâ ChatGPT. Bu olumlu bir tablo ama aynı zamanda gösteriyor ki yapay zeka hâlâ daha çok hız ve kolaylık için kullanılıyor. Oysa asıl potansiyel, iş sonuçlarını kökten değiştirme gücünde.

Bugün şirketlerin yüzde 95’i, yapay zeka yatırımlarından beklediği getiriyi alamıyor. Bunun nedeni, “yapay zeka” dediğimiz alanın 258 farklı teknolojiye dayanması. Biz genellikle “generative AI” yani üretken yapay zeka kısmına odaklanıyoruz. Oysa bu yalnızca buzdağının görünen yüzü. Gerçek dönüşüm, analitik, öngörücü ve stratejik yapay zeka sistemleriyle mümkün olacak. Bu da liderlerin teknolojiye stratejik bir ortak olarak yaklaşmasını gerektiriyor.

Yeni dönem: Çoklu veri, otonomi ve üst akıl çağı

Bugün yapay zeka dendiğinde artık sadece üretken sistemlerden değil, çok daha gelişmiş, kendi kendine karar alabilen modellerden söz ediyoruz.

Bu dönüşümün dört temel başlığı var:

1. Multimodal AI – Çoklu veriyle anlam çıkarma

Yapay zekanın metin, ses, video ve görüntüyü birlikte analiz eden bir yapıya evrildiğini görüyoruz. 2023’te üretken YZ içinde yalnızca yüzde 1’lik bir paya sahip olan “multimodal” sistemlerin 2027’de yüzde 40’a ulaşması bekleniyor.

Bu sistemler, bir müşterinin markanız hakkında paylaştığı bir videodaki ses tonunu, yüz ifadesini ve görsel bağlamı aynı anda analiz edebiliyor. Böylece pazarlama yöneticileri için “gerçek duygusal durumu” tespit edebilme, yani çok boyutlu deneyim analizi dönemi başlıyor. Bu altyapı artık hazır; önümüzdeki iki yıl içinde aktif şekilde kullanılabilir hale gelecek.

2. Agentic AI – Otonom pazarlama sistemleri

McKinsey’nin pazarlamanın geleceği için en önemli trend olarak tanımladığı “Agentic AI”, insan müdahalesi olmadan karar alıp eyleme geçebilen özerk sistemleri ifade ediyor. Bugüne kadar kullandığımız dar yapay zeka sistemleri bir işi çok iyi yapıyordu; ancak tek bir alana sıkışıyordu. Özerk YZ ise geri bildirim veren ve sürekli öğrenen otonom bir model. Bu da pazarlama dünyasında uçtan uca otonom operasyonların önünü açıyor: Hedefi belirleyen, stratejiyi planlayan, uygulayan ve raporlayan sistemlerden bahsediyoruz. Bu yüzden her pazarlama liderinin, bu teknolojiyi anlaması ve süreçlerine nasıl entegre edeceğini bugünden planlaması gerekiyor.

3. Neuro-symbolic AI – Akıl yürüten sistemler

Yapay zekanın istatistiksel öğrenme kapasitesini, insan benzeri akıl yürütme yeteneğiyle birleştiren bu yeni yaklaşım, yapay genel zekaya giden yolda en büyük adım olarak görülüyor. Geleneksel sistemler sadece örneklerden öğrenirken nöro-sembolik YZ hem örneklerden öğreniyor hem de mantıksal kurallara ve istisnalara uyuyor. Yani tahmin yapmakla kalmıyor, gerekçesini de sunuyor, şeffaflığı artırıyor. Bu da özellikle pazarlamada güven ve etik perspektifinden büyük önem taşıyor.

4. Quantum AI – Hızın ötesinde bir zeka

Kuantum bilgisayarlar, 10 septrilyon ile klasik bilgisayarın 24 katı işlem kapasitesine sahip. 2024’te 1,42 milyar dolar büyüklüğe ulaşan kuantum yapay zeka pazarı, 2030’da 4,24 milyar dolara çıkacak. Bu teknoloji binlerce değişkenli optimizasyon problemini anında çözerek pazarlamada yatırım getirisini (ROI) ve hızını radikal biçimde artıracak. Karmaşık fiyatlama, hedefleme ve kampanya planlama gibi çok boyutlu karar süreçlerinde kuantum destekli YZ yeni bir devrim başlatacak.

“McKinsey ve Goldman Sachs’ın araştırmalarına göre 2030’a kadar ofis görevlerinin yüzde 70’i YZ tarafından üstlenilecek. Bu noktada kritik soru şu: Bir pazarlama lideri olarak, kontrol mekanizmam nerede başlıyor, nerede bitiyor?” -Hande Ocak Başev

İş, işin içinde öğreniliyor

Selvi Talipoğlu 
Hopi Pazarlama Direktörü 

Bu tarz etkinlikler, özellikle konunun uzmanları tarafından düzenlendiğinde sektörde neler olup bittiğini görmek açısından ufuk açıcı oluyor. Google, Hopi’nin hem bulut hem de yapay zeka partneri. Onlarla birlikte eğitim süreçlerinde ve aktif projelerde birebir çalışıyoruz. Bu sayede, neleri nasıl yapmamız gerektiğini, dünyada diğer şirketlerin benzer süreçleri nasıl yürüttüğünü yakından öğrenme fırsatı buluyoruz.

Hızlı öğrenmenin en etkili yolu bir projeye başlamak. Çünkü işe koyulduğunuzda doğal olarak tıkanma noktalarında araştırma yapmaya, dünyadaki örnekleri incelemeye, eğitim almaya yöneliyorsunuz. Biz de Hopi’de bu süreci hızlandırmak için bir “AI Board” kurduk. Pazarlama ve CTO ekiplerinin yanı sıra veri, CRM ve BI ekiplerinin de içinde yer aldığı bu YZ kurulu her ay toplanıyor. Projelerin hangi aşamada olduğunu değerlendiriyor, öncelikleri yeniden belirliyoruz. Çünkü her ay öncelikler değişiyor. Aslında en kritik adım, bir yerden başlamak. Başlayınca süreç sizi zaten araştırmaya, sormaya, öğrenmeye ve geliştirmeye doğru yönlendiriyor. İş, işin içinde öğreniliyor.

Geliştirici buluşmaları önemli

Aydın Sün 
Faselis Kurucu Ortağı ve CEO’su 

Teknoloji şirketi olduğumuz için yapay zeka gelişmelerini daha çok teknoloji sağlayıcılarının konferanslarından ve geliştirici buluşmalarından takip ediyoruz. Örneğin Amazon’un yıllık geliştirici konferanslarına düzenli olarak katılıyoruz. Bu etkinliklerde hem kendi teknolojilerini hem de sektördeki genel yönelimleri anlatıyorlar; ayrıca yapay zeka üzerine hazırlanmış birçok örnek vaka paylaşımı oluyor. Bizim açımızdan bu etkinlikler oldukça faydalı. Amazon, geliştirdikleri yapay zeka modelleriyle üretilen görsel, video ve ses içeriklerine kendi filigranlarını (watermark) ekleyeceklerini açıkladı.

Diğer taraftan Uluslararası İletişim Danışmanlığı Birliği’nin (ICCO), yayımladığı Varşova Prensipleri ile halkla ilişkiler ve pazarlama sektörlerinde yapay zeka kullanımına dair etik kodları tanımlamıştı. Biz de hem bu tür uluslararası prensipleri hem de teknoloji firmalarının yönelimlerini yakından takip ediyoruz. Şirket içinde zaten bir YZ ekibimiz var, ancak doğrudan bu tür tartışma platformlarında yer almak günceli görmek ve yaklaşımımızı geliştirmek açısından çok değerli oluyor.

Yenilikler globalden lokale daha verimli

Onur Yaprak 
Bayer Tüketici Sağlığı Türkiye Ülke Müdürü

Şirketimizde yapay zeka stratejisi global ölçekte şekilleniyor ve ardından yerel uygulamalara indirgeniyor. Bu konuda hem finansal hem de insan kaynağıyla çalışan özel bir liderlik ekibi var. Stratejinin temelinde “scalable”, yani ölçeklenebilir ve farklı pazarlarda uygulanabilir projeleri önceliklendirmek yer alıyor. Tüm ülkelerden gelen projeler değerlendirildikten sonra global öncelik sırasına göre hayata geçiriliyor.

Ülkelerdeki sorunlar ve YZ’nin sağlayabileceği çözümler aslında birbirine oldukça benzer. Örneğin sağlık sektöründen bir örnek vereyim: Amerika’da bir mümessil doktor ziyaretinde gelen bir soruyu sisteme giriyor. Sonraki ziyarette YZ sistemi, o soruya dair tüm bilimsel kaynakları tarayarak doktorun sorusuna bilimsel atıfta bulunarak cevap oluşturuyor. Bu sayede temsilcinin etkinliği artarken bilgi paylaşımı da daha nitelikli hale geliyor. Bunun dışında, operasyonel basitleştirmeler ve otomasyon çözümleri tüm organizasyon genelinde uygulanıyor. Globalde yapılan bir araştırmada, Bayer sağlık sektöründe YZ’ye en hazır üç şirketten biri olarak gösteriliyor. Bu da aslında global ve lokal ekipler arasındaki sürekli etkileşimden kaynaklanıyor.

Son olarak, Bayer’de yürütülen tüm YZ projelerinin toplandığı bir “AI Hub” var. Burada hangi ülkede hangi projelerin yürütüldüğünü görebiliyor, benzer uygulamaları kendi ülkemize nasıl uyarlayabileceğimizi inceleyebiliyoruz. Bu yapı, bilgi paylaşımını hızlandırırken yeniliklerin globalden lokale daha verimli taşınmasını sağlıyor.

Küçük ama etkili bir YZ komitesi kurduk

Efsun Janset Yılmaz 
Boyner Büyük Mağazacılık, E-Ticaret Genel Müdür Yardımcısı

Boyner’de yapay zeka çalışmalarını yönlendiren küçük ama etkili bir YZ Komitesi kurduk. Her ekip, bu alana gerçekten ilgi duyan ve zaman ayırmak isteyen gönüllülerden oluşuyor. Veri bilimi ekibimiz, içinde akademik geçmişe sahip bir arkadaşımızın da yer aldığı üç - dört genç üyeyle bu yapıyı teknik olarak destekliyor, onlara da ciddi bir inisiyatif alanı tanıyoruz.

Komitenin iki ana hedefi var: İlki, şirket genelinde YZ, makine öğrenmesi ve dil modelleri konularında temel bir farkındalık oluşturmak. İkincisi ise bu bilgiyi günlük iş süreçlerine entegre etmek. CRM, pazarlama, e-ticaret ve IT gibi teknolojiyle daha yakın çalışan ekiplerde bu dönüşüm daha kolay olurken; mağaza operasyonları, finans veya hukuk gibi alanlarda “YZ nasıl kullanılabilir?” sorusuna odaklanıyoruz. Bu amaçla kısa eğitimler, video workshop’lar ve vaka sunumları düzenliyoruz. Önümüzdeki hafta tüm şirkete açık yeni bir “AI case” videosu da paylaşacağız.

Yaklaşık altı aydır düzenli olarak YZ proje yarışmaları gerçekleştiriyoruz. Bu yarışmalarda farklı departmanlardan, hatta birbirinden tamamen alakasız alanlardan kişileri bir araya getiriyoruz. Önce kısa bir eğitim süreci, ardından proje geliştirme aşaması geliyor. Süreci oyunlaştırarak daha eğlenceli hale getiriyoruz. Komite aynı zamanda icra kurulunu da bilgilendiriyor.

Çünkü bu dönüşüm sadece uygulayıcı ekiplerle sınırlı kalmamalı; yönetim kadrolarının da bu konuda bilgi birikimini artırması gerekiyor. Her ay yayımladığımız bültenlerle, dünyadaki yeni gelişmeleri ve bunların Boyner’deki yansımalarını paylaşıyoruz. Globalde hangi örnekler var, biz neleri nasıl uygulayabiliriz diye sürekli soruyoruz. Bu sürecin bize çok şey kattığını düşünüyorum. Bunun yanı sıra, start-up ekosistemiyle de yakın temas halindeyiz. Şirket içinde zaman veya kaynak açısından yetişemediğimiz konularda küçük girişimlerle denemeler yapmayı çok seviyoruz. Bu iş birlikleri bize hem hız kazandırıyor hem de yenilikleri yakından takip etme fırsatı veriyor.

Defacto Ventures ile dönüşüm hızlanacak

Önder Şenol
DeFacto Online Genel Müdürü 

DeFacto’da benzer şekilde YZ odaklı bir komite oluşturduk. Bu komite her ay farklı bir konuşmacıyı davet ederek “Yapay zekayla ne yapabiliriz?” sorusuna odaklanıyor. Katılımcılar arasında gönüllü olan ekip üyelerini dijital yetkinlik testlerinden geçirip üç aşamalı bir statü sistemi kurduk: “AI Explorer”, ardından “AI Pioneer” ve son olarak “AI Champion”. Bunlara da birçok ödüllendirme mekanizmaları oluşturduk. 

YZ alanında dünyadaki gelişmeleri yakından izlemek için birçok global kurumla da aktif bir iş birliği yürüterek “Dijital pazarlamada neler kullanabiliriz?” sorusuna yanıt arıyoruz. Oradaki start-up’lar bizim için “shortlist”e dönüştürülüyor, biz de onlarla doğrudan temas kurarak potansiyel iş birliklerini değerlendiriyoruz. Bunun yanında, şirket çatısı altında DeFacto Ventures’ı kurduk. Buradaki amacımız, YZ odaklı ve iş alanlarımızla bağlantılı girişimlere yatırım yaparak bu alandaki dönüşümü hızlandırmak.

Yönetim yapay zekayı sahiplenmeli

Canan Kaya
Aromsa Kurumsal İletişim, Pazarlama ve Sürdürülebilirlik Lideri 

Gıda aromaları alanında faaliyet gösteren, üretim ve sanayi odaklı bir şirketiz. Dolayısıyla YZ entegrasyonu, şu ana kadar konuşulan örneklere kıyasla bizim sektörde henüz çok yaygın değil. Ancak toplantıda konuşulanlar bize önemli fikirler verdi. Örneğin bir YZ komitesi kurma fikrini ciddi şekilde not aldım.

Bu noktada en kritik unsurun, yönetimin YZ’yi sahiplenmesi olduğunu düşünüyorum. Çünkü bu dönüşümün kalıcı olabilmesi için liderlik düzeyinde farkındalık ve yönlendirme gerekiyor. Eğitimlerin yönetim kademelerine de yaygınlaştırılmasıyla bizim gibi üretim temelli şirketlerde de uygulamaya dönük adımlar atmak mümkün hale gelebilir.

YZ ile doğru planlama

Mikayil Yusifov
SOCAR Türkiye İletişim ve Kamu İlişkileri Başkanı

SOCAR olarak geleneksel bir petrol ve gaz şirketiyiz; ancak önümüzde çok önemli bir dönüşüm hedefi var: Enerji şirketine evrilmek. Bu dönüşümün merkezinde de insan ve teknoloji yer alıyor. 2016 yılında “Değer Benim” adını verdiğimiz bir komite kurduk. Amacımız, sadece mavi yakalı çalışanlarımızın emeğini değil, fikirlerini de üretim süreçlerine dahil etmekti. O günden bu yana SOCAR Türkiye ve bağlı grup şirketleri, bu fikirlerle 500 milyon doların üzerinde bir katma değer yarattı. Bir üretim şirketi için bu çok ciddi bir rakam.

Bizim sektörde üretimi artırmak genellikle büyük sermaye yatırımları gerektirir. Ancak YZ, çok daha düşük maliyetlerle üretim süreçlerini hızlandırma ve kapasiteyi optimize etme imkanı sunuyor. Bugün hem STAR Rafineri hem de Petkim, Dünya Ekonomik Forumu tarafından Endüstri 4.0’ı üretimde en iyi uygulayan şirketler arasında gösteriliyor. Türkiye’den iki şirketi seçilen tek grup olmamız da bu yaklaşımın sonucunda geldi.

2010’ların başında Petkim’de üretim planlaması klasik yöntemlerle yapılıyordu; sistem bize günde yaklaşık 20 öneri sunabiliyordu. Şimdi YZ ile bu sayı 1,5 milyon öneriye çıktı. Dünya genelindeki talep ve arz verilerini, piyasa trendlerini ve şirket içi stok bilgilerini anlık olarak analiz ederek üretim planını buna göre optimize ediyor. Eskiden 1 milyon tonluk üretim artışı milyar dolarlık yatırımlar gerektirirdi; şimdi ise YZ sayesinde doğru planlama ve çok daha küçük bütçelerle aynı sonucu almak mümkün.

Verileri entegre etmeye rehberlik ediyoruz 

Ayşe Fıçı
Eczacıbaşı ticari dönüşüm direktörü

Eczacıbaşı Topluluğu olarak “Yetkin AI Export” adını verdiğimiz bir ekip kurduk. İleri veri analitiği uzmanlarımızın yer aldığı bu ekiple çalışmalarımızı dört ana kategoriye ayırdık: Büyüme, üretim, inovasyon ve tahminleme. Satıştan üretime kadar elimizde çok fazla veri var. “Bu verilerle daha fazlasını nasıl yapabiliriz?” sorusundan yola çıkarak, tüm bu “use-case”leri bir iç pazar yerine dönüştürdük. İçinde hem dünyadan hem de kendi şirketlerimizden binlerce örneğin yer aldığı bir katalog yazdık. Farklı sektörlerde hızlı tüketim ürünlerinden madenciliğe, ilaçtan yapı sektörüne kadar bu örnekleri nasıl uyarlayabileceğimizi paylaşıyoruz. “Elinizde şu tip veri varsa, bu modeli kendi alanınıza böyle entegre edebilirsiniz” diyerek çalışanlara rehberlik ediyoruz.

Kullanıcılar ilgilendikleri projeleri “sepete ekliyor”, biz de gelen talepleri merkezi olarak alıyoruz. Bunun yanında bir satıcı havuzumuz var; teknoloji start-up’larını bu ekosisteme dahil edip taleplerle uygun girişimleri eşleştirerek çözümleri birlikte geliştiriyoruz. Şu anda bu yapıyı tanıtmak için tüm grup şirketlerini kapsayan bir tanıtım düzenliyoruz. Aslında klasik anlamda sipariş toplar gibi, YZ projeleri için iç talep topluyoruz. Başta IT tarafında yürüyen bu süreç artık benim yönetimimde. Deneysel ama çok heyecan verici bir model.

YZ sosyal faydayı artıran bir güç olabilir

Sanem Yıldız
Askıda Ne Var Genel Müdürü

Ben sosyal girişimci kimliğimle bu masaya biraz farklı bir perspektiften bakmak istiyorum. Dünyada 10 milyondan fazla sosyal girişim var ve bu yapıların dünya ekonomisindeki payı yüzde 7 civarında. Yani aslında çok ciddi bir istihdam ve etki alanından bahsediyoruz. YZ’yi en çok sosyal etki alanında kullanmamız gerektiğini düşünüyorum. Çünkü iklim, sağlık, eğitim gibi krizler aslında doğrudan iş hayatımızı da etkiliyor.

Ancak ne yazık ki, sosyal inovasyon kurumlarının yüzde 70’i YZ’ye yatırım yaparken küresel ölçekte YZ yatırımlarının yalnızca yüzde 1’i sosyal etki odaklı. Bu da dengenin ne kadar tersine döndüğünü gösteriyor.

Biz de Askıda Ne Var olarak YZ’yi toplumsal fayda üretmek için kullanıyoruz. Şubat ayında başlattığımız projeyle Türkiye’deki 40’a yakın devlet üniversitesinin yemekhanesine entegre olduk. Gönüllüler 30 liraya bir yemek bırakıyor, öğrenci e-devlet üzerinden doğrulanan bilgisiyle tek tuşla bu yemeğe ulaşabiliyor. Bu sistemle eskiden 150 gönüllüyle yürüttüğümüz operasyonu artık çok daha hızlı ve hatasız şekilde yönetiyoruz.

Deprem döneminde de yine benzer bir sistem kullandık. 150 bine yakın öğrenci başvurusunu YZ desteğiyle, insani hataya yer bırakmadan değerlendirdik. Normalde aylar sürecek bir süreci 10 gün içinde tamamlayabildik. Kısacası, YZ’yi sosyal faydayı artıran bir güç olarak da konumlandırmamız gerektiğine inanıyorum.

Dört projemizden biri başarılı oldu

Erkan Yeniçare
Norm Holding Teknoloji ve Dijital Dönüşüm Direktörü, Norm Digital Genel Müdürü

Holdingin içinden çıkardığımız bir teknoloji şirketimiz var: Norm Dijital. Ardından bu şirketin içinden bir “spin-off” olarak YZ tabanlı bir insan kaynakları işe alım platformu çıkardık. Platform asenkron şekilde çalışıyor, yani karşıda bir İK uzmanı yok. Adaylar video üzerinden sorulara yanıt veriyor, sistem bu cevapları metne çeviriyor, analiz ediyor ve skorluyor. Burada en kritik konu veri kalitesi. Bazen bir verinin doğrudan sonuca etkisi olmasa bile doğru veri setini seçmek -örneğin dünya ya da sektör ortalamasını dikkate alıp almamak- sonucu ciddi şekilde değiştirebiliyor.

2024’te dört büyük proje yaptık; üçü başarısız oldu, biri ise çok başarılı geçti. Fırın projemizde, operatörden bağımsız çalışan bir sistem kurduk ve 3 - 4 milyon euro civarında tasarruf sağladık. Ama o üç başarısız proje olmasaydı, bu başarıya da ulaşamazdık. Yani burada aslında önemli bir denge noktası var: Denemeden öğrenmek mümkün değil.

2023’te YZ ilgisinin zirveye çıktığı dönemde biz de şirket genelinde eğitimler verdik. 17 kişilik bir YZ ekibimiz var, çalışanlara “Ödevlerinizi yapın, sonra gelin tartışalım” dedik, bu sayede 130 civarında proje fikri topladık. Basit çözümler bile şirketin temel problemlerini, eksiklerini, kimlerin hangi konuların peşinde olduğunu görmemizi sağladı ve şunu fark ettik: YZ’de “moda olduğu için” hızlı hareket etmek çoğu zaman yanıltıcı. Asıl önemli olan doğru sorunu tanımlamak. Sorun tanımlanınca YZ ile mi yoksa başka bir yöntemle mi çözüleceği zaten netleşiyor.

Yeni nesil teknoloji entegrasyonu

Diğdem Cengiz Gürsel
Tchibo Türkiye İletişim ve Tüketici Hizmetleri Müdürü 

Bu alanda henüz çok ileri bir seviyede değiliz ancak çalışmalarımız başladı. Tchibo, bir Alman markası olarak bu süreci global organizasyon yapısı içinde yürütüyor. Almanya merkezli ekip, YZ entegrasyonunu kurum genelinde sistematik bir şekilde planlıyor. Türkiye pazarlama ekibi olarak biz de son iki yıldır YZ tabanlı araçlardan yararlanıyoruz.

İlk olarak iki yıl önceki Dünya Kahve Günü kampanyasında denedik. Bu yıl ise markanın 75’inci yıl reklam kampanyasında, yeni nesil teknolojilerle entegrasyonumuzu vurgulamak amacıyla YZ destekli bir kreatif bacak kullandık. Şu anda ağırlıklı olarak veri toplama, analiz etme ve görsel materyal üretimi gibi alanlarda kullanıyoruz.

Ancak sürecin henüz başındayız; önümüzde, global ekiple birlikte ilerleyeceğimiz eğitim ve projelendirme aşamaları var.

Entegre bir planlama süreci gerekli 

Mert Uygur
Arzum Pazarlama Direktörü

Amerikalı perakende öncüsü John Wanamaker’ın ünlü bir sözü vardır: “Reklama harcadığım paranın yarısı boşa gidiyor, biliyorum. Ama hangi yarısının boşa gittiğini bilmiyorum.” Aslında bu hâlâ geçerli bir problem. Özellikle dijital medya tarafında ilişkilendirme (attribution) konusu ciddi bir sorun olmaya devam ediyor.

Bence bu süreci bir paket program olarak ele almak çok önemli; çünkü pazarlama, çoğu zaman üst yönetimlerin gözünde bir maliyet kalemi olarak görülüyor, yatırım olarak değil. Oysa doğru yerlere ilişkilendirme yaptığınızda yatırımın karşılığını fark etmeden alıyorsunuz.

Birinci öncelik medya yatırımlarının optimizasyonu. İkincisi ise raporlama. Ben kendi yatırımlarımın karşılığını net biçimde ölçebiliyorum, ancak bunun tüm şirkette standart bir yapıya kavuşması gerekiyor. Yani entegre bir planlama, raporlama ve optimizasyon süreci gerekli. Her seferinde Amerika’yı yeniden keşfetmek zorunda kalıyoruz.

En büyük eksik verilerde iletişimsizlik

Ülkü Yüksel
Visa Türkiye Pazarlama Başkanı

YZ şu anda hepimizin gündeminde, biz de Visa Türkiye olarak özellikle özerk yapay zeka alanında çalışmalar yürütüyoruz. B2B tarafta neredeyse tüm bankalar ve finteklerle birlikte çalışıyoruz; sonuçta tüm finansal sistem Visa’nın üzerinde dönüyor. Bu toplantı, YZ’nin farklı sektörlerde nasıl konumlandığını görmemiz açısından bizim için de oldukça faydalı oldu.

Finans tarafında benim en değerli bulduğum şey veri. Çünkü bence en kıymetli veri bankalarda, hepimizin hayatı orada. Biz pazarlama tarafında YZ’yi nasıl kullanabileceğimizi düşünüyoruz: “İçerikte nasıl fark yaratır, satın alma davranışını etkiler mi, maliyeti düşürür ama duyguyu geçirir mi?” gibi sorular hepimizin gündeminde.

Bir diğer konu da CRM, yani kartın yaşam döngüsü. Müşterinin kartını bankanın içinde tutmak, doğru teklifleri vermek… Bankalar bu konuda kendi veri modelleriyle zaten çalışıyor. Ama Türkiye’deki en büyük eksiklik bence dış veriyle iç verinin konuşmaması. Basit bir örnek: Her yıl Ramazan’ın tarihi kayıyor ama kampanyalar hâlâ bir önceki yılın statik verilerine göre yapılıyor.

Dünyadan çok başarılı örnekler var. Mesela KitKat’ın “Have a break, have a KitKat” kampanyasında YZ, kullanıcıyla içeriği entegre ederek gerçekten kişisel bir bağ kurabiliyor. Bu tür modellerde hem fikri mülkiyet riski yok hem de kullanıcı kendinden bir parça buluyor. Biz de Visa olarak müşterilerimizle yaptığımız toplantılarda bu tür örnekleri paylaşıyoruz, bazen “Bunu biz de uygulayabiliriz” dediğimiz noktalar çıkıyor.

Yaratıcılık ve YZ nasıl birleşecek?

Burcu Yılmaz
Forbes Türkiye Marka Danışmanı

Köln’de düzenlenen Dijital Pazarlama Fuarı ve Konferansı’na (DMEXCO) katıldım. Pazarlama dünyasında şu anda konuşulan tek konu “YZ ve insan” diyebilirim. Özellikle retail medya, connected TV ve evlerimize kadar giren akıllı cihazlar üzerinden yürüyen reklam modelleri büyük bir dönüşümün habercisi. Örneğin Samsung’un Smart TV platformlarında reklamların yer alacak olması bile, artık reklamın fiziksel alanlarımızla ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Ancak YZ tartışmalarında en çok öne çıkan nokta bence şu: Yaratıcılıkla nasıl birleşecek? Pazarlamanın büyüsüyle matematiğini nasıl bir araya getireceğiz? 1 trilyon dolarlık global reklam pastasında şu anda yalnızca 8 milyar dolar YZ tabanlı yatırımlara gidiyor. Bu rakamın kısa sürede 30 milyar doları aşması bekleniyor. Bu da medya tüketimi alışkanlıklarının hızla yeniden şekillendiği anlamına geliyor.

Artık tüketiciyle kurulan “kontrollü monolog” yerini dijital diyaloglara bırakıyor. Anlık, karşılıklı etkileşime dayalı bir iletişim dönemindeyiz. Bu noktada YZ kadar sosyoloji, psikoloji ve nörobilim gibi alanların da sürece dahil olması gerekiyor. Çünkü geleceğin pazarlaması sadece teknolojiyle değil insanın iç dünyasını da anlayarak şekillenecek.

Bugünün ödevi YZ komitesi oluşturmak

Görkem Boduroğlu
The Purest Solutions CEO Ofis Direktörü

Biz de kendi ölçeğimizde YZ’den aktif olarak yararlanıyoruz. Veri analizi ve tahminleme modelleri gibi alanların yanı sıra e-ticaret tarafında müşteri yorumlarını analiz edip anlamlı içgörülere dönüştürmede de yoğun biçimde kullanıyoruz. Elbette bu süreçte hatalar yaparak öğrendiğimiz çok şey oldu.

Yakında mobil uygulamamıza entegre edeceğimiz cilt analizi tabanlı bir projemiz var. Kullanıcının cilt sorunlarını ayırt eden bu sistemin geliştirilme sürecinde dermatoloji uzmanlarıyla da çalıştık. YZ’nin “öğrenme” aşaması beklediğimizden zorlu geçti, ancak ortaya çıkan sonuç bizi heyecanlandırıyor.

Bu toplantıda farklı şirketlerden YZ komitesi örneklerini dinledikten sonra, biz de benzer bir yapıyı kendi bünyemizde kurmayı hedefliyoruz. Kendi kendime “YZ komitesi oluşturmak” maddesini bugünün ödevi olarak yazdım diyebilirim.

Veriyi, hangi durumda kullandığınız önemli

Bora Işık
Multinet Up Pazarlamadan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı

Yapay zeka konusunda oldukça yoğun düşünen ve çalışan bir ekibimiz var. Uzman yardımcısı seviyesindeki ekip arkadaşlarımızdan bile YZ araçlarını kendileri araştırıp kullanmalarını, ardından pazarlama kurulumuza bu deneyimlerini aktararak değerlendirmelerini istiyoruz. Aslında “YZ” başlığını ayrı bir konu olarak tanımlamakta bile tereddüt ediyorum; çünkü pazarlamanın ayrılmaz bir aracı haline geldi. Bu noktada işin yalnızca teknolojik değil, psikolojik yönünü de tartışmak gerektiğini düşünüyorum. Nasıl bir veriyle büyürseniz sonunda ona dönüşüyorsunuz.

Biz Multinet Up olarak şirket içinde YZ’yi “eğitme” sürecine büyük önem veriyoruz. Bunun için özel bir ekip kurduk. Her ay düzenli pazar araştırmaları ve veri analizleri yapılıyor. Ayrıca kurum içinde “gölge yapay zeka” oluşmaması için, yani kontrolsüz veri paylaşımı ve kullanımını önlemek amacıyla, kapalı bir modül üzerinde çalışıyoruz.

Ancak tüm bu süreçte bağlamın hayati önemde olduğunu da unutmamak gerekiyor; hangi veriyi, hangi durumda kullandığınız, elde edeceğiniz sonucu tamamen değiştirebiliyor.

Projelerin sayısından çok etkisi önemli

Begüm Arştürk
Logo Group Pazarlama Başkanı

Logo Yazılım’da YZ yapılanmamız doğrudan CEO’ya bağlı bir direktörlük tarafından yürütülüyor. Sektörümüzün doğası gereği teknoloji ve yazılımla iç içe olduğumuz için çok sayıda eğitim ve komite çalışması gerçekleştiriyoruz. Başlangıçta fonksiyon bazlı proje üretimiyle ilerledik ancak bir noktada “35’inci projedeyiz ama neyi neden yaptığımızı unutuyor muyuz?” diye sorgulamaya başladık. Zamanla gördük ki projelerin sayısından çok etkisi ve sürdürülebilirliği önemli.

Yetkin ekiplerle, veriye dayalı bir şekilde yılda bir ya da iki anlamlı proje üretmek, onlarca küçük çalışmadan çok daha değerli sonuçlar yaratıyor. Bu farkındalık, bizi yetenek yönetimine ve ekip kalitesine daha fazla odaklanmaya yöneltti.

Ayrıca küresel uygulamaları daha yakından görebilmek için Stockholm merkezli bir yönetim danışmanlığı şirketiyle çalıştık. Bu süreçte pazarlama, finans ve insan kaynakları gibi üç temel fonksiyonda büyüme, inovasyon ve verimlilik projelerini sayısal olarak değerlendirmeye başladık. Artık “Bir proje ne kadar gelir getirdi, gideri ne kadar azalttı?” gibi somut çıktılara bakıyoruz. Bence bu yaklaşım, yapay zekayı şirket kültürüne entegre etmenin en etkili yolu.

YZ destekli sistemleri kullanıyoruz

Fatma Bilgen
CVK Park Bosphorus İstanbul Marka ve İletişim Direktörü

Turizm sektöründe faaliyet gösteren bir marka olarak birçok YZ tabanlı çözümden faydalanıyoruz. CRM yönetiminden müşteri ilişkilerine, gelir analizlerinden dijital pazarlamaya kadar pek çok alanda YZ destekli sistemleri çoğunlukla yurt dışı kaynaklı çözümlerle kullanıyoruz.

Buna rağmen, kurum içinde henüz buna odaklı bir komite yapılanması oluşturmuş değiliz. Bu da önümüzdeki dönemde odaklanmak istediğimiz alanlardan biri. Çünkü YZ’nin sadece operasyonel verimliliği değil, aynı zamanda marka deneyimini dönüştürme potansiyelini de artırdığına inanıyoruz. 

Avrupa’da rekor ceza

İrlanda Veri Koruma Otoritesi, 1 Eylül 2023’te aldığı kararla TikTok’a 345 milyon Euro ceza verdi. Bu karar, 2020 yılında çocuk kullanıcıların verilerinin işlenmesinde ciddi ihlaller yapıldığını ortaya koydu. Örneğin, hesapların varsayılan olarak herkese açık profil olarak ayarlanması, yaş doğrulama mekanizmalarının yetersizliği ve kullanıcıların veri işleme süreçleri hakkında yeterince bilgilendirilmemesi önemli sorunlar arasında gösterildi. Avrupa Veri Koruma Kurulu da TikTok’un “karanlık desenler” olarak bilinen yanıltıcı tasarımlarla çocukların mahremiyetini ihlal ettiğini vurguladı.

Türkiye’deki karar

Benzer şekilde Türkiye’de de Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 2023’te aldığı bir kararla TikTok’a 1 milyon 750 bin TL para cezası verdi. Kurul; çocukların verilerinin ebeveyn onayı olmadan toplanması, açık rıza alınmadan veri işlenmesi, gizlilik politikasının Türkçeye çevrilmemesi ve çerezler aracılığıyla profilleme yapılması gibi ihlaller tespit etti. Ayrıca TikTok’a, gizlilik politikalarını güncelleme ve kullanıcıları politikalardan ayrı olarak ve de daha anlaşılır şekilde bilgilendirme yükümlülüğü getirildi.

Çocuk verileri daha fazla korumaya ihtiyaç duyuyor

Çocukların dijital dünyada daha savunmasız olması, düzenleyici kurumların bu alanda daha sıkı önlemler almasına yol açıyor. Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülkede çocukların çevrim içi güvenliği için özel düzenlemeler yapılırken, Türkiye’de de benzer bir yasal altyapı hazırlanıyor. Bu durum, özellikle çocuklara yönelik hizmet sunan şirketlere daha fazla sorumluluk yüklüyor.

Türkiye’de yeni düzenlemeler

Türkiye’de kişisel verilerin korunmasına ilişkin yasal çerçeve de son dönemde yenilendi. 6698 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikler 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi. Özellikle kişisel verilerin yurtdışına aktarılması konusunda Avrupa Birliği standartlarına yakın bir sistem benimsendi. Buna göre aktarım yapılacak ülke veya kuruluş için Kurul tarafından “yeterlilik kararı” verilmişse, veriler açık rıza olmadan da yurtdışına gönderilebiliyor. Yeterlilik kararı olmayan durumlarda ise standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları veya taahhütname gibi güvenceler aranıyor. Amaç, hem veri aktarımını kolaylaştırmak hem de kişisel verilerin korunmasını güçlendirmek.

TikTok hakkında yeni karar

İrlanda otoritesi, 2 Mayıs 2025’te verdiği yeni bir kararda TikTok’u bu kez verilerin Çin’e aktarımı nedeniyle 530 milyon Euro cezaya çarptırdı. Şirketin yeterli güvence sağlamadığı, kullanıcıları yanıltıcı bilgiler verdiği ve Çin’deki yasal ortamın Avrupa’daki standartlarla uyuşmadığı tespit edildi. Bu karar, yurtdışına veri aktarımı konusunun ne kadar hassaslaştığını gösteriyor.

TikTok örneği, hem çocukların kişisel verilerinin korunması hem de yurtdışına veri aktarımı konularında küresel ölçekte artan hassasiyetin somut bir göstergesi. Türkiye’deki son yasal değişiklikler ve Kurul’un daha aktif denetimleri dikkate alındığında, şirketlerin benzer yaptırımlarla karşılaşmamak için gerekli önlemleri zamanında almaları kritik önem taşıyor. Özellikle yurtdışına veri aktaran şirketlerin güvenlik tedbirlerini gözden geçirmeleri, şeffaflık ilkesine uygun davranmaları ve gerekli hukuki güvenceleri sağlamaları artık bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiş durumda.

Geleneksel tariflere sadık kalınıyor

Pide & Co Genel Müdürü Hakan Sezer, “Kingsway’de açtığımız ilk restoranımızla Türk mutfağının özgün tatlarını Londra’ya taşımanın mutluluğunu yaşıyoruz. Kayserili ustamız Ali Beşparmak’ın ellerinden, Kayseri’de ‘cıvıklı’ olarak bilinen kuşbaşılı pide ve lahmacun, menümüzün en çok tercih edilen ürünleri arasında yer alıyor. Tüm ürünlerimizi geleneksel tariflere sadık kalarak hazırlıyoruz. Pişirilmesinde ise Türkiye’den özel olarak getirdiğimiz fırınları kullanıyoruz” diye konuştu. 

“Turkish flavour, Turkish hand” sloganıyla Türk lezzetlerini, Türk ustaların elleriyle sunduklarının altını çizen Sezer, restoranda aynı anda 50 kişiyi ağırlayabildiklerini söyledi. Kısa vadede üç şubeye ulaşacaklarını anlatan Sezer, şöyle devam etti: “Kasım ayı sonunda Liverpool Street’te açacağımız yeni Pide & Co, ağırlıklı olarak ofislerin bulunduğu bölgede olması nedeniyle hızlı servis ve ‘take-away’ deneyimini birlikte sunacağımız bir konseptte faaliyete başlayacak. Burası halihazırda hizmet veren ilk restoranımızdan çok daha büyük bir alana sahip olacak. Dileyen misafirlerimizi restoranda da ağırlayabileceğiz. Başka bir Pide & Co restoranı için de Mayfair’de yer bakıyoruz. Bu üçüncü şubemiz, daha lüks bir konseptte hizmet verecek.”

Bu yıl 25 şehirden ve bilişimden makineye, toptan ticaretten metal ürünlere kadar 34 farklı sektörden şirketin yer aldığı Türkiye 100 sonuçları, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve iş dünyasının katılımıyla, TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun ev sahipliğinde düzenlenen törende açıklandı. Figopara adına üçüncülük ödülünü Figopara CFO’su Fırat Aytaş, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’ndan aldı.

Bahar: KOBİ’lerin finansmana erişimindeki rolümüzün tescili

Forbes Türkiye’nin Şubat 2025’de yayınlanan Girişim 50 listesinde 15’inci sırada yer alan Figopara'nın Kurucu Ortağı ve CEO’su Koray Bahar, “Kurulduğumuz günden bu yana KOBİ’lerin finansmana hızlı, kolay ve güvenli bir şekilde ulaşmasına aracılık ederek çok önemli bir ihtiyacı karşılıyoruz. Türkiye 100 listesinde ilk 3’te yer almak, yalnızca elde ettiğimiz ciro artışının değil vizyonumuzun, dayanıklılığımızın ve dönüşüm potansiyelimizin de bir göstergesi. Bu başarı, sürdürülebilir büyümemizi olduğu kadar, iş modelimizin KOBİ’lerin büyümeleri için ihtiyaç duyduğu finansmana erişimde sağladığı faydayı ve finansal ekosistemdeki etkisini de ortaya koyuyor. Bankalarla kurduğumuz güçlü iş birlikleri ve geliştirdiğimiz yenilikçi çözümler sayesinde, KOBİ’lerin finansmana erişimini kolaylaştırmaya ve sektöre değer katmaya devam edeceğiz” dedi. 

"Türkiye’nin en büyük fintek yatırımı"

Midas'ın Kurucusu ve CEO'su Egem Eraslan Seri B yatırımıyla ilgili Forbes Türkiye'ye konuştu:

"1 milyar dolarlık değerlemeye çok yaklaştık ancak henüz unicorn olduk diyemeyiz. Türkiye’nin en büyük fintek yatırımı oldu. Önemli olan gelen yatırımcıların profili. Türkiye’ye bugüne kadar bu kalitede çok az yatırımcı geldi. En üst kalite yatırımcılar Tier 1 olarak adlandırılır. ABD’de Capital One bankasının kurucularından Nigel Morris’in fonu QED Investors var. Revolut’un CEO’su Nikolay Storonsky’nin fonu Quantum Light var. Yine Robinhood’un ilk yatırımcılarından Ribbit’ten ayrılıp fon kuran Nick Huber var, fonun adı Spice Expeditions. IFC, Dünya Bankası Grubu’nun özel sektör yatırım kolu. Çin’in ünlü fonu eski adı Sequoia Capital olan HSG Capital var.  Bu kadar kaliteli bir grup ilk defa böyle bir turda bir araya geldi. Bu haliyle yatırımın özel bir tarafı var."

Forbes Girişim 50 Listesi: Zirve finteklerin, mobil oyun şirketleri yakın takipte

Daha fazla bilgi

Forbes Türkiye Girişim 50 listesinde 38,19 gibi yüksek bir endeks puanı alan Midas, geçen yıl aldığı 45 milyon dolarlık Seri A yatırımıyla Türkiye’nin en yüksek erken aşama yatırımını alan finansal teknoloji şirketi olmuştu. Kurucusu Egem Eraslan regüle bir piyasada yenilikçi teknolojisiyle başarı gösteren girişimi için “Bizim işin imkansızlığı yordu beni” diyor. Üç buçuk milyon kullanıcı sayısına ulaştığına bakılırsa Eraslan’ın bu ‘imkansız’ süreci iyi yönettiği söylenebilir. 

Forbes Türkiye Girişim 50 hakkında 

Forbes Türkiye’nin girişimcilik ekosisteminin en prestijli araştırmalarından biri olan Girişim 50 Endeksi, geleceğin unicorn adaylarıyla ve en çok değer kazanacak şirketlerini belirlemeyi hedefliyor. İlkini 2019’da açıkladığımız Girişim 50 araştırmasında girişimler finansal performansları, büyüme oranları ve aldıkları toplam yatırım gibi kriterlere göre bir endeks oluşturularak değerlendiriliyor. Girişim ekosisteminin önde gelen isimleri ile özel sermaye ve risk sermayesi fonlarının yöneticilerinin önerdiklerinin yanı sıra, başvuru linki üzerinden kendisi katılanlarla birlikte bu yıl araştırmaya 200’e yakın şirket dahil oldu.

Forbes Girişim 50’nin zirvesi, yakın bir zamanda Türkiye’den çıkacak yeni unicornların ağırlıklı olarak fintek sektöründen olacağına işaret ediyor. Girişim ekosistemi, 2023’te yaşanan zorlukların ardından, fintech ve mobil oyun alanlarındaki hareketlilikle yeniden canlanmaya başladı. 2023 yılında oyun sektörü 22 büyük yatırıma imza attı. Geçtiğimiz yılda dikkat çeken büyük işlemler arasında, Kazak fintek devi Kaspi.kz’in Hepsiburada’nın yüzde 65,4'lük hissesini 1,1 milyar dolara satın alması en çok konuşulan işlemlerden biri oldu. 2012 yılında kurulan yerli girişim Obilet’in çoğunluk hisseleri Fransız BlaBlaCar’a devredildi ve Paynet, Iyzico tarafından 87 milyon dolara satın alındı. Forbes Türkiye’nin aralık ayı kapak haberinde yer verdiği Insider, 500 milyon dolarlık dev bir yatırım aldı.

Girişim 50 listesinin liderleri

Girişim 50 araştırmasında Türkiye’de ofisi bulunan, kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçmiş ve yatırım almış girişimler değerlendirildi. Listenin zirvesinde, 2012 yılında kurulan ve dijital banka lisansı da alan Colendi yer alıyor. Onu yenilikçi finansal teknolojiler alanında hizmet veren DgPays ve bireysel yatırımcılara hizmet veren Midas takip etti.

Şirketlerin toplam değeri 4 milyar dolar

Girişim 50’de yer alan şirketlerin toplam değerlemesi 4 milyar dolar, aldıkları toplam yatırım ise 788 milyon dolar. 50 şirket toplamda 7 bin 362 kişiye istihdam sağlıyor. Bu listede yer almayı başaran girişimler yakın gelecekte yüksek değerlemelere ulaşacak ve önemli çıkış hikâyelerine imza atacak.

Yatırım yeni ürünler için değerlendirilecek

2020 yılında kurulan Midas, vatandaşların tasarruflarını korumak için hisse senetlerine yönelmeleriyle popüler hale geldi. Dijital ticaret platformu, 3,5 milyon yatırımcıya hizmet vererek yerel ve ABD piyasalarına, yatırım fonlarına ve kripto para birimlerine erişim imkanı sunuyor.

Gemici Bloomberg’e telefonla yaptığı açıklamada şirketin elde ettiği geliri yeni hizmet ve ürünler sunmak ve mevcut hizmet ve ürünleri iyileştirmek için kullanmayı planladığını söyledi. Gemici, “Bunlar arasında türev ürünler, varantlar, Avrupa hisse senetleri ve kurumsal hesap açma seçeneği de bulunuyor” diye ekledi.

Midas, bu hafta başında Türk fintech şirketleri tarafından elde edilen en büyük yatırım olan 80 milyon dolarlık fon sağladığını açıkladı. QED Investors liderliğindeki bu turda, Spark Capital gibi mevcut destekçilerin yanı sıra Uluslararası Finans Kurumu da dahil olmak üzere yeni yatırımcılar yer aldı. Bu turla birlikte Midas'ın toplam fonu 140 milyon dolara ulaştı. Son finansman turu Midas'ı unicorn statüsüne yaklaştırırken,
 

Daha serin hava ve daha az kalabalık

Aşırı turizm riski

Yüzde üçlük turizm vergisi

Uluslararası ve karşılaştırmalı hukukta durum

Otonom ve elektrikli araçlarda verilerin işlenmesi ve gizlilik

Aidiyetin yeni mimari modeli

Topluluğu bir arada tutan ne?

Q1 2025 itibarıyla Soho House toplam üye sayısı 269.636 (YoY +%3,1); Soho House segmenti 212.001 (+%7,1). Aktif uygulama kullanıcısı 215.283 - WSJ

• Fiziksel mekan artık markanın vitrini değil, markanın laboratuvarı.
• Kulübün asıl amacı, üyelerini “tüketici” konumundan çıkarıp “ortak yayınevi” konumuna taşımak.

Kapıyı para değil yaratıcılık açıyor

2. Litvanya

3. Sri Lanka

4. Güney Kore

5. Arjantin

6. Fas

7. Norveç

8. Moldova

9. Hong Kong

10. Danimarka

Seyahat edenlerin bir veya daha fazla geceleme ile gerçekleştirdiği toplam seyahat sayısı, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 28,4 artarak 12 milyon 653 bine yükseldi. Bu seyahatlerde toplam geceleme sayısı ise 85 milyon 317 bin olarak kaydedildi. Ortalama geceleme süresi 6,7 gece oldu.

Toplam harcamanın yüzde 93,5’i olan 71,4 milyar lira kişisel harcamalardan, yüzde 6,5’lik kısmı olan yaklaşık 5 milyar lira ise paket tur harcamalarından oluştu. Seyahat başına ortalama harcama ise 6 bin 40 lira olarak hesaplandı.

Yapılan harcamalarda ilk sırayı yüzde 32’lik payla yeme-içme aldı. Onu yüzde 28,4 ile ulaştırma ve yüzde 10,8 ile konaklama izledi. Geçen yılın aynı dönemine göre harcamalardaki artış oranı yeme-içmede yüzde 62,5, ulaştırmada yüzde 66,3 ve konaklamada yüzde 66,7 olarak gerçekleşti.

Seyahat amaçlarına bakıldığında, yerli turistlerin yüzde 71,3’ü yakınlarını ziyaret etti. Bu oranla "akraba ve arkadaş ziyareti", yılın ilk çeyreğinde de en yaygın seyahat nedeni oldu. Onu yüzde 19,6 ile gezi, eğlence ve tatil; yüzde 5 ile sağlık amaçlı seyahatler takip etti.

Konaklama tercihlerinde ise 67 milyon 654 bin geceleme ile en çok "arkadaş veya akraba evi" öne çıktı. İkinci sırada 8 milyon 836 bin geceleme ile “kendi evi”, üçüncü sırada ise 4 milyon 976 bin geceleme ile "otel" yer aldı.

Öne çıkanlar

• Hafta sonu geçici CEO olarak atanan DeJoy LinkedIn'de yaptığı bir paylaşımla, skandalın sosyal medyada infiale yol açmasından bu yana kamuoyuna ilk yorumunu yaptı.

• DeJoy, Astronomer'ın son günlerde “veri ve yapay zeka dünyasının küçük köşesindeki girişimler bir yana, çok az şirketin karşılaştığı düzeyde bir medya ilgisi” gördüğünü söyledi ancak Byron'a ismiyle atıfta bulunmadı ve Coldplay konseri olayına özel olarak değinmedi.

• DeJoy, Astronomer'ın “artık herkesin bildiği bir isim” olduğunu ancak  Byron'da atıfta bulunarak “bunun böyle olmasını asla istemezdi” dedi ve artan ilgiyi “ekibimiz için alışılmadık ve gerçeküstü” olarak nitelendirdi.

• DeJoy yazısında Astronomer'in “hiçbir zaman zorluklardan kaçmadığını” ve göreve “çalışanlarımızla ilgilenmeye ve müşterilerimize hizmet vermeye gönülden bağlılıkla” yaklaşacağını söyledi ve ekibine “dayanıklılıkları” için teşekkür etti.

• Şirketin kurucu ortaklarından olan DeJoy, geçici CEO pozisyonunu üstlenmeden önce şirketin baş ürün sorumlusu olarak görev yapıyordu.

• Cumartesi günü Byron'ın CEO'luk görevinden istifa edeceğini açıklayan Astronomer, şirketin “liderlerinden hem davranış hem de hesap verebilirlik konusunda standartları belirlemelerinin beklendiğini ve son zamanlarda bu standartların karşılanmadığını” belirtti.

Andy Byron neden istifa etti?

Byron, Massachusetts Foxborough'daki bir Coldplay konserinde Astronomer'ın insan kaynakları müdürü Kristin Cabot'a sarılırken “öpücük kamerasına” yakalandıktan üç gün sonra istifa etti. Cabot, şirketin yönetim sayfasında hala insan kaynakları müdürü olarak yer alıyor ve bu sayfada DeJoy'un geçici CEO olduğu da belirtiliyor. Kamera Byron ve Cabot'a döndüğünde, Cabot Byron'a sarılmayı bıraktı ve Byron kadrajdan çıkarken yüzünü kapattı. Evlilik dışı bir ilişkiyi ortaya çıkarmış olabilecek bir skandal olarak değerlendirilen olay, sosyal medyada hızla viral hale geldi ve çok sayıda mem ve parodinin yanı sıra mahremiyetle ilgili tartışmalara yol açtı. 

Coldplay konseri, kiss-cam skandalı ve Astronomer CEO’sunun istifası

Michelin Anahtarı nedir?

Michelin Rehberi, otelleri değerlendirirken yalnızca fiziksel olanakları değil, genel misafir deneyimini esas alıyor. Tıpkı restoranlara verilen Michelin yıldızları gibi, oteller de 1, 2 veya 3 Michelin Anahtarı ile ödüllendirilecek.

İşte her seviyenin anlamı:

1 Anahtar: Sıra dışı karaktere sahip, özgün bir deneyim sunan otel

2 Anahtar: Hizmetiyle fark yaratan, çarpıcı tasarıma ve yerel dokunuşlara sahip otel

3 Anahtar: Konfor, zarafet ve lüksün zirvesini yaşatan, dünya çapında seçkin bir konaklama

Bu derecelendirme, Michelin’in deneyimli müfettişleri tarafından beş evrensel kritere göre yapılıyor. Amaç, otel arayışında olan gezginlere güvenilir ve küresel bir rehber sunmak.

Dört özel ödül de verilecek

Michelin Rehberi bu yıl ayrıca otelcilikte öne çıkan başarıları ödüllendirmek için dört yeni kategoride özel ödül de verecek. Her kategoride sadece bir otel ödül alacak. İşte bu ödüller:

Mimari & Tasarım Ödülü: Yaratıcı tasarımı ve mimarisiyle dikkat çeken otellere

Wellness Ödülü: Zihin, beden ve ruhu kapsayan bütüncül iyi yaşam programları sunan otellere

Yerel Deneyim Ödülü: Bölgenin kültürünü ve ruhunu misafirlerine hissettiren otellere

Yılın Açılışı Ödülü: İlk yılında sektöre hızlı ve etkileyici bir giriş yapan otellere

Bu dört ödülün adayları önceden duyurulacak:

13 Ağustos: Mimari & Tasarım

27 Ağustos: Wellness

10 Eylül: Yerel Deneyim

24 Eylül: Yılın Açılışı

Paris’te görkemli tören

Michelin Anahtarlarının açıklanacağı tören, Paris’in simge yapılarından biri olan Musée des Arts Décoratifs’te düzenlenecek. Louvre ve Tuileries Bahçesi manzaralı bu özel etkinlikte, yaklaşık 300 seçkin otel temsilcisi, basın mensupları ve sektör liderleri bir araya gelecek.

Tören, küresel misafirperverliğe duyulan saygıyı, yenilikçi konaklama anlayışlarını ve yüksek standartları kutlayan uluslararası bir platform olacak.

Yapay zeka hayatımıza girdi ama henüz yarattığı büyük değişimi görmedik. Şu anda kullandığımız yapay zeka türlerinin yerini, kısa bir süre sonra, Genel Yapay Zeka - GYZ’nin (İngilizcesiyle Artificial General Intelligence - AGI) alması bekleniyor. Yapay zekanın geliştiricileri, Genel Yapay Zeka’yı farklı farklı tanımlıyor ama özetle; insan gibi düşünebilen, akıl yürütebilen ve yeni durumlara adapte olabilen bir yapay zeka türü. İnsan gibi ama insanların çoğundan daha zeki. Open AI’ın kurucusu Sam Altman’a göre bu yıl içinde AGI ile tanışacağız. Google DeepMind’ın CEO’su Demis Hassabis, verdiği bazı röportajlarda buna daha 5 - 10 yıl olduğunu söyledi. Anthropic CEO’su Dario Amodei’ya göre ise bazı formlarını gelecek yıl görmeye başlayabiliriz.

Yani öyle ya da böyle az kaldı. Peki ne olacak? Bunu o kadar kimse bilmiyor ki, herkes en kolay yanıtı veriyor: “Artık bunu tahmin etmenin çok zor olduğu bir çağdayız.” Bu yüzden gelecekle ilgili tüm sorulara yanıt verirken söze “şu anda” diye başlanıyor. Yani ‘Şu anda böyle ama tabii bu çok uzun süre böyle kalmayabilir’. Eğer hep şimdide kalırsanız gelecek için endişelenmeniz gerekmez. Ama her zaman bu ‘Zen halinde’ kalmak kolay değil. 

Herkes geleceği merak ediyor. Sınava giren öğrenciler ve ebeveynleri, nasıl bir seçim yapmalı? 

Kendisiyle yapılan her röportajda isminin önüne “yapay zekanın vaftiz babası” sıfatı eklenen, derin öğrenme alanının öncülerinden Geoffrey Hinton, haziran ayı sonunda ünlü podcast programı Diary of a CEO’ya verdiği röportajda yapay zekanın beyaz yaka işlere etkisinden bahsederken, yapay zekanın herkesin yerini alacağını söyledi. Ancak, robot devrimi onun biraz gerisinde kalacağı için bazı fiziksel işler teknolojinin tehdidi altında değil. 2024’te yapay sinir ağlarıyla makine öğrenmesine imkan sağlayan kurumsal buluş ve icatları nedeniyle Nobel fizik ödülüne layık görülen Hinton’a göre bu yüzden tesisatçı olmak iyi bir fikir. 

Böyle bir zamanda üniversitelerin rolü ne olabilir? Forbes Türkiye’nin bu soruya yanıt bulmak ve tüm bu gelişmeleri konuşmak için Türkiye’nin önde gelen üniversitelerinden akademisyenleri CVK Park Bosphorus Hotel’de bir araya getirdiği yuvarlak masa toplantısı sırasında Forbes.com.tr’nin haber akışında Amazon CEO’su Andy Jassy’in açıklamaları vardı. Jassy, yapay zekanın önümüzdeki yıllarda istihdam üzerinde önemli etkiler yaratacağını açıklıyordu. Amazon son iki yılda 27 bin çalışanı ile yollarını ayırdı. Jassy, şirketin stratejisinin yapay zekadan alınan verimle daha küçük ekiplerle daha büyük hedeflere ulaşmak olduğunu, bu dönüşümün uzun vadede Amazon’un rekabet gücünü ve operasyonel verimliliğini artıracağını söylüyordu. 

Haber telefonlarımıza düştüğü sırada Forbes Türkiye yazarlarından akademisyen Dr. Ecmel Ayral, moderatörlüğünü üstlendiği toplantının ilk sorusunu sordu:

“Son endüstri devriminden sonra özellikle yirminci yüzyılda üniversite hep iş dünyasına insan kaynağı yetiştirme yeri gibi gözüküyor. Fakat bunu da giderek daha az yapabilir hale geliyor. Üniversitenin rolü acaba nereye doğru evriliyor? Yine bir insan kaynağı yetiştirme yeri olarak mı devam etmeli yoksa köklerine dönüp ‘insan-ı kamil’ yetiştirmeye yani daha nitelikli, hayata sorgulayarak bakan insanlar mı yetiştirmeli?”

Ayral’ın bu sorusuna ilk yanıt veren Kadir Has Üniversitesi Rektörü Sondan Durukanoğlu Feyiz’di. “Dünyada olanlara baktığınız zaman üniversitelerin eğitim ve araştırma odaklı olmak üzere ikiye ayrıldığını görüyoruz. Amerika’da eğitim odaklı üniversiteler kapanmaya başladı. Üniversite icatların, öğrenmenin yapıldığı bir yer olmalı. Ve bunu yaparken de sadece hocaların değil o genç meraklı beyinlerin de sürece katıldığı bir yere dönüşmeli.

Yapay zeka bangır bangır geliyor. Hocaya bile ihtiyacımız kalmayacak bir şey öğrenmek için. Yapay zeka en iyi öğretmen teknikleriyle bunu zaten yapacak. Ama insan merakı hiçbir zaman azalmayacağı için araştırmaların yapıldığı yer olmaya devam edecek.” 

Piri Reis Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nafiz Arıca: Gerçek hayata baktığımızda Türkiye’deki 208 üniversitenin hepsinin araştırma odaklı olmasını hedeflemek biraz hayalperestlik olur.

Bir yandan da sektörler işe hazır eleman bekliyor. Yapay zeka, 2030’lu yıllarda gerçekten insan gibi; insan olup olmadığını anlayamayacağımız düzeyde hayatımızın bir parçası olacak. Bizim öğrencilerimizi böyle bir geleceğe hazırlamamız, geçmişin bilgisini öğretmekten ziyade geleceğin sorunlarını tespit edip o çözümleri üretecek şekilde eğitmemiz gerekiyor. Üniversitelerin misyonları eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve topluma hizmet başlıkları altında üç ana başlıkta toplanabilir. Bir özeleştiri olarak dile getirdiğimiz akademinin muhafazakârlığı, bir kısmı yazılı olmayan, yüzyıllardır oluşmuş geleneklerinden geliyor. O yüzden akademi değişimi pek istemiyor genel olarak. Bu da çok doğal. Ama bir taraftan da bu değişim olmak zorunda.

Biraz öz eleştiri yapalım; eğitim sektörünün en muhafazakâr paydaşı da biz hocalarız. Yapay zeka bangır bangır geliyor ama biz aynıyız. Artık dört duvar arasında bilginin, becerinin aktarılması, hocanın Power Point sunumu okuması diye bir eğitim sistemi yok. Burada hocaların işi daha zorlaşıyor. Daha hazırlıklı, daha sorgulayıcı ve çocuklara mentörlük yapıp, yönlendirecek, hayatlarına iz bırakacak bir şeyler yapması lazım. Anketler yaptık. Öğrencilerimizin yapay zeka farkındalığı ve yetkinliği hocalarımızın üstünde çıktı. Sınıflar arasında baktığımızda birinci sınıf öğrencisinin farkındalığı ve yetkinliği dördüncü sınıf öğrencisinden yüksek çıktı. Yani genç nesil yapay zeka içine doğuyor zaten. O yüzden bir an evvel bazı şeyleri değiştirmemiz gerekiyor.

Forbes Türkiye Genel Yayın Yönetmeni Handan Bayındır: “Pek çok kişinin sorduğu soru şu, yeni nesil nasıl çalışacak, ne üretecek, nasıl para kazanacak? Bu  sorulara yanıt bulmaya çalışacağız.”

Üniversite Katolik Kilisesi’nden daha tutucu

Dr. Ecmel Ayral: Bilgi Üniversitesi’nin kurucusu Oğuz Özerden, 20 yıl önce “Katolik Kilisesi’nden sonra en tutucu müessesesi üniversite” demişti. Bilgi Üniversitesi’nin de kapısında hâlâ yazıyor: “Yaşam için öğrenmek” Yeni dönemde üniversitelerin işlevi ne olacak?

Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan: Üniversite tabii sadece bir eğitim kurumu değil, aynı zamanda bilim üretiyor. Çıkış noktası da bu zaten. Bilgi bir şekilde endüstriye uyarlanıyor. Şimdi bu bağlantıyı güçlendirmek için -üniversite sanayi işbirliğini artırmak için- adımlar atılıyor. Bugün üniversitelerin büyük bir çoğunluğu araştırma üniversitesi değil. Bir eğitim işlevleri var. Bu işlev yapay zekadan sonra nasıl değişecek? Üniversite ilk çıktığı gibi yine sadece bilginin üretildiği, daha az bir insana ulaşan ve daha elit bir kurum olma hüviyetine dönecek mi? Yoksa, -üniversitenin araştırma dışındaki işlevi biraz orta öğretimin devamı gibi düşünürseniz- bunu devam ettirecek mi? Yapay zeka sadece eğitimde değil her alanda büyük bir dönüşüme neden olacak. 

Yapay zeka ne kadar yetkin de olsa, insanlarla kurduğumuz sosyal ilişkinin tadını verecek mi? Eğitim de öyle bir şey aslında. Yapay zeka, şimdi burada konuşurken yaptığımız gibi, içine vurguları, duyguları aktarabilecek mi? Çok emin değilim doğrusu. Hep beraber göreceğiz ama ben insanın tamamen dışlandığı, ‘benim insanla hiçbir işim yok. ‘Giderim yapay zekadan öğrenirim bunu. En iyisini o biliyor zaten’ dediğimiz bir noktaya gelmeyeceğiz.Bu olmayacak bence. Peki üniversitenin işlevi ne olacak? Var olmaya devam edecek mi? Muhtemelen… Üniversitenin yapacağı biraz daha sınırlı olabilir ama ben öğretim üyelerinin bilgisine sahip olan insanların bilgi aktarımında yine yapay zekayla beraber yeri olduğunu düşünüyorum. 

Dr. Ecmel Ayral: Gedik Üniversitesi’nin kurucusu hem de sanayici olan Hülya Gedik’e bir soru yöneltmek istiyorum. Neden bir üniversite kurmak istediniz?

Gedik Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Hülya Gedik: Gerçekten eğitim dünyasıyla sanayi dünyası arasında çok büyük fark var. Çünkü bakış açısı farklı. Sanayide kâr amaçlı bakıyorsunuz. Tabii ki akademinin de kaynağa, paraya ihtiyacı var ama kar amaçlı bakmıyoruz. Vakıf üniversitesi diyoruz, vakıf kültürüyle, vakıf mantığıyla varlığını sürdürüyor. Biz niçin bu alana girdik? Çünkü ihtiyaç vardı. Uygulamacı üniversite olacağız diyerek yola çıktık. Öğrencilere eğitim sürecinde işinin pratiğini de yapacağı bir alan sağlayacağız dedik. Çünkü sanayici olarak böyle bir yoksunluğu gördük. Bunun için meslek okulu da kurduk. Otuz farklı bölüm var. Burada uygulaması teorisinden çok daha fazla olan, daha çok laboratuvara dayalı veyahut da uygulamaya dayalı bölümleri seçiyoruz.

Üniversiteli olmak

Dr. Ecmel Ayral: Emek pazarının esnekliği ve verimliliğine baktığımız zaman Türkiye maalesef epey geride. Bunun sebeplerinden bir tanesi de yeteneklerin yeni teknolojiye erişimi ile ilgili sıkıntılar. Burada Konda’ya dönmek istiyorum. Türkiye’nin bu konuda durumu nedir? 

Konda Araştırma Genel Müdürü Aydın Erdem: Şu anda nüfusun yüzde 7’sinin telefonunda bir yapay zeka uygulaması var, yüzde 17 de kullanıyor. Ama yüzde 45 ‘korkuyorum’ diyor. ‘Ben verilerimi güvenerek paylaşırım, paylaşmaktan endişe etmiyorum’ diyenlerin oranı yüzde 20. Şu anda yetişkin nüfus içinde üniversite mezunu işsizlerin sayısı 1,5 milyon. İş arıyor ama bulamıyorlar. 1,2 milyon civarında da üniversite mezunu ev kadını var. 

Ancak üniversitenin Türkiye toplumu için ne anlama geldiğini de hatırlatmak istiyorum. 17 yıl önce Türkiye›nin yetişkin nüfusunun sadece yüzde 9’u dokuz üniversite mezunuydu. Şu anda yüzde 22’si üniversite mezunu ve artık bunun yarısı kadın. Bundan 70 yıl önce üniversiteden mezun olan 20 kişiden sadece biri kadındı. Bu Türkiye için önemli bir gelişme.

Niteliğinden bağımsız olarak, bir kampüste bulunmak bile tek başına çok etkili. Toplumu değiştirdiğini, sosyal sermayesini geliştirdiğini görüyoruz. Üniversitenin böyle bir işlevi de olduğunu unutmamak lazım. 

İş dünyası hangi yetkinlikleri arıyor?

Dr. Ecmel Ayral: Ufuk Bey, sizin gözlem ve verilerinize yeteneklerde aranan becerileriler yapay zeka ile nasıl değişecek? İnsan ihtiyacı azalacak mı yoksa aranan özellikler mi değişecek? 

Randstad Türkiye Genel Müdürü Ufuk Gedikli: 85 milyon iş elden çıkıyor, 97 milyon yeni geliyor ama bu bir yıllık veri. Bir sene sonra araştırmacılar bambaşka bir rakamla karşımıza çıkabilir. Bir yandan da hangi mesleklerin yok olacağı ve ortaya çıkacak yeni mesleklere ilişkin birçok tahminler yapılıyor. Bu da sürekli değişiyor. Bizim önerimiz gelişmeleri sürekli yakından takip edip, araştırmak ve hazır olmak. Bu da çok kolay değil. Bu yıl yaptığımız global araştırmalardan bir tanesine göre insanlar artık kişiselleştirilmiş iş ortamları arıyor. Farklı farklı yan haklar sağlanması gibi.

İkincisi topluluk olma duygusu çok eksik şu anda. İş yerlerinden bir beklenti de çalışanlarda topluluk olma hissini oluşturabilmeleri. 20 yıl önce bir sertifika almak istediğimizde “Sen bunu nasıl yapıyorsun?” diye ustalarımıza sorardık. Şu anda onlara ihtiyacımız yok. Bir sınava girmek isterseniz online’de yüzlercesi var. Bu da usta-çırak ilişkisini çok kırıyor. Madem her şeyi İnternet’te bulabiliyoruz o zaman üniversiteleri de bir deneyim merkezi haline getirmek gerekiyor. 

Dr. Ecmel Ayral: Kurtuluş Bey, turizm sektöründe durum nasıl? Üniversitenin sizin alanınızda insan kaynağı yetişmesinde rolü nedir?

CVK Park Bosphorus Genel Müdürü Kurtuluş Gültekin: Hemen her sektörde yetişmiş insan sorunu var ama bu otelcilik alanında daha fazla. Kendimden örnek vermek istiyorum. Üniversiteden mezun olduktan sonra ABD’ye gittim. Komi olarak çalıştığım bir davette, elime bir tepsi verip, steward’a götürmemi istediler.  Steward bulaşıkhane görevlisi demek. Ben ise Stuart isimli birini aradım. Orada üniversite mezunu bir stajer olarak bunu bilmememin mahcubiyetini yaşadım. Açıklarımı kapatarak ilerledim, genel müdür oldum. Çünkü bir otelde çalışırken de bir üniversite bitiriyorsunuz. Bir turizm otelcilik mezununun üniversiteyi bitirdiğinde İngilizcesinin çok iyi olması gerek. Devlet üniversitelerinin hâlâ çok fazla gidecek yolu var bu konuda. Benim için üniversite öğrencileri, özellikle stajyerler çok önemli. İnsanlara bu sektörü sevdirmemiz lazım.

Dr. Ecmel Ayral: Ayça Hocam yapay zeka bizim kararlarımızı daha “rasyonel vermeye” de yönlendiren bir araç. Bir deneysel iktisatçı olarak karar mekanizmalarını nasıl etkileyeceğini düşünüyorsunuz? Üniversite tercih sistemi nasıl çalışıyor?

Bilgi Ekonomi Lab. Kurucusu ve Direktörü Prof. Dr. Ayça Ebru Giritligil: Ben yapay zekanın hiçbir zaman insani karar mekanizmalarının yerine geçeceğini düşünmüyorum. Örneğin, karar verirken empati kurmak yapay zekanın kolaylıkla yapabileceği bir şey değil. Yani insani faktörün her zaman resmin içinde kalacağını düşünüyorum. IBM’nin yaptığı bir araştırma var. 25 ülkede üst düzey yöneticilere çalışanlarda hangi özelliklerinin olmasını istedikleri sorulmuş. 2016’dan 2020’ye sıralama o kadar değişmiş ki. Matematiksel beceriler aşağılara doğru kayarken birinci sıraya yerleşenleri söylüyorum; zamanı iyi kullanabilme becerisi, iş birliği yapabilmek, iyi iletişim, esnek olabilmek, yeni şeyleri öğrenebilmek… Yani hayal kurma, bilişsel esneklik ‘Out of the box’ yani yaratıcı düşünce ve ahlaki bütünlük. Öne çıkan özellikler bunlar.  Tercih konusuna gelince. Bir çocuğun ileride ne yapmak istediğini hayal etmesi lazım. İkincisi de o hayalin yetenekleriyle uyumlu olup olmadığını anlaması lazım. O yüzden daha lise aşamasında çocuklara iyi rehberlik yapmak bence çok önemli. 

Yüksek lisansa gerek var mı?

Dr. Ecmel Ayral: Yapay zeka önümüzdeki dönemde uzmanlıkları ortadan kaldıracak mı? Önemli sorulardan biri de bu. Gresi Hocam siz uzun bir süredir yüksek lisans alanında çalışıyorsunuz. Öğrenciler neden yüksek lisans yapsınlar? Yoksa derinleşmek anlamsız mı gelecek, bu konuda ne düşünüyorsunuz?      

Nişantaşı Üniversitesi Pazarlama İletişimi Okulu Direktörü Prof. Dr. Gresi Sanje: Eğitim sistemimiz ilkokuldan başlayarak öğrencilerimizin ve bizlerin motivasyon ve arzusunu öldürüyor.  Yüksek lisansta ise kendi tercihleri ile gelen bir öğrenci grubu olduğunu net bir şekilde söyleyebilirim. Üniversitenin ilk iki senesi öğrenciler hiçbir şey yapmak istemiyor. Berbat bir test ve ezber sürecinden çıkmış oluyorlar. Orayı artık bir dinlenme ve mola gibi görüyorlar. Onun için verim alamıyoruz. Yüksek lisans ise artık birer yetişkin birey olarak kendi tercihleri ile seçtikleri yer. 

Üniversite olarak geleceğimizin ne olduğu sorusunun cevabını ararken de şöyle düşünüyorum. Değişmeyen tek şey evrensel bilginin temeli. Çıpayı buraya atmak gerek. Eğitim felsefesi içinde ne var? Neyi öğretmek lazım? Çocuklara akla uygun bilginin temel felsefesini öğretmemiz lazım.  Belirsizlik hayatımızın artık normali. Onun için yüksek lisansta yapmamzı gereken şeylerden biri belirsizliğin nasıl yönetileceğine odaklanmak. Bir de öğrenmeyi öğretmek. Yapay zekada olmayan şey bağlam ve uzun süre de gelecek gibi durmuyor. Onun için eğitimle kazandırabileceğimiz en önemli şey anlamayı öğretmek. Son olarak da tabii etik. Dil öğrenmesinin içine bu etiği de koymak zorundayız, bu yüzden bilginin akademia’da kalması, eğitim felsefesinin de burada üretilmesi gerektiğini düşünüyorum. 

Dr. Ecmel Ayral: Türkiye’den bahsettik şu ana kadar ama dünyadaki üniversitelerde durum nasıl? Burada öğrenci talebi nereye doğru evriliyor?

ASBA Yurt Dışı Eğitim Danışmanlık Kurucusu Aslıhan Özenç: 33 yıldır yurt dışı eğitim alanında danışmanlık yapıyorum. Gözümüzün önünde öğrenci haritasının değiştiğini görüyoruz. Amerika tabii ki yüksek öğrenimde liderdi. İngiltere de. Şimdi muazzam bir Avrupa’ya dönüş var.Son yıllarda İtalya, Polonya ve Macaristan gibi ülkeler daha fazla öğrenci çekiyor İngilizce program seçeneklerini hızla artıran İtalya, tam burs olanaklarıyla öğrencileri cezbediyor. Türkiye, geçen yıl 6 bin 404 öğrenci ile İtalya’ya en fazla üniversite öğrencisi gönderen ikinci ülke oldu. Polonya’da öğrenci sayısı bir yılda 3 bin 500’den 4 bin 500’e yükseldi. Macaristan’a ilgi de rekor seviyede. Önümüzdeki yıllarda İtalya, Macaristan ve Polonya gibi “alışılmadık” ülkelerin yükselişini sürdüreceğini öngörüyor.

Prof. Dr. Sondan Durukanoğlu Feyiz: Avrupa’nın en büyük sorunlarından bir tanesi de yaşlanan nüfus. Almanya okuyacak genç bulamıyor. Japonya yaşlanıyor, Kore yaşlanıyor. Onların da iki yüze yakın üniversiteleri var. Nereden öğrenci alacaklar? Araştırmanın itici gücü master ve doktora öğrencileridir. Kendimizi kandırmayalım; yapay zeka insana ait dediğimiz her şeyi yapacak. Böyle bir gelecek bizi bekliyor. Bunun için de doktora programları olmak zorunda. Ve bunu fonlayacak bir sistem Türkiye’de kurulmazsa bakın Avrupa bekliyor. Tayvan bekliyor. Çin bekliyor. Kore bekliyor. Bu çocuklar gidecek. 

Dr. Ecmel Ayral: Çağrı Bağcıoğlu birçok ülkede yeni üniversiteler kuruyorsun. Başka ülkelerde durum nasıl? Üniversiteler nereye gidiyor?

Cintana Education Doğu Avrupa ve Orta Asya Bölge CEO’su Çağrı Bağcıoğlu: Üniversiteye katılım oranları her ülkede ciddi olarak artıyor. Bence Türkiye’nin yaşadığı problemlerden biri, yeterlilik. Cintana ABD’de inovasyon alanında bir numarada yer alan Arizona State University ile işbirliği ile kuruldu. Birçok ülkede hem mevcut üniversitelerle çalışıyoruz hem de yeni üniversiteler kuruyoruz. Yakın bir zamanda Kazakistan’daydım. Kazakistan şu anda onlarca yabancı üniversiteye kampüs açtı. Muazzam bir destek sistemiyle yabancı üniversiteleri çekiyorlar. Ve bunların hepsi de yapay zeka ve daha geleceğe dönük eğitim alanlarına yönelmeye çalışıyor. Birçok ülke artık eğitim bakanlıklarını “yüksek eğitim inovasyon bakanlığı” gibi kurguluyor. Yani K12’den ayırıp, aynı bakanlık altında, inovasyonla birleştiren bir yapı kuruluyor. Üniversite eğitimi alanında ülkeler arasında rekabetin de arttığını görüyoruz. Hemen hemen her ülke yabancı öğrenci peşinde. İnanılmaz bir talep var.

Geleceğin meslekleri

Dr. Ecmel Ayral: Şu anda gençlere bir kariyer önerebilmek pek mümkün görünmüyor. Didem Hanım siz küresel bir şirket olarak bu yeteneklere ne önerebiliyorsunuz ve onların performansını nasıl artırmayı hayal ediyorsunuz ya da başarmaya çalışıyorsunuz? 

Cisco Türkiye Genel Müdürü Didem Duru: Üç sene önce bir şeyler önerebiliyorduk, şimdi mümkün değil. Ben yeni mezunlarda akademik ortalamaya değil çok yönlü olup olmadığına bakıyorum. Bence en önemli şey esneklik. Bu kadar hızlı gelişen bir dünyada aynen COVID de yaşadığımız gibi esnek olamayan ayakta kalamayacak. Gençlerin aslında eğitimleri sırasında bu esnekliği kazanmaları gerek. Bu nedenle staj çok önemli. Özel sektörle kamunun, üniversitelerin bir araya gelmesini çok önemli buluyorum. Gençlere müfredatın dışında heyecanlanacakları konularla üniversite yıllarında karşılaşmaları gerek. 

Dr. Ecmel Ayral: Ufuk Bey Randstad olarak belki bazı datalar da paylaşabilirsiniz bu konuda. Geleceğin mesleği diye bir şey var mı? Yoksa mesleklerin geleceğinden mi bahsetmemiz lazım? 

Ufuk Gedikli: STEM hâlâ daha önemli bir alan ve öyle olmaya da devam edecek. Bütün Randstad raporları bunu gösteriyor. STEM dedim ama iletişim yeteneği de şu anda çok kritik. Bu tüm dünyada böyle. Şu anda yapay zekanın yapamadığı bazı ince işler insanlardan bekleniyor ve bu bir süre daha böyle devam edecek. Çok yönlü olmak da önem kazanıyor. Çünkü teknolojinin yardımıyla 30-40 kişilik departmanların işini  3-4 kişiyle üretmeyi bekliyorlar. Başka bir trende freelance çalışanların artışı. Dünyada  yaklaşık 2,5 milyar kişi freelance iş yapıyor. ABD’de iş gücünün yüzde 36’sı freelancer. Bu çok yüksek bir oran.

Prof. Dr. Feyiz: Geleceğin mesleklerini düşünürken ya da mesleklerin geleceğini düşünürken, gelecekte 100 yıl yaşayacak insanların çalışma hayatını ve yaşam biçimlerini de düşünmek zorundayız. Böyle bir gelecek bizi bekliyor.

Bakanlığın eylem planı

Milli Eğitim Bakanlığı haziran ayında Eğitimde Yapay Zeka Politika Belgesi ve Eylem Planı’nı açıkladı. Eylem planıyla, bilgiyi sadece aktaran değil, anlamlı bir üretime dönüştüren birey profili oluşturmak hedefleniyor. 

Yetkinlik toplumuna geçiş şöyle tanımlanıyor: Her öğrencinin bütüncül gelişimini önceleyen; düşünsel derinliğe, ahlaki duyarlılığa ve toplumsal sorumluluk bilincine sahip bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi inşa etmek. Yapay zeka ile şekillenen bir geleceğe yalnızca teknik donanımla değil; değerlerle donanmış, düşünen, hisseden ve üreten bireylerle hazırlanmak hedefleniyor. ‘Dijital Altyapının Güçlendirilmesi’ hedefi kapsamında şu ana kadar 21 bin 576 okulun ağ altyapısı tamamlandı. 8 bin 200 okulda ise çalışmalar devam ediyor. Şu ana kadar 13 bin 800 okula fiber İnternet erişimi sağlanırken hedef, bu sayıyı 18 bine çıkartmak.

Eğitimde yeni çağa fon desteği 

Eğitim alanında faaliyet gösteren girişimlerin sayısı hem az hem de bu girişimlerin ölçeği henüz çok küçük.  Ancak mevcut durum ne olursa olsun, Türkiye’nin daha fazla girişimi eğitim sistemine proje üretmeye çekmesi gerekiyor. Forbes Türkiye’ye konuşan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Teknolojileri Etki Merkezi Direktörü Mustafa Canlı, tohum öncesi yatırımlardan Seri A öncesi finansmanlara kadar planlanan yeni yatırım mekanizmaları oluşturduklarını anlattı. 

Canlı, girişim ekosistemi yaratmak için iki yıl önce çalışmaya başladıklarını söylüyor. Eğitim alanındaki yazılım geliştiren şirketleri inceleyip, tek tek aramışlar. Bin 260 şirketlik bir envater çıkarıp, geçen yıl bir “Eğitim Teknolojileri Zirvesi” düzenlediler. Canlı ikinci adımda bu şirketlerin yurt dışındaki fuarlara katılmasını sağladıklarını söylüyor.  

“Artık birbirimizi daha yakın tanıyoruz” diyor Mustafa Canlı. 2024 yılında bu girişimcileri ilk kez  yatırımcılarla  bir araya getirmişler. Bakanlık bu süreçte tek başına hareket etmiyor. TÜBİTAK ve üniversiteler ile birlikte projeler geliştiriyor. ODTÜ ve Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) önemli partnerleri arasında.  TÜBİTAK’la imzalanan tohum öncesi yatırımlara destek veren BIGG Modeli girişimlere bir yatırımcı mantığı ile yaklaşmalarını sağlıyor. BIGG’e kabul edilen projelere 900 bin TL’ye kadar Bakanlık hibe verecek, aynı miktarda ve yüzde 3’e kadar hisse karşılığında ise TÜBİTAK yatırım yapacak. Her sene 15-25 firmayı BIGG ile desteklemeyi hedefliyorlar. Fonlama piramidinde BIGG’in bir büyük adımı BIGG + bir ürüne sahip, bunu uluslararası piyasalara çıkarmak isteyen şirketlere yönelik. Bu aşamada TÜBİTAK ve Bakanlık 250 bin’er dolar koyacaklar. Koşullar BIGG ile aynı. Bu seviyeye gelmiş bir girişim henüz yok. Canlı, 2026’nın ilk çeyreğinde bu fona bir başvuru yapılabileceğini düşünüyor. Bir senede beş şirkete destek verilebileceğini öngörüyor. 

Fonlama piramidinin en tepesinde ise Venture Capital sistemi var. Mustafa Canlı, eğitim alnında Seri A’ya gitmeden önce, 500 bin dolar’dan daha fazla sermayeye ihtiyaç duyan şirketlere destek verecek bir sistemi yaratmaya çalıştıklarını anlatıyor. İçinde kamu bankalarının da olacağı bir yapı oluşturmaya çalışıyorlar.  2025 yılı içerisinde yatırımcılar ile girişimcileri bir araya getiren bir etkinlik daha planlanıyor. 

Bakanlığın bir diğer stratejik hamlesi de Türkçe büyük dil modeli alanında...  Canlı, TÜBİTAK işbirliğiyle geliştirilen tüm YZ modellerine bakanlığın tüm envanterinin açılarak destek verildiğini söylüyor.

Şimdi iş tanımlarını da siliyorlar.

2022’de küresel iş gücü, “quiet quitting” yani sessiz istifa kavramıyla tanıştı. Kimse e-postaları yanıtlamayı bırakmadı, ofisi terk etmedi, Slack’ten çıkmadı. Ama sessizce şunu söyledi: 

“İşim, ben değilim.”

Bu hareket, bir çöküş değil; bir sınır çekişiydi. Ve o sınır, artık birçok çalışan için mesai saatleri değil, anlam ve kimlik ekseninde yeniden çizildi.

Peki sonra ne oldu?

Belli ki sadece işten değil, kendimizi yalnızca işle tanımlamaktan da istifa ettik.

Sessiz istifa dalgası, herkesin dilindeydi. Ama çoğu kişi meseleyi yalnızca “verimlilik düşüşü”, “motivasyon eksikliği” ya da “kurumsal aidiyetin sorgulanması” gibi klasik çerçevelerde okudu. Oysa bu sessizlik, bir sonraki dalganın habercisiydi.

Bugün o dalga büyüdü.

Adı kondu: Polywork.

Yani çoklu kariyer.

Bu kavram yalnızca birden fazla işte çalışmak demek değil; tek bir işle, tek bir kimlikle, tek bir tanımla yaşamak istememenin kolektif ilanı. “Polywork” çoğu zaman yanlış anlaşılıyor. Sanki bu, biraz freelance, biraz hobiden para kazanma gibi algılanıyor. Oysa burada söz konusu olan, bir insanın sadece para kazanma değil, anlam üretme biçimlerini çoğaltması.

Bu çok önemli bir kırılma.

Çünkü bu yeni çalışan tipi artık işini değil, kendini çoğaltmak istiyor.

Yeni nesil çalışanlar için kariyer, artık yukarı değil, yana doğru büyüyor. Daha fazla unvan değil, daha fazla anlam, daha büyük ofis değil, daha geniş ifade alanı isteniyor. Deloitte’un 2025 Gen Z & Milenyaller Araştırması, bu iki kuşağın yüzde 74’ünün 2030’a kadar iş gücünün omurgasını oluşturacağını, ancak sadece yüzde 6-9’unun klasik “liderlik merdivenine tırmanmayı” hedeflediğini ortaya koyuyor. 

Onların aradığı yeni üçlü: Para, anlam ve iyi oluş. 

Aidiyet bitti, kendilik başladı

2024 Gallup State of the Global Workplace raporu, küresel çalışan bağlılığının yüzde 23’ten yüzde 21’e düştüğünü ve bunun şirketlere 438 milyar dolar verimlilik kaybına mal olduğunu gösteriyor. 

Eskiden insanlar kurumlara bağlanırdı. Bugün insanlar kendilerine bağlanmak istiyor. Bu, İnsan Kaynakları departmanları için yalnızca bir İK meselesi değil; bir kültürel kırılma haline dönüşüyor.

Bu da yeni bir sorguyu beraberinde getiriyor: 

“Şirketler bireyden tam zamanlı sadakat beklerken, birey kendinden çok yönlü bir kimlik talep ediyor.”

Geleneksel insan kaynakları için bu tablo bir tehdit gibi görünebilir. Oysa iyi yönetildiğinde yaratıcılığı patlatan bir fırsat. Polywork, sistemin dışına çıkmak değil; sistemin sınırlarını yeniden tarif etmekle ilgili.

Türkiye’de neden bu kadar karşılık buluyor?

2025 itibarıyla dünya genelinde Y ve Z kuşaklarının yüzde 54’ü birden fazla gelir kaynağına sahip; yalnızca ABD’de 8,8 milyon çalışan resmi olarak iki işte birden görünüyor. Guardian’ın nisan 2025 tarihli araştırmasına göre, Y kuşağının yarısından fazlası en az iki iş, yüzde 24’ü ise üç iş yürütüyor. 

Yurt dışında bu trendin yükselişini çoğu kaynak ekonomik nedenlere bağlıyor. Türkiye’de ise tablo daha çok katmanlı.

Evet, ekonomik zorluk var. Ama asıl sorun: alım gücünün düşmesine paralel olarak üretim gücünün de bastırılması.

Yani insanlar sadece kazanamıyor değil.

Aynı zamanda yaptığı işte yetmiyor. Yaptığı işle yetinmiyor.

Bir iş yerinde tam zamanlı çalışırken akşam kendi dijital ürününü tasarlayan, gündüz yöneticiyken hafta sonu seramik atölyesi düzenleyen, maaşlı çalışan olup bir yandan bağımsız danışmanlık hizmeti sunan yüzlerce yeni nesil profesyonel var.

Ve bu sadece gelir arayışı değil.

Bu, dolu hissetme, çok boyutlu yaşama, üretme açlığı. Bir zamanlar “şirket dışında bir şeyle uğraşmak ayıptı. Bugün ise tam tersi: bir şeyle uğraşmıyorsan sıradansın. Kurumlar artık iş tanımı değil, alan tanımı yapmalı.

Bu yeni profesyonel davranış biçimi, klasik organizasyon yapıları için bir tehdit değilse bile ciddi bir meydan okuma.

Çünkü bugün artık birçok çalışan yalnızca iş aramıyor; alan arıyor. İçine sığacağı değil, içinden taşabileceği bir yapı istiyor.

Ve işte tam burada, insan kaynakları profesyonellerinin bakış açısı belirleyici hale geliyor.

Gündüz İK direktörü, gece rock grubunda vokal

Bu dönüşümün kurumlarda nasıl karşılık bulduğunu anlamak için, Mercedes-Benz Türk İK Direktörü Betül Çorbacıoğlu ile konuştum. Çorbacıoğlu, sadece teorik bir İK lideri değil; aynı zamanda çok yönlülüğü bizzat yaşayan bir profesyonel. 

Betül Çorbacıoğlu, çok yönlülüğün yalnızca bir “çalışan tercihi” değil; liderlik için gerekli olan problem çözme, esneklik ve yaratıcılık gibi yetkinliklerin geliştiği bir alan olduğunu vurguluyor. Gün içinde büyük bir kurumun stratejik insan kaynakları süreçlerini yönetiyor, akşamları ise bir rock grubunda sahne alıyor. Çok sesli koroda yer alıyor. Aynı zamanda PERYÖN Türkiye’de Başkan Yardımcılığı görevini sürdürüyor.

“İş birliği, ritim, takım olmak… Bunlar yalnızca kurum kültürüyle değil; yaşamın içinden gelen deneyimlerle öğrenilir” diyor.

Ve ekliyor:

“Bu alanlar benim için yan uğraş değil. Liderliğimi besleyen kaynaklar.”

Çorbacıoğlu, çalışanların artık yalnızca mesleki becerileriyle değil; değerleri, yaşam deneyimleri ve ilgi alanlarıyla da kuruma katkı sunduğunu düşünüyor. Ona göre kurumsal bütünlük, bu çeşitliliği dışlayarak değil, içselleştirerek güçleniyor.

Mercedes-Benz Türk’te uygulanan “Yenilikçi Fikir Haftası” ve “MBTalks” gibi projeler, çalışanlara yalnızca görevleriyle değil, fikirleri ve tutkularıyla da etki yaratabilecekleri alanlar sunuyor. Çorbacıoğlu’na göre:

“İş dışında başka bir şeyle uğraşmak bir zayıflık değil; çoğu zaman kişinin organizasyon içindeki etkisini derinleştiren bir unsur.”

Veriye sığmayan yetenek var mı?

Konu yalnızca kültürel değil, aynı zamanda ölçülebilir performans sistemleri için de bir meydan okuma. Forbes’un yayınladığı Future of Work raporuna göre, Z kuşağının yüzde 61’i “gelecekte birden fazla kariyeri eş zamanlı yürütmek istediğini” belirtiyor.

Türkiye’de de bu trend freelancer ekonomisinin hızlanması, creator kültürünün yayılması ve hibrit çalışma modelleriyle birlikte ciddi bir taban bulmuş durumda.

Ve evet, bu “sadakatsizlik” değil.

Bu, yeni sadakatin tanımı. özgürlük içinde bağlılık.

Kariyeri artık “merdiven” değil, “ekosistem” gibi yaşayan profesyonellerin nasıl değerlendirileceği sorusunu, Türkiye’nin önde gelen yetenek değerlendirme şirketlerinden Assessment Systems’ın kurucusu Dr. Levent Sevinç’e yönelttim.

Sevinç, klasik değerlendirme sistemlerinin artık yetersiz kaldığını söylüyor:

“Yeni nesil sistemler yalnızca ‘bu pozisyona uygun mu’ sorusunu değil, bireyin gelecekte hangi alanlarda değer yaratabileceğini de anlamaya çalışmalı.”

Ve burada önemli bir kavram öneriyor: Veriye sığmayan yetenek.

Açık kaynak projeleri, yaratıcı içerikler, topluluk katkıları, blog yazarlığı gibi birçok üretim alanı, geleneksel performans sistemlerinin radarına girmiyor. Ancak tam da bu alanlar, geleceğin en etkili liderlerini barındırıyor olabilir.

“Yalnızca ölçülebileni hesaba katarsak, sessiz ama yüksek etkili bireyleri sistem dışına itme riski taşıyoruz.”

Assessment Systems olarak geliştirdikleri sistemler, yalnızca teknik beceri değil, davranışsal potansiyeli ve çoklu kimlikleri anlamaya odaklanıyor. Sevinç’e göre polywork yalnızca bireysel bir tercih değil; stratejik bir rekabet avantajı:

“Bu yalnızca kültürel bir açılım değil. Geleceğin yetenek savaşında kazanan tarafta olmanın da bir yolu.”

Unilever’in “U-Work” modeli veya Schneider Electric’in şirket içi gig platformu, çalışanlara proje bazlı rol değişimleri sunuyor. Böylece polywork kurum dışına değil, kurum içinde stratejik rotasyona dönüşüyor.

Bu yeni çalışan tipi yalnızca iş aramıyor; alan arıyor. O yüzden ona bir iş tanımından çok, ifade edebileceği bir alan tanımlamak gerekiyor. Artık kariyer, yukarı çıkan bir merdivenden çok, farklı yöne genişleyen bir harita gibi okunmalı. Kurumlar, çalışanlarını kendi potansiyelleri içinde esnetebildikleri oranda sürdürülebilir olacak.

Mesele “Kendi Hikâyeni Yazmak”

Bugünün çalışanı artık yalnızca CV’sini değil, bireysel anlatısını da oluşturuyor. LinkedIn’de bir başlıkla yetinmeyen, “şu anda nelerle meşgul?” diye sorulmak isteyen yeni bir kimlik tipi var karşımızda. 

Bu kimliğin adı, tek bir işle değil, çoklu üretimle tanımlanıyor.

Sessiz istifa bir kopuştu.

Polywork ise bir yeniden yazım.

Bir tür kariyer otobiyografisi. Ve bu kez başlığı sen koyuyorsun. Tek bir iş tanımına sığmak istemeyen herkes gibi.
Bugün markalardan çok insanları konuşuyoruz.

Tesla’dan çok Elon Musk’ı, OpenAI’den çok Sam Altman’ı. 

Çünkü insan zihni, hikâyeye değil, anlatıcıya bağlanıyor. Güveni de, ilhamı da orada buluyoruz. Yapay zekâ araçlarından sosyal medya platformlarına kadar her şey, bireysel sesleri çoğaltmak üzerine çalışıyor. Ve bu yüzden günümüzde en değerli şey, fikir değil: fikrin kimden geldiği.

Kurumlar da bu dönüşümün dışında değil. Kolektif unvanların yerini bireysel bakış açıları, otoritenin yerini ise özgünlük alıyor. 

Bu yeni düzende yalnızca iyi olmak yetmiyor; üretken olmak, hatta takip edilir olmak gerekiyor.

Kariyer artık yalnızca başarılarla değil, anlatılanlarla şekilleniyor.

Çünkü bugünün dünyasında mesele yalnızca ne iş yaptığımız değil; kendimizi kim olarak tanımladığımız. Ve bu tanım, başkasının değil, bizim kalemimizden çıkmalı.

Bir eserin kamuya mal olup olmadığını anlamak her zaman kolay olmuyor zira her ülkenin telif süreleri bakımından farklı kuralları olabiliyor.  Örneğin, Türkiye’de telif hakkı koruma süresi en temelde eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl olarak belirlenmiştir. Buna karşın, bazı ülkelerde bu süre 50 yıl iken, ABD’de 95 yıla kadar uzayabiliyor. Bunun yanı sıra ilgili eserin, telif koruması dışında başta marka olmak üzere başka fikri mülkiyet haklarının korumasına tabi olması da mümkün. Dolayısıyla basına yansıyan haberler her zaman durumu hukuki olarak doğru yansıtmıyor.

1 Ocak 2025 itibarıyla, kültürel anlamda önemli yere sahip olan Temel Reis ve Tenten gibi karakterlerin bazı ilk versiyonları da ABD’de kamuya mal olmuş olmakla birlikte bu durum da anılan karakterlerin her yönüyle serbestçe kullanılabileceği anlamına geliyor.

Ülkemizde Temel Reis adıyla bilinen Popeye, ilk kez 17 Ocak 1929 tarihinde karikatürist E.C. Segar’ın “Thimble Theatre” adlı çizgi romanının “Gobs of Work” hikayesinde yan karakter olarak yer aldı ve daha sonra Safinaz adıyla tanıyıp sevdiğimiz Olive Oyl’ı sevgilisi “Kabasakal” (Ham Gravy)’den ayırıp, onun yerine bir ana karakter olarak belirmeye başladı. İşte Temel Reis’in yayınlanmasından 95 yıl sonra kamuya mal olan versiyonu, bu anılan karikatürde yer alan ilk halidir.

Amerika’da kamu malı haline gelen bu tipleme, her ne kadar günümüzde Temel Reis ile eşleştirdiğimiz çapa dövmesi, ağzının köşesindeki piposu ve alaycı kişiliği gibi karakteristik özelliklerini barındırsa da örneğin ıspanak yiyerek kaslarını büyütme niteliğini kapsamıyor; zira Temel Reis ilk kez 1932 yılında yayınlanan karikatürde ıspanakla güçlenme özelliğini gösteriyor.

Dolayısıyla 1 Ocak 2025 itibariyle Temel Reis karakterinin kamuya mal olmuş olduğunu söylemek doğru değil. Zira burada kamuya mal olan eser, 17 Ocak 1929 tarihinde karikatürist E.C. Segar’ın “Thimble Theatre” adlı çizgi romanının “Gobs of Work” hikayesi ve bu kapsamda çizilen karakter ile sınırlı.

Benzer bir tartışma daha önce çok daha global ölçekte, Mickey Mouse için yapıldı. Zira 1 Ocak 2024 tarihinde Mickey Mouse’un kamuya mal olacağının duyurulmasıyla global anlamda ciddi bir tartışma başladı. Oysaki burada da aslında kamuya mal olan tipleme, Disney’in 1928’de yayınladığı siyah beyaz “Steamboat Willie” isimli kısa çizgi filminde yer alan ve Mickey Mouse’un ilk versiyonu olan bir figürdür.  Geçtiğimiz yıl bu tiplemenin kamuya mal olduğu aynı gün, bu karakterden esinlenen “Mickey’s Mouse Trap” (daha sonra ismi “The Mouse Trap” olarak değiştirilmiştir) isimli düşük bütçeli korku filminin yapımının duyurulması da pek şaşırtıcı olmadı.

Steamboat Willie’de yer alan Mickey Mouse karakterinin önemli bir özelliği -veya eksikliği- bu karakter ile özdeşleştirdiğimiz büyük beyaz eldivenleri giymiyor olmasıdır. Ayrıca Mickey Mouse bu çizgi filmde hiç konuşmuyordu. Bu sene ABD’de kamuya mal olan yeni karakterlere ek olarak, 31 Temmuz 1929'da yayınlanan "The Karnival Kid" isimli kısa çizgi filmin telif koruma süresi de sona ermiş olup, bu film ilk kez ikonik beyaz eldivenlerini giyen ve yine ilk kez sahnede konuşan bir Mickey Mouse tiplemesini içeriyor.

Tenten bakımından ise durum biraz daha farklıdır. Bir Belçika gazetesinde ilk kez 1929 yılında yayınlanan ve Hergé – gerçek ismi George Prosper Remi - tarafından "Tenten Sovyetler Topraklarında" hikayesi ile yaratılan genç muhabir Tenten ve köpeği Milou’nun en eski tiplemeleri de ABD’de 1 Ocak 2025 itibariyle kamuya mal olmuşsa da ülkemizde telif hakkı süresi, çizerin ölümünden sonra 70 yıl boyunca devam ettiği için, Hergé’nin 1983’te vefat etmesi nedeniyle, Tenten’in ülkemizde kamuya mal olması 2054 yılına kadar gerçekleşmeyecek.

Görüleceği üzere; kamuya mal olma, yalnızca klasik sanat ve edebiyat eserleri için değil, popüler kültürün bir parçası haline gelen yapıtlar için de önemli hukuki ve kültürel etkiler doğurmaya devam ediyor.

Önemle vurgulamak gerekir ki kamuya mal olma, bir eserin tamamen serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Öncelikle yukarıda örneklerine yer verildiği üzere, hükümetlerin farklı telif rejimlerini ve sürelerini kabul etmeleri, eserlerin kamuya mal olma tarihlerinde/biçimlerinde değişikliklere yol açabiliyor. Bu nedenle, eserlerin hangi ülkede ve hangi şartlarla kamu malı haline geldiğine dikkat edilmeli. Ayrıca kamuya mal olma müessesinin sadece telif haklarına ilişkin olduğu da göz önünde bulundurulmalı. Yapımcı şirketler, ilgili karakterlerin farklı versiyonları veya belirli görselleri için süresiz olarak yenilenebilecek marka haklarına da sahip olabilirler. Bu nedenle, ülkemizde kamuya mal olmuş karakterlerin dahi kullanımında diğer fikri ve sınai hakların ihlal edilmemesine özen gösterilmeli.
 

“Etki alanı yüksek, etki alanı büyük olan bir ekosistemden bahsediyoruz. Bu ekosistem belki ilk akla otomotivi, kiralama şirketlerini, mobilite çözümü şirketlerini getiriyor. Ama aslında telekom altyapısından şehir planlamasına, sigorta, ödeme sistemleri, bütün bunları ve asıl olarak kamuyu kapsayan çok geniş bir ekosistem. Yani dünyada bugün etkisi yaklaşık 10 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Ve her birimizin hayatımızı  çok ciddi bir şekilde etkiliyor” diyor. Değişimin gelecek on yılda daha da büyüyerek süreceğini dile getiriyor. 

Mobilite çözümü dediğimizde ise mikromobiliteden yani scooter, bisiklet ve motosikletlerden araç kiralama, paylaşımlı araç kiralama, günlük araç kiralama, uzun dönem araç kiralamaya ve toplu taşımaya kadar uzanan çözümler silsilesinden bahsediyoruz. Kaynak kullanımı önümüzdeki dönemde daha da kritik hale geldi. Tangün, “Enterprise Rent-a-Car dünyanın en büyük mobilite çözümü şirketlerinden biri. 2,4 milyon adet aracı var dünyada ve 95 ülkede operasyon yapıyor. 95 bin çalışanı var” diyor. Dünyada en çok araç satın alan firmayız” diyor. Türkiye’de ise 11 bin araçları var.

“Ama en önemli trend, araç sahipliğinden misafirlerin kullanım odaklı bir yaklaşıma geçilmesi” diyor Enterprise CEO’su. “Biz de bu konuda çok ciddi çalışmalar yapıyoruz ” diye ekliyor. Dünyada yaklaşık 1,5 milyar araç olduğunu ve bunların, zamanlarının yaklaşık yüzde 90'ını otoparklarda geçirdiğini hatırlatıyor. Enterprise olarak bu verimsizliği değiştirmek için çalıştıklarını kaydediyor. 

Türkiye piyasasında, araç satışındaki vergi oranlarını ve araç elinde tutma maliyetlerini hatırlatıyor Tangün. “Biz toplu ve büyük satın alımlar yaptığımız için ölçek ekonomisini kullanarak iş yapıyoruz” diyor. Tangün, Z kuşağının araç sahipliği konusunda daha az talepleri olduğunu söylüyor. Gelişmiş ülkelerde de araç sahipliği sayısının azaldığını dile getiren Tangün, Türkiye’de sahiplik kültürünün de zamana adapte olacağını belirtiyor. 

Turizm gelirleri de Enterprise için önemli. Toplam cironun yaklaşık üçte biri turizm kaynaklı. Yabancı turist kaynaklı bu gelirler döviz sağlıyor. Özarslan, “Biz bu yüzden de yabancı para da borçlanabiliyoruz” diyor.

Elektrikli araç filosuna olan talebin de arttığını söylüyor Tangün. “Bu artışın ve talebin önemli bir bölümünün de aracın maliyetinin makul olması, düşük olmasına bağlıyoruz. O yüzden aslında iki trend birbiriyle iç içe devam ediyor. Elektrikli kullanan misafirlerimiz elektrikliden çok keyif alıyor ve kullanmaya devam etmek istiyor” diye konuşuyor. Değişen mobilite felsefesini de şöyle değerlendiriyor: “Bugünkünün dört katı, beş katı bir pazar potansiyeli olduğunu görüyoruz.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Orta Koridor, Uzak Doğu’da üretilen ürünlerin Avrupa’ya, Afrika’ya veya dünyaya taşınmasının alternatif yolu. Çin’den başlayıp Kazakistan, Gürcistan, Azerbaycan’dan geçerek Avrupa’ya uzanan bu koridor üretim ile tüketim arasındaki en kritik noktada yer alıyor. Doğudan gelen ticari ürünler, Batı piyasalarına limanlar üzerinden aktarılıyor. Deniz taşımacılığı, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor. Hakan Safi, işte bu anlamda Türkiye’nin “hub” olma yolunda olduğuna dikkat çekiyor.  

Otomotiv gelişecek   

Safi, liman yatırımına başladıklarında otomotiv sektörünün bu kadar etkin olacağını öngörmediğini itiraf ediyor: “Ama bugün sektör limanımızın bir parçası. Bunun daha da gelişeceğini düşünüyoruz” diyor. Ancak Hakan Safi, mevcut yatırımların ve lojistik altyapısının kapasitesinin gelecekte daha da artırılması gerektiğini söylüyor: “Dünyada liman ihtiyacı giderek artıyor. Yolların da güçlü olması gerekiyor. 400 - 500 milyar dolarlık ihracata gidiyoruz. Buna ne liman ne de yollar yetecek. İngiltere ve Fransa’nın iki katına çıkabiliriz otomobil satışında. Avrupa içten yanmalı motor üretimini destekliyor. Türkiye’de Çinli araçlara büyük bir ilgi olduğunu görüyoruz. Türkiye’ye gelmeyen daha çok marka var. Araç satışı ve elleçlemesinin miktarı daha da artacaktır. Otomotiv pazarı giderek büyüyecek. Orta Koridor’dan da araç geliyor, konteynerden de geliyor. Dünya enteresan bir yere gidiyor. O yüzden de ülkemizin bu yeni düzene ayak uydurması lazım.”

Safi mevcut yol ve limanların bu trafiği taşımak için yetersiz kalacağını, elleçleme kapasitesinin de sınırlı olduğunu vurguluyor.  

İlk liman yatırımını gerçekleştirdiklerinde 20’ye yakın ülkeyi gezip en iyi örnekleri incelediklerini belirten Safi, bugün durumun tersine döndüğünü belirtiyor: “Artık yabancı şirketlerin limanımıza gelmeleri bizi gururlandırıyor. Safiport Türkiye’nin en büyük limanı olma yolunda hızla ilerliyor.” 

Safiport, Marmara Bölgesi’nin en büyük limanlarından biri. Şu anda 3 bin kişiyi istihdam eden limana yatırımlar tamamlandığında bu sayı 5 bine ulaşacak. Safi limanda teknoloji alanında önemli yatırımlar yaptıklarını anlatıyor: “Limandaki tüm hareketler yüksek teknoloji ile takip ediliyor. 2 binden fazla da kameramız var.” 

Safi Holding’in ihale şartnamesinin de şart koştuğu gibi limanda ikinci faz yatırımları devam ediyor. Hakan Safi: “250 milyon dolarlık yatırımımız tamamlandığında bambaşka bir yerde olacağız” diyor. 

Türkiye’nin liman yatırımlarında önemli aşamalar kaydettiğini ancak daha büyük hedefler için güçlü kamu - özel sektör iş birliklerine ihtiyaç olduğunu da vurgulayan Safi, Suriye ve Ukrayna başta olmak üzere liman yatırımı tekliflerine de değinerek, Türkiye’nin bu alanda bölgesel bir üs haline gelebileceğini söylüyor. 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Yavuz Ölken’e göre mobilite artık yalnızca fiziksel hareket değil, aynı zamanda çok katmanlı bir kavram: “Mobilite denildiğinde akla sadece taşıtlar gelmemeli. Bugün mobilite, dijital uygulamalardan ödeme sistemlerine, kamu politikalarından yapay zekaya kadar uzanan çok katmanlı bir ekosistem. Bu nedenle mobiliteyi konuşurken sağlık, çevre, toplumsal refah gibi konulara da temas etmeden ilerleyemeyiz.”

Panel boyunca en çok vurgulanan konulardan biri de sigorta sektörünün bu dönüşümdeki stratejik rolü oldu: “Mobilite varsa sigorta da var.” Mobilite ekosisteminde ödeme sistemlerinden kamusal altyapılara kadar birçok unsur var ve sigorta sektürü tüm bunların güvencesini sağlama işlevini üstleniyor. Ölken’e göre, mobilite sigorta ile sigorta da mobilite ile büyüyecek ve bu güçlü birliktelik daha yeni başlıyor:

“Mobilite ve dijitalleşme sayesinde sigortalama oranları artacak. Kitleler bu hizmetlere daha kolay ulaşacak, ihtiyaçlarına uygun ürünleri seçme imkanı bulacak. Özelleşmiş, kişiye özel poliçelerle müşteri memnuniyeti artacak. Ayrıca yeni riskler, yeni ürünleri de beraberinde getirecek. Bu da sektör için ciddi bir büyüme potansiyeli demek.”

Dünyanın 51 ülkesinde faaliyet gösteren AXA Grubu’nda aynı zamanda Yapay Zeka ve İnovasyon Liderliği görevini de yürüten Ölken, şubat ayından bu yana 17 ülkenin yapay zeka çözümlerine destek veriyor. AXA Türkiye’nin veriyi doğru kullanma, yapay zeka çözümleri ve inovasyon açısından AXA grubu içinde ilk beşte yer aldığını söyleyen Ölken, bu noktada “veri kalitesi”ne de dikkat çekiyor:

“Yapay zekaya başlamadan önce veriyle barışmanız gerekiyor. Verinin nasıl depolandığı kadar nasıl servis edildiği de önemli. Yapay zeka çok tutkulu, çok heyecan verici bir alan. Ancak iş değeri yaratmadığı sürece bu heyecan, şirketler için pahalıya mal olabilir. Asıl mesele, yapay zekanın öğrenme yeteneğiyle insan odaklı sonuçlar üretebilmesinde. Eğer kültürel olarak hazır değilseniz, veriyi doğru sunamıyorsanız, yapay zekadan da doğru sonuçlar bekleyemezsiniz.”

Ölken, bu alandaki kültürel dönüşüme de dikkat çekerek yapay zekanın “neuroscience” yani sinir bilimle birleşimine de dikkat çekiyor: “Yapay zeka sinir bilimle birleştiğinde çok daha güçlü hale geliyor. Ama insana temas etmeyen bir teknoloji, uzun vadede sürdürülebilir olamaz. Biz AXA olarak, inovasyonu sadece teknolojik bir mesele olarak değil, aynı zamanda insani bir dönüşüm süreci olarak ele alıyoruz.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Dr. Ayral, çok boyutlu dış politikası, üretim gücü ve gelişen lojistik altyapısıyla bölgesel denklemde giderek daha fazla ağırlık kazandığını vurguladı. “Türkiye, Asya ile Avrupa arasında doğal bir köprü olmanın ötesine geçiyor” diyen Ayral, bu yeni dönemin sunduğu risk ve fırsatların Türkiye’nin pozisyonunu nasıl etkilediğini anlamaya çalıştıklarını belirtti. Burak Dağlıoğlu Türkiye’nin geleneksel “köprü ülke” tanımının artık yetersiz kaldığını belirterek, şunları söyledi:

Geleneksel köprü ülke tanımı yetersiz 

“Türkiye artık bir ‘hub’. Yani sadece iki kıta arasında bağlantı sağlayan bir geçiş noktası değil, bölgede karar verici ve yön verici bir merkez. Avrupa’da yaşanan her gelişme bizi doğrudan etkiliyor çünkü özellikle mobilite sektöründe çok entegre bir tedarik zincirimiz var.”

Dağlıoğlu, Türkiye’nin yatırım kompozisyonunun da bu dönüşüme ayak uydurduğuna dikkat çekti. 2003 - 2009 döneminde uluslararası yatırımların yüzde 43’ü finans sektörüne yönelirken, son yıllarda bu oran sanayi ve perakendeye kaymış durumda. Yalnızca tüketim değil, üretim merkezli bir yaklaşımın geliştiğini belirten Dağlıoğlu, Türkiye’nin küresel tedarik zincirlerinin güçlü bir halkası olmaya doğru ilerlediğini vurguladı.

Panelin öne çıkan başlıklarından biri de sürdürülebilirlik oldu. Dr. Ayral’ın “Volatilite bizi nasıl etkiliyor?” sorusu üzerine Dağlıoğlu, Türkiye’nin yeşil dönüşümde birçok ülkenin önünde olduğunu belirtti. “Geri dönüşüm değil artık ileri dönüşüm konuşuluyor. Yeni nesil politikalarla bu dönüşümü destekliyoruz. Özellikle enerji, sanayi ve perakende sektörlerinde çevreci yatırımlar artıyor.”

Dağlıoğlu ayrıca kamu politikalarının yatırımcının ilgisini çekecek şekilde güncellendiğini belirtti. Orta Koridor Projesi’nden, Basra Körfezi’ne kadar uzanacak demiryolu ağlarına kadar Türkiye’nin vizyon projelerle bölgesel bir merkez haline geldiğini vurguladı.

Panelin dikkat çeken diğer başlıklarından biri ise nitelikli insan kaynağı oldu. Dağlıoğlu, Türkiye’nin genç ve dinamik nüfusunun, yüksek teknoloji yatırımlarını çekme konusunda kritik bir avantaj sağladığını ifade etti: 

“TÜBİTAK derin teknoloji yatırımlarına öncülük ediyor. KOBİ’ler girişim sermayesi fonlarından faydalanabilir. Bizim odaklandığımız şey yüksek nitelikli istihdam yaratan, küresel tedarik zincirine entegre, katma değerli yatırımlar.” 

Mobilitenin Geleceği: Her şey altüst / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Bu devinimi anlamlandırmak ve geleceğin rotasını bugünden tartışmak amacıyla Forbes Türkiye, Sürdürülebilir Mobilite İnisiyatifi (SMİ) iş birliğinde Mobilitenin Geleceği Zirvesi düzenledi. 14 Mayıs’ta Raffles İstanbul’da düzenlenen zirve, ekosistemin tüm paydaşlarını bir araya getirerek önemli bir buluşma noktası oldu. 30’dan fazla ilham verici konuşmacının yer aldığı etkinlikte 500’ü aşkın katılımcı, bugünün ve yarının dünyasını şekillendirecek fikirleri yenilikçi bakış açılarıyla tartıştı.

Mobilitenin Geleceği Zirvesi için seçilen hashtag, sıradan bir etiket değil. #herşeyaltüst, içinde bulunduğumuz dönemin ruhunu tam anlamıyla yansıtıyor. Elektrifikasyon, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik temelli yenilikler; yüz yılı aşkın bilgi birikimini, üretim alışkanlıklarını ve yatırım mantığını birkaç yıl gibi kısa bir sürede altüst etmiş durumda. Otomobil hâlâ bireysel ulaşımın en vazgeçilmez tercihi; ancak bu sahnede artık bambaşka oyuncular var. Öyle ki bugün otomotiv sektörünün en büyük aktörleri arasında, on yıl önce adını bile duymadığımız şirketler yer alıyor. Tesla, geleneksel üreticilere meydan okumakla kalmadı, oyunun kurallarını kökten değiştirdi. Servetinin büyük kısmını Tesla’dan elde eden Elon Musk en güçlü oyun kuruculardan biri. 416 milyar dolarlık kişisel servetiyle Forbes Milyarderler Listesi’nin zirvesinde tek başına bir çağın temsilcisi olarak duruyor. Çinli markalar ise rekabetin tanımını yeniden yazıyor. 

Bu değişim sadece otomobilleri değil şehirleri, ekonomileri ve hayatın kendisini yeniden şekillendiriyor. Ancak otomotiv sanayi, doğası gereği bu büyük değişimin tam merkezinde. Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) raporuna göre en büyük üç ihracatçı arasında iki otomotiv şirketi var. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verileri ise sektörün, toplam imalat sanayi üretiminin yüzde 9’unu, istihdamın ise yüzde 11’ini oluşturduğunu ortaya koyuyor. Bu kadar stratejik bir sektörün rotası değişiyorsa bunun Türkiye ekonomisine ve sosyal yapısına etkisi de kaçınılmaz olacaktır. İşin özü konfor alanlarını terk etmeyenler, dönüşüm çağını yalnızca izlemekle kalabilirler. Sektör, bugün belki de en keskin virajlarından birini alıyor. Neler mi değişiyor? Hemen hemen her şey!

İçten yanmalı bir araç yaklaşık 25 - 30 bin parçadan oluşurken elektrikli araçlarda bu sayı 15 binin altına iniyor. Elektrifikasyon ve teknolojik gelişmelere bağlı üretimde ihtiyaç duyulan parça sayısı neredeyse yarı yarıya azalacak. Parça ihtiyacındaki bu radikal azalma, tedarik zincirlerinden üretim bantlarına, istihdamdan sanayi bölgelerine kadar her alanı etkileyecek. Peki, otomotiv sektörü bu büyük dönüşüme nasıl hazırlanacak? Elektrikli araç üretimi için gereken yatırımlar hangi stratejik modellerle şekillenecek? Ve belki de en çetin sorulardan biri: Mevcut yan sanayi yapısı ve istihdam modeli bu köklü değişime nasıl uyum sağlayacak? Üstelik artık yeni nesil araçların itici gücünü karbüratörler değil, yarı iletken çipler oluştururken. Artık tornavidaların yerini algoritmaların, tezgahlarının yerini yapay zeka destekli simülasyonların aldığı bir çağ başlıyor. İşte Mobilitenin Geleceği Zirvesi, tam da bu vizyonla şekillenen bir yol haritası sunuyor: Bugünü anlamakla yetinmeyip yarını başarıyla inşa edebilmek için.

Devrimi içinden geçerken fark edelim 

Forbes Türkiye Kurucu Ortağı Ayşe Burçak Güven’in açılış konuşmasında vurguladığı gibi, bu büyük dönüşümü bugünden anlamlandırmak gerek. Filozof Kierkegaard’ın “Yaşam ileri doğru yaşanır, geriye doğru anlamlandırılır” sözüne atıfta bulunan Güven’in açılış konuşmasında dediği gibi: “Yıllar sonra geriye baktığımız zaman fark etmeyelim, tam da içinden geçerken görelim ve stratejik olarak konumlandıralım kendimizi diye düşündük. Dolayısıyla Forbes olarak, mobilitenin tüm tarafları ile doğru planlar yapalım, konunun bütün muhataplarıyla birlikte çalışalım istedik ve bu platformu oluşturduk.”

SMİ Başkanı Hakan Doğu ise açılış sunumunda Şems-i Tebrizi’nin isyanının yanı sıra Star Wars filminden Obi-Wan Kenobi’nin bir sözünü alıntıladı: “Öğrendiklerini unut. Yap ya da yapma, denemek diye bir şey yok.” Renault Group’ta üst düzey yöneticilik yapan, otomotiv endüstrisinin duayenlerinden biri olan Kara, sunumunda değişimin hem geniş bir yelpazede hem de farklı katmanlarda olması gerektiğinin mesajlarını verdi, değişim karşısında harekete geçmenin mobilite sektörü için ne kadar önemli olduğunu aktardı.

“ABD bu savaşı kaybetti” diyor Doğu. Eski oyuncular geride kalırken, yeni nesil üreticiler kural tanımadan öne fırlıyor. “Bu bir yarış değil, bu bir hayatta kalma savaşı” sözleriyle özetliyor tabloyu. Panelde en çok dikkat çeken tespitlerden biri Çin’in otomotivdeki egemenliğiydi. Çin bugün dünya otomotiv üretiminin yüzde 37’sini gerçekleştiriyor. Yapay zeka, robotlar, hibrit savaşlar, daralan nüfuslar ve jeopolitik kırılmalar otomotivin kaderini yeniden yazıyor. Hakan Doğu’nun da dediği gibi “Dünyada demografik çöküşü başlayan bir ülke bir daha hiçbir zaman geri dönememiş. Ve bu gerçeklerle birlikte yeni bir devrim geliyor.”

Zirvenin içerik direktörlüğünü üstlenen 35 yıllık gazeteci ve otomotiv yazarı Halit Bolkan ise “Bugüne kadar katıldığım tüm mobilite zirvelerinde konu yalnızca elektrikli otomobillerle sınırlıydı” dediği açılış konuşmasını “Daha önce yapılmamış bir kurguyla çıktık yola” diye bitirdi.

Zirvede mobilitenin hem insan hayatına hem de temas ettiği tüm ekosisteme dair sorular soruldu, cevaplar arandı. Kurgunun geniş yelpazesinde, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu’nun sunumunda dile getirdiği Türkiye’nin geleneksel “köprü ülke” tanımının artık yetersiz kaldığı konuşuldu. Dağlıoğlu, tezini şu sözlerle ifade etti: “Türkiye sadece bir geçiş noktası değil, artık bir ‘hub’. Bölgede karar verici ve yön verici bir merkez.” 

Palavralar çağında akıl ve ekonomi

Prof. Dr. Emre Alkin’den keskin gözlemler 

Emre Alkin, ekonomi konuşurken yalnızca rakamları değil, insanı ve çağın ruhunu da hesaba katıyor. Konuşmasında dünya ekonomisinden demokrasinin dönüşümüne, yapay zekadan gençliğin tüketim alışkanlıklarına dek geniş bir yelpazede düşündürdü, güldürdü ve zaman zaman da çarpıcı gerçeklerle katılımcıları derin düşüncelere sevk etti.  Topkapı Üniversitesi Rektörü, Ekonomist Prof. Dr. Emre Alkin “Yeni Dünyada Ekonomi ve Güncel Durum”  sunumunda “Korkuyla yönetiyoruz dünyayı” dedi. Alkin’e göre, bilgi çağında en büyük tehdit, enformasyonun “palavra”ya dönüşmesi. “Pergeli doğru yere saplamazsak, hep birlikte saçmalığın merkezinde birleşiriz” uyarısında bulundu. Ekonomi alanında ise eleştirilerini sertleştirdi: “Ben ne yaptığını bilen bir ekonomi yönetimi görmedim. Onlar da bilmiyor.”  Faiz politikaları, konut ve altına yönelen yatırımlar, artan enflasyon ve düşmeyen döviz kuru, kısacası tablo karmaşık. “Faizi artırmak iş insanını vurur” diyen Alkin, çözümün üretim ve beşeri sermayeden geçtiğini vurguladı.  

“Dünyanın nereye gittiğini görüyor musunuz?” sorusuna cevabı kendisi verdi: “Akıl sağlığı dünyanın en büyük problemi.”  Son söz ise etkileyici bir çağrıyla geldi: “Herkesi memnun etmek imkansız. Bunu hayal ediyorsanız lider olmayın, dondurma satın.” 

Navigasyon ahlakı: Yapay zeka ne kadar etik? 

Alim Küçükpehlivan Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı, TOBB Yazılım Meclisi Yazılım İhracatı Komite Başkanı 

“Türkiye’de trafik kurallarına tam uyulmadığı için haritalarda ve navigasyonda özel çözümler üretiyoruz. Ambulansları emniyet şeridi olan geniş yollara yönlendiriyoruz.” Bu paylaşımı zirvede “Bağlantısallık” konulu panelde konuşan Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı, TOBB Yazılım Meclisi Yazılım İhracatı Komite Başkanı Alim Küçükpehlivan yaptı. Bu sayede ambulans şoförlerinin matematiksel olarak en kısa veya hızlı yolu değil, ilerleyebilecekleri yolu seçmelerini sağlıyorlar. 

Teknoloji, yapay zeka yazılımları konularında önemli gelişmeler sağlandığını söyleyen Küçükpehlivan, elde edilen nihai gelişimde bireylerin davranışlarının da bir o kadar belirleyici olduğunu anlattı. “Belediye okul önüne ‘tek yön’ tabelası koymuş. Ancak çocuklarını okul bahçesine kadar girip bir an evvel bırakmak isteyen veliler bu kurala uymuyorlar. Yolu inceleyen navigasyon yazılımı da bu yolu tek değil çift yön olarak kabul ediyor ve sanal olarak tabelayı kaldırıyor. Yazılımı kullananlar ters yöne girmiş oluyor…” Yani yapay zeka tüm kullanıcılara “ortalama kullanıcının ahlakı kadar” destek sağlıyor…

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Burak Dağlıoğlu: Türkiye artık merkez ülke / Haber Detay - Tıkla Oku

AXA Türkiye CEO’su Yavuz Ölken: Mobilite sigorta sektörü için ciddi bir büyüme potansiyeli / Haber Detay - Tıkla Oku

Safi Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Safi: Orta Koridor limanları canlandıracak / Haber Detay - Tıkla Oku

Enterprise Türkiye CEO’su Özarslan Tangün: Dünyadaki 1,5 milyar araç zamanının çoğunu otoparkta geçiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

BMW sadece araç değil, deneyim geliştiriyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Mobilite yaşamı nasıl dönüştürüyor? / Haber Detay - Tıkla Oku

Oyun yeniden kuruluyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sürücüsüz dönüşüm / Haber Detay - Tıkla Oku

Otonom fırsat mı, risk mi? / Haber Detay - Tıkla Oku

Geleceğin akıllı şehirleri / Haber Detay - Tıkla Oku

Pilin katı hali / Haber Detay - Tıkla Oku

Araçlar ödeme platformlarına dönüşüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Sotiris Tsoulos: Hareketlilik eşitlik demektir, hareketlilik herkes içindir / Haber Detay - Tıkla Oku

Esasen telif hakkı yalnızca bir hukuki koruma değil; yaratıcılığı teşvik eden, kültürel üretimi sürdürülebilir kılan ve ortaya çıkan değerden toplumun da yararlanmasını sağlayan bir sistemdir. Bu dengenin kurulabilmesi için müzik eserinin özgün unsurlarının ve bunların hangi ölçüde korunabileceğinin doğru değerlendirilmesi gerekir. 

Müzik zaten doğası gereği etkileşimle gelişen bir sanat dalıdır; türler iç içe geçer, geleneksel yapılar yeni yorumlarla dönüşür. Bu nedenle de ilham ile intihal arasındaki sınır, diğer sanat alanlarına kıyasla daha da belirsizdir. Yedi Nota ve Özgünlük İkilemi: Müzikte İntihalin ve İlhamın Sınırları başlıklı makalemizde de değerlendirdiğimiz üzere, müzik eserlerinde intihal değerlendirmesi bakımından melodik, ritmik, makamsal, armonik hususlarda oldukça yüksek seviyede bir benzerlik aranmakta; “anonim” veya birçok müzik türü bakımından eserlerde ortak olabilecek unsurların ise ayrıştırıldığı görülmektedir. Dolayısıyla ortak yapıların sanatsal yaratıcılığı beslemesi teşvik edilirken, bu durumun başka bir sanatçının emeğini sömürüye dönüşmemesi için hassas bir denge kurulmaktadır. 

Öte yandan müzik üretiminde yapay zekanın artan etkisi, telif hakları alanında yepyeni tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapay Zeka ve Müzik Sektörü başlıklı makalemizde de ele aldığımız üzere, 2023 yılında Heart on My Sleeve adlı parça, sektör açısından önemli bir kırılma noktası yaratmış ve bu olay yapay zeka ile üretilen içeriklerin sahipliğine ve hukuki statüsüne dair ciddi soru işaretlerini gündeme getirmiştir. Mevcut hukuk sistemleri, eserin insan emeği üzerine yaratılması gerektiği prensibi üzerine inşa edilmiş olduğundan; insan katkısının çok sınırlı olduğu bu gibi durumlarda, eser sahipliği, manevi haklar ve ihlal değerlendirmeleri bakımından belirsizlikler devam etmektedir. 

2025 Dünya Fikri Mülkiyet Günü’nün “Fikri Mülkiyet ve Müzik: Fikri Mülkiyetin Ritmini Hisset” teması, yaratıcılığın sınırlarını genişleten teknolojiyle birlikte, hukuk sistemlerinin de yeni ritimleri yakalaması gerektiğini vurgulamaktadır. Fikri mülkiyet hukuku da bu dönüşümün nabzını tutmalı ve sanatın geleceğini güvence altına almalıdır.

"Mobilite yepyeni bir ekonomik düzen oluşturuyor"

Forbes Türkiye Medya Grup Başkanı Ayşe Burçak Güven, iş dünyasının geleceğini şekillendiren en kritik konulara ışık tutmayı misyon edindiklerini vurgulayarak, zirveye ilişkin şunları söylüyor:

“Mobilite bugün yalnızca otomotiv sektörünü değil, sürdürülebilir şehirlerden enerji yönetimine, dijital dönüşümden lojistiğe kadar birçok alanı etkileyen devrim niteliğinde bir dönüşüm sürecinde. SMİ iş birliğiyle düzenleyeceğimiz zirvede bu dönüşümde söz sahibi olan liderleri, yenilikçi çözümleri ve ileri görüşlü vizyonları bir araya getirerek, Türkiye’de mobilitenin geleceğini şekillendirecek bir platform yaratmayı amaçlıyoruz. İş dünyasının, yatırımcıların ve karar alıcıların geleceğe nasıl hazırlanması gerektiğini burada tartışacağız. İlkini gerçekleştireceğimiz bu zirveyi, ilerleyen yıllarda uluslararası boyutta önemli bir etkinlik haline getirerek, global ölçekte etki yaratmayı hedefliyoruz. Devrim niteliğinde bir süreçten geçtiğimiz ve çok sayıda sektörü, toplam iş yapış şekillerini değiştiren bu dönemi anlamak, doğru pozisyon almak ve etkin stratejiler kurgulamak isteyen tüm iş dünyası liderlerini zirvemize bekliyoruz.”

"Mobilite hayatın her şeyi"

Zirveye başkanlık edecek SMİ Kurucu Başkanı Hakan Doğu mobilitenin hayatın her şeyi olduğuna dikkat çekerek, “Mobilite olmazsa hayat yok. Her şeyden önce başlangıcında ihtiyaçlar silsilesi var. Bunları karşılayabilmek için mobilitenin son derece kolay bir şekilde yapılması gerekiyor” diyor. Değişen dünyada trendlerin değiştiğini, bunlardan bizi en çok etkileyenlerden birisinin de dijitalleşme olduğunu belirten Doğu, “Dijitalleşmenin getirmiş olduğu etkenlerle birlikte hayatımız da değişmeye başlıyor. Tabii bunun bir de otomotiv dünyasına etkileri var. Otomotivde üç ana trend var: Elektrikleşme, otonomlaşma ve bağlantılı araçlar. Biz bu konuda bir ilerleme sağlayabilmek istiyorsak hem Türkiye hem de sektör olarak çok büyük işler yapmamız lazım. Hayatımızın normal akışında dijital dünyaya bağlanmak için tek ara yüzümüz telefondu. Artık aracımızla da dünyaya bağlanabiliyoruz. Mesela Tesla’yı dört tekerlekli bir cep telefonu gibi düşünebilirsiniz” diyor.

Doğu, Forbes Türkiye ile güçlerini bu zirvede buluşturmanın nedenlerini ise “Değişen dünyada bu trendleri anlamak, çözmek ve bunlara göre de Türkiye’yi anlamak için çorbada tuzumuz bulunsun istedik” sözleriyle anlatıyor. Mobilitenin artık enerji, teknoloji, çevre ve ekonomi ile doğrudan bağlantılı dev bir ekosistem olduğunu vurgulayan Doğu, “Şehirlerdeki trafik yoğunluğunu azaltma, çevresel etkileri minimize etme ve daha sürdürülebilir bir ulaşım ekosistemi yaratma potansiyeliyle dikkat çeken MaaS (Mobility as a Service - Mobilite Hizmeti), bu ekosistemin merkezinde yer alarak bireylere hızlı, esnek ve sürdürülebilir ulaşım imkanı sunarken şehirlerin geleceğini de yeniden şekillendiriyor. Geleceğin şehirleri, elektrifikasyon, yapay zeka ve dijitalleşmeyle şekillenecek. Bu dönüşüme ayak uyduramayan ülkeler ve şirketler, büyük bir kırılmayla karşı karşıya kalacak. Türkiye’nin bu dönüşümde geride kalmaması için şimdi harekete geçmemiz gerekiyor. Bu zirve bir başlangıç. Mobilitenin gelişimi için atılacak her adım mevcut düzeni kökten değiştirme potansiyeline sahip” diyor.

"Jeopolitik bloklar geleceği belirleyecek"

Zirvede düzenlenecek panellerle katılımcılara ilham verici bir deneyim yaşatacaklarını söyleyen Doğu, tartışılacak konuları şöyle özetliyor:

“Konulardan ilki işin jeopolitiği. Mesela 2026’dan itibaren ABD’de üretilecek araçlarda Çin komponenti veya yazılımı yasaklandı. Kendimizi doğru pozisyonlandırmak için önce jeopolitiği iyi anlamalıyız. Araçlar otonomlaştıkça tamiri zorlaşıyor. Yani sigorta da artık çok önemli bir faktör. Başka bir panelde ele alacağımız bağlantılı araçlar bize yepyeni kapılar açarken çok başarılı girişimler yaratma fırsatı sunuyor. Ayrıca akıllı şehirleri de ele alacağız. Bir sonraki konumuz ise elektrikleşme. 35 milyar dolarlık ihracat yapan otomotiv sektörünün kendisini iyi konumlandırması lazım. Bu işten ekmek yiyen binlerce insan var ve Türkiye’de rekabetçi olduğunuz en önemli sektörlerden biri. Bugün yüzde 45 - 50 olan yerlilik oranlarının elektrikli araçlarda yüzde 20 - 25’lere düşme riski var. Dolayısıyla çok büyük bir katma değer kaybı söz konusu.”

“Akıllı Ulaşım” panelinin moderatörlüğünü yapacak Otoplus Yönetici Ortağı Sinan Özkök ise dünya genelinde şehirlerin artan trafik yoğunluğu, hava kirliliği ve verimsiz ulaşım sistemleriyle mücadele ettiğini söylüyor: “Küresel emisyonların yüzde 70’inden fazlası kentlerde oluşuyor. Artan nüfusa paralel gelişen trafik çözümleri en önemli konulardan biri olacak. Biz de bu zirvede akıllı ulaşım
çözümlerinin geleceğin mobilitesine nasıl katkı sağlayacağını göreceğiz.”

Endüstrilerin kesişim noktası: Mobilite

Mobilite ekosisteminin tüm paydaşlarının zirvede bir araya geleceğini söyleyen Zirve Koordinatörü Halit Bolkan ise şöyle konuşuyor: “Elektrikli araçlardan otonom sistemlere, akıllı şehirlerden bağlantılı ulaşım çözümlerine kadar pek çok başlık, yalnızca teknoloji üreticilerini değil sigorta, finans, enerji ve kamu sektörlerini de doğrudan ilgilendiriyor. Artık mobiliteyi, endüstrilerin kesişim noktası olarak ele alıyoruz.”

Etkinlikte Türkiye’nin dört bir yanındaki 57 üniversiteden yaklaşık 4 bin 500 gastronomi ve aşçılık öğrencisi ile horeca sektör liderleri, şefler, gastronomi uzmanları ve 163 akademisyen organizasyonda bir araya geldi.

Gastronomide yeni trendler, lezzet ekonomisi, inovasyon, geleceğin menüleri, menülerde yerel ürünlerin yükselişi, yemek kültürü araştırmalarında etnografik yöntemin kullanımı gibi gastronominin geleceğine yön verecek konu başlıkları ele alındı.

İtalya ihracatının yüzde 28’i gastronomiden

Culinary Forum’un Kurucu Ortağı, Big Chefs Mutfak Koordinatörü Şef Murat Aslan, dünyada en fazla lokal mutfağa sahip ülkenin ve dünyanın en büyük üreticilerinden birinin İtalya olduğunu söyleyerek İtalya ihracatının yüzde 28’inin gastronomiden geldiğinin altını çizdi.

Türk gastronomisinin tanıtılması ve ülkemizdeki gıda ihracatının artması için mezun olduktan sonra yurtdışında çalışan gastronomi öğrencilerinin Türk ürünlerini yurt dışında da tanıtmasının önemli olduğunu vurgulayan Arslan, 2021’de 5.1 milyar dolar olan gastronomi turizmi gelirinin 2024’de 18 milyar dolara ulaştını ifade ederek 2025 hedefinin 25 milyar dolar olduğunu söyledi. 

Öğrenci sayısı 65 bine yükseldi

Türkiye'de tescillenmiş 1658 coğrafi ürün bulunduğuna dikkat çeken Murat Aslan sözlerini şöyle sürdürdü: “Bundan 20 sene önceye baktığımızda şefler çok daha fazla yurt dışına gitmeye başladı. 2015 yılında 28 olan Gastronomi ve Mutfak Sanatları bölümü olan üniversite sayısı, 2024 yılında yüzde 379 artarak 113’e, öğrenci sayısı 65 bine yükseldi. Dünya mutfaklarında çalışan genç şeflerimiz yeni ürünler, özel reçetelerle bölgenin tanıtımını üstlenebilir, gastronomi ihracatımızı artırabilir’’.

Gastronomi turisti 259, normal turist 171 dolar harcıyor

Gastronomi odaklı turistlerin daha yüksek harcama eğiliminde olduğunu ifade eden Aslan, ‘’Araştırmalara göre gastronomi turistleri ortalama 945 doların 259 dolarını yeme-içme, normal turistler ise 837 doların 171 dolarını yeme-içme için harcıyor. Dünya Turizm Örgütü’ne (UNWTO) göre, lüks turistler gastronomi deneyimlerine ortalama bir turistten yüzde 25-35 daha fazla para harcıyor. Günlük harcamaları 415 dolar civarında. Turist, 3 günlük gastronomi turu yapacağım deyip Gaziantep’e geliyorsa o zaman biz kazanmış sayılıyoruz’’ diye konuştu.

Gamze Cizreli: “2025’de Türk mutfağı yükselişte”

Organizasyonda konuşan BigChefs Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Gamze Cizreli’ye göre 2025’e yön verecek gastronomi trendleri:

📌 İçerisinde kitapçı, çiçekçi gibi farklı konseptleri bir araya getiren mekanlar yükselişe geçecek.
📌 2025’de sokak lezzetleri daha üst segmentte servis edilecek. Haute Cuisine Street Food yükselişe geçiyor.
📌 Köklere dönüş, önümüzdeki dönem daha baskın olacak.
📌 Türk mutfağı ve Hong Kong barbeküsü, Doğu yine yükselişte olacak.
📌 Güneydoğu Asya; Malezya, Filipinler, Endonezya, Tayland, Hong Kong, Singapur inanılmaz büyüyen pazarlar.
📌 Fıstıklı içecekler, sebze cipsleri trendi yükselen gıdalar arasında.

Etkinliğe Michelin yıldızlı restoranların şefleri Buğra Özdemir, Bahtiyar Büyükduman, Mevlüt Özkaya, Emrah Orak ile Kilit Group YKÜ Tolga Kilit, Bonna Porselen GM Erbil Aşkan, UFS GM Yılmaz Tokgöz, Doğuş Yeme İçme ve Perakende Grup Şefi Vedat Demir, Four Seasons Executive Şefi Özgür Üstün gibi isimler katıldı.
 

Hazır kahve, kahve dünyasının uzun yıllardır "kara koyunu" olarak görülüyor. Özellikle ABD’de kahve tutkunları, espresso bazlı içecekler ve üçüncü nesil kahve dalgası sayesinde demleme yöntemleriyle yapılan kahveleri tercih ederken, hazır kahveye burun kıvırıyor. Ancak bu durum, dünyanın geri kalanında çok farklı bir tablo çiziyor.

Bugün, dünya genelinde her saniyede 6.100 fincan Nescafé kahvesi tüketiliyor. Meksika’dan Hindistan’a, Çin’den Birleşik Krallık’a kadar birçok ülkede hazır kahve pazarı büyümeye devam ediyor.

Peki, hazır kahve nasıl bu kadar büyük bir pazar haline geldi, Nescafé, bu pazarda nasıl lider konumuna yükseldi?

Hazır kahvenin doğuşu: Savaş döneminden kahve devine

Hazır kahvenin yolculuğu, 1929 yılında Brezilyalı bankacıların Nestlé’ye ülkenin kahve fazlası sorununu çözmesi için başvurmasıyla başladı. Çiftçilerin ürettiği tonlarca kahve, satılamadığı için çürümeye terk ediliyordu. Nestlé’nin bu sorunu çözmesi gerekiyordu.

Şirketin geliştirdiği yöntem, kahveyi suda çözünebilen bir formata dönüştürmek oldu. Böylece, kahve yalnızca sıcak suyla karıştırılarak kolayca hazırlanabilecekti. 1930’ların ortalarında Nescafé İsviçre’de piyasaya sürüldü ve kısa sürede Avrupa’daki birçok ülkede popüler hale geldi.

Ancak asıl büyük patlama, II. Dünya Savaşı sırasında yaşandı. Hazır kahve, ABD askerlerinin acil durum rasyonlarına dahil edildi ve böylece binlerce asker, savaş boyunca bu kahveyle tanıştı.

Savaş sonrası ise Nestlé, hazır kahveyi Avrupa ve Japonya’daki yardım paketlerine ekledi. Kahve kıtlığının yaşandığı bu dönemde, insanlar hazır kahveyi günlük yaşamlarının bir parçası haline getirdi.

Ve böylece 1940’lar ve 1950’ler, hazır kahvenin küresel çapta yükselişine sahne oldu.

Nescafé’nin yükselişi: Kahve devrimi ve rakipleri

Nescafé, 1965 yılında Nescafé Gold’u piyasaya sürerek premium hazır kahve segmentine adım attı. Ancak hazır kahve için asıl büyük tehdit, 1970’lerde başladı.

1971 yılında Seattle’da ilk Starbucks mağazası açıldı ve bu, kahve tüketim alışkanlıklarını kökten değiştirdi.

O döneme kadar kahve, evde içilen bir içecekti. Ancak Starbucks, insanları evlerinden çıkararak kahveyi bir deneyime dönüştürdü. Üstelik, özel kavrulmuş çekirdekler, farklı demleme yöntemleri ve kahve sanatına yapılan vurgular, kahve severleri daha seçici hale getirdi.

Hazır kahve ise "hızlı ama kalitesiz" olarak etiketlendi ve ABD’de bu algıyı değiştirmek zorlaştı.

1986’da Nestlé, ilk Nespresso kahve makinesini piyasaya sürdü. Ancak bu da demleme kahve akımını destekleyen bir yenilikti ve hazır kahvenin düşüşüne katkıda bulundu.

Günümüzde, ABD’de evlerin yüzde 42’sinde tek fincan kahve demleme sistemleri bulunuyor ve bu da hazır kahve tüketimini geriletiyor.

Ancak dünya çapında durum farklı. Hazır kahve, son 20 yıldır istikrarlı bir şekilde büyüyor.

Dünya çapında hazır kahve pazarı: Büyüme ve yeni trendler

Dünya genelinde tüketilen kahvenin yüzde 25’i hazır kahve.

Hazır kahveye en büyük talep, kahve kültürü daha az gelişmiş olan ülkelerden geliyor. Meksika, Birleşik Krallık, Filipinler, Japonya ve Hindistan gibi ülkelerde, hazır kahve, geleneksel demleme yöntemlerine kıyasla daha pratik bir alternatif olarak tercih ediliyor.

Özellikle İngiltere’de, 2000’lere kadar tüketilen kahvenin yüzde 80-90’ı hazır kahveydi.

Türkiye'de ise 2019 verilerine göre Nescafe granül kahve pazarının üçte ikisini kontrol ediyor. 

Hazır kahvenin büyümesine katkıda bulunan bir diğer unsur ise iklim değişikliği ve kahve üretiminin giderek daha zor hale gelmesi.

İklim değişikliği kahve tüketimini nasıl etkiliyor?

Dünya genelinde günlük kahve tüketiminin 2050 yılına kadar 3 milyar fincandan 6 milyara çıkması bekleniyor. Ancak bu artışa rağmen, artan sıcaklıklar ve değişen hava koşulları, kahve yetiştirmeye uygun alanları yüzde 50 oranında azaltabilir.

Nestlé, kahve üretimini sürdürülebilir kılmak için ciddi yatırımlar yapıyor. Şirket, kahve çiftçilerine 1 milyar dolarlık destek sağlayarak organik gübre kullanmalarını ve iklim değişikliğine dayanıklı kahve ağaçları ekmelerini teşvik ediyor.

İklim değişikliğinin kahve türleri üzerindeki etkisi de önemli bir konu. Dünyada ticari olarak kullanılan iki ana kahve türü var: Robusta ve Arabica.

- Robusta, genellikle hazır kahve üretiminde kullanılıyor ve daha sert, acı bir tada sahip. Daha fazla kafein içeriyor ve sıcaklık değişimlerine daha dayanıklı.
- Arabica, dünya kahve üretiminin yüzde 60’ını oluşturuyor ve daha tatlı, yumuşak bir tada sahip. Ancak yetiştirilmesi daha zor ve daha pahalı.

Önümüzdeki yıllarda, Robusta’nın iklim değişikliğine daha dayanıklı olması nedeniyle daha fazla tercih edilmesi bekleniyor. Bu da, dolaylı olarak hazır kahvenin küresel tüketiminin artabileceği anlamına geliyor.

ABD’de hazır kahveye dönüş mümkün mü?

Hazır kahve ABD’de uzun süredir gerileme içinde olsa da, ekonomik koşullar değiştikçe bu durumun tersine dönme ihtimali var.

Son yıllarda, özellikle COVID-19 sonrası artan enflasyon nedeniyle, pek çok insan kahve dükkanlarına gitmek yerine evde kahve yapmayı tercih ediyor.

2023 yılında ABD’de hazır kahve satışları 945 milyon dolara ulaştı ve 2018’e göre yüzde 15 artış gösterdi.

Özellikle Latin Amerika kökenli göçmenler, ABD’deki en sadık hazır kahve tüketicileri arasında yer alıyor.

Peki, uzun vadede ABD’de hazır kahveye bakış açısı değişebilir mi?

Uzmanlar, "ABD’de hazır kahveye yönelik damgalama hâlâ çok güçlü. Bu kategori asla tam anlamıyla popüler olmayacak ve önümüzdeki yıllarda yavaş bir düşüş göstermeye devam edecek bu oldukça zor" yorumunu yapıyor.

Ancak iklim değişikliği, maliyet artışları ve değişen tüketici alışkanlıkları, Nescafé gibi dev markaların bu trendi tersine çevirmek için büyük bir fırsat yakalayabileceğini gösteriyor.

Değerlemesi milyar doları aşan girişimler araştırmaya dahil değildir.

Şirketin piyasa değerlemesi, büyüme oranı ve ciro bilgileri, endeks puanı hesaplanırken kullanılacak ancak bu bilgiler, Forbes’ta gizli kalacak, yayınlanmayacak ve kamuoyuna açıklanmayacak.

Araştırmaya katılmak için yanıtlarınızı en geç 16 Ocak 2025 tarihine kadar iletmenizi rica ederiz.

Anketi yanıtladıktan şirketin kurucu ve yöneticilerinin yüksek çözünürlükte bir fotoğrafını da forbesdijital.tr@gmail.com adresine iletebilirsiniz.

Katılımınız için teşekkürler.

Türk girişimciliği yeniden yükseliyor

Deprem ve seçimlerin gölgesinde geçen zorlu 2023 sonrası Türk girişimcilik ekosistemi 2024 yılında fintech ve mobil oyun sektörlerinin öncülüğünde hızlı bir toparlanma yaşadı. Startup Watch verilerine göre 2023 yılında, pandemi öncesine kıyasla 12 kat büyüme kaydedilirken, toplamda 1,1 milyar dolarlık yatırım gerçekleştirildi. İşlem sayısı yüzde 31 artarak 469’a ulaşırken, 2024 yılı halka arzlar, satın almalar ve çıkışlar açısından “fırsatlar yılı” oldu.

Yatırım dalgası 

Forbes Girişim 50’nin zirvesi, yakın bir zamanda Türkiye’den çıkacak yeni unicornların ağırlıklı olarak fintek sektöründen olacağına işaret ediyor. Girişim ekosistemi, 2023’te yaşanan zorlukların ardından, fintech ve mobil oyun alanlarındaki hareketlilikle yeniden canlanmaya başladı. 2023 yılında oyun sektörü 22 büyük yatırıma imza attı. Geçtiğimiz yılda dikkat çeken büyük işlemler arasında, Kazak fintek devi Kaspi.kz’in Hepsiburada’nın yüzde 65,4'lük hissesini 1,1 milyar dolara satın alması en çok konuşulan işlemlerden biri oldu. 2012 yılında kurulan yerli girişim Obilet’in çoğunluk hisseleri Fransız BlaBlaCar’a devredildi ve Paynet, Iyzico tarafından 87 milyon dolara satın alındı. Forbes Türkiye’nin aralık ayı kapak haberinde yer verdiği Insider, 500 milyon dolarlık dev bir yatırım aldı.

Girişim 50 Listesinin Liderleri

Girişim 50 araştırmasında Türkiye’de ofisi bulunan, kurulmasının üzerinden en az bir yıl geçmiş ve yatırım almış girişimler değerlendirildi. Listenin zirvesinde, 2012 yılında kurulan ve dijital banka lisansı da alan Colendi yer alıyor. Onu yenilikçi finansal teknolojiler alanında hizmet veren DgPays ve bireysel yatırımcılara hizmet veren Midas takip etti.

Şirketlerin toplam değeri 4 milyar dolar

Girişim 50’de yer alan şirketlerin toplam değerlemesi 4 milyar dolar, aldıkları toplam yatırım ise 788 milyon dolar. 50 şirket toplamda 7 bin 362 kişiye istihdam sağlıyor. Bu listede yer almayı başaran girişimler yakın gelecekte yüksek değerlemelere ulaşacak ve önemli çıkış hikâyelerine imza atacak.

Forbes Girişim 2025 Listesi İlk 5:

Erkan Kızılocak'ın haberi

1. Colendi

Endeks Puanı: 72,41
Kurucu: Bülent Tekmen, Mihriban Ersin Tekmen 
Faaliyet Alanı: Finansal Teknoloji

Colendi, Forbes Türkiye’nin 2019’da yayınladığı Girişim 50 araştırmasında 8’inci sırada yer almıştı. Birinci sırada Hande Çilingir’in kurucusu ve CEO’su olduğu Insider vardı. Insider birkaç sene sonra unicorn oldu. Şimdi Girişim 50’nin zirvesinde Colendi var ve unicorn olmasına ramak kaldığını tahmin etmek zor değil. Bülent Tekmen’in 2012’de İninal kartıyla başladığı ödeme altyapısı işini üç yıl sonra satarak kurduğu Colendi, Türkiye’nin en büyük finteklerinden biri. Tekmen Colendi’yi “merkezi olmayan kredi derecelendirme ve mikrokredi hizmeti” olarak tanımlıyor.

İlk bankacı fintek: Colendibank

Colendi bir ceşit finansal pasaport yaratıyor ve bu pasaportun bütün dünyada geçerli olacağını savunuyor. Müşteriler, Colendi ID adı verilen skor sistemiyle telefonlarına indirdikleri bir uygulama sayesinde üye iş yerlerinde bankaya gerek kalmadan hizmet alabiliyor. Aradaki teknolojiyi sağlayan Colendi ise üye iş yerlerinin ya da şahısların yapacağı her sorgulamadan alacağı “token”larla para kazanıyor. Geçen yılın sonundaki Seri B turunda yatırımcıları arasında Migros, Citi Ventures, Sepil Ventures, Re-Pie Portföy, Finberg ve Hedef Holding yer alıyordu Hem yatay hem de dikey satın almalarla büyümeyi hedefleyen şirketin gözü Avrupa, Körfez ve Suudi Arabistan’daki fırsatlarda. 

2. Dgpays

Endeks Puanı: 56,50
Kurucu: Serkan Ömerbeyoğlu, Hasan Kaya, Devrim Karaaslanlı
Faaliyet Alanı: Finansal Teknoloji

Adı son kullanıcıya hizmet veren fintekler kadar duyulmasa da Dgpays, B2B tarafında Türkiye’nin en büyük ödeme sistemleri şirketlerinden. Dgpays, çoğunluğu banka ve finteklerden oluşan müşterilerine finansal teknoloji altyapı hizmeti veriyor. 2017’de kurulan Dgpays kimseye kredi vermiyor ya da son kullanıcılara para transferi hizmeti gerçekleştirmiyor ancak bütün finansal işlemlerin yapılabilmesi için teknoloji sağlıyor. Türkiye’deki 55 milyonu aşkın banka ve kredi kartı, 25 binden fazla ATM ve 160 bine yakın üye iş yerinde, Dgpays’in geliştirdiği teknolojik altyapı var. İştiraki olan ZUBİZU ile mobil sadakat altyapısı sunan şirket, 2022 yılında elektronik para lisansı da aldı. Türkiye dışında Dubai ve Taşkent’te ofisleri var.  

Fintek Baharı

Dgpays’in kurucusu ve CEO’su Serkan Ömerbeyoğlu, “Dgpays bir teknoloji şirketi” diyor. Şirket banka ve finans sektörü dışında telekom, belediyeler, elektronik para kuruluşları, toplu taşıma operatörleri ve süpermarket zincirlerine değin 50’yi aşkın kuruluşa da finansal teknoloji altyapısı sağlıyor. Kart çözümleri, ATM çözümleri, ulaşım çözümleri, sigorta da içinde olmak üzere finansal servis teknolojileri, üye işyeri çözümleri ve sadakat sistemleri gibi hizmet ve çözümler sunan şirketin; A101, Akbank, Denizbank, Belbim, Getir, Edenred, İninal, Iyzico, Martı, Paycell, PTT, İş Bankası ve TüvTürk’ün de aralarında bulunduğu çok sayıda müşterisi var.

3. Midas

Endeks Puanı: 38,19
Kurucu: Egem Eraslan 
Faaliyet Alanı: Finansal Teknoloji

Midas geçen yıl aldığı 45 milyon dolarlık Seri A yatırımıyla Türkiye’nin en yüksek erken aşama yatırımını alan finansal teknoloji şirketi oldu. Kurucusu Egem Eraslan regüle bir piyasada yenilikçi teknolojisiyle başarı gösteren girişimi için “Bizim işin imkansızlığı yordu beni” diyor. Üç milyon kullanıcı sayısına ulaştığına bakılırsa Eraslan’ın bu ‘imkansız’ süreci iyi yönettiği söylenebilir. 

Midas son olarak geçen yıl uygulamasına kripto alım-satım seçeneği Midas Kripto’yu ekledi. Midas Kripto ile birlikte kullanıcılar, kripto para alıp satabiliyor. Sistemde Bitcoin, Ethereum, Tether, Solana, Ripple, Dogecoin ve Cardano gibi oldukça popüler kripto varlıklar yer alıyor.

4. Sipay

Endeks Puanı: 33,35
Kurucu: Nezih Sipahioğlu
Faaliyet Alanı: Finansal Teknoloji

Nezih Sipahioğlu, Londra’da işletme ve finans yönetimi alanında eğitim alıp Türkiye’ye döndükten sonra bir süre girişimcilere yurt dışında şirket kurma, globalleşme ve kurumsallaşma alanlarında danışmanlık yaptı. O sırada finans teknolojilerinin ve ödeme sistemlerinin hızlı bir yükselişte olduğunu görerek 2019 yılında Sipay’i kurdu. Kurulduğundan bu yana yüzde 6 binden fazla büyüme gösteren Sipay bir ödeme sistemleri şirketi.

Üç temel bacağı var; bunlardan ilki ‘Kartlı Tahsilat Sistemleri’. Bu Sanal POS ve Fiziki POS olarak ikiye ayrılıyor. Bir diğeri ise bireysel müşteriler için sunulan ‘Sipay Mobil’. Sonuncusu da ‘Sipay As A Service’. Sipay, perakende işletmeler için gelişmiş POS altyapısı ve e-ticaret şirketleri için kapsamlı Sanal POS hizmeti veriyor. Bunun yanında entegrasyon gerektirmeyen Sipay Link sayesinde her satış kanalından kredi kartı, banka kartı veya dijital cüzdan ile hızlı, güvenli ve zahmetsiz ödeme alma imkanı da sunuyor. Sipay geçen yılki ilk turunda 15 milyon dolar yatırım aldı. Alınan yatırım, şirketin ürün gamını genişletmesi, inovatif çözümler geliştirmesi, yeni pazarlara açılması ve global gücünü daha da artırması için kullanılacak.

5. Param

Endeks Puanı: 31,36
Kurucu: Emin Can Yılmaz, Mustafa Serhan Yılmaz
Faaliyet Alanı: Finansal Teknoloji 

Türkiye’nin ilk elektronik para lisansını alan Param’ın kurucusu Emin Can Yılmaz’ın hedefi büyük; 2025’te Türkiye’nin en büyük 10 finansal kuruluşu arasına girmek ve 2027’de ise 10 milyar dolar değere sahip bir ‘decacorn’ olarak globalde bir halka arzı gerçekleştirmek. 

Param’ın ne kadar başarılı olacağını zaman gösterecek ancak bol inişli ve çıkışlı bir ekonomide bu hedefleri tutturabilmek için Türkiye dışında büyümesi gerek.  Bu yönde de adımları var. 

Fintek Baharı: Ekonomi daralıyor, kârlar düşüyor, krediye ulaşım hiç olmadığı kadar zor... Fintekler ise bu sarmaldan büyüyerek çıkıp ‘unicorn’ olma hesabı yapıyor. Papara, Param, Dgpays, Colendi, United Payment, Figopara ve Midas gibi fintekler ipi göğüsleyip milyar dolar değerlemeye ulaşmaya en yakın adaylar.

Türkiye ve yurt dışında stratejik şirket alımları ve yatırımlarla büyüyen Param, bin 600’den fazla çalışanıyla tahsilat çözümlerinden teknolojik altyapı hizmetine, ‘Şimdi Al Sonra Öde’ (BNPL) hizmetinden tedarikçi finansmanına, satış, servis ve lojistik süreçlerini dijitalleştiren çözümlerden açık bankacılık hizmetlerine kadar tedarik zincirinde uçtan uca entegre edilmiş finansal teknoloji çözümleri sunuyor. Param, Orta ve Doğu Avrupa’dan sonra, gelecek yıl yeni pazarlara açılarak küresel çapta bir etki yaratmayı planlıyor. Hem bireylere hem de kurumsal şirketlere hizmet veren şirketin 178 bin iş ortağı ve 9,5 milyon da ParamKart kullanıcısı var. 

Forbes Girişim 50 ve çok daha fazlası Forbes Türkiye Şubat sayısında

Ancak TikTok’ta pek çok kullanıcı, Walmart’ta satılan ve Birkin’e benzeyen bir çantayı paylaşarak, bu lüks görünüme daha uygun fiyatlarla ulaşılabileceğini gösterdi. "Walmart Birkin" ya da "Wirkin" adı verilen bu çantalar, lüks görünümü yalnızca 100 dolardan daha düşük bir maliyetle sağlıyor. Pek çok kişi, bu çantaları daha pahalı bir ürünün uygun fiyatlı benzeri anlamına gelen “dupe” olarak tanımlıyor.  

Lüks çantalara erişim tartışması başladı  

Bu çantaların popülerliği, zenginlerin on binlerce dolar ödeyerek sahip oldukları lüks tasarımlara erişim konusunu da gündeme getirdi.   

TikTok kullanıcısı Jessi My, geçtiğimiz Perşembe günü elinde iki Hermès Birkin çantasına benzeyen çantalarla bir video paylaştı. Videonun açıklamasında "#walmartbirkin" ve "#walmart" etiketlerini kullanan My’nin videosu, Pazartesi sabahı itibarıyla sekiz milyon kez izlendi. Kullanıcılar, videonun yorumlarında bu çantaların Birkin’e olan benzerliğine dikkat çekerek övgülerde bulundu.  

My, çantayı TikTok’ta Imani adlı bir içerik üreticisinin videosunda gördüğünü ve hemen satın aldığını belirtti. Imani, videosunda bir Walmart mağazasında Birkin benzeri bir çantayı sergiliyordu. Jessi My, satın aldığı bu çantaları seyahat, iş ve market alışverişlerinde kullandığını söyledi.  

“Çantayı aldığımda kalitesini görünce herkesin bundan haberdar olması gerektiğini düşündüm” diyen My, çantayı ilk kullanışından itibaren çevresindekilerden de olumlu tepkiler aldığını ifade etti.  

Walmart’ta sıra beklemeden ‘Birkin’ almak mümkün  

Hermès Birkin çantalar, uzun bekleme listeleri ve karmaşık satın alma süreçleriyle bilinirken, Walmart müşterileri sıra beklemeden üçüncü taraf satıcılardan 78 dolara “Wirkin” çantalar alabiliyor.  

Ancak bazı kullanıcılar, Birkin’e bu kadar benzeyen çantaların yasal olup olmadığını sorguluyor. *The Fashion Law* tarafından yapılan analizde, Hermès Birkin çantasının tasarımının marka tescil yasaları kapsamında korunduğu belirtiliyor.  

Hermès’in bu çantalarla ilgili yasal bir süreç başlatması, sahte çantaların orijinal Birkin çantalarla kolayca karıştırılabileceğini kanıtlamasına bağlı olabilir.  

Birkin benzeri çantaların satıcısı olan Dasein, *Business Insider*’ın yorum talebine yanıt vermedi. Hermès ve Walmart da konuya ilişkin açıklama yapmadı. Dasein’ın ürün listelerinde çantaların “hakiki deri” olduğu belirtiliyor.  

Birkin en çok taklit edilen çantalar arasında  

İkinci el lüks perakendecisi *The RealReal*’ın otantikasyon ve marka uyumu direktörü Hunter Thompson’a göre, Hermès Birkin ve Kelly çantaları, en sık sahte versiyonları yapılan lüks çantalar arasında yer alıyor.  

Walmart’ın internet sitesinde bu çantalar hızla tükeniyor. Bu da uygun fiyatlı Birkin benzeri çantalara sahip olmayı zorlaştırıyor. Ancak Walmart’ın internet sitesinde 24.000 dolardan başlayan ikinci el orijinal Birkin çantalar da satışa sunuluyor.  

Sahte Birkin çantaları ayırt etmenin yolları var  

Müşteriler, lüks görünüm elde etse de moda uzmanları, sahte Birkin çantaları ayırt etmenin bazı belirgin yolları olduğunu söylüyor.  

Vintage uzmanı Koyaana Redstar’a göre, çantanın fermuar tasarımı ve yerleşimi, ikonik altın damganın alt tonu ve hatta çantanın kokusu, bir çantanın orijinal olup olmadığını belirlemede önemli ipuçları sağlıyor.

Kot pantolon krizi turnuvayı terk ettirdi  

Geçtiğimiz Cuma günü New York’ta düzenlenen şampiyonada unvanını korumaya çalışan Büyük Usta Carlsen, kot pantolon giydiği gerekçesiyle oyuna devam edemeyeceği bildirildiğinde turnuvadan ayrılmıştı.  

Carlsen, turnuvaya katılmadan önce öğle yemeğinde kot pantolon giydiğini ve kıyafetini değiştirmeyi düşünmediğini söyledi. Gömlek ve ceketle birkaç tur oynayan Carlsen, kot pantolonunun kıyafet kurallarını ihlal ettiğinin kendisine hatırlatılması üzerine turnuvadan çekildi.  

FIDE kıyafet kurallarında değişikliğe gitti  

FIDE’nin mevcut kuralları, erkek oyuncuların koyu renk pantolon giymesini zorunlu kılıyor, ancak iş kıyafeti standardına uyulması halinde kot pantolona izin verilmiyor.  

Olayın ardından Carlsen, ertesi gün pantolonunu değiştirmeyi teklif ettiğini ancak bunun yeterli bulunmadığını belirtti. Carlsen, kendisinden hemen pantolonunu değiştirmesinin istendiğini, ancak bunu kabul etmediğini söyledi. Büyük usta, turnuvadan çekilerek New York’tan ayrılacağını duyurdu ve "Muhtemelen hava şartlarının daha iyi olduğu bir yere giderim," dedi.  

Yönetmelikte esneme yapıldı  

FIDE Başkanı Arkadi Dvorkoviç, Pazar günü yaptığı açıklamada kıyafet yönetmeliğinde değişikliğe gidildiğini duyurdu. Dvorkoviç, "Prensip basit: Resmi kıyafet kurallarına uyulması zorunlu, ancak cekete uygun kot pantolon gibi şık küçük sapmalara izin verilecek" dedi.  

Dvorkoviç, turnuva görevlilerinin oyuncuların kıyafetlerinin bu yeni kurallara uygun olup olmadığını değerlendireceğini belirtti. Ayrıca, oyuncuların bu esnekliğin turnuvanın yılbaşı gecesi şenlik havasını bozmaması için kötüye kullanılmamasını umduğunu dile getirdi.  

Carlsen: “Kesinlikle kot pantolon giyeceğim”  

Pazar günü sosyal medyada paylaşım yapan Carlsen, turnuvaya kot pantolonla geri döneceğini kesin bir dille ifade etti. “Yarın kesinlikle kot pantolonla oynayacağım,” diye yazan Carlsen turnuvaya devam edeceğini duyurdu.

Carlsen’in kariyerindeki tartışmalar  

Carlsen, son yıllarda satranç dünyasında sadece başarılarıyla değil, tartışmalı olaylarla da gündeme geliyor. 13 yaşında büyük usta unvanını kazanan Carlsen, satranç dünyasında her zaman dikkat çeken bir figür oldu.  

2023 yılında Carlsen, Amerikalı genç satranç oyuncusu Hans Niemann’ı hile yapmakla suçlamıştı. Carlsen’in 2022 yılında Niemann’a beklenmedik bir şekilde yenilmesinin ardından ortaya attığı bu iddia büyük yankı uyandırmıştı. Niemann, suçlamaları reddederek Carlsen, Chess.com ve bir başka Amerikalı büyük usta aleyhine 100 milyon dolarlık iftira davası açmıştı.  

Ağustos 2023’te Chess.com, davanın mahkeme dışında çözüldüğünü ve Carlsen’in artık Niemann’ın hile yapmadığını kabul ettiğini duyurdu.